TOEGANKELIJKE COMMUNICATIE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TOEGANKELIJKE COMMUNICATIE"

Transcriptie

1 Oost-Vlaanderen Informatiebrochure TOEGANKELIJKE COMMUNICATIE

2 Inhoudstafel. 1. Voorwoord. 2. Tips voor toegankelijke, geschreven communicatie. a. Toegankelijkheidscriteria voor tekst en lay-out opgemaakt door HINT. b. Charter voor het gebruik van eenvoudig geschreven Nederlands, opgemaakt door RISO Gent en ING. c. Klare Taal 3. Mondelinge communicatie a. Omgaan met mensen met een handicap makkelijker dan je denkt. Deze folder wordt uitgegeven door de stad Gent. b. Aandachtspunten als je praat met mensen met een verstandelijke beperking (opgemaakt door het VMG: Vormingswerk voor en met Mentaal Gehandicapten). 4. Toegankelijkheidsbrochures van gebouwen, opgemaakt door de Vlaamse Gemeenschap in samenwerking met vzw Toegankelijkheidsbureau. 5. Tips voor communicatie met doven en slechthorenden. 6. Tips voor communicatie met personen met een visuele handicap. 7. Modem: communicatie en computercentrum voor personen met een handicap.

3 1. Voorwoord. Je hebt bij HINT de infobrochure Toegankelijke Communicatie opgevraagd. Misschien gewoon uit interesse. Misschien omdat je nood hebt aan wat praktische informatie rond dit thema. Deze brochure is zeker niet volledig en allesomvattend. We hebben geprobeerd om algemene tips te verzamelen over toegankelijke communicatie voor de verschillende doelgroepen: mensen met een visuele, verstandelijke, motorische en auditieve beperking. Toegankelijkheid is meer dan: fysiek toegang hebben tot. Het betekent ook dingen eenvoudig maken of zeggen, iets kunnen begrijpen, Het betekent dat je in je communicatie en omgang met iemand, rekening houdt met zijn eigenheid. Bijvoorbeeld: ook een persoon met een beperking heeft liever dat je hem persoonlijk aanspreekt in plaats van zijn begeleider. Vraag hem wat je kan doen om jezelf verstaanbaar te maken. Ga na of hij jou begrijpt Een goede communicatie is immers belangrijk voor een goede dienstverlening. Heb je opmerkingen op of aanvullingen bij deze brochure, laat het ons weten. Heb je nog een andere vraag rond het thema handicap : neem dan vrijblijvend contact op met onze dienst en wij helpen je verder. Met vriendelijke groeten, Het Hint-team. Emanuel Hielstraat 83 Langestraat 12 Pr. Thuysbaertlaan Gentbrugge 9300 Aalst 9160 Lokeren tel: 09/ tel: 053/ tel: 09/ fax: 09/

4 Oost-Vlaanderen 2.a. Toegankelijkheidscriteria. Algemene regels voor een toegankelijke tekst : Gebruik eenvoudige, directe taal. Kies de eenvoudigste woorden en gebruik ze op een eenvoudige manier. Vermijd complexe structuren en abstracte begrippen. Wees duidelijk in je gedachtegang. Vermijd abstracte begrippen Indien je abstracte begrippen moet vermelden, gebruik dan concrete voorbeelden of vergelijkingen ter verduidelijking van dit begrip. Gebruik korte woorden uit de dagelijks taal Gebruik geen lange, moeilijk te lezen en uit te spreken woorden. Gebruik enkel woorden uit de dagelijkse taal van de mensen uit je doelgroep. Let wel! Gebruik volwassen taal als je schrijft voor volwassen mensen. Gebruik persoonlijke vormen Spreek je lezers aan in een directe en persoonlijke vorm. Je hebt het recht om is beter dan de gebruikers van de dienst hebben het recht om Gebruik praktische voorbeelden Praktische voorbeelden kunnen mensen helpen om abstracte begrippen te vatten en het verband te leggen tussen de informatie en hun eigen levensomstandigheden. Spreek de lezer aan met respect Gebruik volwassen taal als je schrijft voor volwassenen. Beslis voor jezelf of je de u -vorm of de je -vorm verkiest. Indien je aarzelt, vraag dan aan de personen zelf hoe ze het liefst worden aangesproken. Gebruik vooral korte zinnen Eén hoofdgedachte per zin Tracht het bij één onderwerp of thema per zin te houden.

5 Gebruik positieve taal Vermijd negatieve taal en ontkenningen, aangezien ze een verwarrend effect kunnen teweegbrengen Gebruik werkwoorden in de actieve vorm Stel je document zo dynamisch en interessant mogelijk op. Werkwoorden in de actieve vorm maken je tekst levendiger en minder moeilijk. Verwacht geen voorafgaande kennis over het onderw erp van je document Gebruik woorden op een consequente manier Gebruik steeds hetzelfde woord voor hetzelfde object, ook al val je in herhaling Hou de interpunctie eenvoudig Vermijd moeilijke leestekens zoals kommapunten, gedachtestreepjes en zelfs komma s. Vermijd het gebruik van de conjunctief De aanvoegende wijs ( zou gebeuren, zou moeten doen ) is vaag en verwarrend. Vermijd deze zoveel mogelijk. Let op met cijfers Lange of ingewikkelde getallen worden vaak niet begrepen. Gebruik vele in plaats van een lang getal zoals 3545, en weinig in plaats van en percentage zoals 14%. Voor een datum zoals 1867, schrijf je liever heel lang geleden. Indien je kleine getallen vermeldt, schrijf deze steeds in cijfers, niet in letters, bv. 3 in plaats van drie. Gebruik geen woorden uit vreemde talen Zelfs geen alledaagse woorden van vreemde oorsprong. Indien je zo n woord niet kan vermijden omdat het een veelgebruikte term is, verklaar deze dan. Vermijd verwijzingen naar andere documenten Vermeld indien nodig een contactadres of contactp ersoon Schrijf alle adressen zoals op een omslag. Schrijf geen adres op één lijn, met komma s tussendoor.

6 Vermijd jargon, afkortingen en initialen Beroepsjargon dient vermeden te worden. Het is onbegrijpelijk en irrelevant voor de meeste niet-ingewijden. Tracht afkortingen te vermijden en gebruik ze enkel indien je doelgroep ermee vertrouwd is. Verklaar ook steeds de betekenis. Algemene regels voor een toegankelijke lay-out: Gebruik nooit een beeld als achtergrond voor de t ekst Dit kan het lezen fel bemoeilijken (vooral voor mensen met een visuele beperking) Gebruik liefst mat papier Kies voor mat papier, liefst van degelijke kwaliteit. Dit geeft de contrasten goed weer. Glanspapier weerkaatst het licht. Vermijd te dun papier, waarbij de tekst aan de andere zijde doorschijnt. Tracht één zin op één regel te zetten Indien dit niet mogelijk is, tracht aparte zinsdelen over aparte regels te spreiden of verdeel de zin over verschillende regels met inachtneming van natuurlijke adempauzes, bv. Het is belangrijk dat personen met een handicap inspraak krijgen. Indien dit niet mogelijk is dan zouden hun ouders in hun naam moeten spreken. Hou de zinnen samen op één blad Prop je bladzijde niet vol met informatie Indien de tekst een nieuw idee inleidt, overweeg dan een nieuwe bladzijde te beginnen. De tekst moet logisch in elkaar zitten, mag niet kriskras over het blad verdeeld zijn of enkele bladzijden verder plots vervolgd worden. Gebruik maximum 2 lettertypes Je zou een lettertype kunnen aanwenden voor de tekst zelf en misschien een ander voor de titels. Gebruik duidelijke lettertypes Geef de voorkeur aan duidelijke lettertypes zoals Arial, Helvetica of Verdana.

7 Gebruik een groot lettertype Het letterformaat mag niet te klein zijn. 14 punten is het aangeraden minimum voor slechtzienden. Beklemtoon de tekst zorgvuldig Gebruik geen blokletters of cursief in de tekst. Gebruik eerder vette lettertypes of onderstreep om de nadruk te leggen. Gebruik nooit omgekeerde druk ( lichte tekst op donkere achtergrond). Donkere letters op licht papier zijn het makkelijkst te lezen. Gebruik indien mogelijk kleur voor beelden en vak jes Lijn de tekst niet aan de rechterzijde Een onregelmatige rechter kantlijn maakt een tekstkolom leesbaarder. Vermijd de splitsing van lange woorden aan de rec hter kantlijn Hou de woorden heel. Het gebruik van cijfers - Schrijf datums voluit Zaterdag, 26 september Splits telefoonnummers : of 053/ Schrijf steeds bedragen in cijfers, niet in letters. Dit geldt ook voor getallen kleiner dan Gebruik nooit Romeinse cijfers.

8 2.b. Charter voor het gebruik van eenvoudig geschreven Nederlands, opgemaakt door RISO Gent en ING. Dit taalcharter werd gemaakt naar aanleiding van een rondetafelgesprek over het thema communicatie. Dit gesprek werd georganiseerd door RISO Gent en ING. Het is een verzameling van taaltips die je vooral kan toepassen bij schriftelijke communicatie naar doelgroepen toe (folders, brochures, brieven, ) 1. Inhoud 1) Voor wie? Ga na voor wie de tekst bedoeld is. Het is belangrijk om duidelijk af te bakenen voor wie de tekst bedoeld is. Zo kun je de informatie afstemmen op de lezer. Iedereen moet ook kunnen volgen. Stel je lezer voor als een verstandig kind van 12 of als een buitenlander die even intelligent is als jij, maar het Nederlands niet goed beheerst. Formuleer zo eenvoudig en begrijpelijk als mogelijk is, zonder neerbuigend te doen of de inhoud te versimpelen. Ga niet uit van wat jij over het onderwerp weet, maar wat je doelpubliek ervan weet (of niet weet). Speel in op de leefwereld van de lezer. Ga na waar de raakvlakken zijn met het leven en de behoeften van de lezer. Een korte toelichting of situering van de tekst is meestal noodzakelijk. Ga ervan uit dat het publiek je bijdrage voor het eerst en maar één keer te zien krijgt. Hou rekening met voorkennis van de lezer. Niet alle lezers hebben een grote voorkennis. Ver van mijn bed onderwerpen verminderen de betrokkenheid van de lezer. Beperk de vereiste voorkennis tot een minimum. 2) Wat? Bepaal welke doelstelling je wil bereiken. Ga na welke soort informatie de tekst moet bevatten en wat je ermee wilt bereiken. Hou je informatie beknopt. Schrap wat niet bijdraagt tot de duidelijkheid. Scheid hoofd- en bijzaken. Besteed minder aandacht aan de bijzaken of laat ze weg. 3) Hoe? Gebruik eenvoudige taal. Probeer zo eenvoudig mogelijk te schrijven. Dit is niet hetzelfde als betuttelend of kinderlijk taalgebruik. Lezers hebben recht op volwaardige en volwassen informatie.

9 Toegankelijkheid. Bouw geen drempels in en zorg dat de tekst duidelijk is. Vermijd beeldspraak, let op met humor. Beeldspraak werkt vaak versluierend omdat het beeld niet aan de gedachtegang kan worden gekoppeld of omdat lezers woord per woord lezen en niet de uitdrukking in zijn geheel. Ook de betekenis van spreuken is vaak onbekend. Humor wordt niet altijd begrepen en kan ervoor zorgen dat de boodschap niet of verkeerd overkomt. Geef duidelijke instructies. Leg in de tekst nadruk op wat men moet doen, naar waar men moet gaan en wanneer, wat men moet meenemen, wie men kan contacteren voor informatie, Bouw herhaling in. Als je af en toe de essentie herhaalt, is de kans groter dat de boodschap overkomt en blijft hangen. 4) Garantie op succes. Test de tekst op voorhand eens bij enkele mensen. Bezorg de tekst op naam. Combineer schriftelijke informatie met mondelinge informatie. 2. Woorden Gebruik korte woorden. Korte woorden zijn gemakkelijk te lezen. Vermijd daarom woorden van meer dan drie lettergrepen. Omschrijf lange woorden op een gemakkelijke manier. Bijv: gemeenteraadsverkiezingen (verkiezingen voor de gemeenteraad). Alledaagse lange woorden mag je gebruiken, bijv.: tandenborstel. Vermijd vreemde woorden. Een Nederlands woord waarvan de betekenis te achterhalen is, is meestal meteen duidelijk. Bijv: vergadering ipv conferentie. Sommige vreemde woorden zijn bijna niet te vermijden, bijv: walkman, computer,.. Wetenschappelijke woorden (bijv: euthanasie) moeten in de tekst worden uitgelegd. Wees concreet. Sommige woorden blazen de stijl op. Gebruik gewone woorden. Bijv: geheel (niet globaal), probleem (niet problematiek) Vermijd moeilijke medeklinkers. Bijv: kerststronk, halssnoer, Gebruik geen lege en omslachtige woorden. Bijv: in feite, in principe, als gevolg van, door middel van, in het kader van,

10 Vermijd oubollige woorden Bijv: trouwen (niet: huwen), proberen (niet: trachten), maar (niet: echter), als (niet: indien) Vermijd omhaal van woorden. Omhaal van woorden houdt in dat je meer woorden gebruikt dan strikt noodzakelijk is om de informatie weer te geven. Een omslachtige formulering leest en luistert veel minder makkelijk dan een slanke formulering. Als je kunt kiezen tussen een lange en een korte versie, kies dan de korte versie. Die is directer, minder afstandelijk en meestal concreter. Bijv: Wij zijn de mening toegedaan dat we hier te maken hebben met gegevens waarvan de betrouwbaarheid nog niet voldoende genoemd kan worden. Het komt ons dan ook voor dat enige besluitvorming momenteel nog als prematuur moet worden beschouwd. Beter is: Wij vinden de gegevens nog niet betrouwbaar genoeg. Daarom nemen we voorlopig nog geen besluit. Gebruik geen letterwoorden. Deze zijn meestal onleesbaar of onbegrijpelijk. Schrijf ze daarom minstens 1 keer voluit met het letterwoord tussen haakjes. Bijv: De Verenigde Naties (VN) Vermijd afkortingen. Afkortingen zijn meestal niet leesbaar. Bijv: i.p.v. (in plaats van) Enkel afkortingen die goed gekend zijn, kan men gebruiken. Wel: WC Let op met eigennamen. Moeilijke eigennamen zijn moeilijk te lezen. Soms zijn ze niet te vermijden. Eens vermeld, kan je ze in de volgende zinnen vervangen door verwijswoorden. Bijv: Tsjetsjenië, wordt: het land. Gebruik cijfers. Cijfers lezen gemakkelijker dan voluit geschreven getallen. Bijv: 3 675, behalve als het getal groot is, bijv: 12 miljoen. Splits woorden zo weinig mogelijk. Splitsing van woorden verstoort het woordbeeld. 3. Zinnen. Schrijf zoals je vertelt. Als je een ingewikkelde boodschap moet overbrengen, doe dan een improvisatieoefening. Vertel wat je wilt zeggen en ga vooral niet meteen schrijven. Formuleer je ideeën met een luisteraar voor ogen die je goed kent. Hoe zou je bijv. door de telefoon tegen een collega of zus uitleggen wat je weet?

11 Let erop hoe je dat doet: welke zinnen en woorden gebruik je, hoe leg je accenten in je spontane verhaal? Op die manier krijg je een natuurlijke vertelstijl. Gebruik spreektaal. Als je eerst vertelt wat je wilt zeggen, dan krijg je bijna als vanzelfsprekend een aantrekkelijke spreektaal. Teksten mogen niet klinken als stadhuisteksten die bol staan van de clichés en de ouderwetse wendingen. We kiezen voor frisse, natuurlijke, aantrekkelijke en spontane taal. Dat lijkt makkelijker dan het is. Zodra je pen en papier grijpt en een tekst begint op te schrijven, kom je automatisch in het schrijftaalregister terecht. Hoewel niemand ooit slechts en echter zegt, staan die twee woorden binnen de kortste keren op papier. Spreektaal krijg je als je informele woorden en zinsconstructies gebruikt en hun formele varianten vermijdt. Gebruik bijvoorbeeld: Eerst, i.p.v. aanvankelijk Als, i.p.v. indien Daarna, i.p.v. nadien Al, i.p.v. reeds Als, i.p.v. wanneer Over, i.p.v. omtrent Ondanks, i.p.v. niettegenstaande Laat werkwoorden het werk doen. Vermijd naamwoordstijl. Dit is een stijl waarbij je van werkwoorden, naamwoorden maakt. Als je eenvoudig wil formuleren, moet je die proberen te vermijden. Niemand spreekt in naamwoordstijl, alleen in werkwoordstijl. Een natuurlijke stijl krijg je alleen als je werkwoorden vervoegt, als je een zin met een onderwerp en een persoonsvorm bouwt. Bijv: Het gebruik van stimulerende middelen door studenten is sterk toegenomen., wordt: Studenten gebruiken steeds meer stimulerende middelen. Schrijf actief Vermijd de lijdende vorm zoveel mogelijk. Gebruik actieve onderwerpen. Laat personen, landen, instanties, organisaties iets doen. Moffel ze niet weg in een handelend voorwerp. Al dat ge-word in passieve zinnen maakt je tekst hol, onpersoonlijk en afstandelijk. Een actieve zin is slanker, directer en daardoor helderder. Bijv: Op het voorstel van de directie werd door de vakbonden fel gereageerd., wordt: De vakbonden reageerden fel op het voorstel van de directie. Let op met dubbele negaties. Teveel negaties kunnen verwarrend zijn, vooral als het om een vraag gaat die door de lezer moet beantwoord worden. Denken we maar terug aan het referendum rond de Belfortparking. De vraag werd zodanig gesteld dat je ja moest antwoorden als je nee bedoelde. Bijv: In de wijk gaan bewoners niet akkoord omdat er niet gedacht werd aan de fietsers.

12 Maak korte zinnen, vermijd lintwormstijl. Als je veel informatie in één zin wilt stoppen, loop je het risico dat je bijzinnen in bijzinnen gaat schrijven. Zo n ingewikkelde structuur kan de lezer niet volgen. Hou alleen de belangrijkste informatie over en haal die naar voren op een prominente plaats in de zin. Meestal is het beter als je de bijzinstructuur vertaalt in een paar korte enkelvoudige zinnen. Als je eenvoudig wilt formuleren moet je zulke zinnen dus vermijden. Wanneer je veel informatie moet meegeven in de tekst, verdeel je die best over verschillende zinnen. Vermijd tangconstructies. Bij een tangconstructie sla je een forse wig tussen woorden die bij elkaar horen. Bijv: Ik heb je gisteravond voor het slapengaan nog een wandeling aan de rand van het water zien maken. Logischerwijze horen ik heb en zien maken bij elkaar. Ze omklemmen als de grijpers van een tang de rest van de zin. Vermijd inversie. Inversie krijg je wanneer je de gewone orde in een zin omkeert. Bijv: Naar school ga ik wordt, Ik ga naar school. 4. Structuur van de tekst. Zorg voor een logische structuur. Een tekst moet een stevige en duidelijke structuur hebben. Zorg voor een logisch opbouw die weerspiegeld wordt in de indeling van de tekst. Met rubrieken, tussentitels, alinea s en regelafstand wordt de structuur voor de lezer duidelijk. Tussen de rubrieken en alinea s worden zo denkpauzes ingelast. Hou de structuur eenvoudig. De inleiding mag niet te lang zijn. Hij moet de inhoud van de tekst situeren en /of interesse wekken. In de tekst mogen verwijzingen (vooruit of terug) niet te vaak voorkomen. Liefst ook niet teveel nieuwe feiten of gegevens in een kort bestek opvoeren. Vermijd een lange opbouw van redeneringen waarin veronderstellingen worden uitgedrukt. Gebruik duidelijke titels. Titels moeten meteen de aandacht van de lezer wekken. Hij moet nieuwsgierig maken en uitnodigen om verder te lezen. Een titel moet ook duidelijke aangeven waarover het artikel gaat. Eventueel kan een boventitel die informatie geven. Vermijd moeilijke of onbekende namen in de titel. Gebruik een volledige en duidelijke index. Zorg ervoor dat je inhoudstafel alle titels bevat om opzoekwerk te vergemakkelijken. Maak alinea s niet langer dan 6 á 7 zinnen. Hou alinea s zo beknopt mogelijk. Op die manier moet de lezer geen te grote stukken tekst ineens lezen en wordt er af en toe een pauze ingelast.

13 5. Vormgeving. Zorg voor een logische structuur. Een goed en voldoende groot lettertype verhoogt de leesbaarheid. Voorkeur gaat hierbij naar lettertypes met schreven en met een licht contrast (zowel dikkere als dunnere delen). Maak gebruik van eenzelfde lettertype. Goochel niet met verschillende lettertypes. Dit maakt de tekst onnodig druk. Gebruik geen hoofdletters. Maak liever gebruik van een grotere lettergrootte. Hoofdletters in een tekst maken de bladspiegel druk en nodigen niet uit tot lezen. Vermijd onderlijnen en cursieve tekst. Cursieve en onderlijnde tekst lezen gaat minder vlot. Als je iets wilt benadrukken, kan je beter gebruik maken van vette tekst. Gebruik illustraties. Foto s, tekeningen, cartoons trekken de aandacht van de lezer op emotioneel niveau. Zij zorgen voor een afwisseling en verluchten de tekst. Zorg voor een goed evenwicht tussen tekeningen en foto s. De illustratie is duidelijk, functioneel en begrijpelijk. Zorg voor een kort en duidelijk onderschrift bij de illustratie. Door de illustratie weet je meteen waarover de tekst gaat. Als de tekst over huisvesting gaat, kan je een cartoon of foto van een willekeurig huis gebruiken. Scanbaarheid. De informatie dient bij het doorbladeren de indruk van beheersbaar en vlot te zijn. Tekst in kolommen zetten vergemakkelijkt het lezen. Vermijd echter te smalle en te lange kolommen. Een overzichtelijk bladspiegel bekom je door een rand vrij te houden aan de vier zijden van het blad.

14 2.c. Klare Taal Een tekst in klare taal is eenvoudig om te lezen en te verstaan. Je lezer: -vindt wat hij nodig heeft na één keer lezen -kan ermee doen wat hij moet doen of wat hij van plan was. Er is geen toverformule voor klare taal. Een tekst is misschien duidelijk voor de ene, maar onbegrijpelijk voor iemand anders. Eenvoud is niet simpel. Deze tips van Klare Taal Punt Vlaanderen kunnen je helpen. (www.wablieft.be) 1. De lezer. Tip 1: bereid je goed voor, vóór je begint te schrijven. Begin niet zomaar te schrijven. Denk eerst na over: -Voor wie ga ik schrijven? (mensen met een verstandelijke handicap, het grote publiek, werklozen,?) -Waarom ga ik schrijven? (informeren, iets bevragen, overtuigen,?) -Wat ga ik schrijven? Dit hangt af van de twee voorgaande. -In welke volgorde ga ik het schrijven? Tip 2: Schrijf voor je lezers, niet voor je collega s. Zet jezelf in de schoenen van je lezers. Vraag je af wat ze moeten weten. Hou er rekening mee dat zij niet altijd evenveel van het onderwerp afweten als jij. Tip 3: Zoek naar de gepaste toon. De toon van een tekst bepaalt hoe je lezer tegenover de boodschap staat. -Een kille, verwijtende of té zakelijke toon kan je lezer doen afhaken. -Een familiaire toon komt vaak betuttelend over. Tip 4: Spreek je lezer aan. Gebruikt geen stadhuistaal maar schrijf zoveel mogelijk zoals je spreekt. Gebruik bijvoorbeeld: - over i.p.v. ten aanzien van of omtrent - voor i.p.v. ten behoeve van - maar i.p.v. doch - al i.p.v. reeds - om i.p.v. teneinde - daarom i.p.v. derhalve - eerst i.p.v. aanvankelijk - als i.p.v. indien

15 - daarna i.p.v. nadien - ondanks i.p.v. niettegenstaande Spreek voor één persoon en niet voor een groep. Stel je voor dat je lezer voor jou aan tafel zit. Vertel hem wat je wil vertellen. Spreek de lezer aan. Schrijf je of u. Gebruik wij of ik als je het over jezelf hebt. Tip 5: Zorg dat je lezer de antwoorden op zijn vragen vindt. Werk met vraag en antwoord. De vragen kunnen dienen als titel van een hoofdstuk of als tussentitel. Ze maken de structuur van je tekst duidelijk. Het geeft je meteen een inhoudsopgave. Geef onmiddellijk het antwoord op de vragen. 2. De Structuur. Tip 6: Zorg voor een duidelijke structuur en een logische opbouw. De structuur moet: -eenvoudig zijn -nuttig zijn voor je lezer. Zorg voor een logische opbouw, bijvoorbeeld: -Chronologisch. -Niet teveel verwijzen vooruit of terug. -Niet teveel info te kort na elkaar. -Belangrijke dingen bovenaan, minder belangrijke onderaan. Tip 7: Knip je tekst in korte stukjes. Gebruik tussentitels. Tussentitels en paragrafen maken de structuur van je tekst duidelijk voor de lezer. In de tussentitel staat de essentie van het volgende stukje tekst. Hou punten die bij elkaar horen bij elkaar. Eén thema = één alinea. Tip 8: Gebruik lijstjes en tabellen. Welke soorten lijsten bestaan er? a) Lijsten waarin elk punt een volledige zin is. Bijvoorbeeld: De spreker had het over drie elementen; -De regenwouden worden aan een enorm tempo verwoest.

16 -Duizenden plant- en diersoorten verdwijnen voorgoed. -De gulzigheid van de projectontwikkelaars zou de mensheid een fatale slag kunnen toebrengen. b) Lijsten die bestaan uit één volledige zin. Bijvoorbeeld: Ben je de laatste die het kantoor verlaat, kijk dan even na of je: -alle lichten doofde; -de buitendeur afsloot; -de sleutel deponeerde in de box. c) Lijsten die bestaan uit korte punten. Bijvoorbeeld: Wanneer je naar het examen komt, breng dan mee: een pen een potlood een lineaal een A4 blad. 3. Zinnen. Tip 9: Kies voor korte en grammaticaal eenvoudige zinnen. -Korte zinnen brengen de boodschap beter over. -Vraag je van ieder woord af of het echt nodig is. -Schrap overbodige woorden. -Gebruik niet meer dan 15 tot 20 woorden per zin. -Voor mensen die echt moeite hebben met lezen en schrijven: niet meer dan 10 woorden. -Varieer de lengte van je zinnen. Maak er geen gekapt stro van. -Pas op met samengestelde zinnen. Tip 10: Schrijf actieve zinnen. -Passieve zinnen zaaien verwarring en maken een tekst zwaar. -Actieve zinnen maken een tekst duidelijk -Actieve zinnen zijn meestal ook korter. -Soms kan een passieve zin wel. Bijvoorbeeld: -Uw rekening werd niet betaald. -Er wordt gestolen op de afdeling. Als het beter klinkt, kan het ook. Streef toch naar 80 tot 90% actieve zinnen. Tip 11: Schrijf in de tegenwoordige tijd. -Zinnen in de tegenwoordige tijd, lezen gemakkelijker. -Ze zijn meestal korter.

17 Tip 12: Vermijd de naamwoordvorm. -Dit herken je aan het voor een werkwoord. Je verandert dus een werkwoord in een zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: Het drinken van een biertje is een leuke ontspanning. Wordt: Een biertje drinken is een leuke ontspanning Tijdens de wegenwerken voerde men een versmalling van de rijstroken in. Tijdens de wegenwerken werden de rijstroken versmald. Tip 13: Beveel! Gebruik de imperatief. Meestal kan je er lange zinnen korter mee maken. Geef instructies, wees duidelijk. Bijvoorbeeld: Gelieve een klacht te richten tot het hoofdkantoor in Brussel. Stuur uw klacht naar het hoofdkantoor in Brussel. 4. Woorden. Tip 14: Kies voor korte woorden. -Korte woorden zijn gemakkelijker om te lezen. -Vermijd woorden met meer dan 3 lettergrepen, tenzij ze heel alledaags zijn zoals tandenborstel. -Omschrijf lange woorden op een gemakkelijke manier. Bijvoorbeeld: gemeenteraadsverkiezingen wordt verkiezingen voor de gemeenteraad. Tip 15: Vermijd moeilijke woorden. -Vermijd synoniemen die verwarring zaaien. -Vermijd woorden uit een vreemde taal. Zoek het juiste Nederlands woord. -Sommige zijn zodanig ingeburgerd dat je ze niet kan vermijden, bijvoorbeeld: computer, walk-man, -Wetenschappelijke of administratieve begrippen moeten uitgelegd worden. -Zoek een alternatief voor woorden met moeilijke medeklinkercombinaties. Bijvoorbeeld: kerststronk -Zoek bij dezelfde betekenis het woord met een gemakkelijk woordbeeld. Bijvoorbeeld: direct of meteen i.p.v. onmiddellijk. -Spring vooral zuinig om met moeilijke eigennamen. Vermeld dit één keer en verwijs er dan naar. Bijvoorbeeld: Tsjetsjenië wordt dit land

18 Tip 16: Kies voor gewone alledaagse woorden. Schrijf zoveel mogelijk zoals je spreekt. Stel je voor dat je lezer voor je aan tafel zit en dat je hem vertelt wat te doen. Spreektaal is geen schrijftaal, maar gebruik toch liever alledaagse woorden dan stadhuistaal. (zie ook tip 4) Tip 17: Wees voorzichtig met afkortingen en letterwoorden. -Een afkorting is een woord dat niet volledig wordt geschreven, maar wordt aangeduid met minder letters, bijvoorbeeld: m.a.w., CLB, -Een letterwoord is een woord dat gevormd wordt met de beginletters van afzonderlijke woorden die we samen als één woord uitspreken: Bijvoorbeeld HIVA. -Ook de meer gangbare letterwoorden zoals CLB, ABVV, CAO, zijn vaak onleesbaar of onbegrijpelijk zonder voorkennis. -Als ze echt onvermijdelijk zijn, schrijf ze dan één keer voluit en zet het letterwoord tussen haakjes. Bijvoorbeeld: De Verenigde Naties (VN). -Andere kan je duidelijk maken door een omschrijving. Bijvoorbeeld: De VLD is de partij van de liberalen. -Heel bekende letterwoorden zijn meestal geen probleem, bijvoorbeeld: WC, VTM Tip 18: Wees voorzichtig met beeldspraak. Beeldspraak is vaak verwarrend. Tip 19: Vermijd jargon. Jargon is vaktaal die moeilijk te volgen is voor een buitenstaander. Gebruik geen jargon als je lezer niet in hetzelfde vak zit. 5. Klare Taal op het internet. Op het internet lees je anders dan op papier. Mensen willen geen grote stukken tekst lezen. Ze springen van het ene stukje naar het andere. Ze zoeken informatie. Ze willen snel een antwoord op hun vragen. -Deel je tekst op in meerdere onderwerpen. -Gebruik nog meer tussentitels. Zet er nog minder tekst onder. -Gebruik vragen als tussentitels. Dat helpt de lezer om snel te surfen. -Gebruik nog kortere paragrafen dan op papier. -Gebruik nog meer lijstjes. Maak ze niet te lang.

19 3.a. Omgaan met mensen met een handicap makkelijker dan je denkt. Deze folder werd uitgegeven door de stad Gent en opgemaakt in samenwerking met tal van andere organisaties die werken voor mensen met een beperking. 1. Inleiding Dag Lezer, Misschien voel jij je soms onwennig als je iemand met een handicap tegenkomt. Daar is geen enkele reden voor. Lees deze folder en je bent ongetwijfeld al een hele stap verder. 2. Mensen met een auditieve handicap. -Trek eerst de aandacht, bijvoorbeeld door een tikje op de schouder. -Laat je gezicht duidelijk zien -Geef bij het begin van het gesprek kort het onderwerp aan. -Articuleer zo goed mogelijk -Spreek traag en in korte zinnen. -Praat niet door elkaar. -Vermijd achtergrondgeluiden. -Ga na of alles goed begrepen is. -Laat ruimte voor vragen en opmerkingen. -Vergeet niet: een dove of slechthorende kan jou pas verstaan als hij/zij jouw mimiek kan zien en kan liplezen. 3. Mensen met een fysieke handicap. -Wees attent voor signalen van de persoon met een handicap wanneer die assistentie vraagt -Bied je iets aan, doe het dan binnen handbereik. -Vraag of je kan helpen bij het dragen van zware lasten. -Is de persoon slecht te been: ondersteun hem/haar maar neem de leiding niet over. -Bied een stoel aan wanneer iemand moeilijk kan blijven rechtstaan. -Kom op gelijke hoogte van een rolstoelgebruiker zodat oogcontact makkelijk is. -Laat de rolstoel steeds achterwaarts kantelen om een trede af te gaan. -Duw de rolstoel niet te vlug en rijd in het midden van het gangpad. -Zorg dat er rond de rolstoel steeds voldoende ruimte blijft. -Vergeet niet: je mag gerust meer uitleg vragen over de handicap. 4. Mensen met een verstandelijke handicap. -Gebruik eenvoudige taal. -Zijn er pictogrammen/symbolen in de kamer, wijs ze aan en leg ze uit. -Herhaal wat belangrijk is. -Benader de persoon als een gelijke, dat maakt het contact makkelijker. -Ontwijk de gehandicapte niet. Hij/zij hoort er graag bij.

20 -Neem voldoende tijd, wees niet ongeduldig. -Praat Algemeen Nederlands en geen dialect. -Praat traag en ondersteun dit met lichaamstaal. -Mensen met een verstandelijke handicap denken ook na. -Vergeet niet: onderschat de mogelijkheden van de persoon niet. 5. Mensen met een visuele handicap. -Trek de aandacht van betrokkene door even je hand op zijn/haar arm te leggen. -Stel jezelf voor -Bied de persoon jouw arm aan, maar duw hem/haar niet vooruit want dat geeft een onveilig gevoel. -In kleine en/of drukke plaatsen loopt de gehandicapte beter achter dan naast je. -Is er een trede: vertel of ze naar boven/beneden gaat en wanneer ze begint/stopt. -Zijn er trappen: ga steeds een trede voorop en leg de hand van de persoon op de trapleuning. -Is er een deur: zorg dat ze helemaal open of helemaal dicht is. Een half open deur is een gevaarlijk obstakel. En zeg of de deur naar binnen of naar buiten draait. -Plaats de hand van de persoon op de rugleuning van de zitplaats om te gaan zitten. -Een toiletbezoek: ga mee de toiletruimte binnen en kijk na of alles in orde is en beschrijf de ruimte. -Vergeet niet: laat steeds weten dat je weggaat. Niemand spreekt graag tegen de muren. 6. Algemene tips -Sluit iemand met een handicap niet uit bij een begroeting of gesprek. -Vraag of je kan helpen en op welke manier je dat best doet. -Richt je rechtstreeks tot de persoon met een handicap, ook als hij/zij in gezelschap is. -Bij indiscrete vragen zonder je je met de persoon in kwestie best af. -Wees niet beledigd als de betrokkene jouw assistentie weigert. -Vraag gerust om te herhalen wat je niet goed hebt begrepen. -Blijf de persoon niet nastaren. Dat is voor niemand prettig. -Neem geen betuttelende en/of familiaire houding aan.

De teksten van de vormingspakketten die de sociaal adviseurs gebruiken worden gescreend op klare taal door de collega s van diversiteitsmanagement.

De teksten van de vormingspakketten die de sociaal adviseurs gebruiken worden gescreend op klare taal door de collega s van diversiteitsmanagement. De teksten van de vormingspakketten die de sociaal adviseurs gebruiken worden gescreend op klare taal door de collega s van diversiteitsmanagement. Hierbij ter informatie de 20 Tips voor klare taal van

Nadere informatie

Omgaan met mensen met een beperking

Omgaan met mensen met een beperking Omgaan met mensen met een beperking makkelijker dan u denkt! Gebruik de juiste woorden! Het is belangrijk dat we iedereen respectvol benaderen en mensen niet reduceren tot hun beperking. Vandaar de termen

Nadere informatie

Charter voor het gebruik van eenvoudig geschreven Nederlands 12 juni 2003

Charter voor het gebruik van eenvoudig geschreven Nederlands 12 juni 2003 Charter voor het gebruik van eenvoudig geschreven Nederlands 12 juni 2003 RISO Gent vzw 1/15 Charter voor het gebruik van eenvoudig geschreven Nederlands Aanleiding Alles begon bij een rondetafelgesprek.

Nadere informatie

Iedereen wordt graag respectvol behandeld, dus ook de persoon met een handicap. Enkele algemene tips voor het omgaan met personen met een handicap:

Iedereen wordt graag respectvol behandeld, dus ook de persoon met een handicap. Enkele algemene tips voor het omgaan met personen met een handicap: Gedragscode VAL: omgaan met personen met een handicap (bron: www.parantee.be en www.gripvzw.be) Het is belangrijk dat onze maatschappij toegankelijk is voor iedereen, en iedereen heeft recht om de sport

Nadere informatie

Richtlijnen duidelijke websites Voor iedereen die websites begrijpelijker wil maken Inhoud 1 Startpagina en menu 2 Een webpagina 3 Duidelijk schrijven 1 Startpagina en menu Het doel van de website Maak

Nadere informatie

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Communiceren doe je met zijn tweeën Deze folder is bedoeld voor de goedhorenden die in hun omgeving iemand kennen die slechthorend is, en voor slechthorenden

Nadere informatie

COMMUNICATIE- EN OMGANGTIPS

COMMUNICATIE- EN OMGANGTIPS COMMUNICATIE- EN OMGANGTIPS Om de communicatie tussen dove en horende personen vlotter te laten verlopen, vindt u hieronder een aantal praktische tips. Voor wie? Voor dove personen en hun omgeving. We

Nadere informatie

CHECKLIST VOOR SCHOLEN

CHECKLIST VOOR SCHOLEN CHECKLIST VOOR SCHOLEN Aan: [ klik hier ] Van: Yeter 12/08/2011 Checklist duidelijke taal Voor scholen De Checklist duidelijke taal Voor scholen maakt deel uit van een

Nadere informatie

Tips bij slechthorendheid

Tips bij slechthorendheid Libra R&A Audiologie Tips bij slechthorendheid Deze folder is bedoeld voor mensen die met elkaar in gesprek willen gaan en waarbij een van de gesprekspartners slechthorend is. Technische hulpmiddelen,

Nadere informatie

Wegwijzer: Een breed publiek aanspreken

Wegwijzer: Een breed publiek aanspreken Wegwijzer: Een breed publiek aanspreken In de meeste gevallen heb je een specifieke doelgroep voor ogen en stem je je taalgebruik op die doelgroep af. Maar soms wil je het brede publiek aanspreken. In

Nadere informatie

Libra R&A locatie AC Tilburg/Breda. Slechthorend en in gesprek? Tips voor alle betrokkenen

Libra R&A locatie AC Tilburg/Breda. Slechthorend en in gesprek? Tips voor alle betrokkenen Libra R&A locatie AC Tilburg/Breda Slechthorend en in gesprek? Tips voor alle betrokkenen Deze folder is bedoeld voor mensen die met elkaar in gesprek willen gaan en waarbij één van de gesprekspartners

Nadere informatie

EEN TAALBELEID OP DE WERKVLOER

EEN TAALBELEID OP DE WERKVLOER 5.8 EEN TAALBELEID OP DE WERKVLOER Het is belangrijk dat medewerkers met elkaar kunnen communiceren en dat boodschappen duidelijk zijn. Met de nodige aandacht voor taal op de werkvloer zullen medewerkers:

Nadere informatie

HULPMIDDELENINFO COMMUNICEREN MET DOVEN EN SLECHTHORENDEN COMMUNICATIETIPS EN HULPMIDDELEN

HULPMIDDELENINFO COMMUNICEREN MET DOVEN EN SLECHTHORENDEN COMMUNICATIETIPS EN HULPMIDDELEN HULPMIDDELENINFO COMMUNICEREN MET DOVEN EN SLECHTHORENDEN COMMUNICATIETIPS EN HULPMIDDELEN JANUARI 2011 Een beschrijving van een hulpmiddel of een aanpassing in deze tekst wil niet zeggen dat het hulpmiddel

Nadere informatie

SPORTERS MET EEN BEPERKING?

SPORTERS MET EEN BEPERKING? LESGEVEN AAN SPORTERS MET EEN BEPERKING? Vlabus geeft tips! SPORT ZOALS HET HOORT 01. ALGEMENE TIPS & INFORMATIE 03. DOVE & SLECHTHORENDE SPORTERS 05. SPORTER MET EEN PSYCHISCHE AANDOENING 02. BLINDE &

Nadere informatie

Handleiding schrijven voor Wiki

Handleiding schrijven voor Wiki Handleiding schrijven voor Wiki Durf, begin Wees niet bang om te schrijven. Begin gewoon met schrijven. Pas als je klaar bent, kijk je naar de regels en pas je de tekst aan. Perfectie bestaat niet. Als

Nadere informatie

GEDRAGSWIJZER: HOE GA IK OM MET IEMAND MET EEN BEPERKING? Het zijn net mensen

GEDRAGSWIJZER: HOE GA IK OM MET IEMAND MET EEN BEPERKING? Het zijn net mensen GEDRAGSWIJZER: HOE GA IK OM MET IEMAND MET EEN BEPERKING? Het zijn net mensen GEDRAGSWIJZER: HOE GA IK OM MET IEMAND MET EEN BEPERKING een stappenplan In tien stappen Het zijn net mensen Mensen met een

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Communicatie voor iedereen

Communicatie voor iedereen Communicatie voor iedereen 7 basiselementen: 1. Kies bewust de communicatiemix 2. Zorg dat iedereen de informatie vindt 3. Bouw de communicatie logisch op 4. Gebruik een toegankelijke lay-out 5. Zorg voor

Nadere informatie

www.azstlucas.be > Afasie Dienst logopedie/afasiologie

www.azstlucas.be > Afasie Dienst logopedie/afasiologie www.azstlucas.be > Dienst logopedie/afasiologie Inhoudstafel 1. Wat is afasie 3 2. Tips voor het omgaan met afasiepatiënten 6 3. Invloed op de omgeving en de persoon 7 Heeft u na het lezen van deze brochure

Nadere informatie

Dysartrie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Dysartrie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Dysartrie Dysartrie is een spraakstoornis ten gevolge van een neurologische aandoening. Iemand met een dysartrie heeft moeite om verstaanbaar te spreken. In deze folder leest u wat dysartrie inhoudt en

Nadere informatie

Inleiding...1. Correctie Terminologie...2. Vlaamse Gebarentaal...3. Belangrijke woorden...4. Tips voor de leerkracht...7. Tips voor trainer/coach...

Inleiding...1. Correctie Terminologie...2. Vlaamse Gebarentaal...3. Belangrijke woorden...4. Tips voor de leerkracht...7. Tips voor trainer/coach... Inhoudstafel Inleiding...1 Correctie Terminologie...2 Vlaamse Gebarentaal...3 Belangrijke woorden...4 Tips voor de leerkracht...7 Tips voor trainer/coach...9 Tips voor tijdens een wedstrijd...10 Tolk...11

Nadere informatie

TAALTIPS BIJ DE SCHRIFTELIJKE CURSUS DRIE/VIJFDAAGSE OPLEIDING HEFTRUCKBESTUURDER. (@thetys - Manpower)

TAALTIPS BIJ DE SCHRIFTELIJKE CURSUS DRIE/VIJFDAAGSE OPLEIDING HEFTRUCKBESTUURDER. (@thetys - Manpower) TAALTIPS BIJ DE SCHRIFTELIJKE CURSUS DRIE/VIJFDAAGSE OPLEIDING HEFTRUCKBESTUURDER (@thetys - Manpower) 1. ALGEMENE TIPS Schrijf actieve zinnen. Niet : Wordt er toch een te zware last genomen, dan komen

Nadere informatie

Communiceren met de achterban

Communiceren met de achterban 1 Communiceren met de achterban Je wilt weten hoe je het beste communiceert met de achterban. Je wilt direct aan de slag en snel resultaten. Je hebt een hoe-vraag. Zoals iedereen. Maar als je werkelijk

Nadere informatie

AANWIJZINGEN VOOR HET SCHRIJVEN VAN VERHALEN VOOR

AANWIJZINGEN VOOR HET SCHRIJVEN VAN VERHALEN VOOR AANWIJZINGEN VOOR HET SCHRIJVEN VAN VERHALEN VOOR WWW.ZEEUWSEANKERS.NL Denk van tevoren goed na over de inhoud van de tekst: wát wil je precies aan de lezer vertellen? Hou daarbij in het oog wat de bezoeker

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 h/v de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 h/v de betekenis

Nadere informatie

kalender 2012 Kant-en-klare tips voor klare taal

kalender 2012 Kant-en-klare tips voor klare taal kalender 2012 Kant-en-klare tips voor klare taal Schakel niet te snel over op een andere taal. Wees geduldig. Laat blijken dat je de inspanning van de anderstalige apprecieert. Geef oefenkansen. Een anderstalige

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

EEN E MAIL STUREN NAAR EEN DOCENT

EEN E MAIL STUREN NAAR EEN DOCENT Monitoraat op maat Academisch Nederlands 1 EEN E MAIL STUREN NAAR EEN DOCENT De communicatie tussen een student en een docent verloopt vaak per e mail. Een groot voordeel van het medium is namelijk de

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

De presentatie: basisprincipes

De presentatie: basisprincipes De presentatie: basisprincipes Een presentatie is eigenlijk een voordracht of spreekbeurt. De belangrijkste soorten: a Een uiteenzetting: je verklaart bv. hoe taal ontstaan is, behandelt het probleem van

Nadere informatie

Mensen met afasie hebben moeite met taal, maar zij zijn niet gek!

Mensen met afasie hebben moeite met taal, maar zij zijn niet gek! Afasie Logopedie Afasie is een taalstoornis die ontstaat door schade aan de hersenen, bijvoorbeeld na een beroerte of CVA (hersenbloeding, herseninfarct). In deze folder leest u hoe afasie ontstaat en

Nadere informatie

Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie

Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie Inhoud Afasie, wat is dat en hoe kunt u er mee om gaan? 5 Taalproblemen 6 Hoe ervaren afasiepatiënten de moeilijkheden zelf? 7 Hoe kunt u het beste omgaan

Nadere informatie

Inhoud. TOEGANKELIJKHEID van informatie en communicatie. Intro vzw? Toegankelijke evenementen en inclusieve projecten

Inhoud. TOEGANKELIJKHEID van informatie en communicatie. Intro vzw? Toegankelijke evenementen en inclusieve projecten Inhoud Toegankelijke evenementen en inclusieve projecten Intro vzw Toegankelijkheid van informatie en communicatie. Toegankelijkheid van de infrastructuur Diensten en materialen Intro-label Intro vzw?

Nadere informatie

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht De leerlingen ontwerpen hun vlag op een los blad. 3 de leerjaar : Overzicht lesverloop 50 1 De leerlingen ontwerpen een persoonlijke piratenvlag. Ze stellen hun vlag voor aan hun medeleerlingen in een

Nadere informatie

Het maken van een werkstuk

Het maken van een werkstuk Het maken van een werkstuk Deze papieren geven informatie over: A. De verzorging : Hoe hoort een werkstuk er uit te zien? B. De indeling : Hoe wordt een werkstuk ingedeeld? C. Het onderwerp : Waarover

Nadere informatie

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk?

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Je gaat de komende weken thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het wordt geschreven om iemand iets te leren of te laten weten. Net als in een

Nadere informatie

Autisme in je vrije tijd

Autisme in je vrije tijd Autisme in je vrije tijd KINDEREN MET AUTISME IN EEN GEWONE JEUGDVERENIGING? HET KAN! Een informatieve brochure door Elise Burny - orthopedagoog Jannicke Hurtekant - orthopedagoog Petra Warreyn - klinisch

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

Kan ik het wel of kan ik het niet?

Kan ik het wel of kan ik het niet? 1 Kan ik het wel of kan ik het niet? Hieronder staan een aantal zogenaamde kan ik het wel, kan ik het niet-schalen. Deze hebben betrekking op uw taalvaardigheid in zowel het Nederlands als het Engels.

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 vmbo de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 vmbo de betekenis

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Werken met personen uit achtergestelde gemeenschappen

Werken met personen uit achtergestelde gemeenschappen TOEGANKELIJK Werken met personen uit achtergestelde gemeenschappen Inleiding Deze toolkit is ontstaan uit het TSE-project ter bestrijding van sociale uitsluiting (tackling social exclusion), meer bepaald

Nadere informatie

het begin van dit boek

het begin van dit boek De autisme survivalgids 9 het begin van dit boek Ken je dat gevoel? Je bent een kind. Een jongen of een meisje. Om je heen zijn er heel veel andere kinderen. Allemaal zien ze er net een beetje anders uit.

Nadere informatie

Schrijven voor internet

Schrijven voor internet Schrijven voor internet Wat gaat er mis en hoe kan het beter? Amersfoort, 4 februari 2016 Wie is Xenia? Xenia Wassenbergh, geboren in Amsterdam. Is drs. Europese Studies (UvA). Schrijft sinds 1992 voor

Nadere informatie

Afasie. Logopedie. Beter voor elkaar

Afasie. Logopedie. Beter voor elkaar Afasie Logopedie Beter voor elkaar Afasie In deze folder leest u wat afasie is en krijgt u adviezen hoe u de communicatie met iemand met afasie kan verbeteren. Ook staat beschreven wat de logopedist kan

Nadere informatie

Afasie Informatie voor familieleden. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Afasie Informatie voor familieleden. Ziekenhuis Gelderse Vallei Afasie Informatie voor familieleden Ziekenhuis Gelderse Vallei Een van uw naasten is in de afgelopen periode opgenomen in Ziekenhuis Gelderse Vallei. Er is door de logopedist een afasie geconstateerd.

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1 BELANG VAN COMMUNICATIE Alles wat u doet als teambegeleider/sportleider gebeurt via communicatie, zoals het motiveren van spelers, het luisteren naar spelers, het oplossen van de problemen in het team,

Nadere informatie

Workshop Scoor met duidelijke taal Farida Barki redactrice - trainer. Wablieft Centrum voor Duidelijke Taal. Doel van deze workshop

Workshop Scoor met duidelijke taal Farida Barki redactrice - trainer. Wablieft Centrum voor Duidelijke Taal. Doel van deze workshop Workshop Scoor met duidelijke taal Farida Barki redactrice - trainer 23 juni 2016 Wablieft Centrum voor Duidelijke Taal Doel van deze workshop Je weet wat duidelijke taal is. Je kan aanduiden wat een tekst

Nadere informatie

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen;

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen; Pesten op school Veel gestelde vragen Wat doe je als je kind gepest wordt? Maak voldoende tijd voor een gesprek; laat je kind vertellen wat er zich afspeelt en hoe het zich voelt; Neem het verhaal van

Nadere informatie

Stedelijke tolk- en vertaaldienst Antwerpen (STA)

Stedelijke tolk- en vertaaldienst Antwerpen (STA) Stedelijke tolk- en vertaaldienst Antwerpen (STA) ALGEMENE VOORWAARDEN Dienstverlening van STA STA fungeert hoofdzakelijk als makelaar bij de communicatie met anderstalige cliënten. - Tolken (mondeling)

Nadere informatie

van delen tot het geheel. Hij kan bijvoorbeeld zijn kleding binnenstebuiten aantrekken, of zijn kopje naast de tafel zetten.

van delen tot het geheel. Hij kan bijvoorbeeld zijn kleding binnenstebuiten aantrekken, of zijn kopje naast de tafel zetten. Afasie Als iemand een beroerte krijgt gebeurt dat bijna altijd plotseling. De schok is groot. Men heeft zich niet kunnen voorbereiden en men weet niet wat hen overkomt. Het dagelijkse leven wordt verstoord.

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA

8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA 53 8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA Media Afhankelijk van de omstandigheden kan het verstandig zijn om de media proactief te benaderen op het moment dat een afdeling van de school zwak of zeer zwak wordt. Bij

Nadere informatie

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van:

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: LEREN LEREN LEREN een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: 1. DICTEE 2. TAFELS 3. VRAGEN EN OPDRACHTEN 4. STUKKEN TEKST (bijv. hoofdstuk

Nadere informatie

Richtlijnen schrijven voor werkenbijmmc.nl

Richtlijnen schrijven voor werkenbijmmc.nl Richtlijnen schrijven voor werkenbijmmc.nl Myxt Web Solutions Ron Schöningh Helftheuvelweg 11 511 AV s-hertogenbosch Tel. 073 850 51 85 mail: ron@myxt.nl Inhoudsopgave 1. Schrijven voor het web 3 1.1 Lezen

Nadere informatie

U kunt zich voorstellen dat plotseling wakker worden in Frankrijk iets minder grote problemen veroorzaakt voor het

U kunt zich voorstellen dat plotseling wakker worden in Frankrijk iets minder grote problemen veroorzaakt voor het Afasie Inleiding Als gevolg van een hersenbeschadiging kan een patiënt te maken krijgen met communicatieproblemen. Deze beperken hem/haar in het uitwisselen van gedachten, wensen en gevoelens. Op de afdeling

Nadere informatie

Voor deze enquête bevragen jullie minstens 25 personen

Voor deze enquête bevragen jullie minstens 25 personen TIPS VOOR ENQUÊTES 1. Opstellen van de enquête 1.1 Bepalen van het doel van de enquête Voor je een enquête opstelt denk je eerst na over wat je wil weten en waarom. Vermijd een te ruime omschrijving van

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Het verkoop-adviesgesprek. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Verkopen

Het verkoop-adviesgesprek. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Verkopen Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over verkopen aan en adviseren van gasten in horecabedrijven. Oftewel: het verkoopadviesgeprek. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

- Opening - Motivatie - Jezelf verkopen - Afsluiting. In de volgende pagina s vind je hier meer over. Hoe schrijf je een goede sollicitatiebrief?

- Opening - Motivatie - Jezelf verkopen - Afsluiting. In de volgende pagina s vind je hier meer over. Hoe schrijf je een goede sollicitatiebrief? Een goede sollicitatie gaat altijd uit van een CV én sollicitatiebrief. Het een kan niet zonder het ander en juist als beide documenten goed op elkaar afgestemd zijn, maak je de meeste kans om uitgenodigd

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Jouw werkstuk lever je uiterlijk in op donderdag 20 maart 2014!!

Jouw werkstuk lever je uiterlijk in op donderdag 20 maart 2014!! Hoe maak ik in groep 8 een werkstuk? Jij gaat de komende weken thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het wordt geschreven om iemand iets te leren of te laten weten. Net als in

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

Handleiding Sollicitatiebrief

Handleiding Sollicitatiebrief Handleiding Sollicitatiebrief 1. De gerichte sollicitatiebrief Met een gerichte sollicitatiebrief reageer je op een advertentie waarin een werkgever een vacature vermeldt. Voorafgaand aan het schrijven

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Informatiebrochure. Rechterhemisferische Communicatiestoornissen. UZ Leuven 1

Informatiebrochure. Rechterhemisferische Communicatiestoornissen. UZ Leuven 1 Informatiebrochure Rechterhemisferische Communicatiestoornissen UZ Leuven 1 UZ Leuven 2 Beste familie, deze informatiebrochure bieden wij u aan naar aanleiding van de spraak-, taal - en/of slikproblemen

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

READER STUDENTENCOACH

READER STUDENTENCOACH READER STUDENTENCOACH VO Reader studentencoch VO 1 Inleiding Voor jullie ligt de reader die hoort bij het project studentencoach (het coachen van jongerejaars studenten door ouderejaars). In deze reader

Nadere informatie

TAAL IS LEUK. Adviezen om de taalontwikkeling te stimuleren

TAAL IS LEUK. Adviezen om de taalontwikkeling te stimuleren TAAL IS LEUK Adviezen om de taalontwikkeling te stimuleren 1 Inhoudsopgave Pagina Besteed extra aandacht aan de taal van uw kind 4 Adviezen die u kunt toepassen tijdens een gesprekje met uw kind 5 Maak

Nadere informatie

Aanpak van een cursus

Aanpak van een cursus Aanpak van een cursus Je gaat best op zoek naar een efficiënte manier van studeren. In het hoger onderwijs is het immers niet meer doeltreffend om alles op dezelfde manier aan te pakken. Je kan dus niet

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Checklist. De 8 must haves voor een succesvol blogartikel

Checklist. De 8 must haves voor een succesvol blogartikel Checklist De 8 must haves voor een succesvol blogartikel Veerle Metten, Mettenta Ga je graag door het leven met een goed geweten? Neem dan niet zomaar stukken uit deze checklist over zonder bronvermelding.

Nadere informatie

HOE VRAAG IK INFORMATIE OP BIJ DE STAD GENT? V.u. : Paul Teerlinck, stadssecretaris - Stadhuis - Botermarkt 1, 9000 Gent - 2015.

HOE VRAAG IK INFORMATIE OP BIJ DE STAD GENT? V.u. : Paul Teerlinck, stadssecretaris - Stadhuis - Botermarkt 1, 9000 Gent - 2015. HOE VRAAG IK INFORMATIE OP BIJ DE STAD GENT? V.u. : Paul Teerlinck, stadssecretaris - Stadhuis - Botermarkt 1, 9000 Gent - 2015 Tips & tricks 00919 Tips voor een geslaagde studieopdracht INLEIDING Wil

Nadere informatie

Procedure Contact: Annick.Vandenheede@dexia.com

Procedure Contact: Annick.Vandenheede@dexia.com Copywriting - Leer vlijmscherp schrijven om effectief de aandacht te trekken van uw lezers en hen te overtuigen Ontdek hoe u overtuigender kunt schrijven Schrijft of herschrijft u commerciële teksten,

Nadere informatie

20 tips voor een goed debat!

20 tips voor een goed debat! 20 tips voor een goed debat! Moedig elkaar aan tijdens jullie voorbereidingen en de wedstrijd. Geef elkaar tips en zoek samen de sterktes en zwaktes van de argumenten. Je kan veel leren van elkaar, ook

Nadere informatie

Voorstelling Onafhankelijk Leven vzw

Voorstelling Onafhankelijk Leven vzw Voorstelling Onafhankelijk Leven vzw Waarvoor staat Onafhankelijk Leven vzw? 1. Visie Onafhankelijk Leven vzw gaat met volle kracht voor een samenleving waar alle personen met beperking controle hebben

Nadere informatie

Non-verbale communicatie

Non-verbale communicatie Non-verbale communicatie Wie de taal van het lichaam wil leren begrijpen, moet eerst de verschillende signalen leren kennen, herkennen en goed inschatten. Meestal richten we (bewust) onze aandacht op het

Nadere informatie

zo maak je een prachtige Femma-stand

zo maak je een prachtige Femma-stand zo maak je een prachtige Femma-stand 1 zo maak je een prachtige femma-stand Elke groep krijgt regelmatig de vraag om op een activiteit in de gemeente een standje te zetten: op de avondmarkt, kermis, boekenbeurs,

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

Direct aan de slag met Baby- en kindergebaren

Direct aan de slag met Baby- en kindergebaren Direct aan de slag met Baby- en kindergebaren Inhoudsopgave Welkom Blz. 3 Wat zijn baby- en kindergebaren? Blz. 4 Voordat je begint Blz. 5 De eerste gebaren Blz. 6 & 7 Gebaren- tips Blz. 8 Veel gestelde

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Typografie. Hoe typografie toepassen

Typografie. Hoe typografie toepassen Typografie Hoe typografie toepassen Omschrijving Typografie is de keuze en het op de juiste wijze ordenen van beeldmateriaal in overeenstemming met een bepaald doel, zodanig letters rangschikken, ruimte

Nadere informatie

Informatie over afasie. Afdeling logopedie

Informatie over afasie. Afdeling logopedie Informatie over afasie Afdeling logopedie Wat is afasie? Vooraf Uw partner of familielid heeft afasie. In deze folder kunt u lezen wat afasie inhoudt en hoe u hiermee kunt omgaan. Wat is afasie Afasie

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Opdracht 1 bij 1.2 * Doe de opdracht met de groep. Uitleg voor de docent: De cursisten lopen door elkaar door het lokaal. Laat de cursisten elkaar in tweetallen begroeten,

Nadere informatie

Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen

Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen Deze brochure kan ook ondersteunend zijn voor iedereen die met het gezin in contact komt: maatschappelijk

Nadere informatie

Inhoud. 1 Spelling 5. Noordhoff Uitgevers bv

Inhoud. 1 Spelling 5. Noordhoff Uitgevers bv Inhoud 1 Spelling 5 1 geschiedenis van de nederlandse spelling in vogelvlucht 11 2 spellingregels 13 Klinkers en medeklinkers 13 Spelling van werkwoorden 14 D De stam van een werkwoord 14 D Tegenwoordige

Nadere informatie

Niemand hoeft verlegen te zijn

Niemand hoeft verlegen te zijn Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Verlegen mensen Niemand hoeft verlegen te zijn Kleine kinderen zijn vaak verlegen. Dat vindt iedereen normaal. Maar ook 1 op 5 volwassenen

Nadere informatie

Welke moeilijkheden kunnen optreden bij mensen met afasie?

Welke moeilijkheden kunnen optreden bij mensen met afasie? Wegwijs in afasie Inleiding Uw naaste is opgenomen in Gelre ziekenhuizen omdat hij/zij getroffen is door een beschadiging in de hersenen waardoor zijn/haar communicatie is aangetast. Dit heet afasie.

Nadere informatie

maakt (kirrende) geluidjes of brabbelt (tegen personen en speelgoed) begint steeds meer woorden te herhalen en (na) te zeggen

maakt (kirrende) geluidjes of brabbelt (tegen personen en speelgoed) begint steeds meer woorden te herhalen en (na) te zeggen Mondelinge taal 1 Spraak-taalontwikkeling Baby blauw maakt (kirrende) geluidjes of brabbelt (tegen personen en speelgoed) herhaalt geluidjes Dreumes brabbelt bij (eigen) spel oranje begint steeds meer

Nadere informatie