Bespreking. Je kunt je met je team hier inschrijven om je werk te bespreken op dinsdag of donderdag. tinyurl.com/b1iuwtrust

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bespreking. Je kunt je met je team hier inschrijven om je werk te bespreken op dinsdag of donderdag. tinyurl.com/b1iuwtrust"

Transcriptie

1 Inleveren Zet de studentnamen en teamnaam bovenaan het document. Zet de naam van je begeleider (sa) bovenaan het document. Stuur werk op naar begeleider via en in een normaal formaat. Maak de procesbeschrijving toegankelijk Zorg dat minstens de notulen van de bijeenkomsten in de procesbeschrijving staan. Indien niet voor begin volgende week (maandag 9 uur), dan geldt dat als overschrijding van de deadline.

2 Bespreking Je kunt je met je team hier inschrijven om je werk te bespreken op dinsdag of donderdag tinyurl.com/b1iuwtrust

3 Jullie hoeven geen afkortingen te kennen

4 LANs, WANs en Protocollen Cowley H4, H5 en H6 Robbert Jan Beun

5 Adressering Wie communiceert met wie? Aandacht en routering Hoe zet je de communicatie op? Vermijden van fouten (door ruis) Hoe detecteer en herstel ik fouten? Synchronisatie van de overdracht Hebben zender en ontvanger hetzelfde ritme? De snelheid van de overdracht De invloed van beperkte bandbreedte en verwerkingstijd Beveiligen Wie mag mee communiceren en wie niet? Waar gaat het om?

6 Open Systems Interconnect (OSI) 7-Layer Reference Model Doel: standaard netwerkarchitectuur Internationale Organisatie voor Standaardisatie (ISO) Ieder van de zeven functies heeft een bepaalde netwerkfunctie Bron Bestemming 7 : Applicatie 7 : Applicatie 6 : Presentatie 6 : Presentatie Applicatio n 5 : Applicatio Sessie n 5 : Sessie 4 : Transport 4 : Transport Internet 3 : Netwerk Internet 3 : Netwerk 2 : Data Link 2 : Data Link 1 : Fysiek 1 : Fysiek

7 Fysieke representatie van enen en nullen (bijv. voltages, energiedrager, lengte van bits, ) Controlesignalen om connectie aan en uit te zetten Connectoren en pinnen Bijv. EIA/TIA-232 (or RS232-C) Spanning signaal (tussen ±15 en ±3 Volt, max. 25 volt) Fysieke laag (1)

8 Datalinklaag (2) Afhandeling van fouten van de fysieke laag Organisatie in frames ACKs en NAKs Flow control aanpassen bitrate afhankelijk van beschikbare bufferruimte in de ontvanger Bijv. High-level Data Link Control (HDLC) protocol (zie sectie 6.3)

9 Netwerklaag (3) Verantwoordelijk voor routing en packets opsplitsen van boodschap in packets toevoegen bron- en bestemmingsadres Bijv.: Internet Protocol (IP) (Zie sectie 6.1)

10 Transportlaag (4) Komt alleen voor op de hosts, niet de tussen devices Schermt bovenlagen af voor netwerk Bijv. Transport Control Protocol (TCP) (zie sectie 6.2) Vaststellen, handhaving en beëindiging van logische verbinding tussen twee hosts. Data is hersteld in oorspronkelijke volgorde Foutendetectie en correctie en flow control

11 Vaststellen, handhaving en beëindiging van sessies tussen gebruikers Inloggen en time-sharen over een netwerk Authenticatie, etc. Sessielaag (5)

12 Presentatielaag (6) Data formatteren, compressie en encryptie Presentatie van audio, video, etc.

13 Applicatielaag (7) Protocollen voor op applicatieniveau verschillende doeleinden HTTP, FTP, , nieuws, voice over IP (VoIP), remote access,

14 OSI & TCP/IP Models Compared OSI Model TCP / IP Model Applicatie Presentatie Application Applicatio Sessie n Transport Transport Netwerk Internet Internet Internet Data Link Fysiek Netwerk Toegang

15 Encapsulatie Data moet ingepakt worden voor de verzending Toevoegen van bits voor protocol informatie adressering, volgorde, synchronisatie, foutencontrole, Ook encryptie, compressie, etc. cfuflfojt xpseu fyqsft wfstmvjfse (?) Preamble Destination Address Source Address Ethernet frame Type Data + Pad Frame Check Sequence

16 identifier Encapsulatie header header trailer

17 Encapsulatie Source Destination Application Stream of data Application Stream Presentation Stream of data Presentation Stream Session Stream of data Session Stream Transport Data Data Data Transport Segment Network Network Header Data Network Datagram (Packet) Data link Frame Header Network Header Data Frame Trailer Data link Frame Physical Physical Bits Physical Network Medium

18 Vandaag Source Destination Application Stream of data Application Stream Presentation Stream of data Presentation Stream Session Stream of data Session Stream Transport Data Data Data Transport Segment Network Network Header Data Network Datagram (Packet) Data link Frame Header Network Header Data Frame Trailer Data link Frame Physical Physical Bits Physical Network Medium

19 Requirements Quality of Service Toepassing Betrouwbaarheid Vertraging Jitter Bandbreedte Hoog Laag Laag Laag Bestandsoverdracht Hoog Laag Laag Gemiddeld Webtoegang Hoog Gemiddeld Laag Gemiddeld Inloggen op afstand Audio on demand Video on demand Hoog Gemiddeld Gemiddeld Laag Laag Laag Hoog Gemiddeld Laag Laag Hoog Hoog Telefoon Laag Hoog Hoog Laag Videoconferencing Laag Hoog Hoog Hoog uit: Tanenbaum (2005)

20 Vandaag 4. Local Area Networks (LAN) 5. Wide Area Networks (WAN) 6. Netwerkprotocollen

21 Netwerktypes en afstanden Afstand Locaties 1 m Kamer 10 m Kamer 100 m Gebouw 1 km Campus 10 km Stad 100 km Land 1000 km Continent km Aarde PAN LAN MAN WAN Internet

22 Local Area Networks (LANs) Topologieën fysiek, virtueel/logisch, bus, ster, Communicatiemechanismes en rollen adressering, opzetten, beurtwisseling, synchronisatie, Fysieke eigenschappen draadloos, coax, aansluitingen, spanning, Standaarden Ethernet, PowerPlug, Quality of service snelheid, betrouwbaarheid, privacy, kosten,

23 Topologieën in LANs Fysiek en Logisch Bus Ring Mesh Tree Star

24 Eindsystemen Entiteiten Rollen Hosts, Clients, Servers, Peers Verschillen in bijv. privileges en functie Tussensystemen Hubs, switches, routers, modems Verbindingen, schakelaars en routering Star

25 Hub Tussensystemen Geeft signaal door aan alle andere computers in netwerk (broadcasting) Eigenlijk een fysieke bus OSI Layer 1 Switch Geeft signaal door aan specifiek adres Heeft geheugen Maakt virtuele LAN mogelijk (VLAN) OSI Layer 2

26 Switches Nadelen Vertraging (latency) wegens bufferen Verschillende modes Cut-through : zo snel mogelijk doorsturen als adres bekend is (geen check op fouten) Store and forward : kort opslaan en check op fouten, kan snelheid aanpassen Fragment free : alleen de eerste 64 bytes wordt gelezen en gecheckt

27 Bus Bus Zowel fysieke als logische topologie koper en/of virtuele verbindingen Communicatiemechanisme broadcastnetwerk wie mag wanneer zenden? gecentraliseerd vs. gedecentraliseerd Standaarden Ethernet Star

28 Virtuele Bus (VLAN) Virtuele groep hosts bijv. afdelingen Second Floor Switch C Werkt met switches tabellen voor groepen met adressen First Floor Switch B Router Adressering 4 byte tag Flexibel, veiliger en efficiënter Ground Floor Switch A HR VLAN Accounts VLAN Preamble Destination Address Source Address Tag Length/ Type Data Frame Check Sequence

29 Ethernet Dé netwerkstandaard voor LANs Lange historie (Hawaï, Xerox, 1973, Metcalfe & Boggs) Simpel, betrouwbaar en goedkoop Standaarden IEEE Institute of Electrical and Electronics Engineers IEEE 802 staat voor LAN en MAN standaarden.3 staat voor Ethernet Bitrate tot 100 Gb/s Ethernet standaarden Bitrate in megabits, BASE, type medium Vb. 100BASE-T = 100 Mb/s over niet gemultiplexed kanaal en Twisted pair

30 Ethernet Communicatiemechanisme Carrier Sense Multiple Access/Collision Detection (CSMA/CD) Meerdere stations tegelijkertijd toegang (Multiple Acces) Werking (broadcasting) Host die wil gaan zenden beluistert bus (Carrier Sense) Alleen zenden indien geen activiteit Stel twee hosts willen zenden en zien tegelijkertijd geen activiteit data collisie Na collisie detectie host stuurt jamming signaal wacht een periode verstuur data opnieuw Na 16 keer, melden aan layer erboven

31 IEEE Frame 7 1 Start Preamble Frame Delimiter 6 Destination Address 6 Source Address 2 Length/ Type LLC Header + Data + Pad 4 Frame Check Sequence timing info einde timing MAC adres ontvanger MAC adres zender Layer / lengte Data > 46 bytes < 158 bytes CRC code MAC-adres iedere Ethernet card heeft een uniek MAC-adres fabrikant; unieke identifier bijv FA

32 Ethernet Ontwikkelingen Betere adressering van hub naar switches Van coax naar twisted pair en glasvezel nu ook voor logische verbindingen Verandering van topologie van fysieke bus naar logische bus Ook toegepast op WANs Steeds snellere bitrate Star Name 100 Mbps Ethernet Gigabit Ethernet Data rate 100 Mbps 1000 Mbps Mbps 10-Gb E 40-Gb E 100-Gb E Mbps Mbps

33 Ethernet in de WAN Ethernet voor WAN links 10GBASE-ER, tot 40 Km glasvezel Data en multimedia Goedkoop Branch A Ethernet Ethernet Branch C Ethernet Carrier Ethernet Network Ethernet Branch B Headquarters

34 Andere standaarden Token Ring (IEEE 802.5) - token (bitpatroon) dat circuleert - alleen toegang indien token in bezit - garandeert maximale wachttijd - duurder dan Ethernet Asynchrone Transfer Mode (ATM) - point-to-point netwerk (virtual circuit) - eigenlijk WAN technologie - gebruik voor multimedia - vaste grootte van cellen (soort frames) HomePlug Lans - data via het elektriciteitsnet

35 Storage Area Network (SAN) Koppeling tussen servers en opslagapparaten Hoge bitrate Internet Small Computer System Interface (iscsi) encapseld binnen IP-datagrammen LAN IP TCP iscsi SCSI DATA Servers SAN Tape Libraries RAID Arrays

36 Grid Computing Gedistribueerd computing Computers in samenwerkingsverband Samen krachtige supercomputer Gekoppeld voor gemeenschappelijk doel, bijv. thuisgebruikers stellen capaciteit beschikbaar voor zoeken naar buitenaards leven Kankeronderzoek, seismische analyse, economische voorspellingen, Server Cluster Processor Cycles Stolen from Users PCs Rack-mounted Server Cluster Server Server Resource Management Station Supercomputer

37 Wide Area Networks (WANs) OSI Model Afstand Locaties 1 m Kamer 10 m Kamer 100 m Gebouw 1 km Campus 10 km Stad 100 km Land 1000 km Continent km Aarde PAN LAN MAN WAN Internet Applicatie Presentatie Applicatio Sessie n Transport Netwerk Internet Data Link Fysiek

38 Wide Area Networks (WANs) Bestaat uit subnetwerken communicatiedeel van netwerk transmissielijnen en schakelelementen Point-to-point verbinding routeringsalgoritme dus geen broadcasting! Long Distance Carrier Long Distance Carrier LAN Long Distance Carrier LAN LAN

39 Grote heterogeniteit grote afstanden groot aantal devices veel verschillende types devices verschillende topologieën veel verschillende paden verschillende dataformaten verschillende fysieke verbindingen verschillende bandbreedtes verschillende betrouwbaarheid regelmatig veranderingen

40 Wide Area Networks (WANs) Topologieën fysiek, virtueel/logisch, bus, ster, Communicatiemechanismes en rollen adressering, opzetten, beurtwisseling, synchronisatie, Fysieke eigenschappen bandbreedte, multiplexing, modulatie, Standaarden TCP/IP, ISDN, Frame Relay, ADSL, HDLC, Quality of service snelheid, betrouwbaarheid, privacy, kosten,

41 Vragen Hoe kom ik met mijn computer op het internet? Welke technieken worden gebruikt om een snelle en betrouwbare verbinding op te zetten Welke criteria gelden hierbij? Modem Modem DTE DCE DCE DTE X.25 network cloud FRAD PVC FRAD Frame Relay Cloud

42 Twee types verbinding Connection oriented er wordt eerst een verbinding aangelegd alle pakketten volgen hetzelfde pad facturering en quality of service Connectionless pakketten kunnen verschillende wegen volgen robuuster met datagrammen pakketten worden verzonden met adres Telefoonnetwerk Arpanet

43 Public Switched Telephone Network (PSTN) Openbare telefoonnetwerk Connection oriented Oorspronkelijk ontworpen voor spraak Groot verschil in snelheid Omzetting via modem Dikwijls internationaal digitaal, lokaal analoog modem Modem Telephone line Modem

44 Entiteiten Data terminal equipment (DTE) router, computer, Data circuit terminating equipment (DCE) verbindt router met LAN-netwerk (de serviceprovider) bijv. modem router modem Modem Modem DTE DCE DCE DTE X.25 network cloud modem

45 Routers Schakelelementen in het netwerk Bepaling optimaal pad Firewall, etc. Config-file voor dataflow Config file interface Ethernet0/0 ip address /24 no shutdown interface Serial0/0/0 ip address /24 no shutdown router rip network network Serial Interface Ethernet Interface

46

47 Routing tabel voor Router A Bestemming Link Alternatieve Link Alternatieve Link A B C D E A Link 1 Link 4 B Link 2 Link 6 C Link 3 D Link 5 E

48 X.25 technologie Eerste openbare gegevensnetwerk (jaren 70 vorige eeuw) Connection oriented (virtueel) Toepassing voornamelijk wide area LANs (kantoren van bedrijven) Analoge techniek onbetrouwbaarder Veel foutencontrole (op basis van link-by-link traag) Eerst werd andere computer opgebeld toekenning verbindingsnummer dat werd gebruikt in gegevensoverdrachtpaketten Modem Modem DTE DCE DCE DTE X.25 network cloud

49 Frame Relay Gebaseerd op X.25 technologie, maar digitale techniek Data wordt eerst opgebroken in frames voor verzending Fouten op hogere lagen afgehandeld (dus niet link-by-link) Contracten op basis van bitrate en niet verbindingstijd Onder meer data link connectie identifier (DLCI) dat het virtuele circuit (het adres) aangeeft van het frame FRAD PVC FRAD Frame Relay Cloud

50 Integrated Services Digital Network (ISDN) Data en spraak over telefoonnetwerk (digitaal) Biedt daarom verschillende services (integrated services) Multiplexing Basic Rate Interface (BRI) Tegelijk bellen en internetten 2 kanalen: B:spraak of data (2x64Kb/s) en D: signalen (16Kb/s) Primary Rate interface (PRI) Tot 30 kanalen (30B+64KbD) (max. 2Mb/s) ISDN Exchange Trunk Exchange ISDN Exchange ISDN Router ISDN Telephone ISDN Router ISDN Telephone Ethernet Ethernet

51 Overige standaarden Leased line permanente verbinding weinig vertraging, altijd beschikbaar, duur, tot 140Mb/s Digital Subscriber Line (DSL) Kabel breedband via telefoonlijn (50Mb/s) multiplexing upload en download verschillen (A)DSL data via kabeltv (Ziggo: 200Mb/s) tamelijk onbetrouwbaar Cable Modem LAN Customer Premises Computer Cable Modem Router Telephone System Coaxial Cable Cable Modem ADSL Modem Coaxial Cable Coaxial Cable Splitter Analogue Telephone Multiplexer Local Exchange DSLAM Fibre Optic Cable CSU/DSU Internet Analogue Telephone Network Leased Line Cable Company Head- End

52 Toegang op afstand Remote node Computer op afstand maakt deel uit van de LAN Dus op afstand werken alsof het een locale computer is Remote control Alleen de controle van de PC in de LAN (muisclicks, toetsenbord), scherm veranderingen worden teruggestuurd. De remote computer doet de processing. Via WEB browser Werken via Internet en gebruik maken van webtechnologie Meestal via VPN (veiliger door encryptie, zie H8) Cloud computing gebruik wat je nodig hebt verlies van controle en betrouwbaarheid

53 Netwerkprotocollen (H6)

54

55 Het Internet H J C D A B Hiërarchische structuur

56 De reis van een datagram Internet is koppeling van verschillende netwerken Datagram worden voortdurend omgezet in geschikt frame voor ander netwerk Bijv. verschillen in max. datalengte (MTU) Ethernet 1500 bytes 16 Mb/s Token Ring: bytes Internet: 576 bytes fragmentatie en reassemble Source Network A Router A Network B Router B Network C Destination Header A Header B Header C IP Datagram IP Datagram IP Datagram IP Datagram IP Datagram IP Datagram IP Datagram Source Fragmentation here Fragmentation here WAN Destination IP datagram fragments reassembled here. Token Ring Ethernet Ethernet

57 Grote heterogeniteit grote afstanden groot aantal devices veel verschillende types devices verschillende topologieën veel verschillende paden verschillende dataformaten verschillende fysieke verbindingen verschillende bandbreedtes verschillende betrouwbaarheid regelmatig veranderingen

58 Zorg dat het werkt Houdt het simpel Maak heldere keuzes Ontwerprequirements Maak zo veel mogelijk gebruik van modules (lagen) Denk na over schaalbaarheid Anticipeer op heterogeniteit Voorkom statische opties en parameters Het hoeft niet perfect te zijn Streng bij verzenden, tolerant bij ontvangen Balans kosten en performance

59 IP Het Internet en Transportprotocol (TCP/IP) afleveren van packets aan bestemming routing (kent topologie subnetwerk) OSI Layer 3 IPv4 en IPv6 logisch i.p.v. fysiek TCP verantwoordelijk voor betrouwbare en accurate dataverzending OSI Layer 4 volgordenummers en ACKs

60 IP-adressen Een host heeft één link met het netwerk Een router heeft tenminste twee links (in en uit) De overgang tussen router/host met netwerk noemt men de interface IP eist dat elke interface een uniek adres heeft De router die het netwerk verbindt kent de interne adressen! LAN A Network Router Internet LAN B Network

61 Ethernet: MAC adres IP-adressen bedrijf en identifier: bijv FA bits (in principe > 10 apparaten) vlak (dus geen hiërarchie) IP-adres netwerkdeel en hostdeel: bijv bit binair getal (in principe > 4 miljard adressen) hiërarchisch: adresklasses Class A Class B Network Host Host Host 8 24 bits Network Network Host Host 16 bits 16 bits Class C Network Network 24 bits Network Host 8

62 Toekenning van IP Adressen Naast MAC adres ook IP adres Statische toekenning administrator kleine netwerken Dynamische toekenning bijv. Dynamic host configuration protocol (DHCP) DHCP client PCs request IP addresses DHCP server listens for requests & assigns IP addresses DHCP Server IP Address Database DHCP Client PC DHCP Client PC DHCP Client PC DHCP Client PC

63 arp -a Vertaling van de adressen Address Resolution Protocol (ARP) Iedere computer kent zijn eigen IP en MAC adres Bijhouden van ARP-tabel Opbouwen tabel Eerst eigen Ethernet segment bekijken ARP request Opslaan in RAM Internet Address Physical Address e0-7d-87-c5-c b-f1-c6-7e fa Mijn IP-adres is Mijn hardware adres is 00-e0-7d-87-c5-c7 Wie heeft adres ? Mijn IP-adres is Mijn hardware adres is 01-ff-6e-a4-c5-7c ARP Request Packet

64 Het tekort aan IP-adressen Ieder device moet unieke identifier hebben Veel verspilling van adressen Voorlopige oplossingen Privé IP adres (binnen subnetwerken) Network Address Translation (NAT): van intern naar extern adres Subnetting Internet NAT Router This address can be seen on the Internet NAT Class First Address Last Address A B C Prive IP adres

65 Subnetting Hiërarchische opsplitsing in subnetten met IP die verbonden zijn door routers Functie: Koppeling van verschillende datalinkprotocollen (bijv. Ethernet en Token ring) Beveiliging (hosts op ander subnet alleen via router bereikbaar) Bandbreedte: In Ethernet broadcasting geeft veel dataverkeer (Routers minimaliseren nu dataverkeer en sturen niet meer naar ieder device de data, maar naar een subnet)

66 Subnetting Als een router een datagram ontvangt bepaalt hij tot welk netwerk het behoort M.b.v. subnetmasker wordt bepaald welk gedeelte host en welk gedeelte netwerk is van een IP-adres Dit gebeurt m.b.v. subnetmasker Een subnetmasker heeft gelijk aantal bits als IP-adres Subnetmasker en IP adres worden met elkaar vermenigvuldigd (logische AND) Router kent nu IP netwerk Er zijn subnetmasks voor de drie klasses IP-adressen

67 Bewerking op enen en nullen (tweetallig/binair stelsel) OR, XOR, AND, NAND, optellen, vermenigvuldigen, aftrekken, delen zie ook Wikipedia Binair Hier AND (binair vermenigvuldigen): 0 AND 0 = 0 0 x 0 = 0 0 AND 1 = 0 0 x 1 = 0 1 AND 0 = 0 1 x 0 = 0 1 AND 1 = 1 1 x 1 = 1

68 Subnet masking Address: Subnet Mask C: ( ) Result: Class C Network: Subnet Mask Class Subnet Mask A (/8) B (/16) C (/24) Network Host Number

69 Variable-Length Subnet Masking en CIDR hoeft niet

70 IPv6 Addressing Volgende generatie IP-adressen 128-bit adressering i.p.v. 32-bit adressering = 3.4 x Iedereen heeft een miljoen adressen ter beschikking Geen trucs meer voor adressering zoals NATs, submasking, Geen adresklasses meer Onderscheid prefix (netwerk) en suffix (host) variabel Hexadecimale notatie met dubbele punt (colon hex) 0ADC:8564:FFFF:0000:0000:1380:8E01:FFFF Zie verder Cowley en Appendix A

71 Van IPv4 naar IPv6 twee manieren Dual stacking: beide protocollen werken tegelijkertijd IPv4/IPv6 IPv4/IPv6 IPv4/IPv6 Router = IPv6 Packet IPv4/IPv6 Router Tunneling: encapsulate IPv6 in IPv4 gedoe, probeer te vermijden = IPv4 Packet IPv4 Router IPv4 Router IPv4 IPv6 Packets Encapsulated in IPv4 Packets IPv4 = IPv6 Packet = IPv4 Packet IPv6 IPv6 Tunnelling Router Tunnelling Router

72 Transmission Control Protocol (TCP) Verantwoordelijk voor betrouwbare en accurate dataverzending Contact tussen machines maken, onderhouden en afbreken Flow control (zender en ontvanger in sync) Datasegmentatie OSI Layer 4 (transport) bovenop IP Volgorde nummers en ACKs

73 Vaststellen van verbinding Three-Way Handshake Host X Send SYN (seq = a) Receive SYN (seq = b, ack = a + 1) Host Y Receive SYN (seq = a) Send SYN, ACK (seq = b, ack = a + 1) Send ACK (ack = b + 1) Receive ACK (ack = b + 1)

74 Opheffen van verbinding Four-way Teardown Host X Host Y Send Close ACK FIN = Yes Close Close ACK FIN = Yes Close Timer Release state information

75 Windowing Sender Receiver Send Byte1 Receive Byte 1 Send ACK 2 Receive ACK 2 Send Byte2 Receive Byte 2 Send ACK 3 Receive ACK 3

76 TCP Sliding Window Window dynamisch Afhankelijk van buffergrootte Advertising window Send bytes Send bytes Send bytes Receive ACK for 100 bytes Receive ACK for 200 bytes Receive ACK for 250 bytes Sender Receiver Advertise window size 250 bytes ACK up to 100 bytes; window size =150 bytes ACK up to 200 bytes; window size = 50 bytes ACK up to 250 bytes; window size = 0 bytes Application deals with 200 bytes ACK up to 250 bytes; window size = 200 bytes Send bytes Send bytes ACK up to 350 bytes; window size = 100 bytes ACK up to 450 bytes; window size = 0 bytes Receive ACK for 350 bytes Receive ACK for 450 bytes Application deals with 100 bytes ACK up to 450 bytes; window size = 100 bytes Receive ACK for 450 bytes

77 Routing Protocols Automatisch vaststellen van routing tabellen Routing Information Protocol (RIP), Open Shortest Path first (OSPF) Routers leren over routes converging: routers hebben dezelfde kennis over routes Distance vector hop count om afstand te meten tussen netwerk devices voortdurend verzending van routing tables Link state iedere router heeft een schema van de topologie Link State Advertisements (LSAs) alleen bij veranderingen toepassing van shortest path first (SPF) algoritme

78 Hops A B Hop Hop D Hop C E

79 Exchange of Routing Tables X Z Y

80

LANs, WANs en Protocollen Cowley H4, H5 en H6. Robbert Jan Beun

LANs, WANs en Protocollen Cowley H4, H5 en H6. Robbert Jan Beun LANs, WANs en Protocollen Cowley H4, H5 en H6 Robbert Jan Beun Jullie hoeven geen afkortingen te kennen Adressering Wie communiceert met wie? Aandacht en routering Hoe zet je de communicatie op? Vermijden

Nadere informatie

LANs, WANs en Protocollen Cowley H4, H5 en H6. Robbert Jan Beun

LANs, WANs en Protocollen Cowley H4, H5 en H6. Robbert Jan Beun LANs, WANs en Protocollen Cowley H4, H5 en H6 Robbert Jan Beun Jullie hoeven geen afkortingen te kennen Leer met de slides erbij en probeer ze te begrijpen. Ze laten zien wat we belangrijk vinden. Heeft

Nadere informatie

Communications and Networking: An Introduction

Communications and Networking: An Introduction Communications and Networking: An Introduction Hoofdstuk 4 Local Area Networks 1. Voordelen Gebruikersaccounts en beveiliging gecentraliseerd op server computer, waardoor administratie eenvoudiger wordt.

Nadere informatie

LAN, MAN, WAN. Telematica. Schakeltechnieken. Circuitschakeling. 4Wordt vooral gebruikt in het telefoonnetwerk 4Communicatie bestaat uit 3 fasen:

LAN, MAN, WAN. Telematica. Schakeltechnieken. Circuitschakeling. 4Wordt vooral gebruikt in het telefoonnetwerk 4Communicatie bestaat uit 3 fasen: LAN, MAN, WAN Telematica Networking (Netwerk laag) Hoofdstuk 11, 12 Schakeltechnieken 4Circuitschakeling: tussen zender en ontvanger wordt een verbinding gelegd voor de duur van de communicatie 4Pakketschakeling:

Nadere informatie

Presentatie TCP/IP voor LPCB Nederland 20 en 28 juni 2011

Presentatie TCP/IP voor LPCB Nederland 20 en 28 juni 2011 Van Dusseldorp Training Presentatie TCP/IP voor LPCB Nederland 20 en 28 juni 2011 Van Dusseldorp Training Programma 1. Activiteiten Van Dusseldorp Training 2. Alarmcommunicatie algemeen 3. LAN-WAN 4. Toegangsnetwerken

Nadere informatie

4Logical Link Control: 4Medium Access Control

4Logical Link Control: 4Medium Access Control Opdeling Datalink Laag Telematica LANs Hoofdstuk 15 4Logical Link Control: n Error handling n Flow Control 4Medium Access Control: n Framing n Access Control n Addressing LLC en MAC sublagen MAC 4Medium

Nadere informatie

Revisie geschiedenis. [XXTER & KNX via IP]

Revisie geschiedenis. [XXTER & KNX via IP] Revisie geschiedenis [XXTER & KNX via IP] Auteur: Freddy Van Geel Verbinding maken met xxter via internet met de KNX bus, voor programmeren of visualiseren en sturen. Gemakkelijk, maar niet zo eenvoudig!

Nadere informatie

Practicum Netwerken CISCO: Deel 1. Philippe Dellaert

Practicum Netwerken CISCO: Deel 1. Philippe Dellaert Practicum Netwerken CISCO: Deel 1 Philippe Dellaert 17-03-2007 Hoofdstuk 1 Inleiding Dit is de oplossing die ik heb samen gesteld voor het eerste practicum van het vak Computernetwerken met de CISCO routers.

Nadere informatie

Ethernet (standaard) 10Base-5 physical layer. Ethernet (thin) 10Base-2 physical layer. Vampier-tap. Ethernet (UTP) 10Base-T physical layer

Ethernet (standaard) 10Base-5 physical layer. Ethernet (thin) 10Base-2 physical layer. Vampier-tap. Ethernet (UTP) 10Base-T physical layer 4.1 4.2 Ethernet (standaard) 10Base-5 50 Ohm 10 Mbit/sec (baseband) 4.3 4.4 Vampier-tap Ethernet (thin) 10Base-2 4.5 4.6 Ethernet (UTP) 10Base-T Carrier Sense Multiple Access Hub = naaf 1 4.7 4.8 Collision

Nadere informatie

Datacommunicatie Computercommunicatie

Datacommunicatie Computercommunicatie Datacommunicatie Computercommunicatie ir. Patrick Colleman Inhoud Afkortingen Voorwoord 1 Hoofdstuk 1: Inleiding tot de lokale netwerken 1 1.1 Definitie en ontwerpdoelstellingen. 3 1.2 Voordelen van lokale

Nadere informatie

Computernetwerken! E-mail: SMTP Simple Mail Transfer Protocol, POP Post Ofice Procotol

Computernetwerken! E-mail: SMTP Simple Mail Transfer Protocol, POP Post Ofice Procotol Computernetwerken 1. Fundamentals Communicatie vereist regels, deze regels noemt met protocollen. Mensen kunnen met relatief losse regels (protocollen) communiceren, bij computers moet dit strikt vastliggen.

Nadere informatie

Bij rekenvragen de berekening opschrijven. Bij beredeneringsvragen de motivering geven.

Bij rekenvragen de berekening opschrijven. Bij beredeneringsvragen de motivering geven. Open vragen (7 vragen): 60% van het cijfer. ij rekenvragen de berekening opschrijven. ij beredeneringsvragen de motivering geven. 1. Een browser vraagt een kleine HTML pagina op van een website. In de

Nadere informatie

Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken

Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken In deze les staan we stil bij datacommunicatie op Ethernet netwerken en Wifi netwerken. 2.1 Wat is datacommunicatie? We spreken van datacommunicatie

Nadere informatie

Gigaset pro VLAN configuratie

Gigaset pro VLAN configuratie Gigaset pro VLAN configuratie Hogere betrouwbaarheid door gebruik van VLAN s. De integratie van spraak en data stelt eisen aan de kwaliteit van de klanten infrastructuur. Er zijn allerlei redenen waarom

Nadere informatie

Hoe werkt een thuisnetwerk

Hoe werkt een thuisnetwerk Hoe werkt een thuisnetwerk Als je thuis met meer dan één PC werkt zal je vroeg of laat de behoefte hebben om data van de ene PC naar de andere PC over te brengen. Maar de meeste gebruikers willen het Internet

Nadere informatie

Inhoud Het netwerk verkennen 1 2 Confi gureren van het IOS 41

Inhoud Het netwerk verkennen 1 2 Confi gureren van het IOS 41 v Inhoud 1 Het netwerk verkennen 1 1.1 Netwerk-resources 1 1.1.1 Netwerken van verschillende grootten 1 1.1.2 Clients en servers 2 1.1.3 Peer-to-peer 3 1.2 LAN s, WAN s en Internet 4 1.2.1 Netwerkcomponenten

Nadere informatie

Infrastructuur Samengesteld door Leon Wetzel

Infrastructuur Samengesteld door Leon Wetzel Infrastructuur Samengesteld door Leon Wetzel Protocollen Protocol Netwerkprotocollen Een protocol is een stelsel afspraken waarin het formaat en de volgorde van de berichten wordt gedefinieerd die tussen

Nadere informatie

Part 17-A INTERNET: basisbegrippen techniek & beveiliging

Part 17-A INTERNET: basisbegrippen techniek & beveiliging Part 17-A INTERNET: basisbegrippen techniek & beveiliging Fridoline van Binsbergen Stierum KPN AUDIT vrije Universiteit amsterdam 7 April 2003 File 17-A Internet techniek & beveiliging 2003 Programma PROGRAMMA

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Multicast protocollen Datalinklaag/LANs

Computerarchitectuur en netwerken. Multicast protocollen Datalinklaag/LANs Computerarchitectuur en netwerken 12 Multicast protocollen Datalinklaag/LANs Lennart Herlaar 20 oktober 2014 Inhoud Netwerklaag broadcast multicast Datalink laag foutdetectie en -correctie multiple access

Nadere informatie

OSI model. Networking Fundamentals. Roland Sellis

OSI model. Networking Fundamentals. Roland Sellis OSI model Networking Fundamentals Roland Sellis OSI Open System Interconnections model Proces beschrijving Transport van van host naar host Het is een model! koning schrijver vertaler bemiddelaar midden

Nadere informatie

Toetsmatrijs examen 8491

Toetsmatrijs examen 8491 Kwalificatie en Crebo: MK-telecom ICT engineer 10926 Deelkwalificatie en Crebo: 4087 56105 Servicedocument: 6591 Titel van het examen: Theorie routering en switching Relevante eindtermen. Taco. 1 de leerling

Nadere informatie

S u b n e t t e n. t h e t r u e s t o r y 1100 0000. 1010 1000. 0000 0001. 0000 0001 1111 1111. 1111 1111. 1111 1111. 0000 0000.

S u b n e t t e n. t h e t r u e s t o r y 1100 0000. 1010 1000. 0000 0001. 0000 0001 1111 1111. 1111 1111. 1111 1111. 0000 0000. S u b n e t t e n t h e t r u e s t o r y 1100 0000. 1010 1000. 0000 0001. 0000 0001 1111 1111. 1111 1111. 1111 1111. 0000 0000 Part 1 Inhoud Wat is een subnet?... 2 Waarom?... 3 Het begin.... 3 Een voorbeeld...

Nadere informatie

Computernetwerken Deel 2

Computernetwerken Deel 2 Computernetwerken Deel 2 Beveiliging Firewall: toegang beperken IDS: inbraak detecteren en alarmeren Encryp>e: gegevens verbergen Firewall Waarom? Filteren van pakkeben Wildcard mask: omgekeerd subnetmasker

Nadere informatie

n Korte afstanden (max 1 à 2 km) n Grote snelheden tegen lage kosten (10- n Grote betrouwbaarheid n Meestal broadcast netwerk, dus geen

n Korte afstanden (max 1 à 2 km) n Grote snelheden tegen lage kosten (10- n Grote betrouwbaarheid n Meestal broadcast netwerk, dus geen Telematica Wireless/LANs Hoofdstuk 13-14 LAN 4Local Area Network kenmerken: n Korte afstanden (max 1 à 2 km) n Grote snelheden tegen lage kosten (10-1000Mb/s) n Grote betrouwbaarheid n Meestal broadcast

Nadere informatie

uw ICT partner ADSL Home en Business

uw ICT partner ADSL Home en Business uw ICT partner ADSL Home en Business ADSL Home en Business Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 1.0 Introductie 2 1.1 Wat is DSL 2 1.2 Hoe werkt DSL 2 1.3 ADSL is de Asymmetrische variant van de DSL techniek

Nadere informatie

Configureren van de Wireless Breedband Router.

Configureren van de Wireless Breedband Router. Configureren van de Wireless Breedband Router. 1.1 Opstarten en Inloggen Activeer uw browser en de-activeer de proxy of voeg het IP-adres van dit product toe aan de uitzonderingen. Voer vervolgens het

Nadere informatie

Modem en Codec. Telematica. Amplitude-modulatie. Frequentie-modulatie. Soorten modems. Fase-modulatie

Modem en Codec. Telematica. Amplitude-modulatie. Frequentie-modulatie. Soorten modems. Fase-modulatie Modem en Codec Telematica Data Transmissie (Fysieke laag) Hoofdstuk 6 t/m 8 Een modem gebruikt analoge signalen om digitale signalen te versturen Een codec gebruikt digitale signalen om analoge signalen

Nadere informatie

Hoofdstuk 15. Computernetwerken

Hoofdstuk 15. Computernetwerken Hoofdstuk 15 Computernetwerken 1 Figuur 15.1: Bustopologie. Figuur 15.2: Stertopologie. Figuur 15.3: Ringtopologie. Transport layer Network layer Datalink layer Physical layer OSI model 4 3 2 1 TCP IP

Nadere informatie

Vigor 2850 serie Dual PPPoA/PVC - RoutIT

Vigor 2850 serie Dual PPPoA/PVC - RoutIT Vigor 2850 serie Dual PPPoA/PVC - RoutIT PPPoA en NAT + PPPoA en routing RoutIT maakt gebruik van 2 keer PPPoA, waarbij de eerste PPPoA wordt gebruikt voor NAT en de tweede PPPoA wordt toegepast voor routing.

Nadere informatie

Lezing. Routers. Bron afbeeldingen en kennis c t magazine voor computertechniek. Rein de Jong

Lezing. Routers. Bron afbeeldingen en kennis c t magazine voor computertechniek. Rein de Jong Lezing Routers Rein de Jong Bron afbeeldingen en kennis c t magazine voor computertechniek Wat is een router? Verkeersregelaar op het netwerk Op basis van TCP/IP Netwerkinformatie Wat is intern Wat moet

Nadere informatie

NAT (Network Address Translation)

NAT (Network Address Translation) Technical Note #019 Auteur: Olaf Suchorski Gemaakt op: 11 juli 2000 Bijgewerkt op: 11 juli 2000 NAT (Network Address Translation) In deze Technical Note worden de meest voorkomende situaties met NAT doorgelicht.

Nadere informatie

Vigor 2860 serie Multi PVC/EVC - RoutIT

Vigor 2860 serie Multi PVC/EVC - RoutIT Vigor 2860 serie Multi PVC/EVC - RoutIT PPPoA en NAT + PPPoA en routing RoutIT maakt gebruik van 2 keer PPPoA, waarbij de eerste PPPoA wordt gebruikt voor NAT en de tweede PPPoA wordt toegepast voor routing.

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. TCP congestion control Netwerklaag

Computerarchitectuur en netwerken. TCP congestion control Netwerklaag Computerarchitectuur en netwerken 10 TCP congestion control Netwerklaag Lennart Herlaar 6 oktober 2015 Inhoud Congestiebeheer TCP congestiebeheer Netwerk laag principes van de netwerklaag IP adressen IP

Nadere informatie

In figuur 1 is de traditionele oplossing afgebeeld om LAN's onderling aan elkaar te koppelen via gehuurde WAN-verbindingen.

In figuur 1 is de traditionele oplossing afgebeeld om LAN's onderling aan elkaar te koppelen via gehuurde WAN-verbindingen. 9 Frame relaying Voorkennis Datacommunicatie: De betekenis van open systeem. Inleiding In figuur 1 is de traditionele oplossing afgebeeld om LAN's onderling aan elkaar te koppelen via gehuurde WAN-verbindingen.

Nadere informatie

Hoofdstuk 15. Computernetwerken

Hoofdstuk 15. Computernetwerken Hoofdstuk 15 Computernetwerken 1 Figuur 15.1 Bustopologie Figuur 15.2 Stertopologie Figuur 15.3 Ringtopologie isolatie kern afscherming Figuur 15.4 Coaxkabel Figuur 15.5 Tweeaderige UTP Coating Core Cladding

Nadere informatie

IP & Filtering. philip@pub.telenet.be

IP & Filtering. philip@pub.telenet.be IP & Filtering philip@pub.telenet.be Inleiding Wie ben ik en waar hou ik me mee bezig? Un*x hacker, uitgesproken voorkeur voor BSD varianten Paranoide security freak Ervaring als systems en network administrator

Nadere informatie

4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid

4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid Internet Protocol Telematica Quality Of Service (Netwerk laag) Hoofdstuk 5 4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid n Pakketten kunnen verloren raken

Nadere informatie

Productmeeting EqualLogic

Productmeeting EqualLogic Productmeeting EqualLogic Storage - algemeen Donderdag 8 november 2007 Peter Van Waeleghem Agenda Opslag van gegevens Principe Technologie Optimalisatie van de opslag RAID Opslag via een netwerk Extra

Nadere informatie

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 7 november 2007, 9.00 12.30

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 7 november 2007, 9.00 12.30 Page 1 of 12 Naam Initialen Studentnummer Studierichting Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 7 november 2007, 9.00 12.30 Opmerkingen: Alleen 1 dubbelzijdig blad met aantekeningen / samenvatting

Nadere informatie

DATACOMMUNICATIE en NETWERKEN. LES 2 MECG003 Guy DE VYLDER

DATACOMMUNICATIE en NETWERKEN. LES 2 MECG003 Guy DE VYLDER DATACOMMUNICATIE en NETWERKEN LES 2 MECG003 Guy DE VYLDER BELONING Welkom terug: snoepje 1 Even surfen: www.practicallynetworked.com Reviews van nieuwe hardware etc. 5. ETHERNET Een netwerk architectuur

Nadere informatie

Netwerken. 6 januari 2014 David N. Jansen

Netwerken. 6 januari 2014 David N. Jansen Netwerken 6 januari 2014 David N. Jansen Huiswerkopdracht 2 donderdag 9 januari al inleveren! Leerstof voor vandaag. Stallings hoofdst 17 www.williamstallings.com /OS/OS6e.html M17_STAL6329_06_SE_C17.QXD

Nadere informatie

Tweede deeltentamen Netwerken (INFONW) 29 juni 2009

Tweede deeltentamen Netwerken (INFONW) 29 juni 2009 Departement Informatica en Informatiekunde, Faculteit Bètawetenschappen, UU. In elektronische vorm beschikbaar gemaakt door de TBC van A Eskwadraat. Het college INFONW werd in 2008-2009 gegeven door drs.

Nadere informatie

Netwerkconfiguratie Applicatie protocollen. Ing. Tijl Deneut Lector NMCT/Toegepaste Informatica Howest Onderzoeker XiaK, UGent

Netwerkconfiguratie Applicatie protocollen. Ing. Tijl Deneut Lector NMCT/Toegepaste Informatica Howest Onderzoeker XiaK, UGent Netwerkconfiguratie Applicatie protocollen Ing. Tijl Deneut Lector NMCT/Toegepaste Informatica Howest Onderzoeker XiaK, UGent Overzicht Cursus (1 dag) Voormiddag Theorie TCP/IP Hardware / bekabeling TCP/IP

Nadere informatie

Sweex Broadband Router + 4 poorts 10/100 Switch

Sweex Broadband Router + 4 poorts 10/100 Switch Sweex Broadband Router + 4 poorts 10/100 Switch Toepassingsmogelijkheden Creëer een netwerk voor meerdere gebruikers, en deel het Internet in een handomdraai, zonder hier een ander stukje software voor

Nadere informatie

Communications and Networking: An Introduction

Communications and Networking: An Introduction Communications and Networking: An Introduction Hoofdstuk 7 Internet Application Layer Protocols 1. a) Op het moment van schrijven:.eu (Europese Unie). b) B.v.:.au (Australië),.at (Oostenrijk > Austria)

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. LANs Ethernet Draadloos en Mobiel

Computerarchitectuur en netwerken. LANs Ethernet Draadloos en Mobiel Computerarchitectuur en netwerken 13 LANs Ethernet Draadloos en Mobiel Lennart Herlaar 26 oktober 2016 Inhoud Local Area Netwerken Ethernet Hubs en switches Draadloze en Mobiele netwerken CDMA Draadloze

Nadere informatie

Onder het menu LAN General Setup kunt Settings wijzigen die te maken hebben met de DHCP en TCP/IP instelling voor het LAN segment (interne netwerk).

Onder het menu LAN General Setup kunt Settings wijzigen die te maken hebben met de DHCP en TCP/IP instelling voor het LAN segment (interne netwerk). LAN General Setup LAN General Setup Onder het menu LAN General Setup kunt Settings wijzigen die te maken hebben met de DHCP en TCP/IP instelling voor het LAN segment (interne netwerk). Hieronder ziet u

Nadere informatie

OSI-model. Mogelijke toepassingen van netwerken. Protocollen. Eenvoudig MS-DOS netwerk (LAN) Novell, IPX / SPX. Applicatie laag.

OSI-model. Mogelijke toepassingen van netwerken. Protocollen. Eenvoudig MS-DOS netwerk (LAN) Novell, IPX / SPX. Applicatie laag. 5.1 5.2 OSI-model Applicatie laag Presentatie laag Sessie laag Transport laag Netwerk afhankelijk Netwerk laag Datalink laag Fysieke laag 5.3 5.4 Mogelijke toepassingen van netwerken Protocollen Fileserver-systems

Nadere informatie

1945, eerste DC. Eigen logo

1945, eerste DC. Eigen logo 1945, eerste DC Eigen logo Doelstelling: Binnen uw computer ruimte verzamelt u diverse informatie over bijvoorbeeld stroomverbruik van uw apparatuur. Via welk netwerk kunt u deze data verwerken. Welk

Nadere informatie

Toetsmatrijs examen 8432

Toetsmatrijs examen 8432 Kwalificatie en Crebo: MK-TMA, TCS 10230 & 10231 Deelkwalificatie en Crebo: 4057 versie 3 50863 Servicedocument: 6552 Titel van het examen: Theorie transportnetwerken Relevante eindtermen. Taco. 1 de leerling

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten)

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module C3 Datacommunicatie Plaats van de module in de opleiding: In de module 'Datacommunicatie' leer je diverse

Nadere informatie

INHOUD. Videolessen Deel 3 DATACOMMUNICATIE INTERNET

INHOUD. Videolessen Deel 3 DATACOMMUNICATIE INTERNET INHOUD Ethernet Internet Protocol... 3 LAYER 1: PHISICAL LAYER... 4 verbindingen:... 4 LAN NETWERKEN... 4 HUB... 4 Netwerkkaart... 5 UTP bekabeling... 5 Lengte van UTP bekabeling... 7 Glasvezel... 7 UITDAGINGEN

Nadere informatie

IPv6 @ NGN. Wageningen, 30 oktober 2008. Iljitsch van Beijnum

IPv6 @ NGN. Wageningen, 30 oktober 2008. Iljitsch van Beijnum IPv6 @ NGN Wageningen, 30 oktober 2008 Iljitsch van Beijnum Blok 3+4: Routering & adressering When is the tube empty? HD ratio: in hierarchical system never possible to use every single address: HD = log(addresses

Nadere informatie

1. inleiding. Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding NietCommercieel GelijkDelen 3.0 Unported licentie

1. inleiding. Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding NietCommercieel GelijkDelen 3.0 Unported licentie 1. inleiding Misschien zonder het te beseffen, maak je dagelijks gebruik van computernetwerken. Of je nu WhatsApp gebruikt om je vrienden een bericht te sturen of Google Chrome om iets op te zoeken, je

Nadere informatie

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 8 november

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 8 november Page 1 of 16 Naam Initialen Studentnummer Geboortedatum Studierichting Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 8 november 2006 9.00 12.30 Opmerkingen: Alleen 1 dubbelzijdig blad met aantekeningen

Nadere informatie

Mobiele technologie zorgt ervoor dat je met een smartphone en tablet en draadloos op een laptop of computer kunt werken.

Mobiele technologie zorgt ervoor dat je met een smartphone en tablet en draadloos op een laptop of computer kunt werken. Informatie- en communicatietechnologie Informatie- en communicatietechnologie (ICT) is de techniek om informatie te verzamelen, op te slaan, weer te geven en uit te wisselen. Dit kan door geluid, tekst,

Nadere informatie

Mobiele data: 2G, 3G, 4G, wifi,... Verschillen in eigenschappen, toepassingen...

Mobiele data: 2G, 3G, 4G, wifi,... Verschillen in eigenschappen, toepassingen... Mobiele data: 2G, 3G, 4G, wifi,... Verschillen in eigenschappen, toepassingen... Paul Dekkers Summerschool Mobiele apps, augustus 2012 Inhoud Wat doet SURFnet Ontwikkelingen mobiel in Nederland Mobiele

Nadere informatie

communicatie is onderhevig aan fouten

communicatie is onderhevig aan fouten 1.1 Een communicatiemodel Algemeen communicatiemodel Model voor datacommunicatie Verschil datacommunicatie en telecommunicatie Communicatie schematisch communicatie is onderhevig aan fouten Datacommunicatie

Nadere informatie

Communicatienetwerken

Communicatienetwerken Communicatienetwerken Oefeningen 4 : ALGEMEEN (niet voor MTI) Woensdag 2 december 2009 1 VRAAG 1 : MAC/IP adressen toekennen 2 VRAAG 1 : MAC/IP adressen toekennen Scenario Link 1 Link 2 Link 3 Link 4 Link

Nadere informatie

Extended Ethernet. uw ICT partner

Extended Ethernet. uw ICT partner Extended Ethernet uw ICT partner Extended Ethernet Inhoudsopgave Inhoudsopgave...1 1.0 Introductie...2 1.1 Wat is Extended Ethernet...2 1.2 Hoe werkt Extended Ethernet...2 1.3 Wat zijn de leveringsvoorwaarden

Nadere informatie

Verklarende woordenlijst en protocoloverzicht

Verklarende woordenlijst en protocoloverzicht Eurofiber Safariweg 25-31 t +31(0)30 242 8700 3605 MA Maarssen f +31(0)30 242 8765 Postbus 7072 info@eurofiber.com 3502 KB Utrecht www.eurofiber.com KVK 34.13.43.77 Document Verklarende woordenlijst Verklarende

Nadere informatie

Cowley H1, H2 en H3. Robbert Jan Beun

Cowley H1, H2 en H3. Robbert Jan Beun Cowley H1, H2 en H3 Robbert Jan Beun Werkcollege Cowley Maak de opgaves die horen bij H1, H2 en H3 Meeste antwoorden kun je in je boek vinden Eerst zelf proberen Bij vragen studentassistenten Niet verplicht

Nadere informatie

ipact Installatiehandleiding CopperJet 816-2P / 1616-2P Router

ipact Installatiehandleiding CopperJet 816-2P / 1616-2P Router ipact Installatiehandleiding CopperJet 816-2P / 1616-2P Router Stap 1: Het instellen van uw computer Instellen netwerkkaart om de modem te kunnen bereiken: Windows 98/ME: Ga naar Start Instellingen Configuratiescherm

Nadere informatie

Installatie- en gebruikershandleiding. Zyxel P-2612HW (SurfSnel ADSL connected by BBned)

Installatie- en gebruikershandleiding. Zyxel P-2612HW (SurfSnel ADSL connected by BBned) Installatie- en gebruikershandleiding Zyxel P-2612HW (SurfSnel ADSL connected by BBned) Handleiding Zyxel P-2612HW (SurfSnel ADSL connected by BBned) Inhoudsopgave 1 Het aansluiten van uw Zyxel ADSL modem

Nadere informatie

Installeren Internet Plus. Handleiding

Installeren Internet Plus. Handleiding Installeren Plus Handleiding Inhoudsopgave 1. Introductie handleiding 4 2. Plus 4 3. Koppelen van uw netwerk met het Ziggo netwerk 5 3.1 De standaard Plus dienst 5 3.2 Plus dienst met optie van Ziggo 5

Nadere informatie

Basis Netwerkconfiguratie. Ing. Tijl Deneut Lector Toegepaste Informatica Howest Onderzoeker XiaK, UGent

Basis Netwerkconfiguratie. Ing. Tijl Deneut Lector Toegepaste Informatica Howest Onderzoeker XiaK, UGent Basis Netwerkconfiguratie Ing. Tijl Deneut Lector Toegepaste Informatica Howest Onderzoeker XiaK, UGent IPv6: andere grootorde Hét IPv4 probleem? -> 32bit getal! Max 2^32 = 4 miljard combinaties Alle IPv4

Nadere informatie

Theoretische Voorstudie

Theoretische Voorstudie Theoretische Voorstudie Woensdag 19 oktober 2005 Netwerk: een aantal apparaten die met elkaar verbonden zijn. Een netwerk in een beperkte omgeving is een LAN (Local Area Network) WLAN (Wireless Local Area

Nadere informatie

Kostenefficiënt, flexibel en ultrabetrouwbaar bedrijfsvestigingen met elkaar verbinden

Kostenefficiënt, flexibel en ultrabetrouwbaar bedrijfsvestigingen met elkaar verbinden IP-VPN van Telenet Kostenefficiënt, flexibel en ultrabetrouwbaar bedrijfsvestigingen met elkaar verbinden De veelzijdigste VPN-oplossing om uw vestigingen te verbinden U wilt dat de verschillende vestigingen

Nadere informatie

Waarom het OSI model? De lagen van het OSI model

Waarom het OSI model? De lagen van het OSI model Waarom het OSI model? Toen aan het eind van de jaren 70 en het begin van de jaren 80 het gebruik van netwerken nog in de kinderschoenen stond verliep de ontwikkeling erg chaotisch. Bedrijven die de voordelen

Nadere informatie

DMX512 over Ethernet (2)

DMX512 over Ethernet (2) DMX512 over Ethernet (2) In het tweede deel van deze serie gaan we dieper in op ethernet. Eerst de hardware, dan de adressering. Het deel over de adressering heeft een hoog ICT-gehalte. Maar weten hoe

Nadere informatie

Ethernet ZX ronde 17 januari 2016

Ethernet ZX ronde 17 januari 2016 Ethernet ZX ronde 17 januari 2016 42 jaar Ethernet de geschiedenis Robert Metcalfe, die destijds werkzaam was bij het legendarische Xerox PARC-lab, werd gevraagd een manier te vinden om wat computers en

Nadere informatie

De module is bedoeld voor starters in de IT.

De module is bedoeld voor starters in de IT. Exameneisen Network and Datacommunication Foundation (NDF) Publicatiedatum 1-04-2008 Startdatum 1-01-2004 Doelgroep De module is bedoeld voor starters in de IT. Voorkennis Hoewel een kandidaat zonder specifieke

Nadere informatie

Studentgegevens. Algemene tentamengegevens. Naam vak Technische informatica Vakcode (studievolg) TZGM-AMAL23. Bijzonderheden

Studentgegevens. Algemene tentamengegevens. Naam vak Technische informatica Vakcode (studievolg) TZGM-AMAL23. Bijzonderheden IN TE VULLEN DOOR DE STUDENT: Studentgegevens Naam student: Studentnummer: Klas: Kruis hiernaast naam van de eigen vakdocent aan: Ik weet het niet/ik volgde geen les Vermeld op ieder blad je naam, studentnummer

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Inleiding NETWERKEN

Computerarchitectuur en netwerken. Inleiding NETWERKEN Computerarchitectuur en netwerken 7 Inleiding NETWERKEN Lennart Herlaar 22 september 25 Inhoud Hoe gaat de informatie door het netwerk heen? Algemene principes Protocollen Connecties virtuele circuits

Nadere informatie

Wat basiskennis... IPv4, is het einde nabij? Applicatie. Sessie. Fysiek

Wat basiskennis... IPv4, is het einde nabij? Applicatie. Sessie. Fysiek Wat basiskennis... TCP/IP model Applicatie Transport Internet Fysiek OSI model Applicatie Presentatie Sessie Transport Netwerk Data Link Fysiek MAC (bv: 90:fb:a6:ae:b3:5a) IPv4 (bv: 127.0.0.1) (R)ARP TCP,

Nadere informatie

Bekijken we nu het resultaat van een ipconfig /all op een IPv6 geconfigureerde Windows 7 box dan zien we toch een aantal merkwaardigheden.

Bekijken we nu het resultaat van een ipconfig /all op een IPv6 geconfigureerde Windows 7 box dan zien we toch een aantal merkwaardigheden. 1 Op de userdag van september 2009 heb ik in de sessie over netwerken een Intranet netwerkmodel uitgetekend dat gebaseerd is op de volgende concepten: (+) Alle clients verhuizen we buiten de perimeter.

Nadere informatie

Inhoud Inleiding switched netwerken 11 Basis-switch-concepten en confi guratie 39 3 VLAN s

Inhoud Inleiding switched netwerken 11 Basis-switch-concepten en confi guratie 39 3 VLAN s 5 Inhoud 1 Inleiding switched netwerken 11 1.1 LAN-ontwerp 11 1.1.1 Geconvergeerde netwerken 12 1.1.2 Switched netwerken 19 1.2 De switched omgeving 24 1.2.1 Frame-forwarding 24 1.2.2 Switch-domeinen 33

Nadere informatie

Conceptronic C100BRS4H Snelle Installatie Gids. Gefeliciteerd met de aankoop van uw Conceptronic 4-poort Breedband Router.

Conceptronic C100BRS4H Snelle Installatie Gids. Gefeliciteerd met de aankoop van uw Conceptronic 4-poort Breedband Router. Conceptronic C100BRS4H Snelle Installatie Gids Gefeliciteerd met de aankoop van uw Conceptronic 4-poort Breedband Router. De bijgevoegde Hardware Installatie Gids geeft u een stapsgewijze uitleg van hoe

Nadere informatie

The OSI Reference Model

The OSI Reference Model Telematica Applicatielaag Hoofdstuk 16, 17 Applicatielaag 4Bevat alle toepassingen die van het netwerk gebruik maken n E-mail n Elektronisch nieuws n WWW n EDI (Electronic Data Interchange) n Napster,

Nadere informatie

computernetwerken F. Vonk versie 4 21-11-2015

computernetwerken F. Vonk versie 4 21-11-2015 2015 computernetwerken F. Vonk versie 4 21-11-2015 inhoudsopgave 1. inleiding... - 2-2. datacommunicatie... - 3-3. het TCP/IP model... - 6-4. protocollen... - 8-5. computernetwerken... - 15-6. netwerkapparatuur...

Nadere informatie

DSLSTL. Handleiding Copyright 2008. Handleiding DSLSTL Pagina 1 of 11

DSLSTL. Handleiding Copyright 2008. Handleiding DSLSTL Pagina 1 of 11 DSLSTL Handleiding Copyright 2008 Handleiding DSLSTL Pagina 1 of 11 1 Versie beheer...3 2 Algemene omschrijving DSLSTL...4 3 Gebruik achter een router en/of firewall...5 4 Installeren van de software...6

Nadere informatie

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag. Ede, 18 november

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag. Ede, 18 november De PROFIBUS, PROFINET & Ede, 18 november 2011 IO-Link dag 2011 The basics of PROFINET Harm Geurink Product Manager AUTOMATION Phoenix Contact bv hgeurink@phoenixcontact.nl PROFINET Trends in de markt:

Nadere informatie

Mr. Heyns. Groep 5. Cisco. Andy Janssens

Mr. Heyns. Groep 5. Cisco. Andy Janssens Mr. Heyns Groep 5 Cisco Andy Janssens INHOUD 1. Netwerk... 1 1.1. Netwerkplan... 1 1.2. IP Plan... 3 1.2.1. VLSM... 3 1.2.2. Packet tracer... 4 1.2.3. VLAN s... 4 2. bespreking services... 6 2.1. DHCP...

Nadere informatie

BIPAC-5100 / 5100W. (Draadloze) ADSL Router. Snelle Start Gids

BIPAC-5100 / 5100W. (Draadloze) ADSL Router. Snelle Start Gids BIPAC-5100 / 5100W (Draadloze) ADSL Router Snelle Start Gids Billion BIPAC-5100 / 5100W ADSL Router Voor meer gedetailleerde instructies aangaande het configureren en gebruik van de (Draadloze) ADSL Firewall

Nadere informatie

Ethernet-verbinding. Klik op een van de volgende onderwerpen voor meer informatie over de ethernet-functie van de printer: Ethernet-lichtjes

Ethernet-verbinding. Klik op een van de volgende onderwerpen voor meer informatie over de ethernet-functie van de printer: Ethernet-lichtjes Ethernet-inhoudsopgave Ethernet-verbinding Met de ingebouwde ethernet-functie van de printer kunt u de printer rechtstreeks aansluiten op een ethernet-netwerk zonder een externe afdrukserver te gebruiken.

Nadere informatie

Your Pathway to the Real-Time Enterprise. Belgacom Explore Infrastructure Services. Connectiviteitsdiensten

Your Pathway to the Real-Time Enterprise. Belgacom Explore Infrastructure Services. Connectiviteitsdiensten Your Pathway to the Real-Time Enterprise Belgacom Explore Infrastructure Services Connectiviteitsdiensten 2.1.1. Connectiviteitsdiensten Dienstbeschrijving V1.0 1. Inleiding Belgacom Explore is een openstandaard-mpls-netwerk

Nadere informatie

Examen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 18 augustus 2004

Examen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 18 augustus 2004 Page 1 of 12 Naam Initialen Studentnummer Geboortedatum Studierichting Examen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 18 augustus 2004 Opmerkingen: Alleen 1 dubbelzijdig blad met aantekeningen / samenvatting

Nadere informatie

voorbeeldvragen Informatietechnologie Foundation ITF.NL editie april 2011 inhoud inleiding 2 voorbeeldexamen 3 antwoordindicatie 8 evaluatie 19

voorbeeldvragen Informatietechnologie Foundation ITF.NL editie april 2011 inhoud inleiding 2 voorbeeldexamen 3 antwoordindicatie 8 evaluatie 19 voorbeeldvragen Informatietechnologie Foundation ITF.NL editie april 2011 inhoud inleiding 2 voorbeeldexamen 3 antwoordindicatie 8 evaluatie 19 EXIN Hét exameninstituut voor ICT ers Janssoenborch, Hoog

Nadere informatie

MBO. Dirksen Opleidingen BV 1

MBO. Dirksen Opleidingen BV 1 MBO Dirksen Opleidingen BV 1 Telecom in de markt Systeemhuizen Providers Installateurs Dirksen Opleidingen BV 2 Telecom in de markt Interne S-bus OTFC ISDN toestel NT1 Huis centrale Analoge poorten Dirksen

Nadere informatie

Thuisnetwerk. Ger Stok Maart 2017

Thuisnetwerk. Ger Stok Maart 2017 Thuisnetwerk Ger Stok Maart 2017 RvG/1Q2016 Agenda Waarom thuisnetwerk? Internetverbinding Bestanden delen Printer NAS TV (Camera)Bewaking Domotica Thuisnetwerk 2 Begrippen LAN WLAN WAN Cloud Local Area

Nadere informatie

Thinking of development

Thinking of development Thinking of development Netwerken en APIs Arjan Scherpenisse HKU / Miraclethings Thinking of Development, semester II 2012/2013 Agenda voor vandaag Netwerken Protocollen API's Opdracht Thinking of Development,

Nadere informatie

Sweex BroadBand Router + 4 poort switch + printserver

Sweex BroadBand Router + 4 poort switch + printserver Sweex BroadBand Router + 4 poort switch + printserver Management Web-Based Management Remote Management Voordelen Internet Sharing - Wanneer u een breedband Internetverbinding heeft kunt u meerdere PC

Nadere informatie

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102 Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102 Gefeliciteerd met uw keuze voor Optibel telefonie. We hopen dat u tevreden zult zijn met onze service en zien er naar uit de komende

Nadere informatie

Dienstbeschrijving. Copyright The Voip Company 2011 Pagina 1 van 8

Dienstbeschrijving. Copyright The Voip Company 2011 Pagina 1 van 8 FttH Dienstbeschrijving Copyright The Voip Company 2011 Pagina 1 van 8 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Definities... 3 2. Dienstbeschrijving... 4 2.1. Overzicht van de FttH diensten... 4 2.2. Looptijd

Nadere informatie

In de General Setup kunt u het IP-adres aanpassen. Standaard staat het IP-adres op 192.168.1.1 zoals u ziet in onderstaande afbeelding.

In de General Setup kunt u het IP-adres aanpassen. Standaard staat het IP-adres op 192.168.1.1 zoals u ziet in onderstaande afbeelding. LAN LAN Setup In deze handleiding kunt u informatie vinden over alle mogelijke LAN instellingen van de DrayTek Vigor 2130 en 2750. Hierin zullen wij alle algemene instellingen bespreken die van toepassing

Nadere informatie

Wifi en Zigbee - rol in KNX

Wifi en Zigbee - rol in KNX Wifi en Zigbee - rol in KNX Alternatieven voor KNX RF Miodrag Djurica 2 01 maart 2012 Miodrag Djurica Wifi en Zigbee - rol in KNX Agenda WiFi en ZigBee dat KNX ondersteunen? Limiten van de draadloze technologie

Nadere informatie

Installatie & Configuratiehandleiding. Socket Server. OpenAT applicatie

Installatie & Configuratiehandleiding. Socket Server. OpenAT applicatie Installatie & Configuratiehandleiding Socket Server OpenAT applicatie 2009 / 05 / 29 2 ! OPGEPAST! GEVAAR VOOR ELECTRISCHE SCHOKKEN BIJ VERWIJDERING BESCHERMEND DEKSEL VAN INDUBOX GSM IV ONDERHOUD ENKEL

Nadere informatie