4 HET SAMENGAAN VAN DIVERSE INTERESSES

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "4 HET SAMENGAAN VAN DIVERSE INTERESSES"

Transcriptie

1 4 HET SAMENGAAN VAN DIVERSE INTERESSES 4.1 Inleiding Het huidige vrijetijdsptroon kenmerkt zich door een grote mte vn fwisseling. Mensen houden er diverse liefhebberijen op n. Culturele ctiviteiten worden dikwijls gecombineerd met tl vn ndere vrijetijdsbestedingen (hoofdstuk 5). Mr ook op cultureel gebied bestn volop combintiemogelijkheden. Ngegn kn worden hoe vk het beoefenen vn een kunstvk smengt met het bezoek n culturele instellingen of het volgen vn kunst vi de mssmedi. Mr ook binnen het ctieve en receptieve vlk lten diverse vormen zich combineren. In dit opzicht kunnen zowel breed ls meer specilistisch georiënteerden worden onderscheiden. Combinties die dikwijls voorkomen kunnen duiden op verwntschp tussen vkken. Over dit soort vk ngetroffen combinties is l eerder gerpporteerd (Vn Beek en Knulst 1991; De Hn 1997). Nst combinties kn men ook onderzoeken of er culturele uitingen of ctiviteiten voorkomen die elkr eerder lijken uit te sluiten. In dit verbnd kn men zich fvrgen of trditionele en populire cultuur een verschillend publiek trekken. In dit hoofdstuk zl ngegn worden in hoeverre verschillende ctiviteiten gecombineerd worden en welke combinties zich dn voordoen. Allereerst zl dit gebeuren voor het beoefenen vn kunstvkken ( 4.2) en voor het bezoek n verschillend cultureel nbod ( 4.3). Drn zl de reltie tussen de beoefening vn een kunstvk en het bezoek n schouwburg, muse enzovoort onderzocht worden ( 4.4). Vervolgens wordt ngegn in hoeverre kopen/lenen vn beeldende kunst smengt met het bezoek n culturele instellingen en hoe sterk het lidmtschp vn een kunstuitleen smenhngt met het kopen vn beeldende kunst ( 4.5). In prgrf 4.6 komt de smenhng tussen enerzijds medigebruik en nderzijds beoefening en bezoek n bod en tenslotte zl in prgrf 4.7 op de vernderende verhouding tussen trditionele en populire cultuur ingegn worden. 4.2 Het combineren vn kunstvkken Beoefenren vn kunstvkken kunnen hun ndcht op één ctiviteit richten of over meerdere verdelen. In tbel 4.1 is weergegeven hoeveel personen meer dn één kunstzinnige ctiviteit beoefenen en hoeveel verschillende ctiviteiten in dt gevl nst elkr worden beoefend. Mximl kunnen dt zeven ctiviteiten zijn (zie tbel 2.1). 85

2 Tbel 4.1 Antl beoefende kunstzinnige ctiviteiten, bevolking vn 6 jr en ouder, (in procenten) geen ctiviteit een of meer ctiviteiten wv. één ctiviteit twee ctiviteiten drie ctiviteiten vier of meer ctiviteiten gem. ntl ctiviteiten onder beoefenrs 1,8 1,8 1,9 idem. zonder textiele werkv. en fotogrfie 1,6 1,6 1,7 Bron: SCP (AVO'83-'91) Uit de gegevens blijkt dt in % vn de beoefenren twee of meer ctiviteiten beoefende. De verhouding tussen personen die één ctiviteit en personen die meerdere ctiviteiten beoefenen is door de tijd redelijk constnt gebleven. De toegenomen tijdsdruk heeft er evenmin toe geleid dt het gemiddelde ntl ctiviteiten tussen 1983 en 1991 is gedld. Mogelijk zijn personen die meerdere vkken beoefenen intensiever met kunstzinnige ctiviteiten bezig dn degenen die één vk beoefenen. Volgen zij vker lessen of zijn zij vker lid vn verenigingen? Steken zij meer tijd in de beoefening? In tbel 4.2 is het verschil in georgniseerde beoefening tussen beoefenrs vn één en vn meerdere ctiviteiten weergegeven. Tbel 4.2 Het volgen vn lessen en het lidmtschp vn verenigingen onder de beoefenrs vn kunstvkken, nr ntl beoefende vkken, beoefenrs vn 6 jr en ouder, 1983 en 1991 (in procenten) krijgt les les in instelling les elders lid vn vereniging één ctiviteit twee of meer ctiviteiten Bron: SCP (AVO'83 en '91) Uit tbel 4.2 blijkt dt personen die twee of meer vkken beoefenen, vker lessen volgen en lid zijn vn verenigingen dn degenen met één vk. Vn de ltstgenoemden kreeg in % les, vn de eerstgenoemden 47%. Hoe meer vkken men beoefent, hoe groter de kns is dt er één bij is wrvoor men les volgt of lid is vn een vereniging. Beide groepen hebben zich tussen 1983 en 1991 vker ngemeld voor lessen buiten de instellingen voor kunsteductie. Ten tweede kn vn beoefenrs vn één en vn meerdere vkken vstgesteld worden hoeveel tijd zij n hun vk(ken) besteden. Uit de TBO-gegevens kn opgemkt worden hoeveel beoefenrs hun vk wekelijks bijhouden en hoeveel tijd de ctieven in een week n het beoefenen vn kunstvkken besteden. In tbel 4.3 is binnen de groep beoefenrs een onderscheid gemkt tussen de 86

3 personen die in de onderzoeksweek wel of niet ctief zijn geweest. De ctieven zijn vervolgens ingedeeld in personen die meer of minder dn drie uur n hun kunstvk(ken) hebben besteed. Tbel 4.3 Tijd besteed n beeldende en podiumvkken onder de groep die zich beoefenr noemde, nr ntl beoefende vkken, bevolking vn 12 jr en ouder, 1985 en 1995 (in procenten) geen beoefening in week < 3 uur beoefening > 3 uur beoefening één ctiviteit twee of meer ctiviteiten Fotogrfie is niet meegeteld. Bron: SCP (TBO'85 en '95) Personen die meerdere vkken beoefenen steken meer tijd in de beoefening ervn dn personen die één ctiviteit beoefenen. Dit verschil wordt in de eerste plts veroorzkt doordt een groter deel vn de groep met twee of meer vkken wekelijks ctief is. In 1995 ws 56% vn deze groep wekelijks ctief tegen 29% vn de groep met één vk. In de tweede plts blijkt dt onder de wekelijks ctieven de groep met twee en meer ctiviteiten iets meer tijd in hun kunstzinnige hobby's steekt. In 1995 besteedde 28% vn degenen die zich beoefenr noemden meer dn drie uur n de opgegeven ctiviteit; onder de groep met één vk ws dit slechts 11%. Wel blijkt dt binnen de beperkte groep vn wekelijks ctieven de groep met twee en meer vkken per ctiviteit minder tijd besteedt dn de beoefenrs met één vk. Tussen 1985 en 1995 is de verdeling vn de tijd besteed n kunstvkken onder de groep met twee en meer vkken constnt gebleven. Onder de personen met één vk drentegen is het ndeel dt wekelijks ctief is, gedld. Deze gedlde tijdsinvestering contrsteert met de grotere geneigdheid om door lessen en lidmtschp het vk serieus n te pkken. Opnieuw op bsis vn de AVO-gegevens is onderzocht welke personen vk kunstvkken combineren. De nlyses bevestigen dt het combineren vn kunstvkken met de leeftijd vn de beoefenrs smenhngt. Jongeren beoefenen vker meerdere kunstvkken dn ouderen. Dit geldt in het bijzonder voor de jeugd vn 6 tot 16 jr. De combintie vn vkken hngt in mindere mte eveneens met het opleidingsniveu en het geslcht smen. Personen met een hoog opleidingsniveu of die nog hoger onderwijs volgen, combineren ook vker de beoefening vn meerdere 1 kunstvkken dn lggeschoolden. En vrouwen blijken breder georiënteerd dn mnnen. Het zijn dus met nme de jongeren die n verschillende vkken deelnemen. Kennelijk testen zij hun mogelijkheden op meerdere terreinen uit. Bovendien steken zij er flink wt tijd in. Wt de ouderen betreft kn n de eerdere informtie in hoofdstukken 2 en 3 toegevoegd worden dt zij zich voornmelijk op één ctiviteit richten en in 1995 dr gemiddeld minder tijd n besteedden dn in de jren tchtig. 87

4 De plstische vkken komen het meest in combintie voor, en dn voorl met tekenen, schilderen en grfisch werk (tbel 4.4). Ook de verschillende podiumvkken vormen regelmtig een onderdeel vn een breder ctiviteitenpkket. De gedlde deelnme n textiele werkvormen en n fotogrfie blijkt ook in de combinties terug te vinden. Tbel 4.4 De frequentie vn combinties vn kunstzinnige ctiviteiten, bevolking vn 6 jr en ouder, 1991 (in procenten) A B C D E F G gehele bevolking respondenten die doen n A: tekenen, schilderen, grfisch werk B: beeldhouwen, boetseren C: textiele werkvormen D: zingen E: musiceren F: toneel, volksdns, mime, bllet G: fotogrfie, film, video Leesvoorbeeld: Vn degenen die tekenen (regel A) doet 22% ook n beeldhouwen. Dt is meer dn de 6% die n beeldhouwen doet onder de hele popultie (eerste regel). Bron: SCP (AVO'91) Angezien het ntl beoefenrs per vk nogl uiteenloopt, is het op bsis vn tbel 4.4 moeilijk uit te mken hoe sterk de verbnden tussen de verschillende 2 ctiviteiten zijn. Dit is met behulp vn correlties beter n te gn. Hieruit blijkt dt ls men één ctiviteit beoefent, de kns redelijk groot is dt men tevens de ndere ctiviteiten beoefent (zie tbel B4.1). Twee koppels vn ctiviteiten hngen reltief sterk met elkr smen, te weten de twee groepen beeldende vkken en het zingen en het bespelen vn een muziekinstrument. Combinties die minder voor de hnd liggen komen ook voor. Zingen wordt bijvoorbeeld vk met beeldhouwen gecombineerd. 3 De ngetroffen ptronen lenen zich goed voor fctornlyses. Hieruit blijkt echter dt in 1991 geen sterke clustering vn kunstvkken nwezig is. 4.3 Brede en eenzijdige interesse onder de bezoekers Uit eerder onderzoek is l bekend dt de vrijetijdsbesteding vn cultureel geïnteresseerden door een grote mte vn diversiteit wordt gekenmerkt. In het volgende hoofdstuk zl de vrijetijdsbesteding (buiten de cultuur) vn cultureel geïnteresseerden nbod komen. Hier zl eerst ngegn worden in hoeverre het publiek bezoek n verschillende soorten cultureel nbod combineert. In tbel 4.5 is weergegeven welk deel vn de bevolking jrlijks tenminste één culturele instelling heeft bezocht en hoe divers de belngstelling ws. (De mximle score vn bezochte soorten cultureel nbod bedrgt 9; zie noot tbellen 4.5 en 2.5). 88

5 Tbel 4.5 Antl per jr bezochte typen cultureel nbod, bevolking vn 6 jr en ouder, (in procenten) geen bezoek bezoek n een of meer soorten nbod wv. één soort cultureel nbod twee soorten drie soorten vier of meer soorten gem. ntl bezochte evenementen onder bezoekers 2,4 2,5 2,6 2,5 idem. zonder bioscoop en filmhuis 2,1 2,2 2,2 2,2 Museum, glerie, toneel, klssieke muziek, bllet, cbret, bioscoop, filmhuis en popmuziek, jzz of musicl. Bron: SCP (AVO'83-'95) Ongeveer twee derde vn de bevolking bezoekt jrlijks tenminste één culturele instelling. Onder de bezoekers toont opnieuw twee derde belngstelling voor meerdere soorten. Terwijl de trend in de vrijetijdsbesteding een grotere diversiteit te zien geeft (zie hoofdstuk 5), is in de periode tussen 1983 en 1995 de diversiteit vn het culturele repertoire niet verbreed. In 1995 kwmen bezoekers bij gemiddeld 2,5 soorten cultureel nbod. In hoofdstuk 3 is onderscheid gemkt tussen incidentele bezoekers (gn tenminste één keer per jr, mr minder dn één keer per drie mnden) en frequente bezoekers (gn één keer per drie mnden of vker). De vrg doet zich nu voor of de diversiteit in bezoekptroon veel onder incidentele bezoekers voorkomt, of veeleer onder de frequente bezoekers. In 1995 bleken incidentele bezoekers gemiddeld 2,1 soorten nbod te hebben bezocht en frequente bezoekers 4,1. Deze cijfers 4 komen overeen met die uit Ook ls het bezoek n bioscoop of filmhuis niet wordt meegeteld, zijn de verhoudingen tussen 1983 en 1995 ongewijzigd gebleven. Letten we op chtergrondkenmerken, dn blijkt dt voorl opleidingsniveu onderscheid ngeeft tussen brede en smllere interesse. Hoger opgeleiden hebben vk meer culturele interesses dn lger opgeleiden. Ook ouderen en dn met nme personen tussen de 46 en 66 jr interesseren zich vk voor meerdere kunstterreinen. Hetzelfde geldt voor lleenstnden en pren zonder jonge kinderen. Tenslotte tonen vrouwen een bredere culturele interesse dn mnnen. De verschillen zijn echter gering. 5 In hoeverre gn uiteenlopende vormen vn receptieve cultuurprticiptie met elkr smen? In het AVO is gevrgd nr het bezoek vn diverse soorten culturele instellingen in de voorfgnde twlf mnden, en in AVO'95 bovendien nr het bezoek n diverse soorten muse. In het nvolgende zl slechts een onderscheid worden gemkt tussen kunstmuse en ndere muse (volkenkunde, techniek en (ntuur)historie). In tbel 4.6 is de frequentie vn lle mogelijke combinties belicht. 89

6 Tbel 4.6 Combinties vn vormen vn cultuurdeelnme, bevolking vn 6 jr en ouder, 1995 (in procenten) A B C D E F G H I J K L gehele bevolking respondenten die gn nr A: kunstmuseum B: nder type museum C: glerie D: toneel E: beroepstoneel F: bllet G: oper en operette H: klssieke concerten I: popmuziek, jzz, musicl J: cbret K: bioscoop L: filmhuis An personen die een toneelvoorstelling bezochten, is vervolgens gevrgd of zij ook nr een toneelvoorstelling vn beroepsgezelschppen zijn geweest. Leesvoorbeeld: Vn degenen die een kunstmuseum bezoeken (regel A) gt 78% ook nr een ndere type museum. Dt is meer dn de 31% die nr een nder type museum gt onder de hele popultie (eerste regel). Bron: SCP (AVO'95) Tbel 4.6 wijst uit dt bezoekers het zelden bij één instelling lten. Beplde combinties vn bezoek komen reltief vk voor. Bezoekers vn kunstmuse komen reltief vk in gleries en in ndere muse. Wie nr toneel gt, bezoekt ook weleens een blletvoorstelling. In tbel B4.2 zijn de smenhngende verbnden 6 uitgedrukt in correltiecoëfficiënten. Alle onderscheiden vormen vn cultuurprticiptie blijken significnt en positief met elkr smen te hngen. Bezoekers vn kunstmuse blijken in veel gevllen tevens gleries, bioscopen en podiumkunsten te bezoeken. De smenhng tussen sommige vormen vn cultuurprticiptie is echter sterker dn de smenhng tussen ndere vormen. Uit een verdere bewerking (fctornlyse) blijkt een drietl combinties vn interesses dikwijls voor te komen (tbel 4.7). De onderscheiden ctiviteiten bij 'fctor 1' verwijzen nr de beeldende kunsten. Bezoek n gleries en kunstmuse blijkt eveneens vk met het bezoek n ndere soorten muse smen te gn. De tweede fctor verenigt het bezoek n diverse soorten podiumkunsten. Bezoek n beroepstoneel, klssieke muziek, bllet en cbret gt vk smen. Bezoek n klssieke concerten komt overigens ook voor bij een interesse voor beeldende kunst. De derde fctor combineert twee ctiviteiten (bioscoop en popconcerten/jzz/musicl) uit de populire cultuur. Het bezoek n filmhuizen behoort niet tot een vn deze drie fctoren. 90

7 Tbel 4.7 Geroteerde fctormtrix (vrimxrottie) vn zeven vormen vn cultuurprticiptie, bevolking vn 12 jr en ouder, 1995 fctor 1 fctor 2 fctor 3 'beeldende kunst' 'podiumkunst' 'populire cultuur' kunstmuseum 0,78 nder type museum 0,72 glerie 0,70 beroepstoneel 0,58 klssieke concerten 0,42 0,54 oper en operette 0,72 bllet 0,53 cbret 0,57 popmuziek, jzz, musicl 0,74 bioscoop 0,71 filmhuis Alleen fctorldingen groter dn 0,4 zijn vermeld. Bij obliminrottie worden dezelfde drie fctoren onderscheiden, wrop dezelfde vribelen lden ( 0,4). Bron: SCP (AVO'95) Vervolgens is ngegn in hoeverre de drie interesseptronen verbnd houden met chtergrondkenmerken. De eerste twee ptronen hngen in de eerste plts met het niveu vn de opleiding smen. Personen met een hoger opleidingsniveu respectievelijk een hoger type onderwijs volgend tonen vker interesse voor beeldende kunst en podiumkunsten. De deelnme n populire cultuur (derde fctor) wordt sterker beïnvloed door leeftijd dn door opleiding. Voorl jongeren gn vk nr bioscoop en popconcerten/jzz/musicl. De kenmerken vn liefhebbers vn beeldende kunsten en die vn podiumkunsten vertonen grote overeenkomsten. Voor beide kunstsectoren zijn nst opleiding ook leeftijd en gezinssitutie vn belng. Alleenstnden zijn in beide gevllen oververtegenwoordigd. Hetzelfde geldt voor personen tussen de 46 en 65 jr. Verder blijken beeldende en podiumkunsten meer vrouwen te trekken dn mnnen. Verschillen zijn er bij de jeugd vn 6 tot 15 jr en bij scholieren en studenten. Deze twee groepen bezoeken nog wel vk beeldende-kunsttentoonstellingen, mr weinig uitvoeringen vn podiumkunsten. 4.4 De beoefenren vn kunstvkken ls toeschouwer Cultuureductie is in het verleden vnuit verschillende doelstellingen bedreven. Culturele ontwikkeling zou goed zijn voor lgemeen welzijn en voor een kritische mtschppelijke houding. Tegenwoordig is de cultuurprticiptie een doel in zichzelf (Henrichs 1997: 11). In de Cultuurnot wordt ook gewezen op het belng vn smenwerking tussen beroepskunstenrs en mteurs. Volgens Kooymns (1992: 7) dient mteurkunst niet gereduceerd te worden tot een voedingsbodem voor de publieke nhng vn professionele kunsten. De grens tussen de twee werelden zou niet lleen een verschil in vrdigheden mrkeren, mr ook een verschil in oriënttie. Professionelen zouden streven nr distinctie, nr onderscheidende 'presttiekunst'. Amteurbeoefenren en instellingen voor 91

8 kunsteductie zouden zich juist op de nvolgbre kunst richten. In deze prgrf wordt de reltie tussen ctieve en receptieve cultuurdeelnme onderzocht. De rol vn de kunsteductieve instellingen en mteurverenigingen of -ensembles wordt hierin betrokken. Tbel 4.8 Bezoek n verschillende typen voorstellingen en n muse, nr beoefening vn kunstvkken en het georgniseerde krkter vn de beoefening, bevolking vn 6 jr en ouder, 1995 (in procenten en mte vn smenhng in Tu-b en bètcoëfficiënten) geen wel beoefening, wel beoefening, Tu-b bèt beoefening geen lid of les tevens lid of les trditioneel toneel ,18 0,17 idem, beroepsgezelschppen ,13 0,12 klssieke concerten ,17 0,19 oper, operette ,07 0,08 bllet ,09 0,10 museum ,23 0,22 kunstmuseum ,19 0,18 glerie ,18 0,18 populir popmuziek, jzz, musicl b 28 0,11 0,07 cbret ,07 0,06 bioscoop b 58 0,17 0,07 Leesvoorbeeld: Vn degenen die geen kunstvk beoefenen bezocht 17% een toneelvoorstelling en vn de beoefenrs die lid zijn vn een vereniging of les krijgen deed 39% dt. Gecontroleerd voor sekse, leeftijd, opleidingsniveu, gezinssitutie, hoofdbezigheid en geogrfische herkomst. b Verschil met beoefenrs die geen les krijgen of lid zijn is niet significnt, p > 0,05 Bron: SCP (AVO'95) Uit de gegevens vn tbel 4.8 blijkt opnieuw dt mteurbeoefenren vn kunstvkken vker dn niet-beoefenren, bezoeker zijn vn kunst en cultuur (zie ook Vn Beek en Knulst 1991; Ngel en Gnzeboom 1996). Vn de beoefenren die ctief zijn in georgniseerd verbnd (dt wil zeggen lessen volgen, dn wel bij verenigingen e.d. zijn ngesloten), is weer een groter percentge bezoeker dn vn de ongeorgniseerde beoefenren. De verbnden zijn het sterkst bij het bezoek n conventioneel cultuurnbod. Alleen bij oper en operette is het verbnd zwk. Zwk mr nog wel significnt is het verbnd tussen respectievelijk georgniseerde beoefening en het bezoek n populir cultuurnbod. De verschillen met nietbeoefenren zijn hier mr gering. Onder de bezoekers vn popmuziek, jzz, musicl en vn de bioscoop is er zelfs geen sprke vn een significnte oververtegenwoordiging vn het les volgende of in verenigingen georgniseerde deel. De mogelijke invloeden zijn in tbel 4.8 gemeten, terwijl eerst niet (Tu-b) en 7 vervolgens wel (bèt) voor de rol vn doorkruisende effecten is gecontroleerd. Ook ls er voor de invloed vn (met nme) leeftijd, opleidingsniveu en sekse is gecon- 92

9 troleerd, blijven er redelijk sterke verbnden tussen ctieve en receptieve beoefening bestn. Als beoefenren vker kunst en cultuur bezoeken, kn dit verbnd dus niet worden toegeschreven n het feit dt mteurs vk jong zijn of middelbr en hoger onderwijs hebben genoten. Alleen de smenhng tussen bioscoopbezoek en de beoefening vn kunstvkken blijkt voor een groot deel n die kenmerken toegeschreven te kunnen worden. Niettemin vlt zonder meer stnde te houden dt beoefenren, en voorl deelnemers n georgniseerde vormen vn kunstvkbeoefening, ook in het receptieve vlk vker tot de deelnemers behoren dn de niet-beoefenren. Het verschil met niet-beoefenren respectievelijk niet-georgniseerde beoefenren is het meest uitgesproken bij het bezoek n conventioneel cultuurnbod. Uit de cijfers kn fgeleid worden dt de deelnme n muziekscholen, cretiviteitscentr, mr ook n mteurverenigingen, bevorderlijk is voor de receptieve prticiptie en omgekeerd. Opnieuw moet er ook hier op worden gewezen dt de gevonden verbnden geen uitsluitsel geven over de richting vn het verbnd. Of liefhebbers vn culturele uitvoeringen en muse vk georgniseerd beoefenr zijn geworden of dt de georgniseerde beoefenren vk toeschouwer zijn geworden, vlt dus niet te zeggen. Dr de beginleeftijd vn beoefenren veell lger ligt dn die vn de bezoekers (Ngel en Gnzeboom 1996) bestt er reden te veronderstellen dt de ctieve prticiptie de receptieve stimuleert. Evengoed bestt er dn reden om n te nemen dt met nme een georgniseerde wijze vn beoefening, met lessen door vkmensen of repetities in verenigingsverbnd, bevorderlijk is voor de receptieve interesse. Overheidssteun n muziekscholen, cretiviteitscentr en verenigingen voor mteurkunst zou vi deze omweg ook de receptieve cultuurprticiptie ten goede komen (Knulst 1992: 22). Kunsteductie en cultuurprticiptie Vn een één-op-éénreltie tussen bezoek n culturele instellingen en de beoefening vn mteurkunst is overigens geen sprke; de verbnden uit tbel 4.8 zijn niet bijzonder sterk. Ook onder de georgniseerde beoefenren overschrijdt het bezoekndeel trditionele kunsten nooit de 50%. Kunsteductie zou de fstnd tussen mteurkunst en professionele kunst kunnen helpen verkleinen. Vn kunsteductie wordt in ieder gevl door beleidsmkers veel verwcht. An de ene knt zou deze mteurs meer ontvnkelijk mken voor professionele kunst. Een competent publiek zou professionele kunst ook bij toenemende specilisering blijven volgen. An de ndere knt zou de kunsteductie zich kunnen richten op vernieuwing vn het repertoire vn mteurkunst en de beoefenren kunnen helpen om het niveu te verhogen. Verhulst et l. (1995) onderzochten in hoeverre deze verwchtingen uitkomen. De onderzoekers brchten in een middelgrote Nederlndse std de institutionele structuur vn de kunstwereld (het netwerk vn mteurverenigingen, kunsteductieve instellingen en voorzieningen voor professionele kunst) in krt. Bij de instituties bleek een veronderstelde kloof tussen mteurkunst en professionele kunst inder- 93

10 dd nwezig: tussen professionele instellingen en mteurinstellingen bleken vrij weinig contcten te bestn. Als die contcten er l wren, dn vk om een prgmtische reden. De kunsteductieve instellingen onderhielden met beide typen instellingen contcten en konden drdoor ls verbindingsschkel werken. Dit gebeurde onder meer door smenwerkingsprojecten tot stnd te brengen. Meer dn de helft vn de docenten kunsteductie nm deel n een of meer vn die projecten. Mr slechts 6% vn de docenten prticipeerde in een project met zowel een mteurvereniging ls een professionele kunstvoorziening. 8 De persoonlijke inzet vn docenten is ook belngrijk om een brug te sln tussen de mteurkunst en de professionele kunst. Actieve docenten ttenderen op en informeren over professionele kunst. Zij wijzen op concerten, tentoonstellingen enzovoort en bieden informtie vi folders n. Soms bezoeken zij smen met cursisten een klssiek concert of museum. Zodoende werken ctieve docenten mee n de overdrcht vn ideeën vn beroepskunstenrs en vervullen zij een rol vn opinieleider binnen een netwerk vn geïnteresseerden. Mr lng niet lle docenten zijn zo ctief. De invloed vn kunsteductie op cultuurprticiptie blijkt klein te zijn in vergelijking met de opleiding en leeftijd vn de mteurs en de ctiviteit in het ouderlijk milieu (Verhulst et l. 1995). De overheid heeft zich tot tk gesteld de onderlinge reltie tussen de beoefening vn mteurkunst en professionele kunst te bevorderen. Hoewel de kunsteductie goede mogelijkheden lijkt te hebben om hr brugfunctie te versterken, lijken hoge verwchtingen ongegrond. 4.5 Kunstuitleen en culturele belngstelling Kunstuitleen is een nder middel om de belngstelling voor professionele kunst te stimuleren. Personen die lid zijn vn een kunstuitleen blijken veel vker culturele instellingen te bezoeken dn de rest vn de Nederlndse bevolking en vice vers. Zij gn vker nr gleries, muse en kunsttentoonstellingen. Mr ook toneel, cbret, oper, bllet en concerten vn zowel populire ls klssieke muziek worden reltief vk bezocht. Er bestt eveneens een zwk verbnd tussen lidmtschp vn een kunstuitleen en het zelf beoefenen vn kunstvkken. 9 Abonnees vn instellingen voor kunstuitleen zijn in hun vrije tijd iets ctiever ls kunstbeoefenr dn de gemiddelde Nederlnder. Ook hier geldt dt niet kn worden vstgesteld of mteurs kunstleners zijn geworden of kunstleners mteurbeoefenr. De opkomst vn de gesubsidieerde kunstuitleen zou vernderingen teweeg hebben gebrcht op de beeldende-kunstmrkt. De instellingen voor kunstuitleen ontwikkelden zich tot gesubsidieerde verkooppunten, wrdoor het mrktndeel vn gleries zou zijn geslonken. Abbing (1998: 28) stelt dt overheden de werking vn de prticuliere mrkt hiermee doorkruisen en hinderen. Wt kunnen de beschikbre gegevens hierover zeggen? In 1995 kocht ongeveer 5% vn de Nederlndse bevolking vn 16 jr en ouder beeldende kunst voor een bedrg vn meer dn 100 gulden (hoofdstuk 2). Het 94

11 kopen vn beeldende kunst hngt smen met het bezoek n gleries, met het lidmtschp vn een kunstuitleen en eveneens met het bezoek n kunstmuse. Onder de leden vn een kunstuitleen kocht 26% voor meer dn 100 gulden beeldende kunst. Onder gleriebezoekers ws dit 20% en onder bezoekers vn kunstmuse 17%. Op het eerste gezicht lijken kunstuitleeninstellingen inderdd een beslg te leggen op de mrkt. Dt er een smenhng bestt tussen het kopen vn beeldende kunst en het bezoek n gleries en n centr voor kunstuitleen wil nog niet zeggen dt bezoekers die bedrgen ook in de bezochte instelling hebben uitgeven. Leden vn een kunstuitleen kunnen bijvoorbeeld ook direct bij een kunstenr kopen. Om welke bedrgen ging het? In figuur 4.1 is ngegeven welke bedrgen leden vn een kunstuitleen en bezoekers n beeldende kunst gemiddeld uitgeven. Ook de bestedingen vn mteurbeoefenrs vn beeldende vkken zijn in die figuur weergegeven. Opvllend is dt leden vn de kunstuitleen voorl vker kleine bedrgen (tussen de 100 en 400 gulden) besteden. De beoefenrs vn beeldende vkken besteden minder dn de leden vn een kunstuitleen en bezoekers vn gleries en kunstmuse. De omvng vn de groepen bleef hier nog buiten beschouwing. Drom is het belngrijk te weten dt de groep gleriebezoekers tien keer zo groot is ls de groep leden vn een kunstuitleen. Vn de bevolking vn 16 jr en ouder bezoekt 19% tenminste één keer per jr een glerie, terwijl nog geen 2% drvn lid is vn een kunstuitleen. Dit lijkt vn belng bij de discussie over concurrentieverhoudingen. Ook bij de bezoekers vn gleries is een onderscheid te mken tussen incidentele en frequente bezoekers. De meeste gleriebezoekers (15%) komen er slechts incidenteel, dt wil zeggen minder dn eens per kwrtl. Een kleine groep (4%) komt er regelmtig (één keer per kwrtl of vker). Zelfs deze groep frequente bezoekers is nog ruim twee keer zo groot ls de ledennhng vn de kunstuitleen. In 1995 kocht 37% vn de frequente gleriebezoekers voor meer dn 100 gulden beeldende kunst. Ook het ndeel frequente bezoekers dt reltief grote bedrgen uitgf (2.000 gulden of meer) ws met 5% veel hoger dn dt onder leden vn de kunstuitleen (nog geen 2%)(vgl. tbel 4.9 en figuur 4.1). Tbel 4.9 Bedrg besteed n beeldende kunst, nr bezoek n glerie en n kunstmuseum, bevolking vn 16 jr en ouder, 1995 (in procenten) incidenteel frequent glerie kunstmuseum Bron: SCP (AVO'95) 95

12 Figuur 4.2 Bedrg besteed n beeldende kunst, nr lidmtschp kunstuitleen, bezoek n glerie en n kunstmuseum, en beoefening beeldend vk, bevolking vn 16 jr en ouder, 1995 (in procenten) lid kunstuitleen bezoekers glerie bezoekers kunstmuseum beoefenrs beeldend vk fl fl fl fl en meer Bron: SCP (AVO 1995) Als het gegeven nog in de beschouwing wordt betrokken dt kunstuitleen voor de meerderheid een nvullende voorziening is (in 1995 kwm 59% vn de leden ook in een glerie), kn hier geconcludeerd worden dt instellingen voor kunstuitleen slechts een klein mrktndeel hebben; te bescheiden om de prticuliere mrkt te doorkruisen of te hinderen. 4.6 Smenhng tussen medigebruik en beoefening en bezoek In de jren vijftig en zestig heeft de opkomst vn de televisie een grote invloed gehd op het vrijetijdsptroon. De culturele instellingen zgen hun publiek slinken. Het ntl verkochte krten liep met nme in de bioscoop, mr ook bij orkesten en beroepstoneelgezelschppen terug. De teruggng ws bij het beroepstoneel overigens veel sterker dn bij de orkesten en ensembles (Knulst 1995). In de jren tchtig en negentig keek vrijwel iedereen dgelijks televisie. Verschillen zijn er voorl in de hoeveelheid tijd die men voor de televisie doorbrengt en in het soort progrmm's dt men bekijkt. De televisie is regelmtig bekritiseerd ls een bedreiging voor onze cultuur (Postmn 1985; Bloom 1988; Bourdieu 1997). Dt televisie brede lgen vn de bevolking ook in contct kn brengen met die hogere cultuur lijkt die critici te ontgn. Televisie in West-Europese lnden biedt echter informtie over llerlei culturele gebeurtenissen. Klssieke concerten, 96

13 oper's en toneelstukken worden soms integrl uitgezonden en uitgebrchte boeken of tentoonstellingen krijgen ndcht in discussieprogrmm's. In de jren tchtig en negentig breidden het ntl zenders en de zendtijd zich sterk uit. De televisie brcht meer vn lle soorten progrmm's in de huiskmer. Ook de 10 zendtijd gewijd n kunst en cultuur groeide. Het bezoek n culturele evenementen is echter niet opnieuw teruggelopen (SCP 1996). Mogelijk kijkt het selecte deel vn het publiek dt is blijven komen ook veel nr kunstprogrmm's op de televisie. In tbel 4.10 is onderzocht in hoeverre bezoekers vn culturele instellingen nr uitzendingen vn kunstprogrmm's kijken en luisteren. Binnen de groep bezoekers is opnieuw onderscheid gemkt tussen frequente (één keer per kwrtl of vker) en incidentele (minder dn één keer per kwrtl) bezoekers. De bezoekers vn culturele instellingen blijken vker nr kunstprogrmm's te kijken en te luisteren dn niet-bezoekers. Voorl de frequente bezoekers doen dit meer. Tbel 4.10 Gebruik vn cultuurnbod en progrmm's over cultuur vi televisie en rdio, nr beoefening vn kunstvkken en het georgniseerde krkter vn de beoefening, bevolking vn 6 jr en ouder, 1995 (in procenten en mte vn smenhng in Tu-b coëfficiënten) niet-bezoekers incidentele frequente Tu-b bezoekers bezoekers b progrmm's over beeldende kunst ,34 progrmm's over rchitectuur ,32 progrmm's over theter ,34 klssieke muziek vi rdio/tv ,28 Bezoekt muse, gleries, klssieke muziek, beroepstoneel, bllet, cbret of populire muziek. b Volgt weleens. Bron: SCP (AVO'95) In tbel 4.11 is onderzocht in hoeverre beoefenren vn kunstvkken blijk geven vn een culturele belngstelling bij de fstemming vn televisie. Hierbij is ook het beluisteren vn rdioprogrmm's betrokken. De beoefenrs blijken inderdd vker nr kunstprogrmm's te kijken en te luisteren dn niet-beoefenrs. Drbij is er niet ltijd een extr effect vn de georgniseerde wijze vn de beoefening. Bij uitzendingen vn klssieke muziek en bij (de schrse) progrmm's over rchitectuur, is dit extr effect er wel. De georgniseerden volgen vker klssieke muziek vi de medi dn niet-georgniseerden, mr tonen juist minder belngstelling voor rchitectuur. Het volgen vn kunstprogrmm's vi de medi hngt overigens veel sterker smen met het bezoek n kunstevenementen dn met het beoefenen vn kunstvkken. 97

14 Tbel 4.11 Gebruik vn cultuurnbod en progrmm's over cultuur vi televisie en rdio, nr beoefening vn kunstvkken en het georgniseerde krkter vn de beoefening, bevolking vn 6 jr en ouder, 1995 (in procenten en mte vn smenhng in Tu-b coëfficiënten) geen beoefening wel beoefening, wel beoefening, Tu-b geen lid of les tevens lid of les progrmm's over beeldende kunst b 30 0,17 progrmm's over rchitectuur ,14 progrmm's over theter b 31 0,15 klssieke muziek vi rdio/tv ,15 Volgt weleens. b Verschil met beoefenrs die geen les krijgen of lid zijn is niet significnt, p > 0,05. Bron: SCP (AVO'95) Ondnks de smenhng tussen het kijken nr kunstprogrmm's en het bezoek is het publiek dt mndelijks een bezoek brengt vele mlen kleiner dn het publiek dt door de medi bereikt wordt. Bij klssieke muziek en oper is dit verschil het grootst. Het mndbereik vn podiumuitvoeringen ligt op circ 2% vn het totl 11 per mnd door de medi bereikte publiek (figuur 4.2). In figuur 4.1 is eveneens het medi- en bezoekerspubliek vn beeldende kunsten en theter met elkr vergeleken. Bij beeldende kunst en theter is het verschil veel minder groot dn bij 12 klssieke muziek. Ongeveer 20% vn de personen die mndelijks beeldendekunstprogrmm's volgen, brengt één keer per mnd of vker een bezoek n een glerie of kunstmuseum. Ongeveer 10% vn de kijkers vn theter op televisie bezoekt theter op podi. In een eerdere SCP-studie (Podi in een tijdperk vn fstndsbediening) is ook gerpporteerd over de publieksverhoudingen bij beeldende kunst (Knulst 1995). Het bereik vn de medi is in die studie gebseerd op de AVO'91-gegevens wrin nog geen onderscheid gemkt kon worden tussen de verschillende typen kunstprogrmm's. Omdt ook het kijken nr progrmm's over films, litertuur, theter en 'rchitectuur' zijn meegeteld, viel het publieksbereik vn de medi toen hoger uit. In de studie werd tevens een vergelijking met sport en met film gemkt. Het publiek dt frequent sport volgt (eens per mnd en vker) bestt voor een derde deel uit personen die ook 'levende' sportwedstrijden gn zien. Vn het mndbereik n films werd circ 6% door voorstellingen in bioscoop en filmhuis gereliseerd. Op bsis vn de nieuwe AVO'95-gegevens dient de conclusie dt de belngstelling voor kunst sterker is verhuiselijkt dn die voor sport en, in mindere mte, voor film, genunceerd te worden (Knulst 1995). Dit is inderdd het gevl voor klssieke muziek, mr niet voor beeldende kunst en theter. De ltstgenoemde kunstvormen nemen een positie in tussen film, wrvoor men minder vk de deur uitgt, en sport, wrvoor men vker buitenshuis verblijft. 98

15 Figuur 4.1 Bereik vn uitvoeringen of evenementen per mnd vergeleken met het mndelijks bereik vn elektronische verspreiding, bevolking vn 6 jr en ouder, 1995 (in procenten) beeldende kunst theter klssieke muziek Bron: SCP (AVO 1995) Terwijl publiekswerving l sinds de jren vijftig bestt, blijkt slechts een selecte groep de weg nr de podi en muse te vinden. De groep die kunst vi de medi volgt is omvngrijker en breder smengesteld. Het grootste obstkel vn de culturele instellingen lijkt niet de moeilijkheid vn de kunst of de gebrekkige culturele competentie vn de burgers te zijn, mr veeleer de mnier wrop kunst wordt ngeboden (Knulst 1995). Al in de jren zestig werd de mbince wrin kunsten werden ngeboden verntwoordelijk gehouden voor de lge prticiptie uit socil lgere milieus (De Jger 1967; Zweers en Welters 1970). Als lger opgeleiden l met kunst in nrking komen, dn gebeurt dit hoofdzkelijk thuis. Andere bevolkingsgroepen die reltief vk tot de thuisconsumenten behoren zijn: pren met jonge kinderen, 65-plussers, huisvrouwen, werklozen en rbeidsongeschikten. Onder de hoger opgeleiden drentegen en verder lleenstnden, 6-15-jrigen en 13 studenten is de uithuizige consumptie het grootst. Mr ook voor deze groepen geldt dt het grootste deel thuis wordt beleefd. 4.7 Het smengn vn trditionele en populire cultuur Toen op 2 oktober 1970 het eerste Cultureel Supplement vn het NRC Hndelsbld verscheen, luidde het redctionele commentr: "cultuur wordt steeds minder ervren ls een luxe-rtikel voor een socile elite". Door de komst vn de mssmedi zijn de kunsten inderdd binnen het bereik vn meer mensen gekomen. De drempels vn de culturele instellingen zijn door deze grotere verspreiding echter nuwelijks verlgd. In westerse smenlevingen werden kunst en culturele smk ls mrkeringen vn klssenonderscheid gezien (reeds bij Weber 1946). Schone 99

16 kunsten worden hierbij tegenover populire cultuur gesteld, 'highbrow' tegenover 'lowbrow', hoog tegenover lg. Nr deze culturele hiërrchie is in dit rpport steeds verwezen met het onderscheid tussen trditionele en populire cultuur. Bourdieu (1984) heeft ngetoond dt de socile elite door onder meer de inzet vn cultureel kpitl in stt is de bestnde sttushiërrchie te hndhven. Opvoeding en onderwijs zouden bijdrgen n de overdrcht en reproductie vn cultureel kpitl tussen generties. Inwijding in kunst mkt hier ook deel vn uit (zie ook Gnzeboom 1989). Als klssentegenstellingen fgelezen worden n het opleidingsniveu, dn blijkt dt personen met een hoge socile sttus nog steeds reltief veel belngstelling tonen voor de schone, hogere kunsten (zie hoofdstuk 2). In het verschil tussen hoger en lger opgeleiden is tussen 1983 en 1995 weinig vernderd. Desondnks stt de houdbrheid vn de culturele hiërrchie ter discussie. De grens tussen hoog en lg zou diffuser worden. De hiërrchie zou ngetst worden door enerzijds ontwikkelingen binnen de kunsten zelf en nderzijds een fnemend respect onder het publiek voor eenml ngegeven grenzen. Het smengn vn hoog en lg De conservtori lijken de tijd rijp te vinden voor integrtie vn muziekculturen. Highbrow kunstenrs bedienen zich met evenveel gemk vn de tl vn de lgere cultuuruitingen ls de commerciële kunstenrs gebruikmken vn de hoge kunsten (Frith 1998). De televisie zou in dit proces een belngrijke rol hebben gehd. Cultuuruitingen die nvnkelijk geen sttus hdden (film, jzz, strips, popmuziek) werden in de jren zeventig erkend en ook ls zodnig gesubsidieerd door de overheid. Ondnks de cross-overs tussen verschillende genres en lgen kn men zich fvrgen of noties en predikten ls hoge en populire cultuur zich toch hndhven. Hier wordt nr het mogelijk smengn vn voorkeur voor trditionele en populire kunst gekeken. Is het mogelijk op bsis vn socile kenmerken vn het publiek hoge en lge cultuur te onderscheiden? Is de reltie tussen culturele voorkeur en opleidingsniveu door de tijd vernderd? Het elitire krkter vn de 'hoge' cultuur is, zols in hoofdstuk 2 bleek, weinig vernderd. Nog steeds zijn de hoger opgeleiden oververtegenwoordigd onder het publiek, en de verschillen tussen hoog- en lgopgeleiden zijn in de fgelopen decenni niet fgenomen. In recent onderzoek is er echter op gewezen dt ook in hoge-opleidingsgroepen slechts een minderheid trditionele cultuuruitingen bezoekt en ook dt hoger opgeleiden populire cultuur het meest bezoeken. Peterson (1992) onderzocht de smenhng tussen de muzikle en de socile hiërrchie in de Verenigde Stten. Klssieke muziek en oper bleken ook dr bovenn te stn en countrymuziek ondern. Mr lng niet lle hoger opgeleiden noemden klssieke muziek en oper ls hun fvoriete muziekgenre. Een klein deel vn deze groep gf de voorkeur n countrymuziek. Gegevens over voorkeuren vn muziekgenres zijn in de AVO- en TBO-bestnden niet nwezig. Wel kn ngegn worden in welke mte hoger opgeleiden in Nederlnd belngstelling tonen voor populire cultuuruitingen zols cbret en populire muziek. Ook bij dit podiumnbod zijn hoger opgeleiden oververtegenwoordigd. Dit geldt niet lleen voor de jren negentig. In 1983 zg het ptroon vn deelnme n trditionele cultuur en populire cultuur er niet nders 100

17 uit. Hoger opgeleiden zijn over het lgemeen ctief op veel verschillende terreinen. Binnen dit gevrieerde vrijetijdsgedrg ligt het wel enigszins voor de hnd dt sommigen zich exclusief op de trditionele cultuur oriënteren en nderen op de populire. Komt een combintie vn interesses bij fzonderlijke personen nu vker voor dn voorheen? In figuur 4.3 is weergegeven wt de frequentie is vn combinties of gerichte belngstelling voor trditionele dn wel voor populire cultuur. b Figuur 4.3 Bezoek n culturele instellingen, nr trditionele en populire cultuur, bevolking vn 6 jr en ouder, (in procenten) beide 14% lleen populir 8% lleen trditioneel 24% geen bezoek 54% lleen populir 10% beide 17% lleen trditioneel 23% geen bezoek 50% klssieke muziek, bllet, beroepstoneel en muse b popmuziek, jzz, musicl, cbret Bron: SCP (AVO'83 en '95) b Klssieke muziek, bllet, beroepstoneel en muse. Popmuziek, jzz, musicl, cbret. Bron: SCP (AVO'83 en '95) Uit figuur 4.3 blijkt dt de omvng vn de groep die uitsluitend in trditionele cultuur is geïnteresseerd nuwelijks is vernderd. De groep met een gecombineerde interesse nm iets toe. Bekijken we deze verhoudingen nr opleidingsniveu, dn blijkt dt de grootste vernderingen zich onder de hoger opgeleiden hebben voorgedn. Het ndeel dt lleen trditionele cultuur bezoekt dlde hier vn 37% in 1983 nr 31% in 1995, terwijl het ndeel dt dit combineerde met bezoek vn populire cultuur vn 33% nr 38% steeg. De groep hoger opgeleiden die lleen nr populire cultuur gt nm toe vn 6% tot 9%. Deze cijfers tonen tevens n dt een combintie vn interesses onder hoger opgeleiden tegenwoordig vker voorkomt dn een exclusieve belngstelling voor trditionele kunsten. 101

18 Het opleidingsniveu heeft echter niet de grootste invloed op het combineren vn interesses. Leeftijd en gezinssitutie hngen veel sterker smen met het l of niet combineren. Onder de bezoekers zijn het voorl de jrigen, de lleenstnden en de pren zonder jonge kinderen die zowel trditioneel ls populir cultuurnbod bezoeken. 14 Cultureel geïnteresseerden blijken een ctief slg mensen die in hun vrije tijd veel verschillende ctiviteiten ondernemen (Wippler 1968; Knulst 1996b) en dus zowel hoge ls populire cultuur bezoeken. Volgens Dimggio (1987) is niet het soort, mr het ntl geconsumeerde culturele genres een functie vn sttus. Hoe hoger de opleiding, hoe groter de vriëteit in smken. Peterson (1992) stelt met betrekking tot muziek een lterntieve indeling voor wrin de omnivoren tegenover de univoren worden gesteld. Omnivoren zijn ctief op een breed scl vn terreinen. Jonge, hoogopgeleide professionls in de grote steden worden wel gezien ls motor chter culturele vernderingen. De combintie vn hoge en lge cultuur zou met nme in deze groep voorkomen (Gouldner 1979; Wynne en O'Connor 1995). In eerder SCP-onderzoek is de diversiteit vn de vrijetijdsbesteding een pssende indictor gebleken om het brede dn wel beperkte krkter vn de vrijetijdsbesteding weer te geven. Uit dit onderzoek bleek tevens dt diversiteit een typerend kenmerk voor socile ongelijkheid in vrijetijdsbesteding is (SCP 1976, 1992). In hoofdstuk 5 zl nder op de overige vrijetijdsbesteding vn cultureel geïnteresseerden ingegn worden. Drbij komt ook de diversiteit vn de vrijetijdsbesteding n bod. In hoofdstuk 7, dt de concentrtie vn culturele voorzieningen in de grote steden tot onderwerp heeft, zl nder op de cultuurprticiptie vn jonge stedelijke professionls ingegn worden. 102

19 Noten Drbij is gecontroleerd voor de invloed vn leeftijd. Een correltiecoëfficiënt geeft n hoe sterk twee ctiviteiten met elkr smenhngen. Als deze coëfficiënt de wrde 0 heeft, is er geen smenhng tussen het beoefenen vn de twee ctiviteiten wrop het cijfer betrekking heeft. Beoefening vn de ene ctiviteit zegt dn niets over beoefening vn een ndere. Een mximle correltie vn wrde 1 betekent een perfecte positieve smenhng. Een hoge correltie geeft n dt ls men het ene doet, men tevens vk het ndere doet. Een minimle wrde vn -1 betekent een perfecte negtieve smenhng. Een hoge negtieve wrde wil zeggen dt ls men het ene doet, men juist weinig kns heeft de ndere ctiviteit ook te doen. Deze techniek mkt het mogelijk om binnen een set vn met elkr smenhngende ctiviteiten ptronen te ontdekken. Zodoende kunnen reltief sterk met elkr smenhngende clusters vn ctiviteiten vstgesteld worden. Uit fctornlyse (vrimxrottie) komt een fctor nr voren wrop lle ctiviteiten lden behlve fotogrfie. De fctorldingen vn de verschillende ctiviteiten zijn: tekenen 0,67, beeldhouwen 0,59, textiele werkvormen 0,45, zng 0,67, bespelen vn een muziekinstrument 0,54 en toneel, mime, volksdns, bllet 0,51. Hier zijn bezoekers die één keer per kwrtl of vker nr een museum of glerie of nr een podiumvoorstelling gingen prt genomen. Nr deze bezoekers zl verwezen worden ls frequente bezoekers. Personen die tenminste één keer per jr gn, mr minder dn één keer per drie mnden zullen ngeduid worden ls incidentele bezoekers. De invloed vn de chtergrondkenmerken op het combineren vn culturele interesses (een interesse versus twee of meer interesses) is vstgesteld met behulp vn multiple clssifiction nlysis in ANOVA. De bèt's vn de chtergrondkenmerken wren: opleiding 0,29, leeftijd 0,17, gezinssitutie 2 0,13 en sekse 0,06. De verklrde vrintie (R = 10%) is vrij lg, dt wil zeggen dt deze vribelen een mtige verklring bieden voor het verschil tussen specilisten en generlisten. Als deze coëfficiënt de wrde 0 heeft, is er geen smenhng tussen het bezoek n de twee cultuuruitingen wrop het cijfer betrekking heeft. Bezoek n het ene zegt dn niets over bezoek n het ndere. Een mximle correltie vn wrde 1 betekent een perfecte positieve smenhng: men bezoekt de twee cultuuruitingen evenveel of even weinig. Een minimle wrde vn -1 betekent een perfecte negtieve smenhng: bezoekt men vk het ene dn komt men juist niet bij het ndere. Ngegn is of niet-oefenrs en beoefenrs, die l dn niet in georgniseerd verbnd ctief zijn, wel of niet de onderscheiden kunstvormen bezocht hebben. Gebrek n finnciële middelen wordt door de docenten ls het belngrijkste knelpunt ngewezen. Voorts blijken er regelmtig onvoldoende fciliteiten beschikbr. Voor smenwerking met professionele voorzieningen speelt tijdgebrek eveneens een rol. Toch zijn de docenten positief over de smenwerkingsprojecten. Voorl omdt zij denken dt deze projecten inspirerend en motiverend werken, mr ook omdt ze een leervrg oproepen, tlent scholen en de cultuurprticiptie bevorderen. Hmers et l. (1993: 41) concluderen juist dt deze ctieve beoefening bij leden vn de kunstuitleen lger zou zijn. Zij vergelijken de uitkomsten vn hun eigen enquête met die vn het AVO'87. Voorl bij de beoefening vn beeldende vkken zouden de kunstleners chterblijven. Hun conclusie berust echter op een te hoog cijfer voor de deelnme onder de Nederlndse bevolking vn 20 jr en ouder. In plts vn 33% beoefende in 1987 slechts 14% een beeldend vk (zie Hmers et l. 1993: 33). Op bsis vn een vergelijking met dit ltste cijfer zouden ook Hmers et l. wrschijnlijk concluderen dt er een licht positief verbnd bestt tussen het lidmtschp vn een kunstuitleen en het beoefenen vn een kunstzinnig vk. Dt zou dn tevens in overeenstemming zijn met wt Welters en Eykmn (1978: 46) l eerder vonden. De komst vn de commerciële zenders heeft wel tot een wijziging in de zendtijdverhouding tussen verschillende progrmmctegorieën geleid. Binnen de totle op Nederlndse kijkers gerichte zendtijd verloren informtie en kunst terrein n drm en musement (SCP 1998). Dit cijfer is gebseerd op gegevens uit het AVO'95. In deze editie vn het AVO is respondenten voor het eerst nr het kijken en luisteren nr verschillende typen kunstprogrmm's gevrgd. Op bsis vn deze gegevens kn nu ook het medi- en bezoekerspubliek vn beeldende kunsten en theter met elkr vergeleken worden. Bij beeldende kunst zijn bezoekers meegeteld die mndelijks in een museum of in een glerie komen. Deze telling is eigenlijk te ruim, omdt ook bezoekers vn ndere dn beeldende kunstmuse meegeteld worden. Op bsis vn de beschikbre gegevens is het echter niet mogelijk om de mndelijkse bezoekers vn kunstmuse te onderscheiden vn die vn ndere typen muse. 103

20 13 14 De verhouding tussen het thuis volgen vn kunst vi de medi en het buitenshuis bijwonen vn culturele evenementen is onderzocht door onder de groep belngstellenden de jrlijkse bezoekfrequentie te delen door de jrlijkse kijk- en luisterfrequentie. De invloed vn de chtergrondkenmerken op de verhouding tussen huiselijke en uithuizige cultuurprticiptie is vervolgens vstgesteld met behulp vn multiple clssifiction nlysis in ANOVA. De bèt's vn de chtergrondkenmerken wren: opleiding 0,18, leeftijd 0,13, gezinssitutie 0,14, hoofdbezigheid 0,10 en sekse 0,06. De 2 verklrde vrintie (R = 8%) is lg, dt wil zeggen dt deze vribelen een slechte verklring bieden voor verschillen in huiselijke en uithuizige cultuurprticiptie tussen groepen. Ook hier is de invloed vn de chtergrondkenmerken vstgesteld met behulp vn multiple clssifiction nlysis in ANOVA. De bèt's vn de chtergrondkenmerken wren: leeftijd 0,26, gezinssitutie 0,17 en opleiding 0,10. De invloed vn de hoofdbezigheid en het geslcht wren niet 2 significnt. De verklrde vrintie (R ) bedrgt 14%. 104

21 Bijlge bij hoofdstuk 4 Tbel B4.1 Smenhng tussen verschillende vormen kunstzinnige ctiviteit, bevolking vn 6 jr en ouder, 1991 (in correltiecoëfficiënten) A B C D E F G A: tekenen B: beeldhouwen 0,31 C: textiel 0,15 0,25 D: zingen 0,31 0,21 0,17 E: musiceren 0,23 0,13 0,08 0,32 F: toneelspelen 0,20 0,19 0,14 0,23 0,15 G: fotogrfie 0,16 0,06 0,04 0,12 0,12 0,08 Alle correlties significnt (p < 0,01). Bron: SCP (AVO'91) Tbel B4.2 Smenhng tussen verschillende vormen vn cultuurdeelnme, bevolking vn 6 jr en ouder, 1995 (in correltiecoëfficiënten) A B C D E F G H I J K L A: kunstmuseum B: nder type museum 0,45 C: glerie 0,48 0,33 D: toneel 0,26 0,25 0,24 E: beroepstoneel 0,31 0,23 0,26 0,66 F: klssieke concerten 0,32 0,25 0,29 0,23 0,27 G: oper en operette 0,16 0,13 0,18 0,21 0,25 0,29 H: bllet 0,22 0,13 0,20 0,21 0,25 0,22 0,20 I: popmuziek, jzz, musicl 0,18 0,15 0,17 0,21 0,22 0,11 0,10 0,14 J: cbret 0,23 0,17 0,21 0,33 0,37 0,21 0,20 0,18 0,24 K: bioscoop 0,19 0,19 0,14 0,21 0,19 0,07 0,03 0,10 0,28 0,14 L: filmhuis 0,26 0,15 0,23 0,19 0,20 0,15 0,07 0,16 0,15 0,13 0,20 Alle correlties significnt (p < 0,01). Bron: SCP (AVO'95) Tbel B4.3 Fctorscores vn cultuurprticiptie, nr chtergrondkenmerken, bevolking vn 6 jr en ouder, 1995 (in ssocitiemten) fctor 1 fctor 2 fctor 3 'beeldende kunst' 'podiumkunst' 'populire kunst' èt bèt èt bèt èt bèt geslcht 0,04 0,05 0,08 0,09 0,03 0,01 opleiding 0,29 0,36 0,21 0,22 0,27 0,17 leeftijd 0,11 0,22 0,21 0,17 0,47 0,47 gezinssitutie 0,12 0,11 0,19 0,09 0,23 0,20 hoofdbezigheid 0,03 0,05 0,16 0,05 0,36 0,08 2 R (in %) Bron: SCP (AVO'95) 105

14 Effectevaluatie van de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV)

14 Effectevaluatie van de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV) Smenvtting Op 1 pril 2001 trd de wet SOV in werking. Op grond vn deze wet kunnen justitibele verslfden die n een ntl in de wet genoemde voorwrden voldoen, in het kder vn een strfrechtelijke mtregel, voor

Nadere informatie

Nee heb je, ja kun je krijgen DE EFFECTIVITEIT VAN FONDSENWERVINGS- EN REKRUTERINGSSTRATEGIEËN VAN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES

Nee heb je, ja kun je krijgen DE EFFECTIVITEIT VAN FONDSENWERVINGS- EN REKRUTERINGSSTRATEGIEËN VAN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Nee heb je, j kun je krijgen DE EFFECTIVITEIT VAN FONDSENWERVINGS- EN REKRUTERINGSSTRATEGIEËN VAN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES René Bekkers ICS/Sociologie Universiteit Utrecht R.Bekkers@fss.uu.nl INLEIDING

Nadere informatie

Armoedemonitor 1998. Sociaal en Cultureel Planbureau Centraal Bureau voor de Statistiek

Armoedemonitor 1998. Sociaal en Cultureel Planbureau Centraal Bureau voor de Statistiek Armoedemonitor 1998 Socil en Cultureel Plnbureu Centrl Bureu voor de Sttistiek Armoedemonitor 1998 Exemplren vn deze uitgve zijn verkrijgbr in de boekhndel en bij Elsevier bedrijfsinformtie onder vermelding

Nadere informatie

Een CVA (beroerte) kan uw leven drastisch veranderen! 2009 Een uitgave van de Nederlandse CVA-vereniging

Een CVA (beroerte) kan uw leven drastisch veranderen! 2009 Een uitgave van de Nederlandse CVA-vereniging N een CVA (beroerte)... hoe verder?. Een CVA (beroerte) kn uw leven drstisch vernderen! 2009 Een uitgve vn de Nederlndse CVA-vereniging Wt is een CVA? In Nederlnd leven meer dn een hlf miljoen mensen met

Nadere informatie

Een flexibel samenwerkingsverband

Een flexibel samenwerkingsverband Een flexibel smenwerkingsverbnd Zorg op mt is mogelijk met een flexibele orgnistie en met flexibel inzetbr personeel. Mr hoe krijg je dt voor elkr? Een brochure vn: in opdrcht vn de Projectgroep Pltsingsbeleid.

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Verlenen van hand- en spandiensten Beheren/beveiligen van goederen, gebouwen en personen

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Verlenen van hand- en spandiensten Beheren/beveiligen van goederen, gebouwen en personen Functiebeschrijving en -wrdering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Stichting Promes, onderdeel Scholen Slrisschl 3 Indelingsniveu FUWASYS-dvies II Werkterrein Bedrijfsvoering

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Stichting Promes, onderdeel Onderwijsondersteuning Slrisschl 4 Indelingsniveu FUWASYS-dvies IIb Werkterrein Bedrijfsvoering - Mngementondersteuning Activiteiten Bewerken

Nadere informatie

Profijt van de gemeentelijke overheid

Profijt van de gemeentelijke overheid Profijt vn de gemeentelijke overheid De invloed vn het gemeentebeleid op de koopkrcht vn de minim in Groningen Dr. M.A. Allers Profijt vn de gemeentelijke overheid De invloed vn het gemeentebeleid op de

Nadere informatie

Z- ß- ßr!2f int tçotg

Z- ß- ßr!2f int tçotg Z- ß- ßr!2f int tçotg A n s I u iti n g sco nve n nt "De Bouw Werkt ln Noordoost Brbnt" Er is een convennt gesloten De Bouw Werkt in Noordoost Brbnt. Eén vn de doelstellingen vn het convennt is het uitbreiden

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Stichting Promes, onderdeel Onderwijsondersteuning Slrisschl 5 Indelingsniveu FUWASYS-dvies IIc Werkterrein Onderwijsproces -> onderwijsbegeleiding Activiteiten Bewerken

Nadere informatie

Hoe gezond zijn jongeren in Zuidoost?

Hoe gezond zijn jongeren in Zuidoost? GGD Amsterdm Hoe gezond zijn jongeren in Zuidoost? Uitkomsten Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 Om goed lokl jeugdgezondheidsbeleid te kunnen mken, is inzicht nodig in de gezondheid, het welzijn

Nadere informatie

Mytylschool De Trappenberg Peter van Sparrentak

Mytylschool De Trappenberg Peter van Sparrentak Mytylshool De Trppenberg Peter vn Sprrentk www.m3v.nl Nieuwbouwonept en revlidtieentrum geriht op de toekomst Mytylshool De Trppenberg en het ngrenzende revlidtieentrum in Huizen willen in de toekomst

Nadere informatie

Hoofdstuk 0: algebraïsche formules

Hoofdstuk 0: algebraïsche formules Hoofdstuk 0: lgebrïsche formules Dit hoofdstuk hoort bij het eerste college infinitesimlrekening op 3 september 2009. Alle gegevens over de cursus zijn te vinden op http://www.mth.uu.nl/people/hogend/inf.html

Nadere informatie

Hoe gezond zijn jongeren in West? Uitkomsten Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014

Hoe gezond zijn jongeren in West? Uitkomsten Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 GGD Amsterdm Hoe gezond zijn jongeren in West? Uitkomsten Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 Om goed lokl jeugdgezondheidsbeleid te kunnen mken, is inzicht nodig in de gezondheid, het welzijn en

Nadere informatie

Erasmus MC Junior Med School

Erasmus MC Junior Med School Ersmus MC Desiderius School vn begrijpen nr beslissen Ersmus MC Junior Med School 2012-2013 De rts-onderzoekers vn morgen Het progrmm Dit progrmm loopt prllel n VWO-5 en -6 en bestt uit vier onderdelen:

Nadere informatie

Het bepalen van een evenwichtstoedeling met behulp van het 1 e principe van Wardrop is equivalent aan het oplossen van een minimaliserings-probleem.

Het bepalen van een evenwichtstoedeling met behulp van het 1 e principe van Wardrop is equivalent aan het oplossen van een minimaliserings-probleem. Exmen Verkeerskunde (H1I6A) Ktholieke Universiteit Leuven Afdeling Industrieel Beleid / Verkeer & Infrstructuur Dtum: dinsdg 2 september 28 Tijd: Instructies: 8.3 12.3 uur Er zijn 4 vrgen over het gedeelte

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Stichting Promes, onderdeel Schoolmanagement

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Stichting Promes, onderdeel Schoolmanagement Functiebeschrijving en -wrdering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Slrisschl Indelingsniveu FUWASYS-dvies Werkterrein Activiteiten Kenmerkscores 44343 43334 43 43 Somscore

Nadere informatie

Economische Topper 4 Evaluatievragen thema 3

Economische Topper 4 Evaluatievragen thema 3 Eonomishe Topper 4 Evlutievrgen them 3 1 Vn een lnd zijn volgende gegevens bekend: bbp in 2002 800 miljrd EUR bbp in 2003 833 miljrd EUR Prijspeil 2002 t.o.v. 2003 + 1,5 % Bevolking 2002 t.o.v. 2003 +

Nadere informatie

Hoe gezond zijn jongeren in Zuid?

Hoe gezond zijn jongeren in Zuid? GGD Amsterdm Hoe gezond zijn jongeren in Zuid? Uitkomsten Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 Om goed lokl jeugdgezondheidsbeleid te kunnen mken, is inzicht nodig in de gezondheid, het welzijn en

Nadere informatie

Op zoek naar talent en ambitie!

Op zoek naar talent en ambitie! Ersmus MC Desiderius School vn begrijpen nr beslissen Op zoek nr tlent en mbitie! Geneeskunde studeren in Rotterdm Decentrle selectie 2011-2012 Wt hebben we jou te bieden? Sterke knten vn het onderwijsprogrmm

Nadere informatie

Participatie in amateurkunst in Vlaanderen en Nederland vergeleken

Participatie in amateurkunst in Vlaanderen en Nederland vergeleken Tbelbijlge Prticiptie in mteurkunst in Vlnderen en Nederlnd vergeleken Wim Knulst John Lievens Tbel Het lidmtschp vn verenigingen of ensembles en het volgen vn lessen bij podium- resp. beeldende vkken

Nadere informatie

fonts: achtergrond PostScript Fonts op computers?

fonts: achtergrond PostScript Fonts op computers? fonts: chtergrond PostScript Fonts op computers? Tco Hoekwter tco.hoekwter@wkp.nl bstrct Dit rtikel geeft een korte inleiding in de interne werking vn PostScript computerfonts en hun coderingen. Dit rtikel

Nadere informatie

Hoe gezond zijn jongeren in Amstelveen? Factsheet Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014

Hoe gezond zijn jongeren in Amstelveen? Factsheet Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 GGD Amsterdm Hoe gezond zijn jongeren in Amstelveen? Fctsheet Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 Om goed gemeentelijk jeugdgezondheidsbeleid te mken is inzicht nodig in de gezondheid, het welzijn

Nadere informatie

Checklist. Aanvulling ondersteuningsplan. integratie LWOO en PrO in passend onderwijs. 11 mei 2015. [Typ hier]

Checklist. Aanvulling ondersteuningsplan. integratie LWOO en PrO in passend onderwijs. 11 mei 2015. [Typ hier] [Typ hier] Checklist Anvulling ondersteuningspln integrtie LWOO en PrO in pssend onderwijs 11 mei 2015 Deze checklist is tot stnd gekomen in nuwe smenwerking met: Ministerie vn Onderwijs, Cultuur en Wetenschp

Nadere informatie

MARKETING / PR / COMMUNICATIEMEDEWERKER

MARKETING / PR / COMMUNICATIEMEDEWERKER OPLEIDING: MARKETING / PR / COMMUNICATIEMEDEWERKER MET DE SPECIALISATIE SOCIAL MEDIA 2015 1 Mrketing/PR/Communictiemedewerker Specilistie Socil Medi SCHEIDEGGER en CEDOR bieden een unieke opleiding n.

Nadere informatie

Keuze van het lagertype

Keuze van het lagertype Keuze vn het lgertype Beschikbre ruimte... 35 Belstingen... 37 Grootte vn de belsting... 37 Richting vn de belsting... 37 Scheefstelling... 40 Precisie... 40 Toerentl... 42 Lgergeruis... 42 Stijfheid...

Nadere informatie

Trendanalyse huurwoningmarkt Verkorten inschrijfduur en leegstandtijd

Trendanalyse huurwoningmarkt Verkorten inschrijfduur en leegstandtijd Verkorten inschrijfduur en leegstndtijd Pul Kooij 165419 Msterproject Business Mthemtics & Informtics Stgeverslg Zig Websoftwre B.V. Botterstrt 51 C 171 XL Huizen Vrije Universiteit Amsterdm Fculteit Copyright

Nadere informatie

Hoe zichtbaar ben jij mobiel? MOBIELpakket. Oplossingen voor ondernemende kappers die kiezen. 2012 www.wiewathaar.nl

Hoe zichtbaar ben jij mobiel? MOBIELpakket. Oplossingen voor ondernemende kappers die kiezen. 2012 www.wiewathaar.nl Hoe zichtbr ben jij mobiel? MOBIELpkket Oplossingen voor ondernemende kppers die kiezen 2012 www.wiewthr.nl Reviews? Voordelen 27% Nederlnders vindt reviewsites ls WieWtHr.nl erg nuttig* Wiewthr.nl is

Nadere informatie

Hoe gezond zijn jongeren in Uithoorn? Factsheet Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014

Hoe gezond zijn jongeren in Uithoorn? Factsheet Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 GGD Amsterdm Hoe gezond zijn jongeren in Uithoorn? Fctsheet Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 Om goed gemeentelijk jeugdgezondheidsbeleid te mken is inzicht nodig in de gezondheid, het welzijn en

Nadere informatie

provinci renthe 1. De aanvraag 1.1. Datering en inhoud van de aanvraag

provinci renthe 1. De aanvraag 1.1. Datering en inhoud van de aanvraag Prooinciehuis rüesterbrink r, Assen T Postdres Postbus rzz, 94oo ec Assen F www.drenthe.nl (o592) 36 55 55 (o592) 36 57 77 provinci renthe I/ERZONDEN I CI 0l{T,2û12 Assen, 10 oktober 2012 Ons kenmerk WH12012006860

Nadere informatie

mannen 60 66 64 68 vrouwen 62 57 63 62 15-24 jaar 88 85 90 76 25-44 jaar 50 62 62 60 45 jaar en ouder 41 38 49 55 0-4 jaar in Nederland

mannen 60 66 64 68 vrouwen 62 57 63 62 15-24 jaar 88 85 90 76 25-44 jaar 50 62 62 60 45 jaar en ouder 41 38 49 55 0-4 jaar in Nederland Tbel B8.1 Andeel vluchtelingen dt (miniml elke week) contct heeft met utochtoon Nederlndse vrienden of kennissen, nr etnische herkomst, geslcht, leeftijd, verblijfsduur (exclusief tweede genertie) en opleidingsniveu,

Nadere informatie

september 2009 november 2009

september 2009 november 2009 september 2009 november 2009 Dit is een smengevtte Nederlndse vertling vn het officiële Engelstlige persbericht over de resulten vn het vierde kwrtl en het boekjr 2009. In het gevl vn eventuele inconsistenties

Nadere informatie

Werken aan resultaat, altijd en overal

Werken aan resultaat, altijd en overal nbroek choemn dviseurs Werken n resultt, ltijd en overl Nr een professionele implementtie vn Het Nieuwe Werken bij de Belstingdienst Michël Geerdink Onder het motto Werken n resultt, ltijd en overl is

Nadere informatie

Opdrachten bij hoofdstuk 2

Opdrachten bij hoofdstuk 2 Opdrchten ij hoofdstuk 2 2.1 Het vullen vn je portfolio In hoofdstuk 2 he je gezien op welke mnier je de informtie kunt verzmelen. An de hnd vn die informtie kun je de producten mken wrmee jij je portfolio

Nadere informatie

Rapportage Enquête ondergrondse afvalinzameling Zaltbommel

Rapportage Enquête ondergrondse afvalinzameling Zaltbommel Rpportge Enquête ondergrondse fvlinzmeling Zltommel Enquête ondergrondse fvlinzmeling Zltommel VERSIEBEHEER Versie Sttus Dtum Opsteller Wijzigingen Goedkeuring Door Dtum 0.1 onept 4-11-09 VERSPREIDING

Nadere informatie

Integratie en religiositeit onder de Turkse tweede generatie in Berlijn en Amsterdam

Integratie en religiositeit onder de Turkse tweede generatie in Berlijn en Amsterdam Integrtie en religiositeit onder de Turkse tweede genertie in Berlijn en Amsterdm Een nlyse vn jonge moslims in twee Europese hoofdsteden 1 Fenell Fleischmnn* Smenvtting In dit rtikel wordt de reltie onderzocht

Nadere informatie

abcdefg Nieuwsbrief 1 11 september 2013

abcdefg Nieuwsbrief 1 11 september 2013 bcdefg Nieuwsbrief 1 11 september 2013 lgemeen nieuws Het nieuwe schooljr is begonnen! Het nieuwe schooljr is fgelopen week vn strt gegn. We hopen dt iedereen een leuke vkntie heeft gehd en lekker is uitgerust.

Nadere informatie

b,^.c/ -í w-t S t><-h.scl

b,^.c/ -í w-t S t><-h.scl Z g AUG Z0lt C \/f2 b,^.c/ -í w-t S t> Retourdres Postbus 88 5000 AB Tilburg OPTIMUS stichting ktholiek, protestnts-christelijk

Nadere informatie

Vraag 2. a) Geef in een schema weer uit welke onderdelen CCS bestaat. b) Met welke term wordt onderstaande processchema aangeduid.

Vraag 2. a) Geef in een schema weer uit welke onderdelen CCS bestaat. b) Met welke term wordt onderstaande processchema aangeduid. Tentmen Duurzme Ontwikkeling & Kringlopen, 1 juli 2009 9:00-12:00 Voordt je begint: schrijf je nm en studentnummer bovenn ieder vel begin iedere vrg op een nieuwe bldzijde ls je een vkterm wel kent in

Nadere informatie

MEMO. Consumptie groenten, fruit, vis en een aantal nutriënten opgedeeld naar opleidingsniveau en verstedelijking VERSIE

MEMO. Consumptie groenten, fruit, vis en een aantal nutriënten opgedeeld naar opleidingsniveau en verstedelijking VERSIE MEMO Consumptie groenten, fruit, vis en een ntl nutriënten opgedeeld nr opleidingsniveu en verstedelijking Colofon RIVM 2013 Delen uit deze publictie mogen worden overgenomen op voorwrde vn bronvermelding:

Nadere informatie

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport An de minister vn Volksgezondheid, Welzijn en Sport Onderwerp : Voorstel Smenwerking dvisering vccintie Uw kenmerk : 748280-135050-PG en 748363-135057-PG Ons kenmerk : U-994508/RW/bp/066-K en 2016094166

Nadere informatie

Bijlage bij hoofdstuk 10 Band met het land van herkomst

Bijlage bij hoofdstuk 10 Band met het land van herkomst Bijlge bij hoofdstuk 10 Bnd met het lnd vn herkomst Tbel B10.1 Lineire regressienlyse identifictie met groep uit herkomstlnd (0-4: heleml niet heel sterk), 2009 (in ongestndrdiseerde coëfficiënten, n =

Nadere informatie

Praktische opdracht Optimaliseren van verpakkingen Inleidende opgaven

Praktische opdracht Optimaliseren van verpakkingen Inleidende opgaven Prktische opdrcht Optimliseren vn verpkkingen Inleidende opgven V, WB Opgve 1 2 Gegeven is de functie f ( x) = 9 x. Op de grfiek vn f ligt een punt P ( p; f ( p)) met 3 < p < 0. De projectie vn P op de

Nadere informatie

Bijlage bij hoofdstuk Bijlage bij hoofdstuk Bijlage bij hoofdstuk Bijlage bij hoofdstuk

Bijlage bij hoofdstuk Bijlage bij hoofdstuk Bijlage bij hoofdstuk Bijlage bij hoofdstuk BIJLAGEN De ondersteuning vn Wmo-nvrgers Een onderzoek onder nvrgers en hun mntelzorgers Mirjm de Klerk Ann Mri Mrngos Mrth Dijkgrf Alice de Boer Bijlge bij hoofdstuk 2... 3 Bijlge bij hoofdstuk 3... 7

Nadere informatie

bezorgerboekje informatie voor

bezorgerboekje informatie voor bezorgerboekje informtie voor Inhoud 2 3 4 6 10 12 13 14 15 Welkom Onmisbre schkel / De Persgroep Distributie Wetten en regels Inschrijven / Bezorgovereenkomst /Arbeidstijdenwet / Arbeidsomstndighedenwet

Nadere informatie

A. Organisatiebeschrijving academische functie van de school

A. Organisatiebeschrijving academische functie van de school Acdemische opleidingsschool OSR Stndrdlijst jrverslg onderzoek Versie december 2012 [Algemene instructie (s.v.p. geel gemrkeerde tekst verwijderen n invullen): Vul de vrgen in deze lijst zo volledig mogelijk

Nadere informatie

INFORMATIE. hart. verwennend WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT

INFORMATIE. hart. verwennend WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT INFORMATIE hrt WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT COLOFON INHOUD INITIATIEFNEEMSTER Jessy Jnsen www.jessyjnsen.nl Hvelte Inleiding 05 HrtVerwennend voor Jou & Visie 07

Nadere informatie

abcdefg Nieuwsbrief 1 9 september 2014

abcdefg Nieuwsbrief 1 9 september 2014 bcdefg Nieuwsbrief 1 9 september 2014 Algemeen nieuws Het nieuwe schooljr is begonnen! Het nieuwe schooljr is fgelopen week vn strt gegn. We hopen dt iedereen een leuke vkntie heeft gehd en lekker is uitgerust.

Nadere informatie

Jongeren en seksuele oriëntatie. Bijlagen. Inhoud. Lisette Kuyper

Jongeren en seksuele oriëntatie. Bijlagen. Inhoud. Lisette Kuyper Jongeren en seksuele oriënttie Lisette Kuyper Bijlgen Inhoud Bijlge A Getlsmtige weergve vn de tbellen... 2 Bijlge B Socildemogrfische kenmerken vn LHB-jongvolwssenen nr sekse... 13 1 Bijlge A Getlsmtige

Nadere informatie

Voorbereidende opgaven Kerstvakantiecursus

Voorbereidende opgaven Kerstvakantiecursus Voorbereidende opgven Kerstvkntiecursus Tips: Mk de volgende opgven het liefst voorin in één vn de A4-schriften die je gt gebruiken tijdens de cursus. Als een som niet lukt, kijk dn even in het beknopt

Nadere informatie

lijnfolder CaH Campushopper geldig vanaf 14 september 2015

lijnfolder CaH Campushopper geldig vanaf 14 september 2015 lijnfolder geldig vnf 14 september 2015 CH Cmpushopper Hoe deze folder gebruiken? Beste reiziger Met deze folder willen wij u helpen om uw verpltsing met De Lijn uit te stippelen. Een lijnfolder bevt de

Nadere informatie

Beslissing B&W: datum indiening: 26 januari datum/agendapunt B&Wvergaderi. afdeling. Onderwerp: Wmo klanttevredenheidsonderzoek over 201 4

Beslissing B&W: datum indiening: 26 januari datum/agendapunt B&Wvergaderi. afdeling. Onderwerp: Wmo klanttevredenheidsonderzoek over 201 4 *@ gemeente Roermond VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN DE GEMEENTE ROERMOND dtum indiening: 26 jnuri 2016 fdeling Welzijn dtum/gendpunt B&Wvergderi n g 02021 61 30 1 = Onderwerp: Wmo klnttevredenheidsonderzoek

Nadere informatie

INLEIDING. Gezond eten Gezond drinken Genoeg slapen Goed bewegen

INLEIDING. Gezond eten Gezond drinken Genoeg slapen Goed bewegen b o r p! f G t i F s i t r G t l p r u e l k r ee INLEIDING Structuur, inzicht en plezier bij gezond leven Dr geloven wij in bij FitGf! Drom hebben we een klender met stickers ontworpen! Voor kinderen,

Nadere informatie

Buitenlandse rechtsvorm/-persoon Land Rechtsvorm

Buitenlandse rechtsvorm/-persoon Land Rechtsvorm BIBOB vrgenlijst Anvrg omgevingsvergunning ouwen ingevolge rtikel 2.1, lid 1, onder Wet lgemene eplingen omgevingsrecht (Wo) Anvullende vrgen in het kder vn de Wet Bevordering Integriteitseoordelingen

Nadere informatie

HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014. Informatie & Inspiratie document Met uitleg over het hoe en waarom van de fokwaarden

HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014. Informatie & Inspiratie document Met uitleg over het hoe en waarom van de fokwaarden HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014 Informtie & Inspirtie document Met uitleg over het hoe en wrom vn de fokwrden Missie Al ruim 25 jr ondersteunt ELDA bedrijven in de grrische sector, en het is voor ons een belngrijke

Nadere informatie

V2.1 Eerlijk verdeeld?

V2.1 Eerlijk verdeeld? Wie verdient wt? v2 Mkt geld gelukkig? L Voor je sisehoeften zols eten, woonruimte en kleding en je l guw dit edrg kwijt. Bedenk mr eens wt de mndhuur is. En hoeveel etl je voor vste lsten 1s gs, liht

Nadere informatie

DOEL: Weten wat de gevolgen en risico s kunnen zijn van het plaatsen van (persoonlijke) informatie op internet.

DOEL: Weten wat de gevolgen en risico s kunnen zijn van het plaatsen van (persoonlijke) informatie op internet. kennismking met i-respect.nl INTRODUCTIE GEMAAKT DOOR: Annèt Lmmers ONDERWERP: Een eerste kennismking met i-respect.nl en het onderwerp publiceren. DOEL: Weten wt de gevolgen en risico s kunnen zijn vn

Nadere informatie

CONCEPT niet citeren of naar verwijzen Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 Thee

CONCEPT niet citeren of naar verwijzen Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 Thee 1 OCR 2 3 4 CONCEPT niet citeren of nr verwijzen Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 Thee 5 Dit chtergronddocument is een smenvtting vn wetenschppelijke peer-reviewed publicties tot 1 juli

Nadere informatie

Begroting 2014 en meerjarenbegroting 2015 t/m 2017

Begroting 2014 en meerjarenbegroting 2015 t/m 2017 Begroting 2014 en meerjrenbegroting 2015 t/m 2017 September 2013 Concern Zevenheuvelenweg 14 Postbus 5033 5004 EA Tilburg Telefoon 013 46 41 911 Fx 013 46 41 422 Contctpersoon C. Suer Telefoon 013 46 41

Nadere informatie

a a a Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksreiaties

a a a Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksreiaties Ministerie vn Binnenlndse Zken en Koninkrijksreities > Retourdres Postbus 20011 2500 EA Den Hg An de Voorzitter vn de Tweede Kmer der Stten Generl Postbus 20018 2500 EA Den Hg Bestuur DemocrUe en la Finnciën

Nadere informatie

2012/6 D/2012/3241/256

2012/6 D/2012/3241/256 2012/6 D/2012/3241/256 Volgens MIRA (2012), het milieurpport voor Vlnderen, is tijdens het ltste decennium de milieudruk stelselmtig fgenomen en zijn sommige specten vn de milieutoestnd zij het iets trger

Nadere informatie

Jaarrekening 2013. afoto: Wim de Knegt

Jaarrekening 2013. afoto: Wim de Knegt Jrrekening 2013 Foto: Wim de Knegt 1 Jrrekening 2013 Nederlnds Openluchtmuseum Inhoudsopgve Inhoudsopgve 4 Bestuursverslg 5 Blns per 31 december 2013 42 Ctegorile exploittierekening 2013 43 Ctegorile

Nadere informatie

In dit hoofdstuk introduceren we de hoofdrolspelers van het college: eindige automaten.

In dit hoofdstuk introduceren we de hoofdrolspelers van het college: eindige automaten. 9 2 Eindige utomten In dit hoofdstuk introduceren we de hoofdrolspelers vn het college: eindige utomten. 2.1 Deterministische eindige utomten We eginnen met een vooreeld. Vooreeld 2.1 Beschouw het volgende

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Beslissen onder risico en onzekerheid

Hoofdstuk 8 Beslissen onder risico en onzekerheid Hoofdstuk 8 Beslissen onder risico en onzekerheid 8.5 Tectronis Tectronis, een friknt vn elektronic, kn vn een nder edrijf een éénjrige licentie verkrijgen voor de fricge vn product A, B of C. Deze producten

Nadere informatie

PROCEDURE SCHADEMELDING - VASTGOED -

PROCEDURE SCHADEMELDING - VASTGOED - PROCEDURE SCHADEMELDING - VASTGOED - Afdeling Finnciën Gemeente Molenwrd Procedure Schdemelding Vstgoed versie 1.0 - pg. 1 Gemeente Molenwrd Inhoud Inleiding 1. Algemene beplingen 1.1 Schde melding 1.2.Schde

Nadere informatie

#JONGERENGIDS. @student @werkzoekende @werknemer. Toegankelijke gezondheid voor iedereen!

#JONGERENGIDS. @student @werkzoekende @werknemer. Toegankelijke gezondheid voor iedereen! #JONGERENGIDS @student @werkzoekende @werknemer Socilistische Mutuliteit vn brbnt Toegnkelijke gezondheid voor iedereen! betlt 40 /jr De Socilistische Mutuliteit terug voor je nticonceptie Love4you.be

Nadere informatie

Bijlage agendapunt 7: Inhoudelijke planning overlegtafels 2015

Bijlage agendapunt 7: Inhoudelijke planning overlegtafels 2015 Bijlge gendpunt 7: Inhoudelijke plnning overlegtfels 2015 In de Ontwikkelgend (ijlge 5 ij de Deelovereenkomst mtwerkvoorziening egeleiding 18+) zijn 7 them s en 31 suthem s opgenomen die in 2015 tijdens

Nadere informatie

Grafiek 23.1a Bezoek aan culturele voorstellingen en voorzieningen de afgelopen 12 maanden, 2002-2013 29% 26% 26% 26% 19% 17% 12% 10%

Grafiek 23.1a Bezoek aan culturele voorstellingen en voorzieningen de afgelopen 12 maanden, 2002-2013 29% 26% 26% 26% 19% 17% 12% 10% 23 CULTUURPARTICIPATIE De bekendheid en het gebruik van de diverse culturele voorzieningen, instellingen, plekken en festivals staan centraal in dit hoofdstuk. Daarnaast wordt ingegaan op de mate waarin

Nadere informatie

notitie luchtkwaliteit Trompenburg te Lisse LIS16-2 LIS16-2/akkr/027 ir. R.J.A. Groen drs. M.J.Schilt 1. INLEIDING

notitie luchtkwaliteit Trompenburg te Lisse LIS16-2 LIS16-2/akkr/027 ir. R.J.A. Groen drs. M.J.Schilt 1. INLEIDING notitie vn Twickelostrt 2 postbus 233 7400 AE Deventer telefoon 0570 69 79 11 telefx 0570 69 73 44 onderwerp projectcode referentie opgemkt door luchtkwliteit Trompenburg te Lisse LIS16-2 LIS16-2/kkr/027

Nadere informatie

I I. 'woor de toekomst vandoag beginf. 'samen school zijn' ord kwartier lijk Primair Onderuijs. ScnooLpLAN 20L5-2019 CBS oe WlNDRoos

I I. 'woor de toekomst vandoag beginf. 'samen school zijn' ord kwartier lijk Primair Onderuijs. ScnooLpLAN 20L5-2019 CBS oe WlNDRoos ord kwrtier lijk Primir Onderuijs CH RISTELIJKE BASISSCHOOL ScnooLpLAN 20L5-2019 CBS oe WlNDRoos 'smen school zijn' I I I I I 'woor de toekomst vndog beginf I Ju r 2015 INHOUD Deel l: Onze school binnen

Nadere informatie

Gezond ouder worden in Nederland

Gezond ouder worden in Nederland EM Zntinge EA vn der Wilk S vn Wieren CG Schoemker (redctie) RIVM Rpport 270462001/2011 Gezond ouder worden in Gezond ouder worden in Nederlnd Dit is een uitgve vn: Rijksinstituut voor Volksgezondheid

Nadere informatie

NOTA GRONDBELEID 20L4. vtleert GEMEENTE. Vastgesteld in de gemeenteraadsvergadering van...

NOTA GRONDBELEID 20L4. vtleert GEMEENTE. Vastgesteld in de gemeenteraadsvergadering van... NOTA GRONDBELEID 20L4 GEMEENTE vtleert Vstgesteld in de gemeenterdsvergdering vn... NOTA GRONDBELEID 2014 1 NOTA GRONDBELEID 2014 2 INHOUD pg n 1 1.1 L.2 1.2.1 1.2.2 1.2.3 1.2.4 1.3 1.4 1.5 INLEIDING EN

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde B (pilot) tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.30 uur

Examen VWO. wiskunde B (pilot) tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.30 uur Emen VW 0 tijdvk woensdg 6 mei 3.30-6.30 uur wiskunde B (pilot) Dit emen bestt uit 5 vrgen. Voor dit emen zijn miml 83 punten te behlen. Voor elk vrgnummer stt hoeveel punten met een goed ntwoord behld

Nadere informatie

9,1. KindereN. GeVen een CijFER. Schilderen5. sarah zegt. Volwassenenpagina6-7

9,1. KindereN. GeVen een CijFER. Schilderen5. sarah zegt. Volwassenenpagina6-7 Eenmlige uitgve vn jnuri 2009 DE kinderstem srh zegt KindereN GeVen een CijFER De uitkomst is ls volgt: Het gemiddelde cijfer wt Jouw mening telt! Fier Fryslân helpt vrouwen en kinderen die te mken hebben

Nadere informatie

Bereik en waardering RTV Dordrecht - Herhalingsmeting

Bereik en waardering RTV Dordrecht - Herhalingsmeting Bereik e wrderig RTV ordrecht - Herhligsmetig Socil Geogrfisch Bureu bureu voor beleidsoderzoek e sttistiek ordrecht drs. F.W. Witerwerp drs. J.M. Schiff september 2006 Colofo Opdrchtgever Tekst rukwerk

Nadere informatie

september 2008 november 2008

september 2008 november 2008 september 2008 november 2008 Dit is een Nederlndse vertling vn het officiële Engelstlige persbericht over de voorlopige resultten over het vierde kwrtl / boekjr 2008. In het gevl vn eventuele inconsistenties

Nadere informatie

Tentamen: Kansrekening en Statistiek P0099

Tentamen: Kansrekening en Statistiek P0099 Fculteit Economie en Bedrijfskunde Tentmen: Knsrekening en Sttistiek 1 6011P0099 Tentmendtum & -tijd: 15 december 015, 1:00 17:00 Studiejr 015-016 Duur vn het tentmen: 3 uur Legitimtie: U dient zich te

Nadere informatie

Toyota Verzekeringen Altijd de beste oplossing

Toyota Verzekeringen Altijd de beste oplossing Toyot Verzekeringen Altijd de beste oplossing Welke verzekering hebt u nodig? U rijdt met een Toyot of u wcht op zijn levering. Hij is nieuw of tweedehnds. U bent een kilometervreter of rijdt minder dn

Nadere informatie

#JONGERENGIDS. @student @werkzoekende @starter. van brabant

#JONGERENGIDS. @student @werkzoekende @starter. van brabant #JONGERENGIDS @student @werkzoekende @strter by Socilistische Mutuliteit vn brbnt Sport en Fitness Je prestties verdienen goede locties! Krijg 45 terug vn je sport- of fitnessbonnement. #WELKOM De Socilistische

Nadere informatie

OSR-Standaardlijst jaarverslag kwaliteit opleiden Pagina 1 van 13

OSR-Standaardlijst jaarverslag kwaliteit opleiden Pagina 1 van 13 Opleidingsschool Rotterdm OSR Stndrdlijst jrverslg opleiden Versie december 2012 [Algemene instructie (s.v.p. geel gemrkeerde tekst verwijderen n invullen): Vul de vrgen in deze lijst zo volledig mogelijk

Nadere informatie

Eigenwaarden en eigenvectoren

Eigenwaarden en eigenvectoren Hoofdstuk I. Lineire Algebr Les 4 Eigenwrden en eigenvectoren In het voorbeeld vn de verspreiding vn de Euro-munten hebben we gezien hoe we de mix vn munten n floop vn n jr uit de n-de mcht A n vn de overgngsmtrix

Nadere informatie

Verschillenanalyse methodewijziging bouwvergunningen

Verschillenanalyse methodewijziging bouwvergunningen Pper Verschillennlyse methodewiziging bouwvergunningen Mrt 217 CBS Verschillennlyse methodewiziging Bouwvergunningen 1 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Belngrikste verschillen 3 3. Verschillen oude en nieuwe methode

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl)

Correctievoorschrift VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl) Wiskunde B (nieuwe stijl) Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschppelijk Onderwijs 0 0 Tijdvk Inzenden scores Vul de scores vn de lfbetisch eerste vijf kndidten per school in op de optisch leesbre

Nadere informatie

H. Detacheringen. Artikel 1. Inleiding

H. Detacheringen. Artikel 1. Inleiding H. Detcheringen Onder Dimnt groep Tlent&Werk wordt in deze lgemene verkoopvoorwrden verstn het onderdeel Tlent&Werk vn het rechtspersoonlijkheid bezittend lichm Dimnt groep ls bedoeld ls bedoeld in rtikel

Nadere informatie

december 2008 februari 2009

december 2008 februari 2009 december 2008 februri 2009 Voor verdere informtie: Investor Reltions: Crlo Scheken, Vice President Investor Reltions Telefoon (077) 359 2240, e-mil investor@oce.com Pers: Jn Hol, Senior Vice President

Nadere informatie

Natuurbeheer. van kwelders DE INVLOED VAN BEWEIDING OP DE BIODIVERSITEIT

Natuurbeheer. van kwelders DE INVLOED VAN BEWEIDING OP DE BIODIVERSITEIT Ntuurbeheer vn kwelders DE INVLOED VAN BEWEIDING OP DE BIODIVERSITEIT Ntuurbeheer vn kwelders DE INVLOED VAN BEWEIDING OP DE BIODIVERSITEIT Uitgve: It Fryske Ge Olterterp 2013 PUCCIMAR rpport Stichting

Nadere informatie

JOB-monitor 2016 Vragenlijst

JOB-monitor 2016 Vragenlijst JOB-monitor 2016 Vrgenlijst (versie met wijzigingen t.o.v. 2014) JOB in smenwerking met ReserchNed 2015 JOB. Geen vn de mterilen die onderdeel uitmken vn de JOB-monitor 2016 mogen zonder voorfgnde schriftelijke

Nadere informatie

provinci renthe Assen, 1B september 2013 en een uiteenzetting van financieringsmogelijkheden beoogt het onderzoek

provinci renthe Assen, 1B september 2013 en een uiteenzetting van financieringsmogelijkheden beoogt het onderzoek Prooincie h øis Westerbrink r, Assen Postdres Postbus rz2, 94ooAc Assen www'drenthe.nl r (ot 92) 36 5t tt r (ot 92) 36 t7 77 provinci renthe An: de voorzitter en leden vn provincile stten vn Drenthe Assen,

Nadere informatie

OP GETAL EN RUIMTE KUN JE REKENEN

OP GETAL EN RUIMTE KUN JE REKENEN OP GETAL EN RUIMTE KUN JE REKENEN Welke wiskunde moet ik kiezen? Dit jr moet je gn kiezen welke wiskunde je wilt gn volgen in de bovenbouw. Hieronder kun je lezen wt wiskunde A, en D inhouden. Wiskunde

Nadere informatie

Krant. Lees alles over... HET ALLERBESTE IN KUNSTSTOF

Krant. Lees alles over... HET ALLERBESTE IN KUNSTSTOF Krnt Lees lles over... KUNSTSTOFKRANT IS N UITGAV VAN KunststofBoulevrd NDRLAND DURN SCHUIFPUIN VRANDA S DAKKAPLLN KUNSTSTOF KOZIJNN HT ALLRBST IN KUNSTSTOF Miniml Onderhoud, Optiml Comfort. GRATIS PRIJSOPGAV!

Nadere informatie

Biense Dijkstra Alg. directeur

Biense Dijkstra Alg. directeur g l s r e v r J Het smenstellen vn het jrverslg 2014 is terugkijken, mr drn zo snel mogelijk weer vooruitkijken. Nog steeds vnuit een sterke finnciële positie. In 2014 hebben we de Hermn Wijffels Innovtieprijs

Nadere informatie

Op weg naar een betrouwbare beoordeling a

Op weg naar een betrouwbare beoordeling a Op weg nr een betrouwbre beoordeling Een eerlijke beoordeling vn cll center gents Cll center-gents worden vk mede beoordeeld op ACT en AHT. Met nme het beoordelen op ACT is niet redelijk, omdt toevl hierin

Nadere informatie

Ook verricht de gemeente geen periodiek onderzoek naar kwetsbare handelingen, functies en processen. En houdt hier geen overzicht van bij.

Ook verricht de gemeente geen periodiek onderzoek naar kwetsbare handelingen, functies en processen. En houdt hier geen overzicht van bij. *13.20303* Rekenkmercommissie Borger-Odoorn Gemeenterd vn Borger-Odoorn Postbus 3 7875 ZG EXLOO Dtum 10 september 2013 Onderwerp Anbieding onderzoeksrpport "Beleid en uitvoering integriteit". Uw bsn nummer

Nadere informatie

Belastingvoordelen voor kleinverbuikers op zonne-energie

Belastingvoordelen voor kleinverbuikers op zonne-energie Belstingvoordelen voor kleinverbuikers op zonne-energie nsluitingen tot en met 3x80 Ampère Mrket Pro is de of ciële deler vn Nord Solr in de Benelux Wie zijn wij? Mrket Pro BV is de of ciële deler vn Nord

Nadere informatie

later Wat wil(de) worden Contact tussen oud en jong

later Wat wil(de) worden Contact tussen oud en jong Wt lter ik wil() Foto: Jef Corneillie (89) wil grg bibliothecris worn. LESBRIEF Contct tussen oud en jong worn Deze lesbrief is gemkt door stichting GetOud in smenwerking met Openbre Bibliotheek. DIGITALE

Nadere informatie

6.0 INTRO. 1 a Bekijk de sommen hiernaast en ga na of ze kloppen. 1 2 0 3 = 2 2 3 1 4 = 2 3 4 2 5 = 2 4 5 3 6 = 2 5 6 4 7 = 2...

6.0 INTRO. 1 a Bekijk de sommen hiernaast en ga na of ze kloppen. 1 2 0 3 = 2 2 3 1 4 = 2 3 4 2 5 = 2 4 5 3 6 = 2 5 6 4 7 = 2... 113 6.0 INTRO 1 Bekijk de sommen hiernst en g n of ze kloppen. Schrijf de twee volgende sommen uit de rij op en controleer of deze ook ls uitkomst 2 heen. c Schrijf twee sommen op die veel verder in de

Nadere informatie

ß-tt-Lo)c. to oo GEMEENTE vve E RT. Þ ü. ø n. ? Þ fi 4. n ru et akkoord n Gewijzigde versie. ! Anders, nl. .o l. n c-stuk ADVIES

ß-tt-Lo)c. to oo GEMEENTE vve E RT. Þ ü. ø n. ? Þ fi 4. n ru et akkoord n Gewijzigde versie. ! Anders, nl. .o l. n c-stuk ADVIES ì 6ú.o l >Ê to oo GEMEENTE vve E RT Sector Ruimte Openbr: EI Afdeling Zknummer(s) ngekomen stuk(ken) Behndelend medewerk(st)er Poftefeui I lehouder(s) Not Grondbeleid 2014 Projectontwikkeling Herm Velders-Geurtse

Nadere informatie

Hoofdstuk 22. Cultuur

Hoofdstuk 22. Cultuur Hoofdstuk 22. Cultuur Samenvatting Driekwart van de Leidenaren heeft in de afgelopen 12 maanden één of meer culturele voorstellingen of voorzieningen bezocht. De bioscoop is veruit het meest populair,

Nadere informatie

Artikel 06a Maatregelen bij in- en uitrijden werkvakken

Artikel 06a Maatregelen bij in- en uitrijden werkvakken Bron: Titel: CROW Artikel 06 Mtregelen bij in- en uitrijden werkvkken Inhoud: 1. Inleiding In CROW-publictie 96b wordt niet uitgebreid ingegn op mtregelen voor het in- en uitrijden vn werkvkken en er zijn

Nadere informatie

Artikel 06b Maatregelen bij tijdelijke bouwuitritten

Artikel 06b Maatregelen bij tijdelijke bouwuitritten Bron: Titel: CROW Artikel 06b Mtregelen bij bouwten Inhoud: 1. Inleiding De CROW-publictie 96b wordt vk ook gerdpleegd voor de uitwerking vn mtregelen bij (bouw)ten. In de publictie wordt echter niet uitgebreid

Nadere informatie