De afschrikking voorbij

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De afschrikking voorbij"

Transcriptie

1 De afschrikking voorbij Een empirische studie naar afschrikking, generale preventie en regelnaleving in de Nederlandse afvalbranche Karin van Wingerde a

2 De afschrikking voorbij Een empirische studie naar afschrikking, generale preventie en regelnaleving in de Nederlandse afvalbranche C.G. van Wingerde ISBN: Vormgeving: C.G. van Wingerde/ E. Vonk Omslagbeeld: E. Vonk Dit boek is een uitgave van: aolf Legal Publishers (WLP) Postbus CB Nijmegen Tel: Alle rechten voorbehouden. Behoudens de door de Auteurswet 1912 gestelde uitzonderingen, mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd (waaronder begrepen het opslaan in een geautomatiseerd gegevensbestand) of openbaar gemaakt, op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. De bij toepassing van artikel 16B en 17 Auteurswet 1912 wettelijk verschuldigde vergoedingen wegens fotokopiëren, dienen te worden voldaan aan de Stichting Reprorecht. Voor het overnemen van een gedeelte van deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken op grond van artikel 16 Auteurswet 1912 dient men zich tevoren tot de uitgever te wenden. Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden de auteur(s), redacteur(en) en uitgever geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten of onvolkomenheden C.G. van Wingerde

3 De afschrikking voorbij Een empirische studie naar afschrikking, generale preventie en regelnaleving in de Nederlandse afvalbranche Beyond deterrence Deterrence, prevention, and compliance in the Dutch waste industry Proefschrift ter verkrijging van de graad van doctor aan de Erasmus Universiteit Rotterdam op gezag van de rector magnificus Prof.dr. H.G. Schmidt en volgens besluit van het College voor Promoties. De openbare verdediging zal plaatsvinden op donderdag 6 december 2012 om uur door Catharina Geertruida van Wingerde geboren te Delft

4 Promotiecommissie Promotor: Prof.dr. H.G. van de Bunt Overige leden: Prof.mr. A.B. Blomberg Prof.dr. W. Huisman Prof.dr. S.P. Kaptein Copromotor: Dr. J.G. van Erp

5 Voor mijn ouders

6

7 Woord vooraf Experience: that most brutal of teachers, but you learn. My God, do you learn. (C.S. Lewis). Tijdens een van de eerste congressen die ik in het kader van dit onderzoek bezocht, sprak ik een door de wol geverfde jurist die zich bezighield met de strafrechtelijke handhaving van organisatiecriminaliteit. Na enige beleefdheden te hebben uitgewisseld, vroeg mijn gesprekspartner waar ik mij zoal mee bezighield. Met enige trots vertelde ik hem over mijn promotieonderzoek. En waar gaat dat dan over?, vroeg hij. Ik antwoordde dat het ging over de vraag in hoeverre er van sancties een afschrikwekkende werking uitgaat op het gedrag van bedrijven in de afvalbranche. Ja, ja, antwoordde hij, dat zal dan wel een dun boekje worden, want we weten toch al lang dat straffen niet helpt. Met die uitspraak leek mijn onderzoek in de kiem te worden gesmoord. Ik kwam er pas later achter dat dergelijke uitspraken pasten bij het onderwerp dat ik onderzocht. De vraag of (be)straffen bijdraagt aan de preventie van ongeoorloofd gedrag, is in zekere zin zo alledaags dat vrijwel iedereen daar wel iets van vindt. Toch heb ik het vaak, zeker in het begin maar ook nu het (toch niet al te dunne!) boek(je) er ligt, moeilijk gevonden daarin mijn eigen weg te vinden. Ik ben daarom blij dat ik dat niet alleen heb hoeven doen. Op deze plaats wil ik graag al die personen bedanken die daaraan hebben bijgedragen. Dit boek was er, om te beginnen, niet geweest zonder alle personen die ik voor deze studie heb mogen interviewen: milieucoördinatoren, directeuren van afvalbedrijven, toezichthouders en deskundigen. Zij hebben mij wegwijs gemaakt in de wereld van het afval en me laten zien hoe zij sancties in de dagelijkse praktijk ervaren en toepassen. Hun bereidheid om aan het onderzoek mee te werken en de openhartigheid waarmee zij dat deden, heb ik zeer gewaardeerd. Een volgend woord van dank is natuurlijk voor diegenen die dit avontuur met mij zijn aangegaan, mijn promotor Henk van de Bunt en copromotor Judith van Erp. Beste Henk, ik herinner me nog goed het moment dat aanzette tot dit onderzoek. Ik was nog student-assistent en deed samen met jou onderzoek naar misbruik van buitenlandse rechtspersonen. Het schrijfproces was net begonnen en jij kwam op een middag de kamer van de student-assistenten binnen en vroeg me aan het einde van de dag nog even bij je langs te lopen. Ik moet eerlijk bekennen dat ik eigenlijk meteen dacht dat mijn eerste teksten totaal de plank hadden misgeslagen. Maar gelukkig vroeg je me wat mijn plannen voor na mijn studie waren en of ik niet geïnteresseerd was om mijn tijd aan de universiteit nog wat te verlengen. Hoewel ik de beslissing om aan dit promotietraject te beginnen achteraf gezien wat naïef en onbezonnen heb genomen, heb ik er

8 geen moment spijt van gehad. Dank voor de kansen die je me hebt geboden; voor de inspiratie; voor de vrijheid om mijn onderzoek op mijn manier in te richten; en dank voor je betrokkenheid, dat heb ik (en dat doe ik nog!) enorm gewaardeerd. Judith, ik vraag me wel eens af wat er van dit boek zou zijn geworden als jij je er niet tegenaan had bemoeid. Ik vermoed dat het een aaneenschakeling van citaten was geworden zonder veel distantie en diepgang. Jij hebt me als geen ander de fijne en soms wat grovere kneepjes van het doen van wetenschappelijk onderzoek bijgebracht. Enorm bedankt voor je betrokkenheid, je enthousiasme voor mijn onderzoek en de kansen die je me hebt geboden om me naast mijn onderzoek verder te ontplooien. Veel dank gaat ook uit naar de leden van de leescommissie, Aletta Blomberg, Wim Huisman en Muel Kaptein voor het beoordelen van het manuscript. Wat is het fijn om onderzoek te kunnen doen in zo n inspirerende en gezellige werkomgeving als de EUR! Zonder iemand tekort te willen doen, wil ik in het bijzonder Joep, Tirza en Krista bedanken. Jullie hebben meer dan eens als klankbord gefungeerd en die rol was jullie nooit te gek. Bedankt voor de goede tijd, jullie interesse in mijn onderzoek en jullie scherpzinnige commentaar op delen van dit boek. En Joep, met jou als paranimf weet ik zeker dat het met de verdediging op de flanken wel goed zit! Zeer inspirerend waren ook de gesprekken over managementsystemen, vertrouwen en toezicht met Martin de Bree, waarvoor ik hem zeer dankbaar ben. De drukke bezetting van het door ons georganiseerde symposium over systeemtoezicht in de procesindustrie in 2010, maakt duidelijk dat er over die onderwerpen de komende jaren nog veel te discussiëren valt. Dear Abi, thanks for your encouragement and inspiration. I am glad that we are both finished now and I am looking forward to meeting you for coffee many times yet to come. Ook wil ik graag mijn collega s bij de Rekenkamer Rotterdam bedanken voor de tijd die zij mij hebben gegund bij de afronding van dit onderzoek. Abiola Makinwa en Shona Dickson bedank ik bovendien voor het corrigeren van de Engelstalige samenvatting. Dan is het tijd om diegenen te bedanken die het meest dichtbij mij staan. Syl, je weet niet half hoeveel het heeft betekend om in de laatste fase af en toe in alle rust in jouw huis te kunnen schrijven en om daarna stoom af te blazen tijdens onze gezamenlijke trainingen. Ed, bedankt voor het grote enthousiasme en de creativiteit waarmee je de prachtige omslag voor dit boek hebt ontworpen en me hebt geholpen bij de opmaak van het boek. Lieve Sanne, wat had ik toch gemoeten als jij niet vanuit twee deuren verder die lange grijze gang in het L-gebouw had laten stralen. Je hebt me door de moeilijke momenten heen gesleept en met jouw gezelligheid, luisterend oor en nuchtere kijk op de dingen heb je het proefschrift schrijven heel wat aangenamer gemaakt! Het is voor mij geheel vanzelfsprekend dat jij als mijn paranimf naast me zal staan. Je viii

9 bent daarnaast een dierbare vriendin geworden en ik hoop op nog vele mooie (culi-)momenten samen! Lieve Maris, in de vijfentwintig jaar dat wij elkaar nu kennen hebben we heel wat lief en leed gedeeld en ontzettend veel plezier gemaakt. Hoewel je er fysiek niet bij kunt zijn de 6 e, weet ik dat wij altijd en overal in gedachten bij elkaar zijn! Ook mijn schoonfamilie verdient een dikke pluim! Jullie hebben mij al weer heel wat jaren geleden inmiddels als een eigen dochter in jullie midden opgenomen en me de vrijheid gegeven mijzelf te zijn. We hebben elkaar de afgelopen tijd naar mijn smaak veel te weinig gezien, maar ik verheug me nu al weer op de vele etentjes, verjaardagen en andere feesten en partijen. Çok teşekkürler! Lieve Sanne, Milou en Leonie, jullie zijn de liefste zussen die iemand zich maar kan wensen. Als jullie er zijn, gaat de wereld een klein beetje stralen! Drie mensen hebben, tot slot, op een heel bijzondere manier bijgedragen aan de totstandkoming van dit boek. Lieve pap, ik heb grote bewondering voor het enthousiasme en de vastberadenheid waarmee jij de dingen doet die je lief zijn. Ik geloof dat ik toch meer dan ik soms wil toegeven op je lijk, want zonder ook maar een klein beetje van die eigenschappen was dit boek nooit afgekomen. Lieve mam, jouw rust, vertrouwen en relativeringsvermogen heb ik helaas heel wat minder in de genen. Maar jij bent er gelukkig altijd om dat een beetje in te stralen. Lieve pap en mam, ik weet dat jullie ongelofelijk trots zijn op wat Sanne, Milou, Leonie en ik hebben bereikt en op wie we zijn geworden. Maar dat hebben jullie toch echt aan jezelf te danken: het is een groot voorrecht om in zo n enorm fijn nest te kunnen opgroeien. Om die reden en nog heel veel meer draag ik dit boek aan jullie op. Het laatste woord van dank is voor diegene die het schrijven van dit boek van het meest dichtbij heeft meegemaakt. Lieve Tevfik, dat jij je niet hebt laten afschrikken door dit onderzoek, is misschien wel de belangrijkste bevestiging van de conclusies die ik in dit boek trek. Het moet namelijk vooral voor jou een straf zijn geweest om dit proces mee te maken. Gelukkig versta jij de kunst van het relativeren als geen ander en daarmee heb je er steeds opnieuw weer voor gezorgd dat ik toch het vertrouwen had dat het af zou komen. Ik heb de afgelopen jaren veel geleerd over talloze onderwerpen, maar van jou leer ik iedere dag opnieuw één van de belangrijkste lessen in een mensenleven en dat is hoe te genieten. Ik prijs me gelukkig dat ik dit alles met jou kan delen. Karin van Wingerde Rotterdam, oktober 2012 ix

10

11 Afkortingen AbRvS Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State AFM Autoriteit Financiële Markten AMvB Algemene Maatregel van Bestuur AOO Afval Overleg Orgaan APS Amsterdam Port Services ATF Afval Terminal Friesland ATM Afvalstoffen Terminal Moerdijk AVI Afvalverbrandingsinstallatie AVR Afval Verwerking Rijnmond Awb Algemene wet bestuursrecht Bor Besluit omgevingsrecht BRBS Branchevereniging Recycling, Breken en Sorteren BRTF Better Regulation Task Force Brzo 1999 Besluit risico s zware ongevallen 1999 BV Besloten vennootschap CBS Centraal Bureau voor de Statistiek CCV Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid CTOA Commissie Toekomstige Organisatie Afvalverwijdering DCMR Decentrale Milieudienst Rijnmond DGMH Directoraat Generaal Milieuhygiëne DNB De Nederlandsche Bank DSB Dirk Scheringa Bank EC Europese Commissie ECWM Evaluatiecommissie Wet Milieubeheer EMAS Eco Management and Audit Scheme EMK Exploitatiemaatschappij Krimpen EPA Environmental Protection Agency EVOA Europese Verordening Overbrenging Afvalstoffen Eural Europese afvalstoffenlijst FIOD Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst GRI Global Reporting Initiative HOI Havenontvangstinstallatie HR Hoge Raad IPPC Integrated Pollution Prevention and Control IOOV Inspectie Openbare Orde en Veiligheid ISO International Organization for Standardization Ivb Inrichtingen- en vergunningenbesluit KAM Kwaliteit, Arbo en Milieu KLPD Korps Landelijke Politiediensten

12 KvK LAP LMA Marpol NEN NGO NIWO NMa NVRD OM OHSAS OSHA OVV PbEG PBL RIVM RvA SER SHEQ Sr Stb. Stcrt. TCA TCR VA VCA VIHB VROM Wabm Wabo Wageningen UR WED Wm WODC Wvo WCA Wvvs Kamer van Koophandel Landelijk Afvalbeheerplan Landelijk Meldpunt Afvalstoffen Marine Pollution-verdrag Nederlands Normalisatie-instituut Non-governmental organization Nationale en Internationale Wegvervoer Organisatie Nederlandse Mededingingsautoriteit Nederlandse Vereniging voor Afvalen Reinigingsdiensten Openbaar Ministerie Occupational Health and Safety Assessment Series Occupational Safety and Health Administration Onderzoeksraad Voor Veiligheid Publicatieblad Europese Gemeenschappen Planbureau voor de Leefomgeving Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Raad voor Accreditatie Sociaal-Economische Raad Safety, Health, Environment, Quality Wetboek van Strafrecht Staatsblad Staatscourant Tankcleaning Amsterdam Tankcleaning Rotterdam Vereniging Afvalbedrijven Veiligheid, gezondheid, milieu Checklist Aannemers Vervoerders, Inzamelaars, Handelaars en Bemiddelaars Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Wet algemene bepalingen milieuhygiëne Wet algemene bepalingen omgevingsrecht Wageningen Universiteit & Researchcentrum Wet op de Economische Delicten Wet milieubeheer Wetenschappelijk Onderzoeken Documentatiecentrum Wet verontreiniging oppervlaktewateren Wet Chemische Afvalstoffen Wet voorkoming verontreiniging door schepen xii

13 Inhoudsopgave Woord vooraf Afkortingen vii xi 1 Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Ontwikkelingen in het toezicht op ondernemingen: groei en tegenkrachten De roep om strenger straffen in de risicomaatschappij De andere kant van de medaille: governance en reguleringskapitalisme 1.3 Doel- en vraagstelling 1.4 Afbakening 1.5 Opbouw van dit boek Ontwikkelingen in het afschrikkingsonderzoek 2.1 Inleiding 2.2 Hoe werkt afschrikking? 2.3 Historische ontwikkeling van het afschrikkingsperspectief Oorsprong van het afschrikkingsperspectief Opkomst van de positivistische criminologie: rationaliteit op zijn retour Heropleving in de jaren De economische benadering van misdaad en straf Conclusie: de kern van het afschrikkingsperspectief 2.4 Voorkomt de dreiging van sancties dat regels worden overtreden? Empirische bevindingen Inleiding Objectivistisch afschrikkingsonderzoek Van de objectieve kosten van bestraffing naar percepties van de pakkans en de strafmaat De informele kosten van bestraffing Conclusie 2.5 Afschrikking en bedrijfsmatig gepleegde criminaliteit Inleiding Objectivistisch afschrikkingsonderzoek en regelnaleving door ondernemingen Perceptuele studies naar bedrijfsmatig gepleegde criminaliteit Informele sociale gevolgen en regelnaleving door ondernemingen Conclusie

14 De afschrikking voorbij 2.6 Een ander beeld: de onderneming als responsieve actor 2.7 Conclusie 3 Terreinverkenning: de Nederlandse afvalbranche 3.1 Inleiding 3.2 De afvalbranche in de 21 e eeuw Een eerste indruk Een korte historische schets Kenmerken en structuur van de afvalbranche Het dynamische karakter van de afvalbranche Een blik op de toekomst 3.3 De voor afvalbedrijven geldende milieuwet- en regelgeving De ontwikkeling van het milieubeleid De systematiek van de milieuwetgeving Afvalstoffenwetgeving Strafbaarstelling van milieuverontreiniging Het karakter van de milieuregelgeving 3.4 Van Uniser naar TCR: de ontwikkeling van de handhaving Inleiding De affaire EMK/Uniser: aandacht voor de handhaving Via Booy Clean, Kemp en Zegwaard naar TCR Gevolgen en ontwikkelingen in toezicht en handhaving 3.5 Reputatie, respectabiliteit en de relatie met de buitenwereld 3.6 Conclusie 4 Opzet van het empirisch onderzoek 4.1 Inleiding 4.2 Van theorie naar empirie 4.3 Een multi-methode aanpak 4.4 Veertig bedrijfscases Selectie, werving en toegang Interviews met vignetten Observaties Documentenanalyse Analyse van mediaberichtgeving 4.5 Interviews met publieke en private toezichthouders 4.6 Analyse van de verzamelde data 4.7 Een eerste kennismaking: beschrijving van de bedrijven en de respondenten Introductie van de bedrijven Introductie van de respondenten 4.8 Uitleiding xiv

15 Inhoudsopgave 5 Afschrikking en generale preventie in de Nederlandse afvalbranche 5.1 Inleiding 5.2 Bekendheid met en benutten van sancties In hoeverre bereikt de informatie over sancties de doelgroep van potentiële overtreders? Relevantie van sancties 5.3 De relatieve werking van sancties Over de strafmaat De invloed van de pakkans 5.4 De rol van sancties nader bekeken De ergste sanctie is De indirecte werking van sancties 5.5 Onbedoelde effecten van bestraffing Het geringe vermogen van de afkeuring De relatie met de toezichthouder 5.6 Conclusie 6 De invloed van de maatschappelijke omgeving op het gedrag van bedrijven in de afvalbranche 6.1 Inleiding 6.2 Afval als volksaandeel 6.3 De druk vanuit de maatschappelijke omgeving Werkingsmechanismen De zichtbaarheid van de onderneming 6.4 Reacties op de maatschappelijke omgeving Gehoor geven aan maatschappelijke verwachtingen Strategische reacties op de maatschappelijke omgeving 6.5 De wisselwerking tussen de maatschappelijke omgeving en het publieke toezicht Informatie over het milieugedrag van bedrijven Maakt de overheid gebruik van het maatschappelijke toezicht? 6.6 Conclusie 7 Regulering van binnenuit: de bedrijfsinterne aandacht voor het milieu 7.1 Inleiding: It s the management stupid! 7.2 Publieke versus private bedrijven 7.3 Milieumanagementsystemen, motieven en certificering Inleiding Kenmerken van een goed functionerend milieumanagementsysteem xv

16 De afschrikking voorbij Motieven voor milieuzorg Milieumanagementsystemen in de afvalbranche De relatie tussen het milieumanagementsysteem en de naleving van regels Conclusie 7.4 De rol en positie van de milieucoördinator Inleiding De informele positie van de milieucoördinator De formele positie van de milieucoördinator Druk van buitenaf Conclusie 7.5 Attitude en tone at the top Inleiding De tone at the top: bouwstenen De tone at the top in de afvalbranche Conclusie 7.6 Conclusie 8 De afschrikking voorbij 8.1 Inleiding 8.2 Empirische bevindingen: een terugblik Over afschrikking en generale preventie De invloed van de maatschappelijke omgeving De bedrijfsinterne aandacht voor het milieu 8.3 Conclusies en theoretische implicaties De afschrikwekkende werking van sancties De wisselwerking tussen afschrikking, maatschappelijke controle en de bedrijfsinterne aandacht voor het milieu Bereik en beperkingen van dit onderzoek Implicaties voor toekomstig onderzoek 8.4 Implicaties voor de praktijk van toezicht en handhaving Differentiatie in sanctieboodschappen Activeren van de maatschappelijke omgeving Systeemgericht toezicht 8.5 Tot besluit xvi

17 Inhoudsopgave Literatuur 333 Lijst van aangehaalde parlementaire stukken 369 Overzicht van aangehaalde jurisprudentie 371 Summary 373 Bijlagen 1. Gesprekspuntenlijst interviews bedrijfscases 2. Overzicht bedrijfscases 3. Gesprekspuntenlijst interviews toezichthouders 4. Overzicht interviews toezichthouders Curriculum Vitae xvii

18

19 1 Inleiding Whenever the fiction that is known as a crime-wave is heralded, a demand for an increase in the severity of the penalties arises, based on the assumption that the more severe the penalty, the more effectively it will deter others from similar crimes (Sutherland & Cressey, 1960: 290). 1.1 Aanleiding Op 2 juli 2006 meerde het schip de Probo Koala aan in de haven van Amsterdam. Het schip was gehuurd door het bedrijf Trafigura, één van de grootste grondstoffenhandelaren ter wereld. Trafigura wilde 554 ton slops (gevaarlijk scheepsafval) ter verwerking aanbieden bij het bedrijf Amsterdam Port Services (APS). In de nacht van 2 op 3 juli 2006, toen ruim 200 ton van het afval was overgepompt naar een langszij gekomen schip van APS, bleek dat het afval veel sterker vervuild was dan door Trafigura was aangegeven en dat APS het afval niet kon en mocht verwerken. Omdat APS de verwerking van het afval toen moest uitbesteden aan een ander bedrijf, en de kosten daarvan wilde doorberekenen aan Trafigura, bracht APS een nieuwe offerte uit. Trafigura ging echter niet akkoord met de hogere verwerkingskosten en liet het afval terugpompen in de Probo Koala, die vervolgens op 5 juli 2006 de haven van Amsterdam verliet (Commissie-Hulshof, 2006). Wat er daarna gebeurde, werd wereldnieuws: de Probo Koala vervoerde het afval naar Ivoorkust, waar het omstreeks 19 augustus 2006 op diverse plekken in en rond de hoofdstad Abidjan werd gedumpt. Als gevolg daarvan zouden vele mensen in de omgeving gezondheidsklachten hebben gekregen, zoals hoofdpijn, diarree, braken, kortademigheid en brandende ogen (Rechtbank Amsterdam, 23 juli 2010; Vink, 2011). 1 1 Onmiddellijk na de ramp berichtten diverse media dat het afval zeer giftige stoffen bevatte en niet alleen gezondheidsklachten veroorzaakte, maar ook tientallen doden tot gevolg had gehad. Tot op de dag van vandaag bestaat er echter onduidelijkheid over de precieze samenstelling van het afval alsmede over de vraag of en onder welke omstandigheden het afval gezondheidsklachten, of zelfs dodelijke slachtoffers zou kunnen veroorzaken (Vink, 2011). In de Nederlandse strafzaak tegen Trafigura, dat onder andere terechtstond voor het buiten de Europese Unie brengen van gevaarlijke afvalstoffen en het verzwijgen van de aard van het afval, stelde de rechtbank dat het afval in ieder geval een hoog gehalte caustic soda bevatte, een stof die bijtend en corrosief is en in contact met de huid brandwonden kan veroorzaken. Dit was naar het oordeel van de rechtbank genoeg om van een voor de gezondheid gevaarlijke stof te kunnen spreken, maar niet voldoende om een direct causaal verband te kunnen leggen tussen het afval en de gezondheidsklachten in Ivoorkust (Rechtbank Amsterdam 23 juli 2010, LJN BN2149).

20 De afschrikking voorbij Direct na de ramp riep toenmalig Eurocommissaris Dimas (Milieuzaken) op tot strengere regels voor afvaltransporten en minimumsancties voor ernstige milieudelicten. 2 Daartoe diende de Europese Commissie op 9 februari 2007 een voorstel in voor een richtlijn waarin de lidstaten werden verplicht om ernstige milieudelicten te sanctioneren via het strafrecht. 3 Deze inmiddels in werking getreden richtlijn voorziet in een minimumreeks van ernstige milieudelicten die in de gehele Europese Unie als strafbare feiten moeten worden aangemerkt indien zij opzettelijk of uit grove nalatigheid zijn begaan. Ook verplicht de richtlijn de lidstaten om in hun nationale wetgeving strafrechtelijke sancties op te nemen voor de in de richtlijn genoemde delicten. Welke sancties dat precies zijn, wordt aan de lidstaten zelf overgelaten, maar de Europese Commissie stelt in ieder geval als voorwaarde dat ze doeltreffend, evenredig en afschrikwekkend zijn (artikel 5). De vooronderstelling die hieraan ten grondslag ligt, is dat de bestaande maatregelen ontoereikend zijn om de naleving van de milieuregelgeving en 2 Zie: Strengere afvalregels na giframp Ivoorkust. (2006, 29 september). Het Financieele Dagblad, p. 7. Tevens: Strengere regels afvalexport; EU-maatregelen na gifschandaal rond Probo Koala. (2006, 24 oktober). Het Financieele Dagblad, p Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht, COM (2007) 51 definitief, 2007/0022 (COD), Brussel, 9 februari Dit voorstel kent een lange voorgeschiedenis. Al op 13 maart 2001 had de Europese Commissie (EC) een gelijkluidend voorstel aangenomen. Dit voorstel werd echter niet overgenomen door de Raad wegens onenigheid over de rechtsgrond op basis waarvan het voorstel tot stand was gekomen. De EC had het voorstel namelijk vastgesteld op de grondslag van artikel 175 van het EG-verdrag. Daarmee plaatste de EC het voorstel onder de eerste pijler van het EG-verdrag waardoor de mogelijkheid werd gecreëerd om op Europees niveau strafbepalingen inzake milieugedragingen vast te stellen, terwijl dit voorheen was voorbehouden aan de lidstaten zelf. De Raad was evenwel van mening dat dit een te grote inbreuk op de autonomie van de lidstaten betekende en nam in plaats van het voorstel van de EC, kaderbesluit 2003/80/JBZ aan. Dit besluit was inhoudelijk vrijwel gelijk aan de richtlijn van de EC, maar was onder de derde pijler van het EG-verdrag ondergebracht om de lidstaten op die manier te behoeden voor rechtstreekse beïnvloeding door de gemeenschapswetgever. De EC liet het daar niet bij zitten en maakte de zaak aanhangig bij het Europese Hof van Justitie. Bij arrest van 13 september 2005 (C-176/03, Commissie/Raad) vernietigde het Hof het kaderbesluit en stelde dat de gemeenschapswetgever met betrekking tot het strafrecht van de lidstaten die maatregelen mag nemen die hij noodzakelijk acht om de doeltreffendheid van de milieubescherming te verzekeren. Zie over het belang van deze uitspraak tevens De Hert, P., Paepe, P. & Griffioen, H. (2006). Europees milieustrafrechtarrest. Minder ruimte voor nationale strafbevoegdheden. Nieuw Juridisch Weekblad, nr. 144, In het licht van dit arrest en mede gezien de affaire met de Probo Koala werd begin 2007 de tijd wel rijp geacht voor een rechtstreeks werkende richtlijn. Daartoe diende de EC op 9 februari 2007 een hernieuwd voorstel in. Bij de presentatie van dit voorstel werd uitdrukkelijk verwezen naar de ramp met de Probo Koala, zie het persbericht van de EC: Commission strengthens environmental protection through criminal law, abolishing safe havens of environmental crime, IP/07/166, Brussel, 9 februari 2007 alsmede de memo Questions and Answers on the protection of the environment through criminal law, Memo 07/50, Brussel, 9 februari Na diverse amendementen werd de richtlijn op 19 november 2008 van kracht: richtlijn 2008/99/EC van 19 november 2008, L328/28 van 6 december 2008 inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht. De richtlijn diende uiterlijk op 26 november 2010 in nationaal recht te zijn omgezet. 2

21 Inleiding de doeltreffende bescherming van het milieu te kunnen garanderen. Het strafrecht zou hiervoor de oplossing moeten (en kunnen) bieden. Alleen strafrechtelijke sancties zouden, aldus de Europese Commissie, voldoende afschrikwekkend en doeltreffend zijn om milieucriminaliteit te kunnen voorkomen. Maar, om met Bovenkerk (1992: 153) te spreken, werkt het allemaal echt zo? Had de ramp voorkomen kunnen worden als het toezicht strenger en de sancties afschrikwekkender waren geweest? Voorkomt de dreiging van sancties dat ondernemingen regels overtreden? Met andere woorden: schrikken sancties af? Doen strengere sancties dat meer dan minder zware sancties en schrikken strafrechtelijke sancties sterker af dan administratieve sancties? Deze vragen vormen de aanleiding voor dit onderzoek. Het doel van dit onderzoek is om inzicht te verschaffen in de afschrikwekkende werking van sancties op het gedrag van ondernemingen. Het empirisch onderzoek spitst zich daarbij toe op de regulering van bedrijven in de afvalbranche in Nederland. Alvorens deze keuze toe te lichten en de doel- en vraagstelling van dit onderzoek nader te formuleren, bespreek ik eerst de bredere maatschappelijke ontwikkelingen die hieraan ten grondslag liggen. 1.2 Ontwikkelingen in het toezicht op ondernemingen: groei en tegenkrachten 4 In de afgelopen decennia is de maatschappelijke belangstelling voor het toezicht op ondernemingen, mede naar aanleiding van affaires zoals met de Probo Koala, sterk toegenomen. Daarin kunnen twee ogenschijnlijk tegengestelde ontwikkelingen worden onderscheiden (Bardach & Kagan, 1982; Pearce & Tombs, 1990; 1991; Hawkins, 1990; 1991; Ayres & Braithwaite, 1992; Ponsaers & Hoogenboom, 2004; Van Stokkom, 2004; Van de Bunt & Huisman, 2004; 2007; Van Erp, Huisman, Van de Bunt & Ponsaers, 2008). Enerzijds kenmerkt de regulering van het bedrijfsleven zich door een duidelijk punitievere aanpak in reactie op rampen, crises en schandalen. Maar tegelijkertijd is er in de afgelopen jaren veel waarde toegekend aan de zelfregulerende vermogens van bedrijven en de eigen verantwoordelijkheid van onder toezicht staande bedrijven en instellingen. Ook in het bedrijfsleven zelf wordt er veel aandacht besteed aan corporate governance, compliance en ethiek. Deze beide ontwikkelingen worden hieronder beschreven en verklaard De roep om strenger straffen in de risicomaatschappij De reactie op de ramp met de Probo Koala is illustratief voor hoe er meer in het algemeen wordt gereageerd op rampen, schandalen en misstanden in het bedrijfsleven. Of het nu gaat om een grote brand bij een chemisch bedrijf, de 4 Titel ontleend aan Mein & Van Wingerde (2009). 3

22 De afschrikking voorbij ontdekking van de miljoenenzwendel van Bernard Madoff of de onthulling van een omvangrijke fraude in de vastgoedwereld, steeds weer volgt vanuit de samenleving en politiek een roep om meer en strengere regels, intensievere controles en zwaardere sancties voor ondernemingen en hun bestuurders. 5 Deze reflex komt vrijwel altijd tot stand vanuit kritiek op de toezichthoudende en handhavende overheid die tekort zou zijn geschoten, zich onvoldoende daadkrachtig zou hebben opgesteld en met beter toezicht en afschrikwekkender sancties wellicht wel in staat zou zijn geweest om de misstanden te voorkomen. Voorbeelden hiervan zijn er te over. De teloorgang van de Dirk Scheringa Bank (DSB) in oktober 2009 werd vrijwel onmiddellijk in verband gebracht met gebreken in het toezicht op de bank door De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en dit leidde direct tot een roep om meer en strenger toezicht op financiële instellingen. 6 Ook de grote brand die in januari 2011 woedde bij het bedrijf Chemie-Pack in Moerdijk, leidde tot verschillende onderzoeken naar het optreden van de betrokken instanties en tot een roep om strengere regels voor chemiebedrijven en een versteviging van de handhaving. 7 En, iets langer geleden, oordeelde de Parlementaire Enquêtecommissie 5 Zie over deze roep om meer en strenger toezicht onder meer Simpson (2002; 2006); Mertens, Pieterman, Schuyt & De Vries (2003); De Bruijn & Ten Heuvelhof (2005); Mertens (2006); Van Waarden (2006); Leeuw & Willemsen (2006); Willemsen, Leeuw & Leeuw (2008); Van Erp et al., (2008); Friedrichs (2010); Winter (2010). 6 De commissie die onderzoek deed naar het faillissement van de bank, naar haar voorzitter ook wel de commissie-scheltema genoemd, oordeelde dat, hoewel de belangrijkste oorzaak van het faillissement was gelegen in de weinig professionele houding van DSB, De Nederlandsche Bank de gebreken in de bedrijfsvoering onvoldoende had onderkend en in haar toezicht te weinig doortastend had opgetreden. Ook de AFM had in de ogen van de commissie slagvaardiger kunnen optreden. Zie Commissie DSB Bank (commissie-scheltema) (2010). Rapport van de commissie van Onderzoek DSB Bank. Den Haag: Commissie DSB Bank, p De Vrom-Inspectie deed onderzoek naar de vergunningverlening en handhaving bij Chemie-Pack. Het onderzoek maakte onder andere duidelijk dat de vergunningsituatie van het bedrijf niet actueel was en dat in 2010, ondanks dat in de vijf jaren voorafgaand aan de brand diverse overtredingen van de vergunningvoorschriften waren geconstateerd, geen enkele controle op de naleving van die vergunningen had plaatsgevonden, zie Vrom-Inspectie (2011). Chemie-Pack Moerdijk. Feitenrelaas inzake de vergunningsituatie en het toezicht. Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Ook het rapport van de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (IOOV) dat zich richtte op de rol van de betrokken overheden bij de bestrijding van de gevolgen van de brand, was kritisch over het optreden van de betrokken instanties. De IOOV oordeelde dat de gemeente Moerdijk en de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant tekort waren geschoten in hun verantwoordelijkheid om de regio voor te bereiden op een grote ramp en de verplichting om de basisbrandweerzorg op orde te krijgen, zie Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (2011). Brand Chemie-Pack Moerdijk. Een onderzoek naar de bestrijding van (de effecten van) het grootschalige incident. Den Haag: Inspectie Openbare Orde en Veiligheid, p. 12. Tot slot liet ook de Onderzoeksraad Voor Veiligheid (OVV), die onderzoek deed naar de oorzaken van de brand alsmede naar de rol van betrokken hulpverlenende instanties bij de bestrijding van de brand, zich kritisch uit over de toezichthoudende rol van de overheid alsook over de wijze waarop de crisiscommunicatie tijdens en na de brand had plaatsgevonden, zie Onderzoeksraad Voor Veiligheid (2012). Brand bij Chemie-Pack te Moerdijk. 5 januari Den Haag: Onderzoeksraad Voor Veiligheid. 4

Ondermijnende milieucriminaliteit. Welkom!

Ondermijnende milieucriminaliteit. Welkom! Ondermijnende milieucriminaliteit Welkom! Ondermijnende milieucriminaliteit Annelies Vanlandschoot Programmamanager lectoraat Milieucriminaliteit Ondermijnende milieucriminaliteit Lectoraat Milieucriminaliteit

Nadere informatie

Karin van Wingerde, De afschrikking voorbij. Een empirische studie naar afschrikking, preventie en regelnaleving in de Nederlandse afvalbranche

Karin van Wingerde, De afschrikking voorbij. Een empirische studie naar afschrikking, preventie en regelnaleving in de Nederlandse afvalbranche BOEKBESCHOUWINGEN Karin van Wingerde, De afschrikking voorbij. Een empirische studie naar afschrikking, generale preventie en regelnaleving in de Nederlandse afvalbranche Diss. Rotterdam, promotor prof.

Nadere informatie

Bijlage 1: Gesprekspuntenlijst interviews bedrijfscases

Bijlage 1: Gesprekspuntenlijst interviews bedrijfscases Bijlage 1: Gesprekspuntenlijst interviews bedrijfscases 1. Profiel respondent Functie Achtergrond Opleiding Vorige werkkring Lengte dienstverband Positie t.o.v. management Taakopvatting in de dagelijkse

Nadere informatie

Datum 29 januari 2010 Onderwerp WODC-onderzoek 'Strafrechtelijke ontzetting uit beroep of ambt'

Datum 29 januari 2010 Onderwerp WODC-onderzoek 'Strafrechtelijke ontzetting uit beroep of ambt' > Retouradres Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.justitie.nl Onderwerp WODC-onderzoek

Nadere informatie

Internetconsultatie Wet implementatie verordening en richtlijn marktmisbruik 10 augustus 2015

Internetconsultatie Wet implementatie verordening en richtlijn marktmisbruik 10 augustus 2015 Ministerie van Financiën Korte Voorhout 7 Postbus 20201 2500 EE Den Haag Internetconsultatie Wet implementatie verordening en richtlijn marktmisbruik 10 augustus 2015 Reactie van: VERENIGING VAN EFFECTENBEZITTERS

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2014 2015 33 662 Wijziging van de Wet bescherming persoonsgegevens en enige andere wetten in verband met de invoering van een meldplicht bij de doorbreking

Nadere informatie

Medley Handhaving & Gedrag. Gericht en effectief handhavingsbeleid

Medley Handhaving & Gedrag. Gericht en effectief handhavingsbeleid Medley Handhaving & Gedrag Gericht en effectief handhavingsbeleid Congres Handhaven en Gedrag 5 november 2009 Handhaving & Regelnaleving Regelgeving: gericht op realisatie beleidsdoelen Beleidsrealisatie:afhankelijk

Nadere informatie

MALADAPTIVE SOCIAL BEHAVIOUR OF STUDENTS IN SECONDARY VOCATIONAL EDUCATION

MALADAPTIVE SOCIAL BEHAVIOUR OF STUDENTS IN SECONDARY VOCATIONAL EDUCATION MALADAPTIVE SOCIAL BEHAVIOUR OF STUDENTS IN SECONDARY VOCATIONAL EDUCATION PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad van Doctor aan de Universiteit Leiden op gezag van de Rector Magnificus Dr. D. D. Breimer,

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

CORPORATE MEDIA GOVERNANCE

CORPORATE MEDIA GOVERNANCE CORPORATE MEDIA GOVERNANCE corporate authority 0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Cover Foto: Associated Press/Reporters/Gerald Herbert Vormgeving en opmaak: Brigitte van Loon, anima mia, Rotterdam, Nederland Eindredactie:

Nadere informatie

MEMORIE VAN TOELICHTING. 1. Inleiding

MEMORIE VAN TOELICHTING. 1. Inleiding Implementatie van de richtlijn 2014/62/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende de strafrechtelijke bescherming van de euro en andere munten tegen valsemunterij en ter vervanging

Nadere informatie

Deelneming aan een criminele organisatie

Deelneming aan een criminele organisatie Deelneming aan een criminele organisatie Participation in a criminal organization Een onderzoek naar de strafbaarstellingen in artikel 140 Sr A research into the offences in Article 140 Penal Code PROEFSCHRIFT

Nadere informatie

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG Post Bits of Freedom Bank 55 47 06 512 M +31 613380036 Postbus 10746 KvK 34 12 12 86 E ton.siedsma@bof.nl 1001 ES Amsterdam W https://www.bof.nl Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 872 Wijziging van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (verbetering vergunningverlening, toezicht en handhaving) Nr. 2 VOORSTEL VAN WET

Nadere informatie

De kwaliteitsrekening

De kwaliteitsrekening De kwaliteitsrekening VRIJE UNIVERSITEIT De kwaliteitsrekening ACADEMISCH PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad Doctor aan de Vrije Universiteit Amsterdam, op gezag van de rector magnificus prof.dr.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 29 304 Certificatie en accreditatie in het kader van het overheidsbeleid Nr. 5 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 481 Wijziging van de Wet handhaving consumentenbescherming en de Luchtvaartwet ter implementatie van Verordening (EG) nr. 1008/2008 inzake gemeenschappelijke

Nadere informatie

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 ... No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 Bij Kabinetsmissive van 18 juni 2012, no.12.001344, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Veiligheid en Justitie, bij de Afdeling advisering

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING FILM DE CONCURRENTEN

DOCENTENHANDLEIDING FILM DE CONCURRENTEN DOCENTENHANDLEIDING FILM DE CONCURRENTEN Colofon Auteur: Met dank aan: Ton Bielderman Stefan Vollering, Pablo Amador Sanchez, Loes Broer-Nieuwenhuis, Judith van Tartwijk Vormgeving, opmaak: Uitgeverij

Nadere informatie

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Een rechtsvergelijking tussen Nederland, Noorwegen en Zweden Child maintenance: a shared responsibility A legal comparison between the Netherlands,

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING

SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 6.11.2007 SEC(2007) 1425 WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE Begeleidend document bij het Voorstel voor een kaderbesluit van de Raad tot wijziging

Nadere informatie

wet aangenomen, maar ratificatie nog niet bekendgemaakt

wet aangenomen, maar ratificatie nog niet bekendgemaakt Brussel, 23 Mei 2001 Bijna zes jaar nadat de overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen (de BFB-overeenkomst) werd opgesteld, werkt het ontbreken van

Nadere informatie

Risicocommunicatie. Gezondheid als uitgangspunt, een kwestie van vertrouwen?? Henk Jans, arts Inhoudsmanager Bureau GMV 10 juli 2008

Risicocommunicatie. Gezondheid als uitgangspunt, een kwestie van vertrouwen?? Henk Jans, arts Inhoudsmanager Bureau GMV 10 juli 2008 Risicocommunicatie Gezondheid als uitgangspunt, een kwestie van vertrouwen?? Henk Jans, arts Inhoudsmanager Bureau GMV 10 juli 2008 Presentatie Beleving risico s in relatie tot (praktijk) Wat is een risico?

Nadere informatie

Het Belgisch una via-model in fiscale strafzaken

Het Belgisch una via-model in fiscale strafzaken Het Belgisch una via-model in fiscale strafzaken Een vervolging en een beteugeling langs één weg? Ragheno Business Park, Motstraat 30, 2800 Mechelen tel. 0800 40 300 fax 0800 17 529 www.kluwer.be info@kluwer.be

Nadere informatie

31 mei 2012 z2012-00245

31 mei 2012 z2012-00245 De Staatssecretaris van Financiën Postbus 20201 2500 EE DEN HAAG 31 mei 2012 26 maart 2012 Adviesaanvraag inzake openbaarheid WOZwaarde Geachte, Bij brief van 22 maart 2012 verzoekt u, mede namens de Minister

Nadere informatie

Benelux... 121 Verdrag 27 juni 1962 aangaande de uitlevering en de rechtshulp in strafzaken tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom

Benelux... 121 Verdrag 27 juni 1962 aangaande de uitlevering en de rechtshulp in strafzaken tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom INHOUD Nationaal... 13 Artikelen 3-4 Strafwetboek (Wet 8 juni 1867)... 14 Wet 1 oktober 1833 op de uitleveringen... 15 Uitleveringswet 15 maart 1874... 17 Artikelen 6 14 Voorafgaande Titel Wetboek van

Nadere informatie

Datum 28 februari 2013 Onderwerp Beantwoording kamervragen over vervolgingen en veroordelingen wegens majesteitsschennis

Datum 28 februari 2013 Onderwerp Beantwoording kamervragen over vervolgingen en veroordelingen wegens majesteitsschennis 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG Post Bits of Freedom Bank 55 47 06 512 M +31 (0)6 13 38 00 36 Postbus 10746 KvK 34 12 12 86 E ton.siedsma@bof.nl 1001 ES Amsterdam W https://www.bof.nl Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie

Nadere informatie

Nieuwsbrief artikel 55ab Wet bodembescherming (Wbb): Aan de slag met de aanpak van de spoedlocaties

Nieuwsbrief artikel 55ab Wet bodembescherming (Wbb): Aan de slag met de aanpak van de spoedlocaties Nieuwsbrief artikel 55ab Wet bodembescherming (Wbb): Aan de slag met de aanpak van de spoedlocaties Beste collega s, De Wet bodembescherming is per 1 februari ondermeer gewijzigd om belemmeringen voor

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

VERRASSINGSBEZOEK VAN DNB OF AFM. Een korte handleiding

VERRASSINGSBEZOEK VAN DNB OF AFM. Een korte handleiding VERRASSINGSBEZOEK VAN DNB OF AFM Een korte handleiding Inleiding De autoriteiten verantwoordelijk voor de handhaving van de Wet op het financieel toezicht ( Wft ) en de Pensioenwet ( Pw ) De Nederlandsche

Nadere informatie

mr. P.C. Cup mr.ing. C.R. van den Berg Kamer D0353 Directoraat-Generaal Milieu Interne postcode 880 Directie Strategie en Bestuur

mr. P.C. Cup mr.ing. C.R. van den Berg Kamer D0353 Directoraat-Generaal Milieu Interne postcode 880 Directie Strategie en Bestuur Gemeenschappelijke Dienst Directie Juridische Zaken AJBZ mr. P.C. Cup mr.ing. C.R. van den Berg Kamer D0353 Directoraat-Generaal Milieu Interne postcode 880 Directie Strategie en Bestuur Telefoon 070 339

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 081 Implementatie van de richtlijn 2014/62/EU van het Europees parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende de strafrechtelijke bescherming

Nadere informatie

15730/14 ver/ons/hw 1 DG D 2C

15730/14 ver/ons/hw 1 DG D 2C Raad van de Europese Unie Brussel, 25 november 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2012/0010 (COD) 15730/14 DATAPROTECT 173 JAI 903 DAPIX 177 FREMP 213 COMIX 622 CODEC 2289 NOTA van: aan: Betreft:

Nadere informatie

De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam

De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam Afdelingsoverleg NS-Beleid Donderdag 9 april 2009 Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Inhoud presentatie De Keizer Kennismakelaar HAP -

Nadere informatie

Nationaal... 13 Benelux... 89 Prüm... 115 Europese Unie... 133

Nationaal... 13 Benelux... 89 Prüm... 115 Europese Unie... 133 Inhoudstafel Nationaal... 13 Artikelen 3-4 Strafwetboek (Wet 8 juni 1867)... 15 Wet 1 oktober 1833 op de uitleveringen... 16 Uitleveringswet 15 maart 1874... 17 Artikelen 6 14 Voorafgaande Titel Wetboek

Nadere informatie

7768/15 ADD 1 REV 1 mak/hh 1 DPG

7768/15 ADD 1 REV 1 mak/hh 1 DPG Raad van de Europese Unie Brussel, 17 april 2015 (OR. fr) Interinstitutioneel dossier: 2013/0025 (COD) 7768/15 ADD 1 REV 1 CODEC 463 EF 65 ECOFIN 235 DROIPEN 30 CRIMORG 32 NOTA I/A-PUNT van: aan: Betreft:

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG a 1 1 > Retouradres: Postbus 20901, 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGeneraal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 16 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer

Eindexamen maatschappijleer Opgave 3 Criminaliteit in Nederland tekst 1 2 30 3 40 4 In Nederland worden per jaar zo n vijf en een half miljoen misdrijven gepleegd. Ruim anderhalf miljoen daarvan komt ter kennis van de politie. Uiteindelijk

Nadere informatie

Verordening handhaving Wet werk en bijstand gemeente Oosterhout

Verordening handhaving Wet werk en bijstand gemeente Oosterhout Verordening handhaving Wet werk en bijstand gemeente Oosterhout Wetstechnische informatie Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie Officiële naam regeling Besloten door Deze versie is geldig tot (als

Nadere informatie

Datum 4 december 2015 Betreft Beantwoording van vragen over misstanden in de nertsenhouderij en massale uitbreidingen door nertsenhouders

Datum 4 december 2015 Betreft Beantwoording van vragen over misstanden in de nertsenhouderij en massale uitbreidingen door nertsenhouders > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Agro en Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

Uitkomsten onderzoek Controle en Vertrouwen. 7 mei 2012

Uitkomsten onderzoek Controle en Vertrouwen. 7 mei 2012 Uitkomsten onderzoek Controle en Vertrouwen 7 mei 2012 Voorwoord Onderwerp: resultaten onderzoek Controle en Vertrouwen Geachte heer, mevrouw, Hartelijk dank voor uw medewerking aan het onderzoek naar

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol P5_TA(2002)0269 Toekomstige ontwikkeling van Europol Aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad over de toekomstige ontwikkeling van Europol en zijn volledige opneming in het institutioneel bestel

Nadere informatie

Toezicht en Handhaving: Hoe het anders moet en kan: de praktijk. (Systeemgericht toezicht in Noord Brabant)

Toezicht en Handhaving: Hoe het anders moet en kan: de praktijk. (Systeemgericht toezicht in Noord Brabant) Toezicht en Handhaving: Hoe het anders moet en kan: de praktijk (Systeemgericht toezicht in Noord Brabant) Paul Meerman Beleidsmedewerker, projectleider Provincie Noord Brabant Martin de Bree Next Step

Nadere informatie

RECHT EN EFFICIENTIE

RECHT EN EFFICIENTIE RECHT EN EFFICIENTIE Een inleiding in de economische analyse van het recht Eindredactie: dr. B.C.J. van Velthoven dr. P.W. van Wijck Met bijdragen van: dr. C.P. van Beers mw. mr. drs. A.E.H. Huygen prof.

Nadere informatie

D66-notitie. Veiliger omgaan met Chemie

D66-notitie. Veiliger omgaan met Chemie D66-notitie Veiliger omgaan met Chemie Stientje van Veldhoven, Tweede Kamerlid Paul Breitbarth, Statenlid Zuid-Holland 20 juni 2013 Kansen, maar ook risico s Nederland kent een grote chemische industrie

Nadere informatie

verklaring omtrent rechtmatigheid

verklaring omtrent rechtmatigheid POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Prins Clauslaan 20 TEL 070-381 13 00 FAX 070-381 13 01 E-MAIL info@cbpweb.nl INTERNET www.cbpweb.nl AAN Raad Nederlandse Detailhandel DATUM 17 juni

Nadere informatie

Over reputatie van verzekeraars Jan van Rijckevorsel Amsterdam School of Economics & ACIS

Over reputatie van verzekeraars Jan van Rijckevorsel Amsterdam School of Economics & ACIS Over reputatie van verzekeraars Jan van Rijckevorsel Amsterdam School of Economics & ACIS Jan van Rijckevorsel Maart 2010 1 Definities Jan van Rijckevorsel Maart 2010 2 Reputatie Reputatie is de goede

Nadere informatie

Gezamenlijke aanpak heling Rotterdam

Gezamenlijke aanpak heling Rotterdam Gezamenlijke aanpak heling Rotterdam Portefeuillehouder politie: K. van Moorsel Auteurs: T.M. Timmers (politie), M.B. Verhoef (gemeente Rotterdam), A. van den Brand (OM) Status: Definitief 2015 Politie,

Nadere informatie

5 Samenvatting en conclusies

5 Samenvatting en conclusies 5 Samenvatting en conclusies In 2008 werden in Nederland bijna 5,2 miljoen mensen het slachtoffer van criminaliteit (cbs 2008). De meeste van deze slachtoffers kregen te maken met diefstal of vernieling,

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 februari 2002 (18.02) (OR. fr) 6249/02 Interinstitutioneel dossier: 2001/0114 (CNS) LIMITE

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 februari 2002 (18.02) (OR. fr) 6249/02 Interinstitutioneel dossier: 2001/0114 (CNS) LIMITE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 14 februari 2002 (18.02) (OR. fr) 6249/02 Interinstitutioneel dossier: 2001/0114 (CNS) LIMITE DROIPEN 9 CORDROGUE 19 NOTA van: het voorzitterschap aan: het Comité van

Nadere informatie

Onderzoek Soft controls bij interne accountantsdiensten: Terugkoppeling bevindingen

Onderzoek Soft controls bij interne accountantsdiensten: Terugkoppeling bevindingen RISK & COMPLIANCE Onderzoek Soft controls bij interne accountantsdiensten: Terugkoppeling bevindingen 16 februari 2010 ADVISORY Onderwerp: Onderzoek Soft controls binnen interne accountantsdiensten Geachte

Nadere informatie

Aansprakelijkheid van bestuurders en zaakvoerders

Aansprakelijkheid van bestuurders en zaakvoerders Aansprakelijkheid van bestuurders en zaakvoerders Peter VERSCHELDEN Accountant Moore Stephens Verschelden, Accountants en Belastingconsulenten Bedrijfsrevisor Moore Stephens Verschelden, Bedrijfsrevisoren

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Juridische en Operationele Aangelegenheden Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag De Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

Samenwerkingsprotocol CBP-IGZ

Samenwerkingsprotocol CBP-IGZ Samenwerkingsprotocol CBP-IGZ Afspraken tussen het College bescherming persoonsgegevens en de Inspectie voor de gezondheidszorg over de wijze van samenwerking bij het toezicht op de naleving van de bepalingen

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 1996 1997 Nr. 352 24 139 Regels met betrekking tot naar buitenlands recht opgerichte, rechtspersoonlijkheid bezittende kapitaalvennootschappen die hun werkzaamheid

Nadere informatie

rechtspositie van mensen met een verstandelijke handicap

rechtspositie van mensen met een verstandelijke handicap BJ.M. FREDERIKS rechtspositie van mensen met een verstandelijke handicap Van beperking naar ontplooiing Sdu Uitgevers 2004 Lijst van afkortingen 15 1. Inleiding 19 1.1 Aanleiding 20 1.2 Het juridische

Nadere informatie

Workshop 3 (Guido Suurmond)

Workshop 3 (Guido Suurmond) Workshop 3 () - Als de regelgeving technisch ingewikkeld is, zodat de ondernemer die moeilijk kan kennen; - Als de ondernemer gemotiveerd is de regels na te leven; - Als de ondernemer niet bewust de regels

Nadere informatie

Controles vuurwerkverkooppunten 2013

Controles vuurwerkverkooppunten 2013 Controles vuurwerkverkooppunten 2013 Documentnummer : 21719497 Datum : 30 januari 2014 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Aanpak 2013 3 3 Resultaat 4 4 Vuurwerkcontroles 2014 5 5 Aanbevelingen 6 Verslag vuurwerkcontroles

Nadere informatie

ALGEMENE WET BESTUURSRECHT

ALGEMENE WET BESTUURSRECHT ALGEMENE WET BESTUURSRECHT Besluitvorming Toezicht Sancties Rechtsgebied bestuursrecht oktober 2011 Rechtsgebied bestuursrecht Verhoudingen tussen bestuursorgaan/belanghebbende - stelt het bestuur is staat

Nadere informatie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie Vaak gestelde vragen over het Hof van Justitie van de Europese Unie WAAROM EEN HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE (HVJ-EU)? Om Europa op te bouwen hebben een aantal staten (thans 28) onderling verdragen

Nadere informatie

Governance en de rol van de RvT. 8 mei 2013. Prof. dr. J. Bossert Zijlstra Center VU

Governance en de rol van de RvT. 8 mei 2013. Prof. dr. J. Bossert Zijlstra Center VU Het Zijlstra Center for Public Control and Governance Vrije Universiteit Amsterdam Governance en de rol van de RvT 8 mei 2013 Prof. dr. J. Bossert Zijlstra Center VU Inhoudsopgave Doen we het goed? Doen

Nadere informatie

Camera-toezicht op de werkplek

Camera-toezicht op de werkplek Camera-toezicht op de werkplek december 2006 mr De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel noch de auteur noch kan aansprakelijk worden gesteld

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Dartel, Hans van Title: Naar een handelingsgericht ethiekbeleid voor zorgorganisaties

Nadere informatie

Veehouderij en volksgezondheid

Veehouderij en volksgezondheid Veehouderij en volksgezondheid Stand van zaken wetgeving en jurisprudentie Peter Bokelaar Inleiding Gezondheidseffecten veehouderij nog steeds een actueel thema. Q-koorts uitbraak in 2008/2009: bewustwording

Nadere informatie

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker 0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I Een Goed Tweegesprek Mart Bakker I 0695019x_binnen 21-06-2004 11:51 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017 3 Een goed feedbackgesprek

Nadere informatie

2007 WODC, ministerie van Justitie / St. INTRAVAL. Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl

2007 WODC, ministerie van Justitie / St. INTRAVAL. Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl COLOFON 2007 WODC, ministerie van Justitie / St. INTRAVAL Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl Kantoor Groningen: Kantoor Rotterdam: St. Jansstraat 2C Goudsesingel 184 Telefoon

Nadere informatie

Gezondheidsstrafrecht

Gezondheidsstrafrecht Gezondheidsstrafrecht Mr. dr. W.L.J.M Duijst Deventer 2014 Omslagontwerp: H2R creatievecommunicatie ISBN 978-90-13-12600-6 E-book 978-90-13-12601-3 NUR 824-410 2014, W.L.J.M. Duijst Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Meldplicht Datalekken Boetebevoegdheid toezichthouder Sebyde Privacy Impact Programma

Meldplicht Datalekken Boetebevoegdheid toezichthouder Sebyde Privacy Impact Programma Meldplicht Datalekken Boetebevoegdheid toezichthouder Sebyde Privacy Impact Programma Samenvatting Er zijn een aantal belangrijke wijzigingen doorgevoerd in de wetgeving met betrekking tot de privacy van

Nadere informatie

(2002/C 42/07) Gelet op de Overeenkomst tot oprichting van een Europese Politiedienst ( 1 ), inzonderheid op artikel 43, lid 1,

(2002/C 42/07) Gelet op de Overeenkomst tot oprichting van een Europese Politiedienst ( 1 ), inzonderheid op artikel 43, lid 1, C 42/8 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 15.2.2002 II (Voorbereidende besluiten krachtens titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie) Initiatief van het Koninkrijk Belgiº en het

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling

Klokkenluidersregeling REGELING INZAKE HET OMGAAN MET EEN VERMOEDEN VAN EEN MISSTAND HOOFDSTUK 1. DEFINITIES Artikel 1. Definities In deze regeling worden de volgende definities gebruikt: betrokkene: degene die al dan niet in

Nadere informatie

Samenvatting. Aanleiding voor het onderzoek

Samenvatting. Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting Aanleiding voor het onderzoek Het nationale bestuursrecht is van oudsher verbonden met het territorialiteitsbeginsel. Volgens dat beginsel is een autoriteit alleen bevoegd op het grondgebied

Nadere informatie

mr Jack Blom 13-09-2011 Functioneel Parket De juiste zaken goed doen

mr Jack Blom 13-09-2011 Functioneel Parket De juiste zaken goed doen mr Jack Blom 13-09-2011 Functioneel Parket De juiste zaken goed doen Wabo Wet algemene bepalingen omgevingsrecht Indeling Inwerkingtreding Doel Vraag -Strafrechtelijk -Bestuursrechtelijk Conclusie Toekomst

Nadere informatie

Toezicht op rechtspersonen

Toezicht op rechtspersonen Toezicht op rechtspersonen 0Inhoud 4 5 5 6 6 8 8 9 12 12 13 13 15 1. Inleiding 2. Wat is toezicht op rechtspersonen 3. Welke vormen van toezicht op rechtspersonen zijn er 4. Risicomelding Automatische

Nadere informatie

Privacy en Innovatie in Balans

Privacy en Innovatie in Balans Privacy en Innovatie in Balans Peter Hustinx Jaarcongres ECP 20 november 2014, Den Haag Sense of urgency Digitale Agenda: vertrouwen, informatieveiligheid en privacybescherming in het hart van de agenda

Nadere informatie

Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen

Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen Richtlijn 98/49/EG van de Raad van 29 juni 1998 betreffende de bescherming van de rechten op aanvullend pensioen van werknemers en zelfstandigen

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

Toelichting. I. Algemeen. 1. Inleiding

Toelichting. I. Algemeen. 1. Inleiding Toelichting I. Algemeen 1. Inleiding Aanleiding voor deze regeling is de wet van 21 juni 2001 houdende wijziging van de Wet milieubeheer (structuur beheer afvalstoffen) (Stb. 346) die op 8 mei 2002 in

Nadere informatie

BELEGGINGSFONDSEN NAAR BURGERLIJK RECHT

BELEGGINGSFONDSEN NAAR BURGERLIJK RECHT BELEGGINGSFONDSEN NAAR BURGERLIJK RECHT EEN WETENSCHAPPELIJKE PROEVE OP HET GEBIED VAN DE RECHTSGELEERDHEID PROEFSCHRIFT TER VERKRIJGING VAN DE GRAAD VAN DOCTOR AAN DE RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN OP

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 973 Wijziging van de Wet op de uitoefening van de diergeneeskunde 1990 (verhoging maximaal bedrag tuchtrechtelijke boete en wijziging samenstellingseisen

Nadere informatie

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau enz. enz. enz.

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau enz. enz. enz. Wijziging van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, in verband met de omzetting van Richtlijn 2014/104/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 november

Nadere informatie

Leven met angst voor ernstige ziektes

Leven met angst voor ernstige ziektes Leven met angst voor ernstige ziektes Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op

Nadere informatie

Verkenning bestuurlijke boete archeologie

Verkenning bestuurlijke boete archeologie Verkenning bestuurlijke boete archeologie Inleiding: In de Monumentenwet 1988 bestaat de sanctiemogelijkheid van het intrekken van de opgravingsvergunning, indien de vergunninghouder naar het oordeel van

Nadere informatie

Strafrechtelijke aansprakelijkheid van ondernemingen en managers

Strafrechtelijke aansprakelijkheid van ondernemingen en managers Strafrechtelijke aansprakelijkheid van ondernemingen en managers Het team David Schreuders Partner Litigation & Regulatory Léon Korsten Partner Litigation & Regulatory 3 Wat gaan we bespreken? Aansprakelijkheid

Nadere informatie

Medische gegevens zijn geclassificeerd als bijzondere persoonsgegevens en vragen extra aandacht!

Medische gegevens zijn geclassificeerd als bijzondere persoonsgegevens en vragen extra aandacht! Privacy is het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. Privacy van informatie is de afwezigheid van informatie over onszelf bij anderen en bovendien het verbod aan anderen om zonder onze

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 529 Wijziging van de Wet op de jeugdzorg en Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, de Algemene Kinderbijslagwet en de Wet Landelijk Bureau Inning

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 28 089 Gezondheid en milieu Nr. 16 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Strikt vertrouwelijk Statutaire naam t.a.v. de directie Correspondentieadres / Postbus Correspondetie postcode / Plaats.

Strikt vertrouwelijk Statutaire naam t.a.v. de directie Correspondentieadres / Postbus Correspondetie postcode / Plaats. Strikt vertrouwelijk Statutaire naam t.a.v. de directie Correspondentieadres / Postbus Correspondetie postcode / Plaats Datum 28 maart 2008 Ons kenmerk TT1A-YKe-08021449 Pagina 1 van 4 Betreft Last onder

Nadere informatie

Partijautonomie in het relatievermogensrecht

Partijautonomie in het relatievermogensrecht Partijautonomie in het relatievermogensrecht Initium sapientiae timor Dei Laudatio eius manet in saeculum saeculi Voor Pauline, Pien, Josephine en Eleonore Partij autonomie in het relatievermogensrecht

Nadere informatie

Selectie van maatwerkprogramma s

Selectie van maatwerkprogramma s Selectie van maatwerkprogramma s Onderwerp Opdrachtgevers Reacties van deelnemers Actualiteiten bestuursrecht Ministerie van Justitie, Aruba (2012) Zeer onderhoudende docent! Heerlijk om bij hem les te

Nadere informatie

- 1 - De Nederlandsche Bank NV (DNB) legt een bestuurlijke boete als bedoeld in artikel 1:80 en 1:81 van de Wft, op aan:

- 1 - De Nederlandsche Bank NV (DNB) legt een bestuurlijke boete als bedoeld in artikel 1:80 en 1:81 van de Wft, op aan: - 1 - Beschikking tot het opleggen van een bestuurlijke boete aan Matrix Asset Management B.V. als bedoeld in artikel 1:80 van de Wet op het financieel toezicht Gelet op artikel 1:80, 1:81, 1:98 en 3:72,

Nadere informatie

Alternative Disposal of Criminal Cases by the Prosecutor: Comparing the Netherlands and South Africa A.M. Anderson

Alternative Disposal of Criminal Cases by the Prosecutor: Comparing the Netherlands and South Africa A.M. Anderson Alternative Disposal of Criminal Cases by the Prosecutor: Comparing the Netherlands and South Africa A.M. Anderson ALTERNATIVE DISPOSAL OF CRIMINAL CASES BY THE PROSECUTOR: COMPARING THE NETHERLANDS AND

Nadere informatie