Doorbraakproject voedselverspilling UMC s

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Doorbraakproject voedselverspilling UMC s"

Transcriptie

1 mei 14 Doorbraakproject voedselverspilling UMC s Metingen in diverse ziekenhuizen laten zien dat de verspilling in de sector hoog is en het besparingspotentieel aanzienlijk. Aan dit doorbraakproject kunnen alle UMC s deelnemen, gefaciliteerd door het UMC Utrecht, met ondersteuning van de Wageningen UR Food & Biobased Research en ConsumerView. Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door het Ministerie van EZ. 00

2 D O O R B R A A K P R O J E C T V O E D S E L V E R S P I L L I N G U M C S Aanleiding In Juli 2013 stuurde Staatssecretaris Dijksma de beleidsbrief duurzame voedselproductie aan de 2e kamer. Naast voedselvertrouwen, verduurzaming van de voedselproductie en voedselzekerheid is het terugdringen van voedselverspilling benoemd als prioritair thema. Al in 2009 is door de overheid een doelstelling neergelegd om in 2015 de voedselverspilling in Nederland met 20% te hebben teruggedrongen. De tussenmeting in 2013 laat echter zien dat de verspilling niet is gedaald. Inmiddels staat dit beleidsthema ook hoog op de agenda van de EU en ligt er een Europese doelstelling om in 2025 voedselverspilling te hebben gehalveerd. Volgens de FAO gaat wereldwijd 30% van de voedselproductie verloren; 1,3 miljard ton. In Europa jaarlijks 89 miljoen ton. In Nederland jaarlijks tussen 89 en 210 kg/capita.* Wat we al weten Metingen in diverse ziekenhuizen laten zien dat de verspilling in de sector hoog is en het besparingspotentieel aanzienlijk. In traditionele situaties waar ontkoppeld wordt gekookt op prognose lijkt de bandbreedte zich te bewegen tussen 35 en 55% van het totaal aantal kilo s bij nulmetingen. In het UMC Utrecht heeft in het najaar van 2013 een nulmeting plaatsgevonden met behulp van een gevalideerde methodiek van de Wageningen UR Food & Biobased Research en mede mogelijk gemaakt door het Ministerie van EZ. De nulmeting heeft in Utrecht en andere situaties laten zien dat bij patiëntenvoeding de verspilling het hoogst is; 12% van het totaal aantal kilo s van ontbijt en lunch 14 % van het totaal aantal kilo s van de warme maaltijdproductie en het portioneren 38% van het totaal aantal kilo s van de warme maaltijden na uitgifte Doorbraakproject Door EZ is dit thema binnen de zorg benoemd als doorbraakproject, bestaande uit twee deeltrajecten: de UMC s (Cure, gefaciliteerd door UMC Utrecht met ondersteuning van de WUR en ConsumerView) en een traject voor zorginstellingen (Care) in de regio Rijnmond (gefaciliteerd door DCMR met ondersteuning van Diverzio). De beide trajecten stemmen onderling learnings af. Het UMC Utrecht is penvoerder voor het geheel. Aan dit doorbraakproject kunnen alle UMC s deelnemen. Het traject bestaat op hoofdlijnen uit: methodiek voor en ondersteuning bij een gevalideerde nulmeting in elk deelnemend centrum evaluatie bijeenkomsten; resultaten delen en oplossingen bedenken voor korte en lange termijn methodiek voor en ondersteuning bij een gevalideerde effectmeting in elk deelnemend centrum vertaling van de learnings naar bruikbare tools Ter afsluiting zal er een campagne plaatsvinden om met behulp van deze learnings, tools en best practices de gehele care en cure sector aan te zetten om voedselverspilling in de sector terug te dringen. Het volledige traject is gepland in de periode van April 2014 t/m April Pagina 1 van 13

3 Een fors potentieel De consumptie van maaltijden binnen de zorgsector in Nederland is groot. Van algemene ziekenhuizen tot ouderenzorg waren er in 2009 zo n instellingen met een totaal van plaatsen voor patiënten (CBS, 2009). Bron: CBS Aantal instellingen Aantal bedden/plaatsen Algemene Ziekenhuizen Academische Ziekenhuizen Categorale ziekenhuizen Geestelijke Gezondheidszorg Gehandicaptenzorg Ouderenzorg (verpleging/verzorging) Totaal Deze patiënten eten gezamenlijk per dag consumpties. Per dag komen daar nog consumpties voor het personeel bij en voor de bezoekers. Dat is een totaal van meer dan een miljoen consumpties in de zorg per dag (CBS, 2010). Voedselverspilling in Ziekenhuizen Uit onderzoek van Wageningen UR Food & Biobased Research in opdracht van het Ministerie van EZ, komt naar voren dat alleen al de verspilling van warme maaltijden in de Nederlandse Ziekenhuizen tussen de 40 en 60% in waarde van voeding/maaltijden ligt. Algemene ziekenhuizen in Nederland gaven in 2010 voor uit aan deze voeding/maaltijden. Dit betekent dat de derving in waarde lag tussen en per jaar. Een enorm bedrag voor alleen al de Algemene Ziekenhuizen binnen Nederland. Hoeveel kan er bespaard worden Ervaring binnen algemene ziekenhuizen leert dat er uitersten zijn gezien van een besparing van 40 naar 5%. Bij vermindering van de verspilling met 20% - 30%, een realistisch percentage, ligt de besparing al snel tussen de 17 en 26 miljoen. Bron: factsheet WUR 12 maart 2014 Er is sprake van voedselverspilling, als voedsel dat voor menselijke consumptie bedoeld is, hier niet voor wordt gebruikt, waarbij voor de kwantificering van verspilling in kilogrammen rekening wordt gehouden met de mate van hoogwaardige verwaarding volgens de ladder van Moerman. Voedsel dat niet bestemd was voor menselijke consumptie valt niet binnen de definitie en wordt derhalve niet meegenomen in de kwantificering van verspilling. (Bron: Monitor Voedselverspilling 2013) Pagina 2 van 13

4 Inleiding nulmeting Alvorens met reductie van voedselverspilling aan de slag te gaan is het verstandig eerst een nulmeting te doen. Immers geeft dit een goed beeld van de huidige verspilling en tevens biedt het een instrument om, met behulp van effectmetingen, later te kunnen aantonen of ingezette acties ook daadwerkelijk resultaat opleveren en in welke mate. Onderstaand wordt een aanpak beschreven die primair gericht is op het meten van verspilling van warme maaltijden ten behoeve van patiënten, aangezien hier de meeste verspilling verwacht wordt. Hierbij wordt uitgegaan van een traditionele manier van koken en verstrekken van warme maaltijden in ziekenhuizen. Voor het meten van de verspilling bij bijvoorbeeld ontbijt en lunch, of indien een alternatief proces voor warme maaltijden wordt gebruikt kunnen hiervan vrij eenvoudig afgeleiden worden gemaakt. De hieronder beschreven methodiek biedt daartoe voldoende richtlijn en een stappenplan waarbinnen de specifieke zaken binnen de eigen processen, in de eigen situatie kunnen worden aangepast. Ook zijn voor ontbijt en lunch en alternatieve warme maaltijd processen voorbeelden van processchema s beschikbaar uit eerdere metingen. Basis voor de aanpak De aanpak om te komen tot een nulmeting bestaat uit een aantal stappen in logische volgorde. Inkaderen: bepaal welke hoofdstromen je wilt meten Vaststellen welke hoofdstromen gemeten gaan worden (warme maaltijden, ontbijt, etc.) heeft implicaties op ondermeer de benodigde capaciteit en betrokkenheid van medewerkers. Het is vrij eenvoudig om aan de hand van tabel 1 vast te stellen waar de meeste verspilling verwacht kan worden. Tabel 1 Relaties Proces Derving bij Invulling Proces 1 koken 2 portioneren 3 overschot 4 retouren A Portioneren Leverancier ± - Locatie - - Omgeving bed B Produceren Leverancier + Keuken ± Combinatie ± C besteltijdstip van de maaltijd ½ - 1 dag tevoren Elk moment ± + + Eetmoment Betrekken: vroegtijdig betrekken van medewerkers Voor het vinden en implementeren van oplossingen voor de reductie van voedselverspilling is het van belang alle relevante medewerkers vroegtijdig te betrekken en te involveren. Voedselverspilling is van iedereen en het proces wordt sterk versneld wanneer medewerkers snappen waarom dit van belang is en bovendien gemotiveerd zijn om een Pagina 3 van 13

5 bijdrage te willen leveren. Er zijn voldoende ideeën en praktijkervaringen die gedeeld kunnen worden om een bijdrage te leveren. Op verzoek gaan we hier graag nader op in. NB: reductie van voedselverspilling is een potentiële bron van besparing. Het is belangrijk om medewerkers vanuit een positieve inzet te betrekken om tot de beste resultaten en motivatie te komen. Voedselverspilling is een feit en geen fout; bijvoorbeeld het inzetten van besparing door reductie voor verbetering van de kwaliteit en service kan dan helpen om er ook daadwerkelijk gemotiveerd mee aan de slag te willen gaan. Processchema: breng nauwkeurig het te meten proces in kaart De diverse processtappen van bestellen, produceren, portioneren, interne logistiek, serveren, consumeren, retourneren en verwerking in de afwaskeuken worden nauwkeurig in kaart gebracht. Tijdstippen worden toegevoegd, de locaties waar de handelingen plaatsvinden worden aangegeven. Vervolgens wordt aangegeven op welke plekken, tijdstippen en locaties moet worden gemeten, hoe dit plaats vindt, wat er voor nodig is (kliko s, formulieren, capaciteit, etc.). Voorbeelden zijn beschikbaar vanaf bijlage E. Denk goed na of het totaal aantal kilo s gemeten gaat worden of dat de componenten gescheiden worden in de meting (zetmeel, groenten, vlees bijvoorbeeld). Resources: benoem een meetteam voor de nulmeting Met behulp van het opgestelde processchema kan worden vastgesteld hoeveel capaciteit er nodig is om de metingen uit te voeren. Het advies is om een neutrale projectleider te benoemen en om het uitvoeren van de metingen niet door de eigen medewerkers te laten uitvoeren (het advies is om 2 weken te meten). Mogelijkheden zijn om stagiaires te werven of bijvoorbeeld studenten in te huren voor de metingen. Het voorbereiden van de metingen alsmede het verwerken en analyseren van de gegevens kan desgewenst door studenten worden gedaan of in eigen beheer. A.d.h.v. bestaande rapporten uit andere meteingen kan op eenvoudige wijze worden vastgesteld hoe een analyse eruit zou kunnen zien. Het is beslist geen rocketscience! Gelukkig maar. Proefmeting: stel vast of de aannames in de praktijk blijken te kloppen Door het inrichten van een proefmeting gedurende bijvoorbeeld 2 dagen kan worden vastgesteld of de aannames overeenkomen met de praktijk in de betreffende situatie. Zo kan definitief worden bepaald of op alle benoemde locaties en tijdstippen metingen inderdaad dienen te worden uitgevoerd en of de wijze waarop dit bedacht is in praktijk nog aanpassing behoeft. Laat de medewerkers of betreffende afdelingen hierbij input leveren, zij kennen als geen ander de praktijk. Uitvoering: meten gedurende 2 weken Ervaring leert dat piekdagen en weekenden een duidelijk effect hebben op de gemiddelde verspilling. Om een betrouwbaar beeld te verkrijgen is het belangrijk om twee representatieve weken te selecteren voor de metingen en zowel de week- als de weekenddagen te meten. Zorg ervoor dat alle betrokken afdelingen en medewerkers ruim van te voren zijn geïnformeerd en ook zij het belang van de meting begrijpen, zodat de gewenste medewerking en houding gewaarborgd zijn. Pagina 4 van 13

6 Analyse en verwerking Nadat de metingen zijn afgerond is het van belang de gegevens nauwkeurig te analyseren. Tevens is het relevant om gegevens te vergelijken met andere metingen, zodat de juiste gevolgtrekkingen kunnen worden gedaan welke een bijdrage kunnen leveren bij de volgende fase, het verbeteren (oplossingen). Zie hiervoor bijvoorbeeld het rapport van het Rijnland Ziekenhuis of het UMC Utrecht. Van meten naar verbeteren Uiteraard is het uitvoeren van een nulmeting geen doel op zich maar slechts het begin van een proces om voedselverspilling te reduceren. Het is van belang om transparant te zijn over de resultaten van de nulmeting. Deel uw cijfers met uw eigen organisatie en met uw collega's in het land. U zult ervaren dat dit leidt tot begrip en hulp om de verspilling aan te pakken. Laat ook zien wat de voedselverspillingskengetallen in andere ketens, bijvoorbeeld in Europa of Nederland en bij andere Ziekenhuizen zijn. Gemiddelde cijfers ziet u in de inleidende tekst van dit document. Door afdelingen, teamleiders en andere betrokkenen zelf oplossingen te laten bedenken wordt het reduceren van verspilling een gezamenlijk proces waarbij eenieder zijn of haar verantwoordelijkheid kan en mag nemen. Duidelijkheid kan gecreëerd worden door duidelijke en haalbare doelen te (laten) stellen binnen een bepaald tijdsbestek. Hierna volgt dan een effectmeting om het resultaat van de inspanningen te kunnen bepalen. Vaak is het van belang dat afdelingen met elkaar in overleg gaan om tot de juiste oplossingen en resultaten te komen. Oplossingen worden duidelijker indien naar de gehele keten wordt gekeken. De reeds opgedane ervaringen in deze processen delen we graag. Verkort praktijkvoorbeeld Stap 1: maak overzicht van welk tijdstip van de dag de relevante stromen (tenminste: bordresten, hele maaltijden retour en portioneren) gemeten kunnen worden. Stap 2: bepaal hoeveel en welke mensen gaan meten (minimaal 3) en in welke periode. Inclusief 1 of 2 dagen testen. Pagina 5 van 13

7 Stap 3: bepaal de categorieën die je wilt meten. Evt. aanvullingen kunnen zijn soep, toetje (dat dan uitgeschept moet worden indien vloeibaar; in geval van fruit, gewoon wegen (incl.schil)). Het is ook mogelijk om bij de nulmeting te kiezen voor totaal aantal kg., zonder dat de bordresten worden gescheiden. Afdeling (kg.) Datum: Naam: Groente (kg.) Vlees (kg.) Aardappelen (kg.) Gemengde maaltijden (kg.) Overig (kg.) Stap 4: maak invultabellen Voor retourmaaltijden slechts één kolom, indien niet per afdeling, maar alleen het totaal aantal kg. wordt gemeten. Productie Datum: Naam: Groente (kg.) Vlees (kg.) Aardappelen (kg.) Gemengde maaltijden (kg.) Overig (kg.) Portioneren Datum: Naam: Groente (kg.) Vlees (kg.) Aardappelen (kg.) Gemengde maaltijden (kg.) Overig (kg.) Retouren (kg.) Afdeling Datum: Naam: Groente (kg.) Vlees (kg.) Aardappelen (kg.) Gemengde maaltijden (kg.) Overig (kg.) Stap 5: zorg voor evenveel emmers als er categorieën zijn op de invultabel en plak grote categoriestickers op de emmers. Indien niet op afdelingsniveau wordt gemeten, maar totaal kg. is het verstandig om geen emmers te kiezen, maar grotere bakken (bijv. kliko s, bij voorkeur in een afwijkende kleur) zodat in elk geval de afvalberg van een dag per categorie erin past. Pagina 6 van 13

8 Stap 6: volg de instructies op van voorbeeldbijlagen a, b, c en d (waarbij alleen het gele deel van belang is, indien niet op afdelingsniveau gemeten wordt). BIJLAGE A. HANDLEIDING VOEDSELAFVAL METEN VAN PORTIONEREN AVONDMAALTIJD Ter voorbereiding op het meetwerk dienen een aantal materialen klaar te liggen, namelijk; - Een weegschaal - Voldoende lege emmers - Productgroep stickers - Invulschema portioneren avondmaaltijd 1) De medewerker deponeert de restanten van de gastronormbakken in de emmers en onderscheidt hierbij de productgroepen. De soep- restanten worden in 10 liter bakken gegoten. 2) Vervolgens plakt de medewerker een sticker met de productgroep op de desbetreffende emmer. 3) De medewerker plaatst de emmers op een kar en rijdt deze naar de voorkeuken. 4) De medewerker zet de emmers op de weegschaal en noteert de waarden per productgroep op het invulschema. De emmer wordt meegewogen en het gewicht moet inclusief emmer opgeschreven worden. De soep wordt geschat in liters en eveneens genoteerd op het invulschema 5) De medewerker archiveert het invulschema in een daarvoor bestemde klapper. Pagina 7 van 13

9 BIJLAGE B. HANDLEIDING VOEDSELAFVAL METEN AVONDMAALTIJD Zet klaar: - Kleine vuilniszakken - 3x5 witte, ronde emmer (per productgroep één bak) + 1 emmer voor de jus - Standaard vuilnisbak (voor verpakkingsmateriaal) - Schema 1 (turflijst voor hele maaltijden) 1) Medewerker 1 rijdt de regenereerwagens naar de spoelkeuken. Hierbij worden de afdelingskaarten niet weggegooid. 2) Medewerker 1 stickert 5 vuilniszakken met een afdelingssticker en een productgroep sticker. De jus bak krijgt geen vuilniszak. Hij plaatst de gestickerde vuilniszakken in de witte, ronde bakken. Medewerker één zorgt dat de emmers op de goede plek staat. 3) Medewerker 2 haalt de dienbladen uit de regenereerwagen en zet ze op de band. Medewerker 2 verwijdert de deksels van de borden en het tussenschot en haalt het bestek eraf. 4) Wanneer de maaltijd onaangeroerd is turft medewerker 3 dit op schema 1. 5) Tegelijkertijd pakt medewerker 3 het bord en schept de overgebleven groente in de groentebak. Medewerker 3 schept ook het bakje jus leeg in de jus bak. Het bakje zelf mag niet in de jus bak! 6) Medewerker 4 schept aardappelen en vlees in de bijbehorende bakken. Gemengde maaltijden schept hij in de gemengde bak. Hij gooit ook toetjes, appelmoes, rabarber en pap met bakje en al weg in de bak overig. Alleen als de bakjes niet leeg zijn! Lege bakjes gaan in de afvalbak. 8) Medewerker 4 zet de lege en niet lege bordjes van de eiwitrijke hapjes apart op de tafel achter zich. Hij zorgt dat het dienblad leeg is. 9) Als één kar leeg is, worden alle 5 witte, emmers met vuilniszakken omgewisseld voor nieuwe. Medewerker 1 zorgt dat 5 nieuwe emmers met vuilniszakken, een afdelingssticker en een productgroep sticker klaar staan. Medewerker 1 verzamelt de gebruikte vuilniszakken in de voorkeuken. Medewerker 1 zorgt dat de 5 lege emmers worden voorzien van nieuwe vuilniszakken en stickers. Herhaal deze stappen per afdeling. Pagina 8 van 13

10 Bijlage c. Handleiding voedselafval wegen avondmaaltijd Zet klaar: - Weegschaal - Invulschema avondmaaltijd - Invulschema soep en eiwitrijke hapjes - Alle verzamelde vuilniszakken 1) Elke vuilniszak wordt apart gewogen en genoteerd in het invulschema. 2) Je noteert het gewicht dat de weegschaal aangeeft op het schema, schrijf 3 cijfers op achter de komma. 3) Kijk goed naar de afdeling- en productsticker op de vuilniszak, zorg dat je het gewicht op de juiste plek in het invulschema invult! 4) Als alles gewogen is kunnen de zakken op de gebruikelijke manier worden weggegooid. 5) Weeg de bak met jus. Noteer het gewicht en schrijf het 3 cijfers achter de komma op. Gooi hierna de jus weg en zet de bak bij de afwas. 6) Tel nu de eiwitrijke hapjes die nog op de tafel staan. Maak onderscheid tussen hele, aangeraakte en lege bordjes. Vul dit in op het schema 3 bij eiwitrijke hapjes avondeten. Hierna kunnen de hapjes weggegooid worden. 7) Zorg dat alle formulieren in de daarvoor bestemde klapper terecht komen. Controleer of de datum juist is ingevuld. Pagina 9 van 13

11 BIJLAGE D. ANALYSE (paginanummer verwijzen naar rapport) Mogelijk outputindicatoren: 1. Hoeveelheid voedselafval per dag (kg) 2. De gemiddelde hoeveelheid afval per dag van de week (kg) 3. Verschil voedselafval en besteld per dag in absolute hoeveelheden per productgroep bij de avondmaaltijd in kg 4. Aantal hele maaltijden retour per dag en ook per dag van de week gemiddeld 5. Aantal bestellingen avondmaaltijd 6. Verschil voedselafval en bereid in absolute hoeveelheden per productgroep bij het portioneren 7. Indien mogelijk Euro s toekennen aan 1 kg voedsel (inkoop + toegevoegde waarde); meestal heeft het ziekenhuis wel een gemiddelde prijs voor een maaltijd in zijn hoofd. Kg afval relateren aan geld 8. Gemiddelde gewichten maaltijd en gemiddelde gewichten voedselafval (gr) (p.33). Omdat dit getal per patiënt is, wordt deze indicator meestal gebruikt om te benchmarken met andere ziekenhuizen. Pagina 10 van 13

12 BIJLAGE E. TRADITIONELE ZIEKENHUISKEUKEN Pagina 11 van 13

13 BIJLAGE F. TRADITIONELE ZIEKENHUISKEUKEN Pagina 12 van 13

14 BIJLAGE G. TRADITIONELE ZIEKENHUISKEUKEN Pagina 13 van 13

Krachten bundelen. Verspilling in Nederland

Krachten bundelen. Verspilling in Nederland Voedselverspilling Wereldwijd wordt zeker een derde van al het voedsel verspild. Daarmee worden ook de grondstoffen, het water en de energie verspild die nodig zijn om dat voedsel te produceren, te vervoeren

Nadere informatie

De voedselketenles LES 1 VRAAG: Waarom denk jij dat het erg is dat er soms eten weggegooid wordt?

De voedselketenles LES 1 VRAAG: Waarom denk jij dat het erg is dat er soms eten weggegooid wordt? VRAAG: Waarom denk jij dat het erg is dat er soms eten weggegooid wordt? 1 Hoe denk je dat de aardbeienjam op jouw boterham terecht is gekomen? Wat is er allemaal nodig om die aardbeienjam op jouw boterham

Nadere informatie

Voedselverspilling in de zorg

Voedselverspilling in de zorg Voedselverspilling in de zorg Het hoe, waarom en hoe kan het beter 15 april 2014, Toine Timmermans Verspilling: Is het relevant / verdient het aandacht? Budget voor voeding binnen zorginstellingen relatief

Nadere informatie

Voedselverspilling LEI Wageningen UR. Anima Ruissen

Voedselverspilling LEI Wageningen UR. Anima Ruissen Voedselverspilling LEI Wageningen UR Anima Ruissen Inhoud - Deel I Introductie Maatschappelijke context Consumenten Omgeving, gedrag, eigen verantwoordelijkheid? De marktplaats Waar ketenpartijen en consumenten

Nadere informatie

Verspilling: De houdbaarheidsdatum nabij

Verspilling: De houdbaarheidsdatum nabij School: Bedrijf: Titel project: 1. De opdracht Opdrachtgever Agrarische Jongeren Friesland is een organisatie die zich ten doel stelt de bedrijfsvoering van boerenbedrijven zo efficient mogelijk te maken.

Nadere informatie

Voedselverspilling in cateringsector

Voedselverspilling in cateringsector Voedselverspilling in cateringsector VENECA No Waste Dinner 7 november 2011 Achtergrond Ministerie EL&I wil 20% reductie in voedselverspilling tussen 2009 2015 Veneca is de paraplu waaronder een unieke

Nadere informatie

Nieuwsgierig over voedselverspilling en wat je er zelf aan kan doen?

Nieuwsgierig over voedselverspilling en wat je er zelf aan kan doen? De Wegg oitest HBO Welkom, Leuk dat je meedoet aan deze weggooitest! Met deze weggooitest willen we je meer inzicht geven in wat jij aan voedsel weggooit. De resultaten zullen in de les besproken worden.

Nadere informatie

Agriculture Voedselverspilling

Agriculture Voedselverspilling Agriculture Voedselverspilling Supermarkt van de toekomst Voedselverspilling? Wat is dat? Wanneer vind jij dat er (meer) sprake is van voedselverspilling 1. Het brood uit de supermarkt dat niet meer vers

Nadere informatie

Factsheet voedselverspilling bij de consument

Factsheet voedselverspilling bij de consument Factsheet voedselverspilling bij de consument VERSIE: MAART 2014 1. Waarvoor dient dit document? De factsheet is een initiatief van de interdepartementale werkgroep voedselverlies van de Vlaamse overheid

Nadere informatie

16-4-2014. Voedselverspilling in de zorg. Context: Vergrijzing en zorg. Context: Vergrijzing en zorgbehoefte. Inspelen op trends in de zorg

16-4-2014. Voedselverspilling in de zorg. Context: Vergrijzing en zorg. Context: Vergrijzing en zorgbehoefte. Inspelen op trends in de zorg Voedselverspilling in de zorg Verspilling: Is het relevant / verdient het aandacht? Het hoe, waarom en hoe kan het beter 15 april 2014, Toine Timmermans Budget voor voeding binnen zorginstellingen relatief

Nadere informatie

Voedselverspilling in huis

Voedselverspilling in huis Voedselverspilling in huis 13 november 2014 Karin Bemelmans Missie Het Voedingscentrum informeert consumenten over en stimuleert hen tot een gezonde en meer duurzame voedselkeuze 1942 2014 Rapport Gezondheidsraad,

Nadere informatie

De Wegg oitest (V)MBO

De Wegg oitest (V)MBO De Wegg oitest (V)MBO Welkom, Leuk dat je meedoet aan deze weggooitest! Met deze test kom jij erachter hoeveel eten jij weggooit. De test bestaat uit 2 delen: Deel 1: een vragenlijst die je maar 1 keer

Nadere informatie

Innovatie en ondernemerschap bij verminderen voedselverspilling

Innovatie en ondernemerschap bij verminderen voedselverspilling Innovatie en ondernemerschap bij verminderen voedselverspilling Toine Timmermans, Programma manager duurzame voedselketens Bart Groesz, PLUS Klaassen supermarkt Overzicht workshop Innovatie & ondernemerschap

Nadere informatie

LESBRIEF LES 2 DE THT-LES SAMENVATTING VOORBEREIDING BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN LEGENDA. Het waarom van voedselverspilling

LESBRIEF LES 2 DE THT-LES SAMENVATTING VOORBEREIDING BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN LEGENDA. Het waarom van voedselverspilling Het waarom van voedselverspilling SAMENVATTING In deze les wordt het onderwerp voedselverspilling uitgediept en komen de leerlingen meer te weten over de verschillende redenen van verspilling. Eén reden

Nadere informatie

INSPIRATIEDAG GASTVRIJHEID IN DE ZORG

INSPIRATIEDAG GASTVRIJHEID IN DE ZORG INSPIRATIEDAG GASTVRIJHEID IN DE ZORG Waste Management Een workshop over verantwoord ondernemen en de huidige maatschappelijke discussie over verduurzaming en verspilling. Welke handvatten kunnen wij bieden

Nadere informatie

Afvalmeting in een ziekenhuis

Afvalmeting in een ziekenhuis VZW A.Z. Nikolaas 1 Afvalmeting in een ziekenhuis AZ Nikolaas 810 bedden 5 campi 2300 medewerkers Keuken: Situeert zich buiten de ziekenhuismuren Voor patiënten, medewerkers en externe klanten (5 WZC s)

Nadere informatie

TEGEN VOEDSELVERLIES! EEN ACTUELE UITDAGING VOOR DE GROOTKEUKENSECTOR

TEGEN VOEDSELVERLIES! EEN ACTUELE UITDAGING VOOR DE GROOTKEUKENSECTOR SAMEN TEGEN VOEDSELVERLIES! EEN ACTUELE UITDAGING VOOR DE GROOTKEUKENSECTOR Kris Roels - Interdepartementale Werkgroep Voedselverlies @ Grootkeukencolloquium 2015 WAT IS VOEDSELVERLIES? Voedselverlies

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Consument zoekt manieren om minder voedsel te verspillen Duurzaamheidkompas meting #13 December 2014

Duurzaamheidk. Consument zoekt manieren om minder voedsel te verspillen Duurzaamheidkompas meting #13 December 2014 Duurzaamheidk mpas Consument zoekt manieren om minder voedsel te verspillen Duurzaamheidkompas meting #13 December 2014 Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van een milieu-,

Nadere informatie

Duurzaam en gezond aan tafel. Mr. Jacques C. Dekker Diverzio

Duurzaam en gezond aan tafel. Mr. Jacques C. Dekker Diverzio Duurzaam en gezond aan tafel Mr. Jacques C. Dekker Diverzio Masterclass Friesland - 5 maart 2015 Jacques Dekker Adviseur Introductie 3 Verbinding Agri - Voeding Gezondheid 4 Verbinding Agri - Voeding

Nadere informatie

Presentatie - gezond en duurzaam eten & drinken in de Sint Maartenskliniek - Presentatie - Vers van de boer voor instellingen

Presentatie - gezond en duurzaam eten & drinken in de Sint Maartenskliniek - Presentatie - Vers van de boer voor instellingen Presentatie - gezond en duurzaam eten & drinken in de Sint Maartenskliniek -Jelle Ferwerda Achtergrond Sint Maartenskliniek en het eten & drinken concept Aanpak en waardering van eten in de Sint Maartenskliniek

Nadere informatie

Studienamiddag: Duurzaamheid in de Grootkeuken

Studienamiddag: Duurzaamheid in de Grootkeuken Studienamiddag: Duurzaamheid in de Grootkeuken Impact consumptiegedrag Hefbomen naar verandering Aankoopbeleid van voedingssector verduurzamen Actieve gedragsverandering van BE consument Verduurzamen

Nadere informatie

Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst

Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst BEWAREN EN BEHOUDEN Wij vinden het heel normaal dat de supermarkt vol eten ligt. Vandaag, morgen, volgende week en daarna. Dat is mogelijk doordat

Nadere informatie

VOEDSELVERSPILLING METING 2015

VOEDSELVERSPILLING METING 2015 VOEDSELVERSPILLING METING 2015 Marcel Temminghoff en Gerben van Helden Oktober 2015 GfK 2015 Rapportage Voedselverspilling 2-meting Oktober 2015 1 Inhoudsopgave 1. Achtergrond, doelstelling en leeswijzer

Nadere informatie

papier- en glasinzameling anno 2008 Gemeentelijk Afvalcongres 2008 Nieuwegein 12 november 2008

papier- en glasinzameling anno 2008 Gemeentelijk Afvalcongres 2008 Nieuwegein 12 november 2008 Gemeentelijk Afvalcongres 2008 Nieuwegein 12 november 2008 1 Gemeentelijk Afvalcongres 2008 Presentatie van: Papier Recycling Nederland (PRN) Wienus van Oosterum en Stichting Duurzaam Verpakkingsglas (SDV)

Nadere informatie

Voedselverspilling; eerst preventie en van reststroom naar grondstof

Voedselverspilling; eerst preventie en van reststroom naar grondstof Voedselverspilling; eerst preventie en van reststroom naar grondstof Toine Timmermans NVRD Jaarcongres, 26 mei 2016 Voedselverspilling (nieuwe cijfers EU-28) Productie Verwerking Consumenten Food service

Nadere informatie

Rapportage onderzoeksproject Genieten aan tafel Een toegepast onderzoek naar maaltijdbeleving in verpleeghuizen

Rapportage onderzoeksproject Genieten aan tafel Een toegepast onderzoek naar maaltijdbeleving in verpleeghuizen Rapportage onderzoeksproject Genieten aan tafel Een toegepast onderzoek naar maaltijdbeleving in verpleeghuizen De samenvatting van de interventie Genieten aan tafel die in zorginstellingen is uitgevoerd,

Nadere informatie

Voedselverlies in ketenperspectief. Willy Sarlee OVAM Dienst beleidsinnovatie 15/10/2012

Voedselverlies in ketenperspectief. Willy Sarlee OVAM Dienst beleidsinnovatie 15/10/2012 Voedselverlies in ketenperspectief OVAM Dienst beleidsinnovatie Onderzoek Voedselverlies in ketenperspectief (1/20) gestart in april 2011 tot begin juli 2012 Uitgevoerd door Tritel Eerste deel = keten

Nadere informatie

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*?

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? Samenvatting van de bevindingen van de Nationale DenkTank 2012 boer Consument Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? verwerker *De voorstellen van de denktank voor

Nadere informatie

Verminderen van voedselverspilling

Verminderen van voedselverspilling Verminderen van voedselverspilling Hilke Bos-Brouwers Velt studiedag (Brussel,B) 23 November 2013 Onze missie: Wetenschap met impact Verkennen van de mogelijkheden van de natuur,... Het verbeteren van

Nadere informatie

LESBRIEF LES 2 DE THT-LES SAMENVATTING LES 2 BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN WERKVORMEN LINK ZAAKVAKKENINHOUD VOORBEREIDING

LESBRIEF LES 2 DE THT-LES SAMENVATTING LES 2 BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN WERKVORMEN LINK ZAAKVAKKENINHOUD VOORBEREIDING SAMENVATTING In deze les wordt het onderwerp uitgediept en komen de leerlingen meer te weten over de verschillende redenen van verspilling. Eén reden van wordt uitgediept, namelijk de manier waarop de

Nadere informatie

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward Productive Ward Verbeter de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van uw zorg door reductie van verspilling Brochure Productive Ward CBO 2012 CBO, Postbus 20064, 3502 LB UTRECHT Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Maaltijden. Broodmaaltijd. Meer weten?

Maaltijden. Broodmaaltijd. Meer weten? Maaltijden Maaltijden Wilt u genieten van een heerlijke verantwoorde maaltijd? Dat kan! In deze folder leest u meer informatie over het gebruiken en/of afnemen van maaltijden bij Driezorg. Broodmaaltijd

Nadere informatie

VOEDSELVERSPILLING 1-METING

VOEDSELVERSPILLING 1-METING VOEDSELVERSPILLING -METING Marcel Temminghoff en Niek Damen November GfK Voedselverspilling -meting November Inhoudsopgave. Achtergrond en doelstelling. Resultaten. Samenvatting en conclusies. Onderzoeksverantwoording.

Nadere informatie

Oefencase Gupta Strategists

Oefencase Gupta Strategists Oefencase Gupta Strategists Versie: juli 2012 Inleiding De oefencase in dit document helpt je om te begrijpen wat je van een case-interview kan verwachten. Er zijn zeker verschillende soorten case-interviews,

Nadere informatie

SBIR Verduurzamen voedselproductie

SBIR Verduurzamen voedselproductie SBIR Verduurzamen voedselproductie Informatiebijeenkomst 16 juli 2014 Alexia Michel, Ministerie EZ Topsector Agri&Food en Tuinbouw&Uitgangmaterialen Achtergrond Initiatief: topsector Agri&Food en ministerie

Nadere informatie

Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk. Karen van de Stadt

Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk. Karen van de Stadt Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk Karen van de Stadt KIDV Opgericht op 1 januari 2013: Raamovereenkomst Verpakkingen 2013 2022. Vermindering milieudruk verpakkingsketen.

Nadere informatie

Maaltijdvoorziening Huize Winterdijk

Maaltijdvoorziening Huize Winterdijk Maaltijdvoorziening Huize Winterdijk U kunt naar behoefte uw warme maaltijden van Huize Winterdijk betrekken. We kunnen de maaltijden ook koud bij u afleveren, zodat u ze op het door u gewenste tijdstip

Nadere informatie

Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk. Hester Klein Lankhorst

Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk. Hester Klein Lankhorst Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk Hester Klein Lankhorst 2 Copyright 2015 KIDV KIDV Opgericht op 1 januari 2013: Raamovereenkomst Verpakkingen 2013 2022. Vermindering milieudruk

Nadere informatie

Eindrapportage Circulaire infuuszakken

Eindrapportage Circulaire infuuszakken Eindrapportage Circulaire infuuszakken Inhoud 1. Inleiding 2. Doelstelling 3. Werkwijze 4. Conclusies 5. Aanbevelingen 2 Inleiding Nederland circulair. Dat is de ambitie van het Ministerie van Infrastructuur

Nadere informatie

Verminder verspilling in uw keuken. Kijk hier hoe u eenvoudig bespaart!

Verminder verspilling in uw keuken. Kijk hier hoe u eenvoudig bespaart! Verminder verspilling in uw keuken Kijk hier hoe u eenvoudig bespaart! Waarom afval meten? Weet u eigenlijk hoeveel etensafval u weggooit? En wat dat kost? U kunt veel besparen door uw verspilling te meten

Nadere informatie

Waar u op moet letten

Waar u op moet letten voedseldagboek datum van invullen naam diëtist OLVG patiëntensticker Voor de behandeling van uw kind is het belangrijk om te weten wat uw kind eet en drinkt. Wij vragen u om 3 dagen (2 weekdagen en 1 weekenddag)

Nadere informatie

De beleving van Voedsel, Duurzame voedselproductie & Gezonde productsamenstelling

De beleving van Voedsel, Duurzame voedselproductie & Gezonde productsamenstelling Agriculture Leerarrangement Onderwijsvernieuwingsprogramma Voedsel & Consument De beleving van Voedsel, Duurzame voedselproductie & Gezonde productsamenstelling Delft, Vera van Stokkom 1 Opdracht 1 Wie

Nadere informatie

LESBRIEF LES 1 DE VOEDSELKETENLES SAMENVATTING LES 1 VOORBEREIDING BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN LINK ZAAKVAKKENINHOUD. Wat is voedselverspilling?

LESBRIEF LES 1 DE VOEDSELKETENLES SAMENVATTING LES 1 VOORBEREIDING BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN LINK ZAAKVAKKENINHOUD. Wat is voedselverspilling? SAMENVATTING In deze les wordt het begrip voedselverspilling geïntroduceerd. De leerlingen maken kennis met een voedselketen en ontdekken welke partijen daarbij betrokken zijn (de schakels in de voedselketen:

Nadere informatie

Docentendag Biobased Economie Ketens & Agrologistiek. Voedselverspilling in de keten 21 januari 2016

Docentendag Biobased Economie Ketens & Agrologistiek. Voedselverspilling in de keten 21 januari 2016 Agri, Food & Life Sciences Docentendag Biobased Economie Ketens & Agrologistiek Voedselverspilling in de keten 21 januari 2016 Delft Gerry Kouwenhoven Datum 21-01-2016 1 Voedselverspilling is een internationaal

Nadere informatie

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN?

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? Een Grundfos pump audit creëert duidelijkheid Is duurzaamheid één van de doelstellingen in uw organisatie? Steeds meer bedrijven en (semi-)

Nadere informatie

Idealisme en commercie in relatie tot voedselverspilling: conflict of synergie. AgriFoodTech. 14 December 2016 s-hertogenbosch

Idealisme en commercie in relatie tot voedselverspilling: conflict of synergie. AgriFoodTech. 14 December 2016 s-hertogenbosch Idealisme en commercie in relatie tot voedselverspilling: conflict of synergie AgriFoodTech 14 December 2016 s-hertogenbosch Q-Point B.V. Q-Point is een onafhankelijk adviesbureau voor de agro- en foodsector.

Nadere informatie

Vervuilingsonderzoek glas 2014. in opdracht van Nedvang

Vervuilingsonderzoek glas 2014. in opdracht van Nedvang Vervuilingsonderzoek glas 2014 in opdracht van Nedvang Doss. no. : 14A543 Tilburg, 27 juni 2014 Vervuilingsonderzoek glas 2014 in opdracht van Nedvang Bureau Milieu & Werk BV Kraaivenstraat 21-15 Postbus

Nadere informatie

Minder overdrachtstijd in 5 stappen! Resultaatgerichte Lean Six Sigma handleiding

Minder overdrachtstijd in 5 stappen! Resultaatgerichte Lean Six Sigma handleiding Minder overdrachtstijd in 5 stappen! Resultaatgerichte Lean Six Sigma handleiding Werkgevers in de zorg staan voor een paradoxale uitdaging: meer doen met minder, zonder dat medewerkers het plezier in

Nadere informatie

Over Smaak. Willen we datgene veranderen wat we willen veranderen, dan moet het hele systeem van producent tot consument op de schop.

Over Smaak. Willen we datgene veranderen wat we willen veranderen, dan moet het hele systeem van producent tot consument op de schop. Over Smaak Willen we datgene veranderen wat we willen veranderen, dan moet het hele systeem van producent tot consument op de schop. Frank van Oirschot Oprichter online supermarkt Smaak Wat is het? Smaak

Nadere informatie

dit eetdagboek is van:... hij of zij is jarig op:...

dit eetdagboek is van:... hij of zij is jarig op:... eetdagboek dit eetdagboek is van:... hij of zij is jarig op:... en wordt dan:... jaar. Een eetdagboek bijhouden De kinderarts heeft u gevraagd een eetdagboek bij te houden. Dit dagboek kan helpen bij het

Nadere informatie

Toolkit doelgerichte communicatie Bedrijven/Industrie

Toolkit doelgerichte communicatie Bedrijven/Industrie Groene handelszaken Wanneer mensen thuiskomen met hun boodschappen staan ze vaak versteld van de hoeveelheid verpakkingen die ze bij hebben: wikkels, plastic zakjes, piepschuim schaaltjes enz. Deze verpakkingen

Nadere informatie

De diëtist berekent en beoordeelt de voeding en informeert de behandelend arts. Zo nodig neemt de diëtist contact met u op.

De diëtist berekent en beoordeelt de voeding en informeert de behandelend arts. Zo nodig neemt de diëtist contact met u op. OLVG, locatie Oost en West Voedseldagboek datum van invullen naam diëtist OLVG patiëntensticker Voor de behandeling van uw kind is het belangrijk om te weten wat uw kind eet en drinkt. Wij vragen u om

Nadere informatie

Voorbereidingsfase fase 4

Voorbereidingsfase fase 4 Voorbereidingsfase fase 4 Tijdens deze fase beginnen jullie met het uitvoeren van jullie project. Jullie gaan van denken naar doen. Jullie hebben besproken wat jullie wilden, een ontwerp gemaakt en nu

Nadere informatie

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X KNLTB Stappenplan beleidsplan tennisvereniging X Inleiding Iedere verenigingsbestuurder weet in het achterhoofd dat het belangrijk is om beleidsmatig en doelgericht te werken. Toch komen de meeste verenigingsbestuurders

Nadere informatie

Lekker in Control is dus een uitstekend concept om op een slimme manier kosten te beheersen!

Lekker in Control is dus een uitstekend concept om op een slimme manier kosten te beheersen! Lekker in Control Lekker in Control Voor uw zorginstelling is het voedingsbudget waarschijnlijk altijd één grote uitdaging. Distrivers kan hierbij helpen. U wilt niet achteraf vaststellen of de kosten

Nadere informatie

VOEDSELVERSPILLING FENOMEEN, IMPACT EN BELEID

VOEDSELVERSPILLING FENOMEEN, IMPACT EN BELEID VOEDSELVERSPILLING FENOMEEN, IMPACT EN BELEID Kris Roels Interdepartementale Werkgroep Voedselverlies Velt studiedag Te gebruiken vanaf, Vlaams Parlement, 23/11/2013 Inhoud Wat is voedselverlies en verspilling?

Nadere informatie

Goede zorg proef je! Aanpak van ondervoeding door innovaties in maaltijdvoorziening en menu. 18 maart 2015, Dr. Nicole de Roos

Goede zorg proef je! Aanpak van ondervoeding door innovaties in maaltijdvoorziening en menu. 18 maart 2015, Dr. Nicole de Roos Goede zorg proef je! Aanpak van ondervoeding door innovaties in maaltijdvoorziening en menu 18 maart 2015, Dr. Nicole de Roos Ondervoeding: niet altijd zichtbaar, wel meetbaar Gewichtsverlies Minder eetlust

Nadere informatie

3. Structuren in de taal

3. Structuren in de taal 3. Structuren in de taal In dit hoofdstuk behandelen we de belangrijkst econtrolestructuren die in de algoritmiek gebruikt worden. Dit zijn o.a. de opeenvolging, selectie en lussen (herhaling). Vóór we

Nadere informatie

Een bestemming voor elke partij

Een bestemming voor elke partij Een bestemming voor elke partij Initiatief tegen voedselverspilling en vóór creatieve afzetmogelijkheden van restpartijen en reststromen. 5 februari 2014, Urk Waar een wil is, is een weg Voedsel wordt

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Een collage maken 6

Inhoud. Voorwoord 5. Een collage maken 6 Inhoud Voorwoord 5 Een collage maken 6 1 Gezond en veilig voedsel maken en bewaren 11 1.1 Eten koken en bewaren 11 1.2 Schoon en veilig werken in de keuken 17 1.3 Machines in de keuken 24 1.4 Langer houdbaar

Nadere informatie

ik deel daar wordt iedereen beter van eten

ik deel daar wordt iedereen beter van eten daar wordt iedereen beter van eten 1 Achtergrond 2 Onderzoek en Reflectie 3 Acties 4 Activiteiten in het Schooljaar ikdeel.be Een project van Met de steun van De Vlaamse overheid kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

Verslag klankbordgroep Noordwest afvalproef

Verslag klankbordgroep Noordwest afvalproef Verslag klankbordgroep Noordwest afvalproef Datum 11 februari 2014 Onderwerp Het Nieuwe Inzamelen in Noordwest 1. Kennismaking 2. Toelichting gemeente Zie meegestuurde presentatie 3. Vragen aan u Houdt

Nadere informatie

Hygiënecode checklist voor gesprek en audit

Hygiënecode checklist voor gesprek en audit checklist voor gesprek en audit Bij de voor de voedingsverzorging in woonvormen Door veilig om te gaan met het eten, voorkom je dat er mensen ziek van worden. Het is belangrijk dat je het met je collega

Nadere informatie

Werken in de tuin Periode 1 Periode 2 Periode 3 Periode 4 Leerjaar 1-3-5

Werken in de tuin Periode 1 Periode 2 Periode 3 Periode 4 Leerjaar 1-3-5 1 van 8 Werken in de tuin Werken in de tuin Periode 1 Periode 2 Periode 3 Periode 4 Leerjaar 1-3-5 Leerjaar 2-4-6 Bladeren vegen Harken Plantjes zaaien Schoolplein schoonmaken met een grijper Glas naar

Nadere informatie

Hoeveel gooit de consument weg, uitgedrukt in euro s?

Hoeveel gooit de consument weg, uitgedrukt in euro s? Feiten en cijfers over verspillen van voedsel door consumenten in 2010 beknopte versie oktober 2012 Afzender van de informatie: Milieu Centraal en het Voedingscentrum, in samenwerking met het PBL Definitie

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

AGENDA VERDUURZAMING VOEDSEL

AGENDA VERDUURZAMING VOEDSEL SAMEN WERKEN AAN EEN DUURZAME VOEDSELKETEN IN 2020 AGENDA VERDUURZAMING VOEDSEL Voorop lopen met duurzaam voedsel Nederland is wereldspeler op het gebied van voedselproductie, innovatie en agrifood-export.

Nadere informatie

TECSYS SMS - Supply Management System

TECSYS SMS - Supply Management System TECSYS SMS - Supply Management System Innovatie op de werkplek Curomed BV info@curomed.nl www.curomed.nl Uitdagingen in zorglogistiek op de werkplek Moderne ziekenhuizen hebben dagelijks te maken met verschillende

Nadere informatie

Verminderen van voedselverspilling

Verminderen van voedselverspilling Verminderen van voedselverspilling Behavioural Insights Team EZ Evelien van de Veer Behavioural Insights Team EZ Sinds november 2014 van start Toepassen gedragsinzichten op alle beleidsterreinen EZ: Innovatie

Nadere informatie

Review CO2 reductiedoelstellingen. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2

Review CO2 reductiedoelstellingen. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 Review CO2 reductiedoelstellingen Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1. Voortgang subdoelstelling kantoren 4 2.2. Voortgang subdoelstelling

Nadere informatie

Zorgen voor een verse keten

Zorgen voor een verse keten Zorgen voor een verse keten 27 maart Van boer tot bed & opgericht 2007 Menrike Menkveld-Beukers Manager Alliantie Voeding Groentecongres, 26 maart 2015 Programma s: Thema s: 1. Transmurale voedingszorg:

Nadere informatie

Voorkomen van ondervoeding bij volwassenen

Voorkomen van ondervoeding bij volwassenen Voorkomen van ondervoeding bij volwassenen Inleiding Ondervoeding door ziekte komt in het ziekenhuis veel voor. Daarom besteedt ook de Ommelander Ziekenhuis Groep hieraan extra aandacht. Ziek zijn is topsport

Nadere informatie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie Een gezonde lunch Een gezonde lunch Ga met folders van het Voorlichtingsbureau voor de Voeding een gezonde lunch voor jezelf maken. Zoek daarvoor eerst uit wat er precies in een gezonde lunch moet zitten.

Nadere informatie

Duurzame energie in de afvalton

Duurzame energie in de afvalton stroom warmte biodiesel meststof Duurzame energie in de afvalton etensresten van vandaag de energie van morgen pagina 1 / 12 Voedselresten - een actueel thema Veel aandacht voor preventie - Effectiever

Nadere informatie

Werkwijze Praktijktest

Werkwijze Praktijktest Januari 2016 Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz Postbus 20062 3502 LB UTRECHT T: 030 282 33 02 E: secretariaat@kwaliteitsontwikkelingggz.nl Inhoud 1 Toelichting... 2 2 Werkwijze... 3 Bijlage 1. Voorbeeld

Nadere informatie

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Inhoud 1. Inleiding 3 2. Opzet plannen voor ondersteuning 4 3. Plannen voor verminderen huishoudelijk restafval 5 3.1 Eisen

Nadere informatie

Menu-engineering in restaurants

Menu-engineering in restaurants Menu-engineering in restaurants Machiel Reinders, Wageningen University & Research Joris Heijnen & Erik van Bommel, Variatie in de Keuken Marlijn Huitink & Coosje Dijkstra, Vrije Universiteit Amsterdam

Nadere informatie

HART-LONG CHIRURGIE. Vochtbeperking ADVIES

HART-LONG CHIRURGIE. Vochtbeperking ADVIES HART-LONG CHIRURGIE Vochtbeperking ADVIES Hart-Long Chirurgie Uw arts heeft een vochtbeperking geadviseerd. Dit houdt in dat u niet meer dan ml. vocht per dag tot u mag nemen. In deze folder leest u alles

Nadere informatie

Voedselverspilling in Nederlandse ziekenhuizen

Voedselverspilling in Nederlandse ziekenhuizen Voedselverspilling in Nederlandse ziekenhuizen Deel 1: Hoe kun je een meting opzetten en wat kun je aan voedselverspilling doen? H. Soethoudt, J. Snels Rapport 1637 Colofon Titel Voedselverspilling in

Nadere informatie

Waste food. Thema maaltijd. Lilian Kamphof Marlon Lammertink Marjon Sluis PVB Maart pg. 1

Waste food. Thema maaltijd. Lilian Kamphof Marlon Lammertink Marjon Sluis PVB Maart pg. 1 Waste food Thema maaltijd Lilian Kamphof Marlon Lammertink Marjon Sluis PVB Maart 2012 pg. 1 Voorwoord Als PVB bij de CAH Dronten organiseren wij, Lilian Kamphof, Marlon Lamertink en Marjon Sluis verschillende

Nadere informatie

MENU S & GERECHTEN (1/2):

MENU S & GERECHTEN (1/2): MENU S & GERECHTEN (1/2): 1 Zijn de prijzen voor de gerechten en de menu s gecalculeerd binnen de begrote FC%? 2 Moeten er meer producten worden besteld voor de nieuwe kaart? 3 Worden de huidige producten

Nadere informatie

Beperken Voedselverspilling

Beperken Voedselverspilling Beperken Voedselverspilling 1 Docent Events Ketens & Agrologistiek 02 april 2012, Joost Snels Inhoud 2 Introductie Definitie Voedselverspilling Hoeveelheid voedselverspilling en waar? Oorzaken Hoe te voorkomen

Nadere informatie

LEKKER BETROKKEN! Copyright VHVG / Phyllis den Brok- Phliss, jan. 2012 Lekker Betrokken! 1

LEKKER BETROKKEN! Copyright VHVG / Phyllis den Brok- Phliss, jan. 2012 Lekker Betrokken! 1 LEKKER BETROKKEN! Projectvoorstel voor het verduurzamen van de zorgsector wat betreft het aanbod van duurzame producten alsmede verduurzaming van de processen en de mens daarbinnen, uitgaande van het brede

Nadere informatie

Energiebesparing koffieverpakkingen

Energiebesparing koffieverpakkingen Op CE Delft CE lossingen Delft voor Oplossingen milieu, econom voor ie milieu, en technolog economie ie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 2611 HH Delft 2611 HH Delft tel: tel: 015 015 2 150

Nadere informatie

Verslag van Voedselinname

Verslag van Voedselinname Verslag van Voedselinname 1. Noteer gedurende één week al het genuttigde eten en drinken, inclusief water. 2. Het is het beste als je het verslag invult tijdens je maaltijd of snack; het is dus aan te

Nadere informatie

Oordeel inzake Voorstel ketenafspraak normering suikers in zuiveltoetjes en zuiveldranken (FNLI, CBL, NZO)

Oordeel inzake Voorstel ketenafspraak normering suikers in zuiveltoetjes en zuiveldranken (FNLI, CBL, NZO) Wetenschappelijke Advies Commissie Productverbetering Oordeel inzake Voorstel ketenafspraak normering suikers in zuiveltoetjes en zuiveldranken (FNLI, CBL, NZO) Utrecht, 13 januari 2015 (laatst gewijzigd

Nadere informatie

Afval om op te eten. /wereld/afval-om-op-te-eten Door: Rebecca van de Kar. Bron: OneWorld

Afval om op te eten.  /wereld/afval-om-op-te-eten Door: Rebecca van de Kar. Bron: OneWorld Afval om op te eten www.oneworld.nl /wereld/afval-om-op-te-eten 19-12-2012 Door: Rebecca van de Kar Bron: OneWorld Met een tas vol verse groenten en fruit, zit ik in de trein. Ik heb net mijn vuurdoop

Nadere informatie

Voedingsconcepten in de Nederlandse Ziekenhuizen Samenvatting van de bevindingen

Voedingsconcepten in de Nederlandse Ziekenhuizen Samenvatting van de bevindingen Voedingsconcepten in de Nederlandse Ziekenhuizen Samenvatting van de bevindingen Een inventarisatie door de Stuurgroep Ondervoeding, in opdracht van het ministerie van VWS Mei 2016 Dr.ir. Barbara van der

Nadere informatie

Voedselverspillingtest. Steunpunt Smaaklessen. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Voedselverspillingtest. Steunpunt Smaaklessen. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Steunpunt Smaaklessen Laatst gewijzigd Licentie Webadres 02 December 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/41929 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

Voedselhergebruik. Verslag Circular Economy Lab 10-23 juni 2015 - Utrecht

Voedselhergebruik. Verslag Circular Economy Lab 10-23 juni 2015 - Utrecht Voedselhergebruik. Verslag Circular Economy Lab 10-23 juni 2015 - Utrecht Jaarlijks verspillen we in Nederland gemiddeld 109 tot 162 kilo voedsel per persoon. Het grootste deel daarvan wordt thuis weggegooid,

Nadere informatie

Gemeentelijk besluit Energiebesparing bij Openbare Verlichting (OVL)

Gemeentelijk besluit Energiebesparing bij Openbare Verlichting (OVL) Gemeentelijk besluit Energiebesparing bij Openbare Verlichting (OVL) Inleiding De primaire functie van openbare verlichting is een bijdrage te leveren aan verkeersveiligheid en de sociale veiligheid op

Nadere informatie

DRAAG BIJ AAN DE VERMINDERING VAN VOEDSELVERSPILLING IN BEDRIJFSRESTAURANTS

DRAAG BIJ AAN DE VERMINDERING VAN VOEDSELVERSPILLING IN BEDRIJFSRESTAURANTS DRAAG BIJ AAN DE VERMINDERING VAN VOEDSELVERSPILLING IN BEDRIJFSRESTAURANTS INLEIDING Het doel van deze uitgave van Hutten en Wastewatchers is om met praktische tips duidelijk te maken hoe op de werkvloer

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

Voedselverspilling: kans of uitdaging voor agrifoodtech?

Voedselverspilling: kans of uitdaging voor agrifoodtech? Voedselverspilling: kans of uitdaging voor agrifoodtech? AgriFoodTech Platform Congres Toine Timmermans, 14 December 2016 Voedselverspilling: probleem of indicator? We moeten in de toekomst meer mensen

Nadere informatie

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Status: Definitief Datum van uitgifte: 16-08-2015 Datum van ingang: 07-09-2015 Versienummer: 1.0 Inhoud 1. INLEIDING... 3 2. CO 2 EMISSIES 1E HALFJAAR 2015... 4 2.1

Nadere informatie

De uitrusting van de uitgifteruimten

De uitrusting van de uitgifteruimten De uitrusting van de uitgifteruimten Verschillen tussen afwerken en uitgifte De uitgifte van gerechten bestaat in horecabedrijven, cateringbedrijven en instellingen uit de volgende bewerkingen. 1. Het

Nadere informatie

WATERKWALITEIT IN HET BEATRIXPARK

WATERKWALITEIT IN HET BEATRIXPARK Klas: Groep: Vijver: namen van de groepsleden 1 2 3 4 5 Opdracht: WATERKWALITEIT IN HET BEATRIXPARK Je gaat in het Beatrixpark de waterkwaliteit bepalen van 1 of meerdere vijvers. Die kwaliteit zal niet

Nadere informatie

ACTIVITEITEN GROEP 3 en 4

ACTIVITEITEN GROEP 3 en 4 ACTIVITEITEN GROEP 3 en 4 Wat zegt die grafiek? De indeling van de ochtend is als volgt: Schoolbrede start (15 minuten) Zie hoofdstuk Schoolbrede start. Deel 1 Tellen in een plaatje (20 minuten) De kinderen

Nadere informatie

SLIM INVESTEREN EN UITVOEREN

SLIM INVESTEREN EN UITVOEREN Zaal 1 09.00 09.15 09.30 09.45 10.00 10.15 10.30 10.45 11.00 11.15 11.30 11.45 12.00 12.15 12.30 12.45 13.00 13.15 13.30 13.45 14.00 14.15 14.30 14.45 15.00 15.15 15.30 15.45 16.00 16.15 16.30 16.45 17.00

Nadere informatie

Lekker afvallen en gezond eten

Lekker afvallen en gezond eten Lekker afvallen en gezond eten Welkom bij STARTMETLIJNEN.nl! Leuk dat je onze weekmenu s gaat volgen! De regels van het week-menu WISSELEN Je kunt wel hele dagen wisselen, maar bijvoorbeeld niet de lunch

Nadere informatie