Argumentatie Instroomeisen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Argumentatie Instroomeisen"

Transcriptie

1 Argumentatie Instroomeisen HBO-I stichting juni 2010 HBO-I stichting Postbus MB Amsterdam T F

2 Inhoud Pagina Inleiding...3 Leeswijzer...5 Samenvatting argumentatie algemeen...6 Samenvatting argumentatie specifiek Ondersteuning bedrijfsleven Chiel Renique, portefeuillehouder onderwijs VNO NCW: uitspraak/mening Raad van Advies HBO-I ICT~Office: de ICT-branche is breed Berry Derksen, auteur Trends in IT en Hoofddocent Kwaliteit van de Informatievoorziening Vrije Universiteit te Amsterdam: HBO-i-man/vrouw wiskunde? Onlogisch! Gerard van Oortmerssen, directeur ICT Regie: Informatica eigenlijk geen bèta Bernd Taselaar, directeur ICT~Office: Voor elke havist een geschikte ICT-opleiding Ondersteuning met cijfermatig materiaal Havisten zijn competent genoeg ICT-Mentality groepen Cijfermateriaal Studiesucces en aansluiting Wiskunde uit de onderbouw is voldoende Intake bij diversiteit instroom is belangrijk en door accreditatiekader geborgd Bedrijfskundige Informatica en de sector Economie Ondersteuning onderwijs Intake en bijscholing: testimonial Wim Smit, opleidingscoördinator Informatica: omgaan met diversiteit van de instroom Cees Terlouw, directeur Lica en lector Instroommanagement & Aansluiting: WI alleen bij Technische Informatica Testimonial Hans van der Meer, teamleider BI, Hogeschool Utrecht: studenten doen het goed Erik Barendsen, hoogleraar Informatica Universiteit Nijmegen: laat wiskunde Instroomeis los en neem zelf relevante wiskunde-gerelateerde elementen op in de opleiding Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 1

3 3.5. Bert Zwaneveld, hoogleraar Informatica Open Universiteit nuanceert de uitspraken van Terlouw: Informatica is een serieus vak Wil van de Bogaard, teamleider BI, Avans hogeschool Breda: Havo en MBO geen probleem met logisch redeneren Hans Corstjens, directeur Platform Bèta Techniek ondersteunt de uitgangspunten van het HBO-I Aansluiting HvA-UvA: Instroomtoets test logisch denken Deny Smeets, directeur ICA Hogeschool Arnhem-Nijmegen: succes zonder wiskundige vooropleidingseisen Science Guide: Gerrit van der Hoeven, opleidingsdirecteur Creative Technology in Twente: we laten studenten toe ongeacht hun profiel Bijlage ad 1.2. Instroomprofielen ICT~Office, uitspraken Bernd Taselaar, 9 februari Bijlage ad 1.3:. De HBO-I er van de toekomst is een kleurrijk geheel!, Barry Derksen, MSc MMC CISA CGEIT RI, december Bijlage ad 2.1:. Havisten competent naar het HBO: Competentieprofiel voor de overgang van havo naar hbo, ICE en SHC, Bijlage ad 2.2: ICT-Mentality...35 Bijlage ad 2.3: Instroom havo profielen...37 Bijlage ad 3.2:. Is wiskunde een noodzakelijke vooropleidingseis voor een hbobachelor Informatica?, Dr. Cees Terlouw, 18 december Bijlage ad 3.4:. Wiskunde-instroomeisen voor HBO-informatica, Erik Barendsen, Institute for Computing and Information Sciences & Graduate School of Education (ILS-RU), Radboud Universiteit Nijmegen...49 Bijlage ad 3.5:. Ingangseisen voor hbo Inf, Bert Zwaneveld, 18 januari Bijlage ad 3.8:. Admission Procedure for MSc SNE...53 Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 2

4 Inleiding Een wereld zonder ict is niet meer denkbaar; ict is onmisbaar geworden. Zonder ict geen webwinkels, administratiesystemen, internet, games etc. De tijd ligt achter ons dat ict synoniem was met computers, automatiseringssystemen én met wiskunde. De enorme verbreding van de toepassingsgebieden van ict impliceert tevens dat de eisen die aan afgestudeerde hbo ers worden gesteld sterk gedifferentieerd zijn geworden. We zien dat ook terug in het onderwijsaanbod in het hbo. We zien dat insgelijks terug in de belangstelling van jongeren voor de betreffende opleidingen. De één wil computers bouwen. De ander wil software of games ontwikkelen. Weer een ander wil ict kunnen toepassen bijvoorbeeld in de wereld van de media, de creative industrie of de sport. Aan al die mensen is behoefte. Sterker nog die behoefte neemt toe. Wij als HBO-I, het platform van ict-opleidingen in het hbo, willen onze opleidingen meer richten op die verbreding van toepassingsgebieden. Die verbreding komt logischerwijze ook tot uiting in de eisen die moeten worden gesteld aan instromende studenten. Uiteraard staat buiten kijf dat geen concessies aan de kwaliteit van de opleidingen mogen worden gedaan. Integendeel, die moet omhoog. Wat betreft is, ook voor ons, de publicatie Kwaliteit als Opdracht van de HBO-raad richtsnoer. Het is ook tegen deze achtergrond dat wij u vorig jaar hebben voorgesteld om onze wens te ondersteunen de in de OCW-regeling opgenomen instroomeis wiskunde, te laten vervallen voor de meer gamma-achtige opleidingen Bedrijfskundige Informatica en Informatica maar te handhaven voor de meer bèta-achtige opleiding Technische Informatica. U heeft ons toen, terecht, aangegeven dat daarvoor dan adequate argumentatie zou moeten aangeleverd. Wij hebben die handschoen opgepakt. We zijn gaan praten met vertegenwoordigers uit het werkveld, met ict-bedrijven en met ict-wetenschappers. Ook hebben we ons cijfer-huiswerk gedaan en onze docenten gepolst. Dat alles is gebundeld en die bundel wordt u hierbij aangeboden. Enkele voorbeelden. Gerard van Ootmerssen, directeur ICT Regie, zegt:,,informatica eigenlijk geen bèta.. Bernd Taselaar, directeur ICT~Office, vindt dat er voor elke havist een geschikte ICTopleiding is. Barry Derksen, auteur van Trends in IT , is van mening dat het onlogisch is om te denken dat een HBO-i man/vrouw iemand is die vooral veel van techniek, natuur- en wiskunde zou moeten weten en benadrukt het belang van andere competenties zoals mensenskills en businessmanagement. De voorzitter van de werkveldadviesgroep van HBO-I, Chiel Renique (VNO-NCW):,,Voor sommige opleidingen zoals Technische Informatica is wiskunde noodzakelijk. Maar dit geldt niet voor alle ict-opleidingen zeker niet in de huidige context van ict. Hogescholen zijn goed in staat om zelf de verantwoordelijkheid te nemen over de toelating van studenten en aan de hand van de intake te bepalen of een student in staat is de opleiding met succes te volgen. Hans Corstjens, directeur Platform Bèta Techniek:,,De wereld verandert en het domein van de ict heeft zich uitgebreid. Het PBT vindt het een goede ontwikkeling dat HBO ictopleidingen de instroom en begeleiding goed geregeld hebben en zich richten op een veel bredere doelgroep, meer doelgroepen, en zien dat meer mensen geschikt zijn en gewenst zijn om een ict-opleiding te volgen. De bijeengebrachte cijfers laten zien dat er geen significante verschillen zijn in studiesucces tussen mbo-studenten, die ict-opleidingen in het hbo volgen, met of zonder wiskunde. Er is Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 3

5 geen reden om aan te nemen dat dit ook niet geldt voor havisten. Het is daarom dat Erik Barendsen, hoogleraar Informatica Universiteit Nijmegen, zegt:,,laat wiskunde instroomeis los en neem zelf relevante wiskunde-gerelateerde elementen op in de opleiding. Wij denken dat onze argumentatie overtuigend is en spreken de hoop uit dat u die mening deelt en ons verzoek aan OCW steunt om de instroomeis wiskunde voor de opleidingen bedrijfskundige informatica en informatica te laten vervallen. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 4

6 Leeswijzer Het argumentatiedocument is in de onderstaande volgorde opgebouwd: Samenvatting argumentatie algemeen Samenvatting argumentatie specifiek Drie soorten argumentatie: 1. Ondersteuning door het bedrijfsleven 2. Ondersteuning door cijfermatig materiaal 3. Ondersteuning vertegenwoordigers uit het onderwijs Bijlagen Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 5

7 Samenvatting argumentatie algemeen In zijn algemeenheid kunnen we stellen dat: - dat de gedachte ondersteund wordt door het bedrijfsleven dat een mix aan ict ers ten goede komt aan productiviteit, creativiteit en innovatie en dat iedere gemotiveerde Havist een geschikte ict-opleiding moet kunnen kiezen. - men de gedachte ondersteunt dat voor het algemeen vormend onderwijs de minimaal 3 jaar wiskunde naast de andere algemene havo competenties en taal en rekenen voldoende is en dat wiskunde onbetwist vereist is voor de opleiding Technische Informatica. - de hogescholen voor mbo-studenten de verantwoordelijkheid en de ervaring hebben om aan de hand van een goede voorlichting, begeleiding en intake een studieroute op te stellen. Dit is niet toegestaan voor havisten terwijl zij minimaal 3 jaar wiskunde hebben gekregen. Dit is niet logisch en onredelijk. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 6

8 Samenvatting argumentatie specifiek Meer specifiek wordt dit ondersteund door het cijfermatig materiaal, betogen van vertegenwoordigers uit het onderwijs, en betogen van vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven: De betogen van vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven geven aan: 1.1: De voorzitter van de Raad van Advies, de heer C. Renique, portefeuillehouder onderwijs VNO-NCW concludeert na discussie dat de zorg voor de eindkwaliteit voorop staat. Voor sommige opleidingen zoals Technische Informatica zal dit inhouden dat wiskunde noodzakelijk is. Maar dit geldt niet voor alle ict-opleidingen zeker niet in de huidige context van ict. Hogescholen zijn goed in staat om zelf de verantwoordelijkheid te nemen over de toelating van studenten en aan de hand van de intake te bepalen of een student in staat is de opleiding met succes te volgen. De Raad van Advies ondersteunt het HBO-I bij haar inspanningen om wiskunde niet verplicht te stellen. 1.2: Instroomprofielen ICT~Office: Basiscompetentie Analytische vaardigheden gebaseerd op logisch denken. 1.3: Barry Derksen, auteur van Trends in IT en Hoofddocent Kwaliteit van de Informatievoorziening Vrije Universiteit te Amsterdam, op tijd investeren in de juiste technologie is van mening dat het onlogisch is om te denken dat een HBO-i man/vrouw iemand is die vooral veel van techniek, natuur- en wiskunde zou moeten weten en benadrukt het belang van andere competenties zoals mensenskills en businessmanagement. 1.4: Gerard van Oortmerssen, directeur ICT Regie: Informatica eigenlijk geen bèta. 1.5: Bernd Taselaar, directeur ICT~Office: Voor elke havist een geschikte ICT-opleiding. Het cijfermatig materiaal geeft aan: 2.1: Havisten met hun algemene vorming competent genoeg zijn voor goede start- en slaagkansen en geeft de wiskunde eis een verkeerd signaal af. 2.2: Het ICT-Mentality model laat zien dat de wereld groter is dan alleen functionele ict ers. 2.3: Studiesucces en aansluiting: MBO ers doen het bij hbo ict-opleidingen in het algemeen even goed als leerlingen met een HAVO vooropleiding. De instroommonitor laat zien dat de vraag over aansluiting van wiskunde voor een groot deel van de sector Informatica studenten deze vraag niet van toepassing te vinden. 2.4: Wiskunde uit de onderbouw is voldoende: succesvolle MBO er heeft evenveel wiskunde achtergrond als HAVO-C&M. 2.5: Voorlichting, begeleiding en intake is belangrijk bij de diversiteit van de instroom. Dit wordt door de hogescholen goed georganiseerd omdat een goede intake onderdeel is van de accreditatie eisen voor aansluiting en daarmee geborgd. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 7

9 2.6: De bachelor opleiding Bedrijfskundige Informatica behoort tot de sector Economie. Vanuit de BI-opleidingen is wiskunde als instroomeis niet in beeld, en zouden veeleer andere instroomeisen in beeld zijn, uit het bedrijfskundige en veranderkundige gebied. De betogen van de vertegenwoordigers uit het onderwijs geven het volgende aan: 3.1: Intake en bijscholing: testimonial Wim Smit, opleidingscoördinator Informatica: het hbo is goed geëquipeerd in het omgaan met diversiteit van de instroom. 3.2: Cees Terlouw, directeur Lica en lector Instroommanagement & Aansluiting: WI alleen bij een specifieke architectuurlaag voor programma s Technische Informatica vereist en niet bij de veranderde wereld van de andere architectuurlagen. 3.3: Testimonial Hans van der Meer, teamleider BI, Hogeschool Utrecht: de studenten doen het goed. 3.4: Erik Barendsen, hoogleraar Informatica Universiteit Nijmegen: laat wiskunde instroomeis los en neem zelf relevante wiskunde-gerelateerde elementen op in de opleiding. 3.5: Bert Zwaneveld, hoogleraar Informatica Open Universiteit nuanceert de uitspraken van Terlouw: Informatica is een serieus vak. 3.6: Wil van de Boogaard, teamleider BI, Avans hogeschool Breda: HAVO en MBO geen probleem met logisch redeneren. De ervaring leert dat zowel Havo studenten als MBO instromers geen bijzonder probleem hebben op het gebied van logisch redeneren. In het Hyperlink traject om achterstanden in te halen wordt geen wiskunde onderwezen. 3.7: Hans Corstjens, directeur Platform Bèta Techniek ondersteunt de uitgangspunten van het HBO-I. 3.8: Aansluiting HvA-UvA: Instroomtoets test logisch denken. 3.9: Deny Smeets, directeur ICA Hogeschool Arnhem-Nijmegen: succes zonder wiskundige vooropleidingseisen. 3.10: Science Guide: Gerrit van der Hoeven, opleidingsdirecteur Creative Technology in Twente: we laten studenten toe ongeacht hun profiel. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 8

10 1. Ondersteuning bedrijfsleven 1.1. Chiel Renique, portefeuillehouder onderwijs VNO NCW: uitspraak/mening Raad van Advies HBO-I De voorzitter van de Raad van Advies, de heer C. Renique van VNO-NCW, concludeert na discussie dat de zorg voor de eindkwaliteit voorop staat. Voor sommige opleidingen zoals Technische Informatica zal dit inhouden dat wiskunde noodzakelijk is. Maar dit geldt niet voor alle ict-opleidingen zeker niet in de huidige context van ict. Hogescholen zijn goed in staat om zelf de verantwoordelijkheid te nemen over de toelating van studenten en aan de hand van de intake te bepalen of een student in staat is de opleiding met succes te volgen. De Raad van Advies ondersteunt het HBO-I bij haar inspanningen om wiskunde niet verplicht te stellen. Zie Bijlage ad 1.1 voor het volledige verslag van de vergadering en de discussie. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 9

11 1.2. ICT~Office: de ICT-branche is breed De ICT-branche verwacht van het onderwijs dat zij afgestudeerde ICT ers met een solide basiskennis en de juiste attitudes afleveren, zodoende dat de kennis ervan voldoende stevig is voor directe inzetbaarheid met ruimte om zich verder te ontwikkelen, zowel vakinhoudelijk als domeinspecifiek. Het spectrum van functie- en opleidingsprofielen in de ICT-branche is breed, deze loopt van zeer technologisch tot creatief. De high-tech industrie en design zijn niet opgenomen in de instroomprofielen, deze bevatten wel de profielen: business, software en infrastructuur. Basisvaardigheden bevatten o.a. kennis van informatiesystemen en taalvaardigheid in Nederlands en Engels. Bij de basiscompetentie Analytische vaardigheden is het Analytisch vermogen belangrijk, evenals Oordeelsvorming en Probleemoplossend vermogen. Zie Bijlage ad 1.2 voor de Instroomprofielen ICT~Office. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 10

12 1.3. Berry Derksen, auteur Trends in IT en Hoofddocent Kwaliteit van de Informatievoorziening Vrije Universiteit te Amsterdam: HBO-iman/vrouw wiskunde? Onlogisch! Barry Derksen, auteur van Trends in IT , op tijd investeren in de juiste technologie is van mening dat het onlogisch is om te denken dat een HBO-i man/vrouw iemand is die vooral veel van techniek, natuur- en wiskunde zou moeten weten en benadrukt het belang van andere competenties zoals mensenskills en businessmanagement: Dat ICT iets is voor de techies of de nerds is reeds decennia geleden al naar de prullenbak verwezen. Momenteel zijn het de psychologen en andere inhoudelijk deskundigen die bepalen hoe, wat en waarmee de ICT ondersteunend is aan de (nog) verdere ICT verwevenheid in ons leven. Voor het volledige betoog zie Bijlage ad 1.3 De HBO-I er van de toekomst is een kleurrijk geheel! Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 11

13 1.4. Gerard van Oortmerssen, directeur ICT Regie: Informatica eigenlijk geen bèta. De directeur van ICT Regie ondersteunt het streven om alle HAVO-leerlingen toe te laten bij ICT-opleidingen bij het HBO. Technische Informatica houdt wel de wiskunde vooropleidingseis. Ict zit in alle sectoren en als as is zij de ruggengraat en de spil die de sectoren in beweging brengt, in beweging houdt en tot nieuwe beweging brengt. Daarvoor is veel meer nodig dan de (terecht) wiskundig goed onderlegde nerds. Jammer genoeg wreekt dit hardnekkige beeld (alle ict ers zijn wiskundig en nerd) zich op de ontwikkeling van het ict werkveld. Juist nu ict in alle sectoren zit en er deskundigen op een veel breder vlak nodig zijn, is een bredere ontwikkeling en opleiding van ict ers op het gebied van bedrijfskundige en communicatieve processen ingeperkt doordat de wiskunde instroomeis voor TI uitgebreid is naar alle ict opleidingen. Dit is een verouderd beeld wat de ontwikkeling van ict belemmert. We hebben een breder scala aan persoonlijkheden nodig. Nu wordt het beeld dat een ict er alleen maar een ict er kan worden met wiskunde en dan ook nog nerd is eenzijdig versterkt. Daardoor wordt er geen beroep gedaan op jonge mensen met andere talenten die we ook nodig hebben. Bovendien werkt dit beeld voor het interesseren van meisjes voor het ict-vakgebied helemaal averechts. Wiskunde is zeker belangrijk. Iedereen zou een brede en goede basis moeten hebben op het gebied van taal, rekenen en wiskunde (de laatste twee zijn 2 wezenlijk verschillende vakken). Die basis verdient aandacht, moet van goed niveau zijn in het hoger algemeen vormend onderwijs en is belangrijk voor elke professie. Wiskunde hoort dat te geven waarvoor het bedoeld is in het havo. Nu ligt er een nadruk op dat alleen via wiskunde opgeleid kan worden voor ict er. Dit wordt versterkt door het vak informatica. Er zou een ICT-vak in de havo basis moeten zijn dat een breed beeld geeft van het ict-domein en jonge mensen inspireert, verleidt, nieuwsgierig maakt naar meer. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 12

14 1.5. Bernd Taselaar, directeur ICT~Office: Voor elke havist een geschikte ICT-opleiding De ICT-professional vindt innovatie leuk, heeft een brede kennisbasis,kan goed communiceren, is creatief, en klantgericht. Kortom, de ICT-professional probleemoplossend bezig met het toepassen van technologieën. Elke havist moet in principe toelaatbaar zijn voor alle ICT-opleidingen hooguit met uitzondering van de meest technische opleiding Technische Informatica. Niet alleen komen daarmee alle aspecten van het ICT-vakgebied beter tot zijn recht, ook zal het imago van ICT aantrekkelijker worden. Maar hoe leuk ICT ook is; studenten die een HBO ICT-opleiding met succes willen volgen moeten ook beschikken over motivatie, doorzettingsvermogen en zelfkennis. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 13

15 2. Ondersteuning met cijfermatig materiaal 2.1. Havisten zijn competent genoeg Een onderzoek van het Bureau ICE en Stichting Havisten Competent geeft aan dat het HAVO kiest voor het sturen op algemeen vormende (en niet op branche specifieke) competenties en voldoende niveau in de vakken taal, rekenen en Engels voor leerlingen voor het slagen van een student in het hbo. Het HAVO met het brede uitgangspunt algemeen voorbereidend te zijn sluit uitstekend aan op het domein van de Bachelor of ICT waarvoor juist die algemene competenties voor het bedoelde start- en slaagvermogen in de diversiteit van leerwegen garandeert. Zie Bijlage ad 2.1: Havisten competent naar het HBO: Competentieprofiel voor de overgang van havo naar hbo, ICE en SHC, 2006, voor de hoofdlijnen en nog meer conclusies. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 14

16 2.2. ICT-Mentality groepen Het ICT-Mentality model (in opdracht van het HBO-I in ontwikkeling) deelt jongeren in op basis van hun normen en waarden en hun houding ten opzichte van de wereld van ict. Doel van het model is om het imago van de ict te verbeteren en jongeren te enthousiasmeren voor ict. Het model onderscheidt 4 types jongeren: 1. functionele ict ers 2. creatieve ict ers 3. carrière ict ers 4. sociale ict ers Deze onderverdeling laat de breedte zien van het ict-domein, en de potentie die aanwezig is bij jongeren om voor een studie in de ict te gaan. Het klassieke beeld/imago van ict ligt heel dicht bij type1: de functionele ict er, en die treffen we vaak aan bij opleidingen als Technische Informatica en Embedded Software Engineering. Zie Bijlage ad 2.2 voor de boeiende en samenvattende uitleg. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 15

17 2.3. Cijfermateriaal Studiesucces en aansluiting Het IOWO voert jaarlijks een onderzoek uit onder de nieuwe studenten in het HBO, de zogenaamde instroommonitor. Een van de aspecten die bevraagd worden is de tevredenheid over de aansluiting van de vakken van de middelbare school bij de huidige opleiding. Uit de instroom monitor komt het volgende beeld naar voren: Landelijk is ongeveer 15% van de studenten ontevreden over de aansluiting van wiskunde, dit is vergelijkbaar met de cijfers van de vakken Nederlands (15%) en Engels (18%). Kijken we specifiek naar Techniek, dan is 41% ontevreden over de wiskunde aansluiting, bij Informatica is dit slechts 14%, terwijl 36% van de Informatica studenten (tegenover landelijk gemiddeld 26%) aangeeft dat deze vraag niet van toepassing is (instroommonitor ). percentage ontevreden wiskunde Nederlands Engels wiskunde bij techniek wiskunde bij informatica Gemiddeld Zie Bijlage ad 2.3 voor veel meer informatie. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 16

18 2.4. Wiskunde uit de onderbouw is voldoende Het valt moeilijk met cijfers te bewijzen dat een HAVO-leerling zonder wiskunde succesvol is in een hbo-ict studie, omdat tot nu toe alle vorige profielen of keuzepakketten een bepaald stuk wiskunde bevatten. De MBO-instroom (altijd toelaatbaar) heeft veelal een VMBO vooropleiding, en heeft weinig wiskunde onderwijs genoten op het MBO. Cijfers laten zien dat zij even succesvol zijn als de gemiddelde HAVO-leerling. De argumentatie gaat dus niet over wel of niet wiskunde, maar over het niveau van de student met een HAVO of MBO opleiding. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 17

19 2.5. Intake bij diversiteit instroom is belangrijk en door accreditatiekader geborgd Intake is belangrijk bij de diversiteit van de instroom en dit wordt goed georganiseerd door de HBO opleidingen omdat een goede intake inherent is aan de accreditatie eisen voor instroom en daarmee gegarandeerd. Voor de eis zie: Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs, NVAO, 14 feb onderwerp Programma, facet Instroom : Het programma sluit qua vorm en inhoud aan bij de kwalificaties van de instromende studenten ( ) Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 18

20 2.6. Bedrijfskundige Informatica en de sector Economie De bachelor opleiding Bedrijfskundige Informatica behoort oorspronkelijk tot de sector Economie. Vanuit dit perspectief is het vreemd dat het wiskunde als instroomeis heeft en zouden veeleer andere instroomeisen in beeld zijn, uit het bedrijfskundige en veranderkundige gebied. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 19

21 3. Ondersteuning onderwijs 3.1. Intake en bijscholing: testimonial Wim Smit, opleidingscoördinator Informatica: omgaan met diversiteit van de instroom Alle leerlingen met een MBO diploma zijn toelaatbaar bij een studie aan het HBO. Hogescholen hebben procedures ontwikkeld om de instroom van MBO-leerlingen te monitoren en te begeleiden. Afhankelijk van de gekozen richting worden steunlessen aangeboden. Leerlingen met een HAVO diploma komen naar het hbo toe met verschillende profielen en ervaringen. Tijdens de studie op het hbo wordt relatief vaak een andere studie overwogen. Ook in deze gevallen is het hbo geëquipeerd om deficiënties weg te werken Testimonial: Wim Smit, Hogeschool Leiden. Hoe gaat de opleiding Informatica van de Hogeschool Leiden om met de diversiteit van de instroom, met name de verschillende HAVO-profielen en de instroom vanuit het MBO? De opleiding Informatica van de Hogeschool Leiden staat open voor alle leerlingen van de HAVO en van het MBO. Uitgangspunt is dat deze leerlingen voldoen aan de eindtermen van de HAVO of van het MBO, en daarmee een bepaald niveau bewezen hebben. Informatica is een breed vakgebied, dat aansluit bij verschillende domeinen. Binnen de opleiding Informatica van de Hogeschool Leiden zijn voldoende mogelijkheden voor studenten om zich te specialiseren. Het eerste jaar is oriënterend, breed. De verschillende thema s bieden de student de mogelijkheid om zich te informeren en daarna te kiezen voor een richting binnen de informatica, als IT servicemanagement, innovatie en ICT, software engineering, mediatechnologie of Forensisch ICT. Vaak kiezen studenten een richting die een logisch gevolg is op hun profiel, anderen kiezen juist voor een andere richting. Studenten die een bepaalde expertise, die nodig is binnen hun specialisatie, missen worden geholpen met ondersteuningslessen en/of een speciaal blok om zich de benodigde expertise toe te eigenen. Interessant is dat studenten die voorheen gekozen hadden voor een specifiek profiel of richting binnen de HAVO of MBO, nu een paar jaar later, een bewuste keus maken voor de mogelijkheden binnen de studierichting Informatica, en de bijbehorende steunlessen ook vanzelfsprekend accepteren. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 20

22 3.2. Cees Terlouw, directeur Lica en lector Instroommanagement & Aansluiting: WI alleen bij Technische Informatica Dr. Cees Terlouw, Directeur LICA; lector Instroommanagement & Aansluiting Saxion Hogeschool onderzoekt of wiskunde een noodzakelijke vooropleidingseis is voor de hboprogramma s die onder de beschrijving van de Bachelor of ICT, met de life-cycle-fasen hardware interfacing, infrastructuur, software, bedrijfsprocessen, en gebruikersinteractie, de architectuurlagen en de beheersingsniveaus vallen. Het standpunt is: Wiskunde is alleen noodzakelijk als een bachelor zich profileert als een opleiding technische informatica, gericht op de twee onderste architectuurlagen, geldt de wiskunde b eis die hoort bij het NT-profiel. Andere profielen hebben toegang mits men - naar keuze van de opleiding - voorafgaand of tijdens het eerste jaar voldoet aan deze eis. In alle andere hbo-bachelor informaticaopleidingen hoeven geen nadere wiskunde-eisen worden gesteld, omdat de focus is gericht op de bovenste architectuurlagen. Zie Bijlage ad 3.2 voor het volledige onderzoek en betoog. Hier wordt ingegaan op de bachelor en de vragen: Over welke soort wiskunde gaat het in een mogelijke vooropleidingseis? En hoe verhoudt zich dat tot de wiskunde op het mbo? De vragen worden beantwoord, en vervolgens wordt een aantal overwegingen gegeven die uitmonden in o.a. het bovengenoemde standpunt. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 21

23 3.3. Testimonial Hans van der Meer, teamleider BI, Hogeschool Utrecht: studenten doen het goed Hans van der Meer Verzonden: woensdag 20 januari :18 Aan: Jansen, Joke J. CC: Gerritjan Boshuizen Onderwerp: RE: Werkdocument HBO-I Bij de opleidingen BI en I van Hogeschool Utrecht is de situatie als volgt: Het curriculum van BI en I gaat uit van en sluit aan op het niveau van MBO-ers met een ICTopleiding niveau 4. Deze MBO-ers hebben een wiskunde niveau dat overeenkomt met het eindniveau van het VMBO. Tijdens de MBO opleiding wordt weinig of geen aandacht besteed aan wiskunde. De gemiddelde havist heeft altijd een hoger wiskunde niveau dan dat van een mbo-er en de aansluiting op het curriculum van BI en I komt daarom niet in gevaar. De Faculteit Natuur en Techniek (waar BI en I onder vallen) hebben afgelopen najaar bijeenkomsten georganiseerd over aansluiting vo-hbo voor de technische opleidingen. Hier waren opleidingscoördinatoren en wiskundedocenten van vo en hbo uitgenodigd. De conclusie van dit overleg was dat aansluitingsproblemen meer liggen op het vlak van studiehouding en motivatie dan op wiskundedeficienties. Overigens is er dit jaar bij I een sterke stijging van de instroom van havisten met het e&m en c&m profiel. Deze studenten doen het gemiddeld bij I slechter dan de andere profielen en ook slechter dan instroom vanuit het mbo. Het leren programmeren bij I blijkt voor deze studenten soms te moeilijk. Via mijn vo-contacten heb ik begrepen dat informatica een niet al te zwaar en daarom populair keuzevak is bij de niet technische profielen. Ik ben bang dat het havo-vak niet bijdraagt aan een goed beeld van een hbo-informaticaopleiding. Bij BI doet instroom vanuit de e&m en c&m profielen het wel goed. Hans van der Meer Hogeschool Utrecht Teamleider Institute for ICT Nijenoord 1 kamer D01.05 T AS Utrecht Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 22

24 3.4. Erik Barendsen, hoogleraar Informatica Universiteit Nijmegen: laat wiskunde instroomeis los en neem zelf relevante wiskundegerelateerde elementen op in de opleiding Erik Barendsen schrijft: Het HBO-I streeft naar het loslaten van de wiskunde-instroomeis voor studenten vanuit het havo voor alle hbo-bachelor informatica-opleidingen met uitzondering van Technische Informatica. Ik ondersteun dat standpunt. Verder adviseer ik om in de hbo-bachelor opleidingen zelf relevante wiskunde-gerelateerde elementen op te nemen. Wiskunde in informatica Universeel In alle deelgebieden van de informatica is het belangrijk om een (veelal nieuwe) situatie systematisch te kunnen analyseren en beschrijven, en een probleem op een welgekozen niveau van abstractie aan te pakken en op te lossen. De algemene vaardigheden die daarmee samenhangen zijn bijvoorbeeld: modelleren, schematiseren, abstraheren, formaliseren. Deze algemene vaardigheden spelen ook een rol in de wiskunde. Verder vinden veel van de gebruikte formalismen, zoals specificatietalen en modelleermethoden, hun fundament in de wiskunde. Daarbij gaat het met name om deelgebieden als discrete wiskunde, logica en algebra. Deze observaties worden vaak als motivatie gebruikt om wiskunde als toelatingseis op te nemen. Dit is niet geheel terecht. Ten eerste komen de hier bedoelde algemene vaardigheden zelden expliciet aan de orde in de examenprogramma s. Verder hebben de genoemde wiskunde-deelgebieden een ondergeschikte rol in de VO-wiskunde. Tenslotte gaat het hier vooral om het gebruik van wiskunde als (leverancier van een) precieze taal, en niet om het uitvoeren van geavanceerde wiskundige bewerkingen. Schoolwiskunde heeft daarom een heel beperkte match : enerzijds ontbreken essentiële ingrediënten, anderzijds heeft een groot deel van het vak geen relatie met de gemeenschappelijke kern van HBOinformatica. Voor een strikte vooropleidingseis ontbreekt daarom voldoende grond. De HBO-informaticaopleidingen zullen zelf moeten zorgen dat hun studenten de algemene vaardigheden rond modelleren e.d. verwerven. Deze zouden dus onderdeel moeten zijn van de bachelorprogramma s informatica. Specifiek Voor de technische informatica zijn naast de algemene wiskundige vaardigheden ook specifieke vaardigheden onontbeerlijk. Hierbij gaat het wel om rekenen, dat wil zeggen het uitvoeren van wiskundige bewerkingen. In dit vakgebied zien we bijvoorbeeld toepassingen van calculus/analyse, lineaire algebra en kansrekening. De match met de schoolwiskunde is hier zodanig dat een voorkenniseis op zijn plaats is. Vervolgopleiding Hierboven heb ik betoogd dat algemene vaardigheden op het gebied van modelleren en formaliseren expliciet onderdeel zouden moeten uitmaken van HBO-I-opleidingen. Als daarbij (op maat gesneden) aandacht wordt besteed aan de verwante wiskunde-onderwerpen, zou dat een meerwaarde opleveren bovendien hebben studenten die te zijner tijd doorstromen naar het WO dan een streepje voor. Dat blijkt uit ervaringen met studenten die afkomstig zijn van HBO-I opleidingen die reeds een wiskundecomponent aanbieden. Zie Bijlage ad 3.4 voor het volledige betoog. Argumentatie Instroomeisen HBO-I Stichting, juni 2010 Pagina 23

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf Format samenvatting aanvraag Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking van de gehele aanvraag in plaats van uitsluitend onderstaande samenvatting dan kunt u dat kenbaar maken bij het

Nadere informatie

BACHELOROPLEIDING DEELTIJD

BACHELOROPLEIDING DEELTIJD HBO-ICT INFORMATICA BACHELOROPLEIDING DEELTIJD 2015-2016 2014-2015 LEERROUTES: BUSINESS IT & MANAGEMENT, SOFTWARE ENGINEERING, SYSTEM AND NETWORK ENGINEERING CREATING TOMORROW HBO-ICT DE VIERJARIGE DEELTIJDOPLEIDING

Nadere informatie

BOKS HBO-ICT NIOC 2013 5 APRIL 2013 MISCHA BECKERS

BOKS HBO-ICT NIOC 2013 5 APRIL 2013 MISCHA BECKERS BOKS HBO-ICT NIOC 2013 5 APRIL 2013 MISCHA BECKERS INHOUD Body of knowledge and skills (BoKS) HBO-i domeinbeschrijving Curriculumontwikkeling 3 BODY OF KNOWLEDGE AND SKILLS verantwoording veel hogescholen

Nadere informatie

Léren door te stromen en aan te sluiten

Léren door te stromen en aan te sluiten Léren door te stromen en aan te sluiten Workshop GoLeWe-conferentie Hasselt, 9 december 2010 MBO Dr. Cees Terlouw Lector Instroommanagement & Aansluiting Directeur LICA HBO Kom verder. Saxion. VO Inleiding

Nadere informatie

Beleidsplan HBO-I 2009-2012. versie november 2008

Beleidsplan HBO-I 2009-2012. versie november 2008 Beleidsplan HBO-I 2009-2012 versie november 2008 Beleidsplan HBO-I, 2009-2012 HBO-I stichting, het samenwerkingsverband van HBO Informatica-opleidingen in Nederland, november 2008 Overnemen van (delen

Nadere informatie

CREaTINg TOmORROw TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE. Hva TECHNIEK

CREaTINg TOmORROw TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE. Hva TECHNIEK CREaTINg TOmORROw 2013 2014 TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE Hva TECHNIEK HVA TECHNIEK TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE 2013-2014 Technische Bedrijfskunde: méér dan bedrijfskunde, méér dan techniek Bij de opleiding Technische

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg

Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg AVANS HOGESCHOOL Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg Jij hebt ambitie. Jij legt de lat hoog.

Nadere informatie

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Academie voor Algemeen en Financieel Management (AAFM) - Accountancy - Bedrijfseconomie - Bedrijfskunde MER - Human Resource Management WELKOM BIJ AAFM Even voorstellen:

Nadere informatie

1.Inleiding. 2.Profielen per 1 augustus 2007

1.Inleiding. 2.Profielen per 1 augustus 2007 logoocw De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk VO/OK/2003/53723 Uw kenmerk Onderwerp tweede fase havo/vwo 1.Inleiding In het algemeen

Nadere informatie

Wijziging van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 in verband met vervanging van de bijlagen

Wijziging van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 in verband met vervanging van de bijlagen Algemeen Verbindend Voorschrift Betreft de onderwijssector(en) Voortgezet onderwijs Hoger onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek Informatie CFI/ICO vo 079-3232.444 bvh 079-3232.666 Wijziging van de Regeling

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding

Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding Faculteit der Exacte Wetenschappen Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding Bedrijfswiskunde en Informatica Deel B Preambule In dit document wordt een A en een B gedeelte onderscheiden. In

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 Ten opzichte van 2009 is de instroom stabiel: -0,3 procent

Nadere informatie

hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde

hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde De beste manier om aan goed opgeleid hbo personeel te komen! Informatie en aanvragen Onno Niessen, Programmamanager Vanessa Fleuren, Start People M: 06 13

Nadere informatie

FACTSHEET MCSA SERVER 2012 Plus Microsoft Certified Solutions Associate

FACTSHEET MCSA SERVER 2012 Plus Microsoft Certified Solutions Associate 1 BUSINESS ICT MANAGEMENT STUDIES. FACTSHEET MCSA SERVER 2012 Plus Microsoft Certified Solutions Associate INCLUDED DATA CABLING AND WIRELESS NETWORKING LINUX SQL PHP CISCO - Hyper V - CLOUD Unieke opleiding

Nadere informatie

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 S AMENVATTI NG Ok t ober2015 Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe opleiding Nieuw Ad programma

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 2015-2016 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Informatica kiezen Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Voorlichtingsmateriaal voor leerlingen in havo en vwo Het vak informatica Waarom

Nadere informatie

schoolleiders, besturen, decanen, leerlingen, universiteiten en hogescholen. Er is gewezen op andere manieren om de kunstvakken de positie te laten

schoolleiders, besturen, decanen, leerlingen, universiteiten en hogescholen. Er is gewezen op andere manieren om de kunstvakken de positie te laten leraren Verslag van een gesprek van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Maria J.A. van der Hoeven met vertegenwoordigers van de organisaties van de in de kunstvakken en van het brede onderwijsveld

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie

Van mbo en havo naar hbo

Van mbo en havo naar hbo Van mbo en havo naar hbo Dick Takkenberg en Rob Kapel Studenten die naar het hbo gaan, komen vooral van het mbo en de havo. In het algemeen blijven mbo ers die een opleiding in een bepaald vak- of studiegebied

Nadere informatie

Opleidingen in het HBO met (mogelijk) een tweede loting, studiejaar 2015 2016

Opleidingen in het HBO met (mogelijk) een tweede loting, studiejaar 2015 2016 Centrale Aanmelding en Plaatsing Opleidingen in het HBO met (mogelijk) een tweede loting, studiejaar 2015 2016 Bij een aantal opleidingen/instellingen zijn na de uitvoering van de loting nog plaatsen over.

Nadere informatie

Toelatings- en vrijstellingsbeleid Hbo Bachelor Verpleegkunde

Toelatings- en vrijstellingsbeleid Hbo Bachelor Verpleegkunde Toelatings- en vrijstellingsbeleid Hbo Bachelor Verpleegkunde Toelating Hbo-ba Verpleegkunde vs.29.10.2015 Pagina 1 1. Toelatingsbeleid 1.1 Officiële toelatingseisen Als voorwaarde voor toelating tot de

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Science. De nieuwe bètabrede bacheloropleiding van de Radboud Universiteit Nijmegen

Science. De nieuwe bètabrede bacheloropleiding van de Radboud Universiteit Nijmegen Science De nieuwe bètabrede bacheloropleiding van de Radboud Universiteit Nijmegen Waarom een brede natuurwetenschappelijke opleiding? Je krijgt een brede natuurwetenschappelijke basis met vakken uit de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017 Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017 Is één van onderstaande opleidingen de opleiding waarvoor je je hebt aangemeld? Dan moet je meedoen aan de selectieprocedure (loting). Om deel

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

Voorlichting psychologie 21 mei 2015. Welkom!

Voorlichting psychologie 21 mei 2015. Welkom! Voorlichting psychologie 21 mei 2015 Welkom! Voorlichting psychologie 21 mei 2015 Sprekers: Stefanie Kwikkel, MSc Francis Voorn studieadviseur student psychologie Psychologie studeren aan de Radboud Universiteit

Nadere informatie

dienstverlenend zijn. Volop doorstroommogelijkheden

dienstverlenend zijn. Volop doorstroommogelijkheden SAMIRA KIEST ICT 1 ICT is continu in ontwikkeling. Vraagt om mensen die goed kunnen samenwerken En die dienstverlenend zijn. Volop doorstroommogelijkheden naar hbo. Veel banen. Nu en in de toekomst. 2

Nadere informatie

Foto: V.l.n.r. Bas van der Veldt (Algemeen Directeur AFAS), Margriet Jongerius (wethouder Gemeente Utrecht) en Jan Bogerd Vz CvB Hogeschool Utrecht

Foto: V.l.n.r. Bas van der Veldt (Algemeen Directeur AFAS), Margriet Jongerius (wethouder Gemeente Utrecht) en Jan Bogerd Vz CvB Hogeschool Utrecht Hogeschool Utrecht, AFAS Software en de gemeente Utrecht hebben de pilot in samenwerking ontwikkeld. Deze Utrechtse partners maken gebruik van de expertise van de Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF

Nadere informatie

Benchmark Axisopleidingen

Benchmark Axisopleidingen Benchmark Axisopleidingen In opdracht van: Platform Bèta Techniek In samenwerking met Ministerie van OCW HBO-raad Project: 2008.104 Datum: Utrecht, 22 december 2008 Auteurs: Guido Ongena, MSc. drs. Rob

Nadere informatie

Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van

Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van de Hogeschool Rotterdam. Mijn presentatie is opgebouwd

Nadere informatie

De Brede School Academie Utrecht

De Brede School Academie Utrecht OOK IN uw wijk! De Brede School Academie Utrecht Er gebeurt iets nieuws in Utrecht. Iets bijzonders. Basisscholen uit de wijken Overvecht, Hoograven, Ondiep/Zuilen, Kanaleneiland en Lombok/Oog in Al werken

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek creating tomorrow 2013 2014 Bouwkunde hva techniek HVA TECHNIEK bouwkunde 2013-2014 Bouwkunde: studeren in dé bouwplaats van Nederland Bouwkunde studeren in Amsterdam biedt veel uitdagingen. Want als er

Nadere informatie

Management summary Flitspeiling: vervroegde aanmelddatum, studiekeuzecheck en doorstroming.

Management summary Flitspeiling: vervroegde aanmelddatum, studiekeuzecheck en doorstroming. Management summary Flitspeiling: vervroegde aanmelddatum, studiekeuzecheck en doorstroming. Tussen 16 december 2013 en 1 januari 2014 heeft GfK voor het ministerie van OCW een flitspeiling uitgevoerd gericht

Nadere informatie

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Saxion Open 24 januari Deventer Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Life Science, Design & Technology ROOD Economie, Management & Organisatie BLAUW - Archeologie - Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek

Nadere informatie

www.hbo-engineering.nl Verslag Landelijk overleg Elektrotechniek - Domein HBO-Engineering Datum: 2 november 2012

www.hbo-engineering.nl Verslag Landelijk overleg Elektrotechniek - Domein HBO-Engineering Datum: 2 november 2012 Verslag Landelijk overleg Elektrotechniek - Domein HBO-Engineering Datum: 2 november 2012 Aanwezig: Jeen Postma (Hanzehogeschool Groningen - j.postma@pl.hanze.nl) Jorien Schreuder (Hogeschool van Amsterdam

Nadere informatie

De waaier van informaticadisciplines. Lex Bijlsma en Rik Bos Open Universiteit 4 april 2013

De waaier van informaticadisciplines. Lex Bijlsma en Rik Bos Open Universiteit 4 april 2013 De waaier van informaticadisciplines Lex Bijlsma en Rik Bos Open Universiteit 4 april 2013 Accreditatie Bolognaverklaring (1999): maatregelen voor internationale mobiliteit in Europees hoger onderwijs

Nadere informatie

Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland

Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Het is aan het beoordelingspanel om te bepalen of deze toelichting relevant is bij de beoordeling van de onderhavige

Nadere informatie

Bachelor of ICT Jos van Weert

Bachelor of ICT Jos van Weert Informatica-opleiding Bachelor of ICT Jos van Weert ngetallen Studenten: totaal 300-400 studenten instroom 2012: 130 (+30% tov 2011 :-)) 60% HAVO, 10% VWO, 30% MBO uitstroom: ca 50-60 bachelors per jaar

Nadere informatie

creating tomorrow Logistiek en economie Hva techniek

creating tomorrow Logistiek en economie Hva techniek creating tomorrow 2013 2014 Logistiek en economie Hva techniek HVA TECHNIEK Logistiek en Economie 2013-2014 Het muziekfestival staat op de kalender, de artiesten zijn geboekt. Maar hoe komen al die onderdelen

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2015-2016

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2015-2016 Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2015-2016 Is één van onderstaande opleidingen de opleiding waarvoor je je hebt aangemeld? Dan moet je meedoen aan de selectieprocedure (loting). Om deel

Nadere informatie

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase 11 februari 2008 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Accreditatiekader, toegespitst

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie

Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg

Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg AVANS HOGESCHOOL Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg Jij hebt ambitie. Jij legt de lat hoog.

Nadere informatie

Business Online. TOELATING Wettelijke toelatingseisen

Business Online. TOELATING Wettelijke toelatingseisen Crebo Duur Niveau Leerweg Start Locatie(s) 25162 3 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus Middachtensingel, Arnhem overgangsbewijs vwo 3 naar vwo 4 een ander bij ministeriële regeling aangewezen

Nadere informatie

31288 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid. Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

31288 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid. Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 31288 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid 31524 Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie Nr. 359 Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017 Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017 Is één van onderstaande opleidingen de opleiding waarvoor je je hebt aangemeld? Dan moet je meedoen aan de selectieprocedure (loting). Om deel

Nadere informatie

1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief advies CDHO: Engineering Engineering AOT Techniek(deeltijd) Einde instroom: 31-12-2011 Einde opleiding: 31-12-2016 Engineering

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Reflectiegesprek: toekomstbeelden

Reflectiegesprek: toekomstbeelden 1 Reflectiegesprek: toekomstbeelden 1. Mastercampussen: nog sterkere excellente partnerschappen in gezamenlijke opleidingscentra (VDAB West-Vlaanderen) 2. Leertijd+: duaal leren van de toekomst (Syntra

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 DE MASTEROPLEIDING BIOMEDICAL

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Studienamiddag Informaticawetenschappen in het leerplichtonderwijs Paleis der Academiën, Brussel, 2015-04-29 Bern Martens Lerarenopleiding Sec. Onderwijs

Nadere informatie

WORKSHOP 1W7. Persoonlijke leerschema s: tussen dromen en werkelijkheid

WORKSHOP 1W7. Persoonlijke leerschema s: tussen dromen en werkelijkheid WORKSHOP 1W7 Persoonlijke leerschema s: tussen dromen en werkelijkheid Serge Wallagh hogeschooldocent-teamleider Business IT & Management bij IICT-FNT na een lange carrière in de commerciële advisering

Nadere informatie

Het programma. l.blankers@gerritvdveen.nl

Het programma. l.blankers@gerritvdveen.nl Het programma De profielkeuze in klas 3 Op weg naar de profielkeuze De vier profielen Qompas Tips voor leerlingen Tips voor ouders Regels profielkeuze en overgangsregels l.blankers@gerritvdveen.nl De profielkeuze

Nadere informatie

FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES

FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES Voltijd Tilburg 2011/2012 COMMERCIËLE ECONOMIE FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES DIGITAL PUBLISHING STUDIES 25.M.3535.01.11 Enjoy YOUR learning community! We willen vermaakt worden, we zoeken naar

Nadere informatie

TU/e Bachelor College Herontwerp bacheloropleidingen. VSNU Conferentie Studiesucces 13 juni 2012 dr. Diana Vinke en drs.

TU/e Bachelor College Herontwerp bacheloropleidingen. VSNU Conferentie Studiesucces 13 juni 2012 dr. Diana Vinke en drs. TU/e Bachelor College Herontwerp bacheloropleidingen VSNU Conferentie Studiesucces 13 juni 2012 dr. Diana Vinke en drs. Jim Bergmans Inhoud presentatie Grote veranderingen in het TU/e bacheloronderwijs

Nadere informatie

Coördinator Wetenschap en Techniek

Coördinator Wetenschap en Techniek Coördinator Wetenschap en Techniek De post-hbo opleiding Coördinator Wetenschap en Techniek heeft tot doel leraren en middenkaderfunctionarissen toe te rusten met inzichten en vaardigheden op het gebied

Nadere informatie

Ouder(s)/verzorger(s) van leerlingen uit havo-3 en vwo-3. Goirle, 26 mei 2016. Uw kenmerk : : LOB-HV-1516-363/DIN/PUF/spe

Ouder(s)/verzorger(s) van leerlingen uit havo-3 en vwo-3. Goirle, 26 mei 2016. Uw kenmerk : : LOB-HV-1516-363/DIN/PUF/spe Ouder(s)/verzorger(s) van leerlingen uit havo-3 en vwo-3 Goirle, 26 mei 2016 Uw kenmerk : Ons kenmerk Onderwerp : LOB-HV-1516-363/DIN/PUF/spe : studievoorlichtingsavond 2 juni2016 Geachte heer/mevrouw,

Nadere informatie

Mbo-hbo. doorstroomassessment. Voor een bewuste stap naar het hbo

Mbo-hbo. doorstroomassessment. Voor een bewuste stap naar het hbo Mbo-hbo doorstroomassessment Voor een bewuste stap naar het hbo www.hva.nl/decanen/mbo.htm Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Mbo-hbo doorstroomassessment Voor een bewuste stap naar het hbo Waarom een

Nadere informatie

Talen en wetenschappen

Talen en wetenschappen Talen en Grieks- Industriële Latijn-moderne talen Latijn- Moderne talen-wiskunde Wetenschappen-wiskunde Techniek- Studieaanbod derde graad 1 Grieks Aardrijkskunde 1 2 Esthetica 1 0 Grieks 4 4 Biologie 2 1

Nadere informatie

Het Studiesuccescentrum Koersen op succes 2015-2016

Het Studiesuccescentrum Koersen op succes 2015-2016 Ik wil succesvol studeren! Het Studiesuccescentrum saxion.nl/succesvolstuderen saxion.nl/studysuccessfully Het Studiesuccescentrum (SSC) coacht, ondersteunt en verbindt zodat de student zo succesvol mogelijk

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

Was, is of komt er aandacht voor

Was, is of komt er aandacht voor Was, is of komt er aandacht voor SoftwareKwaliteit in het onderwijs? Voorjaarsevenement TestNet 2012 Leo van der Aalst Lector Software Quality and Testing at Fontys University of Applied Sciences Locaties

Nadere informatie

Bijlage bacheloropleiding Informatica 2012-2013

Bijlage bacheloropleiding Informatica 2012-2013 Bijlage bacheloropleiding Informatica 2012-2013 Bijlage I Eindtermen van de bacheloropleiding (artikel 1.3) De bachelor Informatica: a. kennis en inzicht a1. heeft kennis van en inzicht in de belangrijkste

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

OUDERAVOND DINSDAG 17 NOVEMBER 2015

OUDERAVOND DINSDAG 17 NOVEMBER 2015 OUDERAVOND DINSDAG 17 NOVEMBER 2015 2 OUDERAVOND 3 (T)VWO 2015-16 Dinsdag 17 november 2015 Op deze speciale ouderavond voor de leerlingen van klas 3 tvwo en 3 vwo krijgt u informatie over de inrichting

Nadere informatie

CREATINg ToMoRRoW. ENgINEERINg, DESIgN AND INNoVATIoN HVA TECHNIEK

CREATINg ToMoRRoW. ENgINEERINg, DESIgN AND INNoVATIoN HVA TECHNIEK CREATINg ToMoRRoW 2013 2014 ENgINEERINg, DESIgN AND INNoVATIoN HVA TECHNIEK HVA TECHNIEK ENgINEERINg, DESIgN AND INNoVATIoN 2013-2014 Engineering, Design and Innovation (ED&I) is een opleiding voor echte

Nadere informatie

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO April 2014 Kenschets 1963 Ons onderwijsbestel 1963 (opmaat voor Mammoetwet ) Van Mammoet 1968 Industriële vormgeving: lineair

Nadere informatie

Profielkeuze-test (PKT)

Profielkeuze-test (PKT) Profielkeuze-test (PKT) Anoniem 2014 TalentFocus Inleiding Het kiezen van een profiel is voor veel leerlingen lastig. Want als je nog niet precies weet wat je later wilt studeren is het moeilijk om op

Nadere informatie

MBO HBO. Maritieme techniek. Deeltijdopleidingen voor professionals WWW.STC-GROUP.NL

MBO HBO. Maritieme techniek. Deeltijdopleidingen voor professionals WWW.STC-GROUP.NL MBO HBO Maritieme techniek Deeltijdopleidingen voor professionals WWW.STC-GROUP.NL DEELTIJD MBO- EN HBO-OPLEIDINGEN Nederlandse scheeps- en jachtwerven horen tot de absolute wereldtop. De voorsprong op

Nadere informatie

Eric Holtman. Deny Smeets. Ton Diepeveen

Eric Holtman. Deny Smeets. Ton Diepeveen Eric Holtman Deny Smeets Ton Diepeveen ICA, voor en door mensen Informatica Communicatie Academie Producenten Klanten/Producten Kwantitatieve ontwikkeling Object 2001 2006 2011 Aantal studenten 600 1200

Nadere informatie

2 De keuze van de hogeschool per individuele conversie geldt voor alle opleidingsvormen, inclusief de te beëindigen varianten. 1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief

Nadere informatie

Joanne van Emmerik & Marianne Driessen 24 mei 2012 VAN MBO NAAR HBO?

Joanne van Emmerik & Marianne Driessen 24 mei 2012 VAN MBO NAAR HBO? Joanne van Emmerik & Marianne Driessen 24 mei 2012 KANSRIJKE DOORSTROOM VAN MBO NAAR HBO? Inhoud Achtergrond onderzoek Methode Versant Pro Speaking & Writing Resultaten Discussie De cijfers: instroom in

Nadere informatie

Bedrijfskunde MER MAAK HET VERSCHIL.

Bedrijfskunde MER MAAK HET VERSCHIL. Bedrijfskunde MER MAAK HET VERSCHIL. Kenmerk: 31 januari 2015 Inhoud presentatie Even voorstellen Hoe ziet de opleiding eruit? Waarvoor leidt de opleiding Bedrijfskunde MER op? Wat maakt de opleiding Bedrijfskunde

Nadere informatie

Onderbouwing Arbeidsmarktrelevantie Ad-opleidingen Een kader voor de uitwerking

Onderbouwing Arbeidsmarktrelevantie Ad-opleidingen Een kader voor de uitwerking Onderbouwing Arbeidsmarktrelevantie Ad-opleidingen Een kader voor de uitwerking Koninklijke vereniging MKB-Nederland Beleid, Onderzoek en Communicatie Delft, 9 januari 2006 Contactpersoon: Ir. G.F.W.C.

Nadere informatie

Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs

Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs Saxion Security Management Apeldoorn Rob van Nuland MSec Ontwerp, kwaliteit, continuïteit Waarom Security? De overheid trekt zich steeds meer terug. Bedrijven

Nadere informatie

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies IPS EXCELLENTIE STUDIEJAAR 2014-2015 Domein Health Instituut Paramedische Studies 2 Instituut Paramedische Studies Domein Health Excellentieprogramma s Paramedische Studies Uitdagende talentprogramma s

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING

OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING MARIANNE KOK/HERBERT WOLDBERG/HVA Toelichting bij opt opstelellen van eindkwalificaties van een opleiding bij de HvA 1 Het opleidingsprofiel: De beroepspraktijk draagt

Nadere informatie

BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING

BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 3TU.Onderwijs (Masteropleiding) UITVOERINGSREGELING 2014-2015 Master of Science in Science Education and Communication (croho 68404) TECHNISCHE

Nadere informatie

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office)

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) ICT~Office voorspelt een groeiend tekort aan hoger opgeleide ICT-professionals voor de komende jaren. Ondanks de economische

Nadere informatie

A. Nadere facultaire invulling van onderstaande artikelen uit de HU-OER 2015-2016

A. Nadere facultaire invulling van onderstaande artikelen uit de HU-OER 2015-2016 10 FACULTAIRE OER: FACULTEIT COMMUNICATIE EN JOURNALISTIEK Vastgesteld door de faculteitsdirecteur op 2 maart 2015 Met nstemming van de facultaire medezeggenschapsraad A. Nadere facultaire invulling van

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag

Samenvatting aanvraag Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing Nieuwe opleiding is): Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree 1 Verplaatsing bestaande opleiding Nevenvestiging

Nadere informatie

VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS

VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS WELKE MOGELIJKHEDEN HEB IK? 10-9-2015 COLLEGE DEN HULSTER 2 WELKE MOGELIJKHEDEN 1 HBO (73%) MBO (5%) VWO (5%) VAVO (10%) JE KEUZE UITSTELLEN (5%) EEN BAAN ZOEKEN (2%)

Nadere informatie

BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING

BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 3TU.Onderwijs (Masteropleiding) UITVOERINGSREGELING 2014-2015 Master of Science in Science Education and Communication (croho 68404) TECHNISCHE

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de VMBO derde klas TL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het

Nadere informatie