Deelverkenning III Aanbodzijde. Houvast voor de krijgsmacht van de toekomst

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Deelverkenning III Aanbodzijde. Houvast voor de krijgsmacht van de toekomst"

Transcriptie

1 Deelverkenning III Aanbdzijde Huvast vr de krijgsmacht van de tekmst

2

3 Indeling van dit rapprt Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen 5 Afkrtingen Inleiding Planning under Deep Uncertainty Blurred Distinctin between Peace and Cnflict Standing Arrangements with Private Military Cmpanies Different Paradigms fr DecisinMaking Evlving Relatinships between Man, Rbtics and Machine Intelligence Staying pwer Small Team Operatins Strategic Cmpressin DualUse Technlgy, Taking Advantage f Technlgical SpinIn NnVilent NnMilitary Threats Regeneratin The Physical, the Infrmatin and the Mral Dmain f Warfare in Cmplex Operatins Calitin Operatins Space is Opening Up Plitical Transfrmatin The Rle f the Media in Future Operatins SuperEmpwered Individuals and the Threat f Technlgy Prliferatin Persneel: arbeidsaanbd, wervingskracht en behud 75 Management samenvatting Achtergrnd, vraagstelling en aanpak Arbeidsmarktaanbd vr Defensie 2020 Maatschappelijke ntwikkelingen en implicaties Wervingskracht Defensie Behud van persneel Cnclusies en aanbevelingen Bijlagen Wet en regelgeving arbeid Inleiding Arbeidsaanbd beperkend Arbeidsaanbd versterkend

4 Kennisinvestering Management samenvatting Inleiding Huidige situatie (nulmeting) Benchmark Strategische functies in kennisgebieden Cnclusies Beleidsaanbevelingen Afkrtingen Annexen Ruimte en milieu Inleiding Ontwikkelingen p het gebied van milieu en mgeving Gevlgen van de ntwikkelingen p regelgeving in Eurpa en Nederland Literatuur The future f defence planning Intrductin Synpsis f selected literature Leading trends in the cnduct f war The Dutch transfrmatin The MOD prjected transfrmatin frm 2007 t 2020 Alternatives t the MOD prjectins Omgaan met nzekerheid Inleiding Plitiekstrategische flexibiliteit Bestuurlijkrganisatrische flexibiliteit Uitverendperatinele flexibiliteit Strategic Agility and Defence Capability Optins: Wh Says Generals Can t Dance? 427 Intrductin First principles Final Cnsideratins Bibligraphy

5

6

7 Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen Tekmstscenari s Beleidsverwegingen Strategische vragen Deelverkenningen Krijgsmachtprfielen Beleidspties

8 Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen 6

9 Onderzeksvragen iii.1.2 Welke cnceptuele ntwikkelingen den zich thans en mgelijk in de tekmst vr ten aanzien van het militair ptreden? iii.1.3 Wat zijn de ntwikkelingen p het gebied van kennis en technlgie en wat is de relevantie hiervan vr de krijgsmacht? Beantwrd dr: TNO Defensie en Veiligheid in samenwerking met de Defensiestaf Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen 7

10 Inhudspgave Afkrtingen 12 Inleiding 14 Planning under Deep Uncertainty 16 Plannen nder diepe nzekerheid : van plan and pray naar sense and respnd Van vrege, hechte kppelingen naar meer late, lsse kppelingen Van z veel mgelijk zelf naar een flexibele dynamische waardeketen ( krijgsmacht 2.0 ) Van z veel mgelijk in eigen beheer naar reële pties Weg met witte lifanten Meer financiële flexibiliteit Cnclusie Blurred Distinctin between Peace and Cnflict 22 Standing Arrangements with Private Military Cmpanies 24 Different Paradigms fr DecisinMaking 26 Delen en pririteiten Adaptiviteit en beweeglijkheid Omgevingsbeeld en infrmatieuitwisseling Gelaagdheid in besluitvrming en peratineel temp Evlving Relatinships between Man, Rbtics and Machine Intelligence 30 Staying pwer 32 Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen 8

11 Small Team Operatins Sense & respnd Bttmup stuurinfrmatie en leervermgen Prjectmatig denken en werken Ontwikkeling van individuele vaardigheden en missiespecifieke training Over de hrizn escalatiedminantie Discussie Strategic Cmpressin Flexibele hiërarchie Sense & Respnd Interagency netwerken Geen strategische gevangene van tactische gebeurtenissen DualUse Technlgy, Taking Advantage f Technlgical SpinIn Eigen militaire ( inhuis ) expertise wrdt bepaald dr smartbuyer/specifier psities Netwerk van technlgieexperts is essentieel m spinin mgelijkheden te benutten Samenwerkende nderzeksmgeving Cmmunicatie met gebruikers Het technisch kader Spinin van militaire technlgie maakt afhankelijk NnVilent NnMilitary Threats 48 Regeneratin 52 The Physical, the Infrmatin and the Mral Dmain f Warfare in Cmplex Operatins 54 Belang van de Bdschap Strategische Cmmunicatie Nieuwe expertise en taken Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen

12 Calitin Operatins 58 Space is Opening Up 60 De ruimte vr cmmunicatie De ruimte vr navigatie De ruimte vr bservatie en ISTAR De ruimte vr grndstffen en energie De ruimte vr terisme De ruimte als vuilstrtplaats / Ruimteschrt De ruimte als marketing instrument De ruimte als slagveld De ruimte p aarde Kennis van en ver de ruimte Plitical Transfrmatin Snelle besluitvrming binnen de peratiecyclus Preventief ptreden ndzaakt cmprehensive vrbereiding en besluitvrming Niet alleen, dus samen Nieuwe calities The Rle f the Media in Future Operatins 68 SuperEmpwered Individuals and the Threat f Technlgy Prliferatin 70 5th Generatin Warfare is fught n an integrated battlefield Verandering van type tegenstander en aard van delstellingen Nieuwe dmeinen van cnflict en verandering in aard van dreiging Tracking, tracing and understanding superempwered individuals is essential Irregular warfare requires strng PA (Public Affairs) awareness and readiness Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen

13 Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen 11

14 Afkrtingen COP DGI GTI s GW IED MOOTW NGO s PGO s PMC SC SEI SOPs SSR TTP s Cmmn Operatinal Picture Defensie Gerelateerde Industrie Grte Technlgische Instituten 5th Generatin Warfare Imprvised Explsive Device Military Operatins Other Than War Nngvernmental rganizatin PstGvernmental Organisatin Private Militairy Cmpany Strategic Cmmunicatins Supermachtige individuen (SuperEmpwered Individuals) Standard Operating Prcedures Security Sectr Refrm Tactics, Techniques and Prcedures Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen Afkrtingen 12

15 Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen Afkrtingen 13

16 1. Inleiding Dit memrandum bevat een verzameling papers die dr TNO en HCSS met input van de Defensiestaf afdeling Tekmstverkenningen zijn geschreven. In de papers wrdt ingegaan p de relevantie van telkens één thema vr de Nederlandse krijgsmacht. De thema s zijn ntleend aan de NATO Research and Technlgy Organisatin (RTO) SAS066 Jint Operatins 2030 (JO2030) studie. De papers buwen vrt p het dr TNO en HCSS samen met de afdeling Tekmst verkenningen pgestelde bullet paper Cncept Develpment fr future military peratins (d.d. 24 ktber 2008 v0.7 finaal). Zwel het bullet paper als dit memrandum zijn geschreven ten beheve van de defensieverkenningen Huvast vr de krijgsmacht van 2020 en wel specifiek in het kader van de vragen III.1.2 en III.3 De diversiteit van de thema s, en daarmee de diversiteit van de relevantie vr de krijgsmacht, is van dien aard dat niet is gekzen vr een vaste structuur vr de papers. Afhankelijk van het thema en de relevantie is telkens gekzen vr een structuur waarin de bdschap het beste kan wrden vergebracht. Het paper vr het thema Planning under Deep Uncertainty (diepe nzekerheid) is als eerste pgenmen. De inhud ervan raakt direct aan de Verkenningen. Het is daarm bewust breder van pzet dan de andere thema s. Het geeft ged inzicht in de uitdaging waarvr Nederland als natie staat. Samen met de andere papers kan het helpen een Krijgsmacht 2.0 tt stand te brengen. Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen Inleiding 14

17 Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen Inleiding 15

18 2. Planning under Deep Uncertainty Auteur: S.H.A.M. (Stephan) de Spiegeleire MSc (HCSS) / KLTZ R.P. (René) Tas De huidige financieelecnmische crisis illustreert he snel, nverwacht en hevig grte veranderingen in vrijwel alle aspecten van nze mgeving p ns af kunnen kmen. Dit zien we k erg duidelijk in de technlgie, waar de ICT revlutie nu al alles wat we den ingrijpend veranderd heeft en verder aan het veranderen is (k in de militaire wereld) en waar de nan, bi en cgnrevluties ver de kmende 20 jaar best wel eens zuden kunnen leiden tt radicale trendbreuken met enrme implicaties vr defensierganisaties. Significante verschuivingen vinden k plaats in de internatinale machtsverhudingen, in het begrip vertruwen, in de ecnmie, in nze identiteitsbeleving, in demgrafie enz. Plannen nder diepe nzekerheid verschilt aanzienlijk van plannen nder (relatieve) zekerheid. Een van de grtste uitdagingen vr de kmende peride bestaat erin he rganisaties het juiste evenwicht zullen vinden tussen die beide principes. Plannen nder diepe nzekerheid : van plan and pray naar sense and respnd Tekmstbestendigheid is sinds jaar en dag een belangrijke ambitie van defensie rganisaties geweest. Een ambitie die dr de geschiedenis heen met wisselend succes verwezenlijkt is. Mderne defensierganisaties prberen p de tekmst te anticiperen en maken p basis daarvan vrij gedetailleerde plannen in zwel defensie als peratinele planning. Deze delgerichte aanpak heeft defensie (net als het bedrijfsleven) in perides van relatieve stabiliteit geen windeieren gelegd. Maar de vraag is f deze aanpak in een peride van Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen Planning under Deep Uncertainty 16

19 diepe nzekerheid ng steeds vrziet in de daadwerkelijke behefte. In perides van diepe nzekerheid eindigen grte delen van wat Henry Mintzberg, één van de meest invledsrijke managementdenkers van de Harvard Business Schl, intended strategy nemt (waar k de meeste inspanningen p geleverd wrden) gewn in de prullenbak. En dan wrdt dat intentinele planningsprces aangevuld f sms zelfs gewn vervangen dr een significant aantal kleinere, meer ad hc, adaptieve, emerging strategische beslissingen, die achteraf vaak (meer dan de geplande strategie) de echte bepalende strategische keuzes blijken te zijn geweest. Deze evlutinaire, emerging aanpak van strategische keuzes nder diepe nzekerheid leidt tt een meer bescheiden en tch meer gedurfde 1 aanpak van planning p alle niveaus. Hierbij past bescheidenheid bij het vrspellen van de tekmst en durf m laat, maar snel, beslissingen te nemen ten aanzien van defensie en peratinele planning. Hierbij tasten we ns eerder een weg naar de tekmst dan dat we de tekmst en het pad daar naarte (te) vregtijdig vastleggen. De Australische defensiespecialist AnneMarie Grisgn heeft het in deze cntext ver prbing actins acties inderdaad, misschien zelfs reslute acties, maar wel vanuit een experimenteel, lerend gezichtspunt. Eén van de bekende (en vaak nbegrepen2) kreten hierbij is CD&E (Cncept Develpment and Experimentatin), waarbij een aantal nieuwe cncepten bedacht wrdt waarmee geëxperimenteerd kan wrden p alle niveaus met mdellering en simulatie waar mgelijk en nuttig, maar vral k dr middel gewne stafdenk efeningen en zelfs experimenten experimenten in inzetgebieden. Onze defensierganisaties meten p deze manier evlueren naar een beter evenwicht tussen vregtijdig en zrgvuldig plannen (vr de bekende eilandjes van zekerheid) aan de ene kant en velen en reageren (vr de enrme ceaan van nzekerheid die de eilandjes mringt) aan de andere. Hierbij met pgemerkt wrden dat deze trend zeker niet het einde van traditinele planning inhudt. Maar het markeert wel de transitie van een industriële (delgerichte, verkkerde, materieel en schaalcentrische en infrmatiearme) naar een kennisecnmiegebaseerde (adaptieve, gedistribueerdintegratieve, kennis en netwerkcentrische, infrmatierijke) planningsmethdiek. Deze transitie is even meilijk en pijnlijk als ze ndzakelijk is. Van vrege, hechte kppelingen naar meer late, lsse kppelingen Één van de (nvldende nderkende) basisprincipes in de militaire wereld is dat militaire capaciteiten z vreg mgelijk in hun ntstaanstraject aan elkaar gekppeld en dan z lang mgelijk samengehuden wrden. In het persneels dmein wrden eenheden vanaf het begin samengesmeed tt hechte grepen die samen pgeleid, getraind, pgewerkt en dan k ingezet wrden met een hechte esprit de crps. Ok heel wat wapensystemen wrden rganisch aan deze eenheden gekppeld vreg en hecht. Dit leidt tt een grte mate aan bekendheid en vertruwdheid dat in perides van relatieve zekerheid enrme vrdelen heeft. Ok in het materiële dmein zien we in de meeste wapen systemen erg hechte kppelingen tussen platfrmen en (vaak enkelvudige f in elk geval slechts minimaal mdulaire) capaciteiten. Veel systemen zijn ng steeds een unieke, minimaal mdulaire kppeling van een aantal essentiële peratinele capaciteiten (bijvrbeeld mbiliteit, slagkracht, met een laagje bescherming). Systemen wrden na het einde van hun (typisch vrij lange) levensduur vervangen dr nieuwe, verbeterde, maar ver het algemeen net z hecht gekppelde, systemen. In de laatste jaren is hieraan al een en ander veranderd, maar vrege/ hechte kppeling blijft tch de nrm. 1 Desn t mean less gutsy. Just means differently s. As yu scale up yur (apparently successful) experiments (and withut fully abandning the ther parts f yur bushy strategy tree), yu still have t make tugh (ptentially dangerus) calls. But the mdesty bit cnsists f always questining yur assumptins, never think that yu nailed it r yu ttally blew it. This ges against ur very deeply (evlutinarily) engrained neurcgnitive instincts, but we HAVE t get better at this. 2 T ften assciated with M&S, but ur abilities t mdel CAS (Cmplex Adaptive Systems) is still t limited t be f much use in the real experimental sense (much mre in the experiential sense). Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen Planning under Deep Uncertainty 17

20 In tijden van grte nzekerheid blijken eenheden en systemen nu vaak net niet (sms k helemaal niet) de ptimale kppelingen te bevatten. Daarm meten eenheden nu vaak gekannibaliseerd wrden m ptimalere (nieuwe, laat en vrij ls gekppelde) task frces te vrmen vr een cncrete missie in een specifiek inzetgebied task frces die dan vrij vreg (!) in het spel pgewerkt en getraind meten wrden, juist mdat ze z verkncht zijn aan het principe van de vrege hechte kppeling. Ok meten bestaande wapensystemen vaak in extremis pgelapt wrden m te vlden aan de veranderde vereisten, f meten gewne andere en meer ptimale systemen elders gezcht wrden (bijvrbeeld Bushmaster), mdat de bestaande kppeling van capaciteiten erin nvldende blijkt. Tezelfdertijd wrden k subptimale vaak veel te zware, sms veel te lichte middelen die tch al aangeschaft zijn (sunk cst), ingezet bij gebrek aan beter (en vral bij gebrek aan echte mdulariteit de spreekwrdelijke hamers vr muggen ). Het lijkt duidelijk dat in perides van diepe nzekerheid een echt effectieve en efficiënte krijgsmacht meer gebaseerd zal meten zijn p het principe van late/lsse kppeling van capaciteiten in mdules. Zals vermeld, gaat de trend k nu al in die richting, maar in de DOTMLPFketen kunnen flexibelere kppelingsprincipes p veel systematischere manier aangewend wrden. In het persneelsdmein betekent dit veel flexibelere pleidings en trainingstrajecten, waarbij naast investering in eigen specialismen k veel meer met andere specialismen samengewerkt wrdt; waarbij meer laterale in en uitstrm vanuit en naar de civiele sectr gestimuleerd wrdt en waarbij een mderne reservecmpnent pgeschaald wrdt (bijvrbeeld de expilten van de CLSK die bij de KLM nder cntract staan). In het materiële dmein impliceert dit een veel hgere mate aan echte mdulariteit dan het tt nu te het geval is.3 Van z veel mgelijk zelf naar een flexibele dynamische waardeketen ( krijgsmacht 2.0 ) Sinds het industriële tijdperk hebben krijgsmachten net als bedrijven, net als verheden zveel mgelijk alle capaciteiten in eigen beheer willen hebben. De verleiding bestaat in perides van diepe nzekerheid m ng meer aan deze verleiding te te geven ( als het echt heikel wrdt, dan kan je alleen jezelf vertruwen ). De meeste tekmstverkenningen ver de rganisatie van krijgs machten (k de kleinere) gaan grtendeels vrbij aan dit belangrijke punt wat willen we nu echt direct in eigen beheer huden en wat kunnen we anders/slimmer surcen. Tch meten actren en vral de kleinere, die vrdeel hebben dr slim surcen4 zich juist in perides van diepe nzekerheid dieper gaan bezinnen ver de ptimale surcing van de verschillende schakels van hun waardeketen. Net als in het bedrijfsleven heeft het militaire wezen een waardeketen waarlangs effecten gegenereerd wrden. In zekere tijden kan die waardeketen vrij ged in kaart en dus nder eigen regie gebracht wrden. In nzekere tijden kan de aard van de keten echter snel veranderen, waarbij andere taken p andere manieren en vaak k dr f met andere ketenpartners uitgeverd meten wrden. Zeker in een steeds meer genetwerkte mgeving (en niet alleen in technische zin) kan men niet meer alles in eigen beheer hebben (en dat met men k niet willen). Het kan vaak slimmer zijn m meer tijd te stppen in het pbuwen van relaties met (gediversifieerde) netwerkpartners andere krijgsmachten, het bedrijfsleven, NGO s, IO s, maar k allerlei nieuwe virtuele en reële netwerken die rndm ns aan het ntstaan zijn.5 De krijgsmacht wrdt dan de spin in het web, waarbij de macht veel meer in het web zit dan in de spin zelf. Tt vr krt knden massale effecten alleen gegenereerd wrden dr massale schaal (wat ecnmen schaalecnmieën nemen). Vandaag kunnen massale effecten k gegenereerd wrden dr flexibel gedistribueerde netwerken (netwerkecnmieën), die p de kp te k ng eens een stuk minder 3 Service riënted architecturefilsfie kmt hier het dichtst bij. 4 Omdat ze de illusie van autarkie al lang pgegeven hebben. 5 Men zu dit krijgsmacht 2.0 kunnen nemen. Weinig mensen lijken de etymlgie van het wrd krijgsmacht ng te kennen: een macht (het vermgen m iemand anders iets te laten den wat hij/zij zelf niet zu den) m iets te verkrigen (Mnd. krigen ruzie maken, rlg veren; krijgen, ntvangen ; mhd. kriegen zich inspannen, streven ; fri. krigia krijgen, ntvangen (nfri. krije krijgen, kriigje rlg veren )). Dat kn traditineel eigenlijk alleen dr traditineel ( kinetisch ) geweld, maar kan nu k p een hele hp andere manieren. Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen Planning under Deep Uncertainty 18

21 kwetsbaar zijn.6 Dit betekent dat de aard van het begrip regie verandert weg van de manier waarp we traditineel cmmand and cntrl interpreteren en meer naar Fcus and Cmmitment (Alberts and Hayes), f zelfs Cntext and Cördinatin (IBM) en dat k defensierganisaties steeds harder met gaan nadenken ver de hele waardeketen en de rl die zij daarin spelen (met enkele fundamentele uitznderingen zals de killcapaciteit).7 Z ntstaat een srt flexibele stekkerds krijgsmacht waar eenvudig andere mdules die vaak niet direct nder eigen beheer staan, ingeplugd meten kunnen wrden8 en waarbij de mvang en vrm van de stekkerds zelf k sterk kan variëren p basis van de veranderende cntext f van technlgische ntwikkelingen. Van z veel mgelijk in eigen beheer naar reële pties He de krijgsmacht er ann 2030 zal uitzien en welke rl het zal spelen in de bredere veiligheidswaarde keten is meilijk te vrspellen. Ons vermeden is dat dit wel eens ns huidige vrstellingsvermgen zu kunnen verstijgen. Maar tch lijkt het erg nwaarschijnlijk dat geen plaats meer zal weggelegd zijn vr een rganisatiecmpnent binnen de verheid die de ultieme machtsmiddelen p legitieme wijze zal kunnen en mgen inzetten. Dat betekent dat k een krijgsmacht 2.0 hgtechnlgische (en waar schijnlijk) dure capaciteiten zal meten kunnen inzetten. De kstentrends vr heel wat defensiesystemen zijn genegzaam bekend. Gezien deze trends zullen defensierganisaties steeds meer meten gaan nadenken p welke manier ze tegang tt die capaciteiten zullen kunnen waarbrgen. Het huidige standaardmdel vr gegarandeerde tegang tt die capaciteiten (met een aantal interessante uitznderingen) is m ze gewn zelf in huis te halen via directe acquisitieinvesteringen. Investeren betekent in essentie dat men vandaag geld uitgeeft in ruil vr (verhpte) pbrengsten mrgen. Is een investering eenmaal gemaakt, dan zit men vast aan die beslissing en is het geld nherrepelijk verdwenen. In een zekere wereld is dat niet z erg, aangezien die tekmstige pbrengsten vrij vrspelbaar berekend kunnen wrden. In een diep nzekere wereld verandert dat echter vaak zelfs p dramatische wijze.9 Er is k een andere mgelijkheid waar steeds meer ver nagedacht wrdt in defensie kringen en die bekend staat nder de naam reële pties. De reële ptietherie is gebaseerd p financiële pties in financiële markten, waar de aanschaf van een callptie de bezitter het recht geeft, maar niet de verplichting, m in de tekmst een aandeel aan te schaffen tegen een afgesprken vaste prijs. Een reële ptie is de reële, tastbare variant hiervan, waarbij bijvrbeeld in de militaire wereld de defensierganisatie zichzelf de ptie zu aanschaffen m in de tekmst tegen een vastgelegde prijs een deel van de militaire waardeketen (materieel, maar k eventueel persneel, f zelfs andere effectengenererende capaciteiten) nder direct eigen beheer te brengen indien (en alleen indien) ze dat ndig zu achten gezien de mstandigheden. In essentie wrdt hierbij dus de eigenlijke beslissing uitgesteld (waarvr men een prijs betaalt) vanuit het inzicht dat men in de tekmst meer infrmatie zal hebben ver een veel meer deltreffende inzet van de investering. Slimme, gediversifieerde prtefeuilles van zulke reële pties zuden k kleine landen tegang geven tt grtschaligere capaciteiten znder hun budgetten hiervr te meten kannibaliseren. Eurpese bedrijven zuden van Eurpese verheden stimuli krijgen m tegang tt puur militair materieel te garanderen (zals de grte leasingmaatschappijen in de civiele luchtvaart) en dan met heldere cntractuele afspraken beschikbaar te stellen aan die Eurpese landen die aan een militaire peraties 6 Duidelijk vrbeeld hiervan is natuurlijk de Al Qaeda cel die de 9/11 aanvallen tegen de VS uitverde. 7 Hierbij mag k zeker niet uit het g verlren wrden dat het EIGENLIJKE beheer van deze waardeketen (WAAROM we een krijgsmacht hebben) niet bij de krijgsmacht zelf ligt, maar bij de hgere plitieke autriteiten die beschikken ver de inzet van dit ene machtsinstrument. [punt ver etymlgie van krijgsmacht?] 8 Wh s plugging whm? 9 Zie Dixit en Pindyck Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen Planning under Deep Uncertainty 19

22 zuden deelnemen. Gelijksrtige cntractuele afspraken zuden k met grtere landen gemaakt kunnen wrden waarbij kleinere krijgsmachten zuden kunnen piggybacken p de bestaande infrastructuur van de grtere krijgsmachten m bepaalde kennis en kunde in stand te huden znder daarvr materieel te meten aanschaffen. Z blijft de krijgsmacht smart buyer. Weg met witte lifanten Een punt van aandacht dat bijzndere vermelding verdient, mdat het z een enrme impact heeft p defensiebudgetten, is het gevaar van zgenemde witte lifanten. Hewel defensiebudgetten in Eurpa nder veel grtere budgettaire druk staan dan in andere grte wereldmachten (VS, maar k China, India en nu zelfs weer Rusland), zijn k bij ns majeure kapitaalinvesteringen ng steeds (pvallend) mgelijk. Vrbeelden hiervan zijn terug te vinden in alle krijgsmachtsdelen ngetwijfeld een gevlg van de naglei van de industriële mentaliteit waarvan nze krijgsmacht ng is drdrngen. In Nederland kunnen we hierbij spreken ver grte aanschaftrajecten van vliegtuigen, vertuigen en schepen waarbij verigens in aangeschafte aantallen deze capaciteiten k steeds meer aan kritische ndergrenzen zitten. Op deze manier wrdt een gevelig gedeelte van het (acquisitie) budget helemaal dichtgetimmerd k p middellange termijn. In een diep nzekere wereld greit het gevaar dat belangrijke langetermijn investeringen gewn ergens p militaire hardwarekerkhven gaan staan te verresten. Men kan systemen gekcht hebben sms zelfs vrij nieuwe waar plts geen vraag meer vr is. Er kunnen zich technlgische drbraken vrden de Chief Scientist van NASA, Denniss Bushnell, spreekt in deze cntext ver zerthrder changes die (zeker in de weinigmdulaire systemen die defensie vandaag kenmerken) die hele systemen p krte tijd helemaal veruderd maken. Hierbij kan bijvrbeeld gedacht wrden aan drbraken in nan technlgie die zuden kunnen leiden tt radicaal nieuwe gedkpere, meer betruwbare, meer duurzame, snellere prpulsiemethdes; f aan klstfnanbuizen die materialen kunnen pleveren die met een factr van enkele hnderden sterker en lichter zuden zijn dan staal. De sterke pkmst van de rbtica in het krijgswezen zu verregaande gevlgen kunnen hebben. Last but nt least: k ptentiële tegenstanders zuden kritische drbraken kunnen verwezenlijken die wezenlijke elementen van nze huidige wapen systemen gewn buitenspel zetten (zie de cntrverse rnd EMP f cyberwarfare). Het leidt geen twijfel dat het symptm van witte lifanten meer van tepassing is p grte landen dan p kleine landen. Maar de tch wel erg merkwaardige plitieke ecnmie van defensiebesluitvrming in kleinere landen is zeker niet immuun vr dit fenmeen, en sense and respndplanning suggereert dan k een permanente waakzaamheid in dit dmein. Meer financiële flexibiliteit Het debat ver defensiebudgetten gaat vrijwel steeds ver heveel is geneg k de hamvraag die achter de Verkenningen schuilt. In demcratieën zal het antwrd p deze vraag steeds bij uitstek een plitiek antwrd zijn, zeker k zlang we niet in staat zijn (en dit geldt zeker niet alleen in Nederland!) m het ksten/batenplaatje van het departement Defensie beter in kaart te brengen.10 Hier kan en met ng een enrme inhaalslag gemaakt wrden. Maar vanuit de ptiek van diepe nzekerheid is misschien ng belangrijker dan de mvang (f zelfs de structuur) van de defensieuitgaven de flexibiliteit (cmmand f mney) die de defensierganisatie van de plitiek krijgt m in te springen p nverwachte (psitieve f negatieve) veranderingen. Het mge duidelijk zijn dat de huidige situatie, waarbij meer dan 95% van het jaarlijkse budget van de krijgsmachts delen he veel te laag f te hg dat k mge zijn helemaal 10 De begrtingsvaststelling van het Ministerie van Defensie vr het jaar 2009 stelt pnieuw vast dat de geautmatiseerde financiële systemen ng steeds niet ingericht zijn p het in kaart brengen van de ksten gemeid met de peratinele delstellingen. Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen Planning under Deep Uncertainty 20

23 dicht ge timmerd is (zie bijvrbeeld het budget vr 2009), indruist tegen de vereisten van het mgaan met diepe nzekerheid. Z zu meer structureel (k dr de plitiek) nagedacht meten wrden f binnen de defensierganisatie niet meer financiële flexibiliteit ingebuwd zu kunnen wrden tussen de verschillende partitie schema s binnen Defensie, f k ver budgetjaren heen; bijvrbeeld het pbuwen van een appeltje vr de drst tijdens jaren met minder peratinele inzet. Een recent rapprt van het Center fr Strategic and Budgetary Assessments biedt hiervr een aantal erg interessante aanknpingspunten11. Er met hier ng eens beklemtnd wrden dat grtere flexibiliteit alleen mgelijk is als de begrtings vaststelling transparanter wrdt iets wat swies belangrijker wrdt naarmate we in Defensie meer willen gaan sturen p utput dan p input (k vlgens de verheidsbrede VBTBlgica). Cnclusie Veel van de nieuwe cncepten vr het mgaan met diepe nzekerheid kunnen zeker niet van vandaag p mrgen verwezenlijkt wrden. Ok hier met met de ndige bescheidenheid en mzichtigheid te werk gegaan wrden. Ok hier meten we via prbing actins, via het ntwikkelen en uitprberen van nieuwe cncepten, nze weg naar de meer efficiënte krijgsmacht van de tekmst lerend aftasten. Veel van deze cncepten vereisen verregaande aanpassingen binnen Defensie. Enkelen vereisen k een bredere (verheidsbrede en zelfs bnd gentschapsbrede) aanpak, waarin de rl en het wezen van de krijgsmacht zelf wel eens ingrijpender zu kunnen veranderen dan we tt nu te beseffen. Maar de tijdshrizn van de Verkenningen, zijnde 2030, met zulke denkexperimenten telaten. Meer en meer wijst alles erp dat we de bekende zekerheden in de vertruwde thuishaven van de Kude Orlg en zelfs de (schijn?)zekerheden in de territriale wateren van peride van na de Kude Orlg nu definitief achter ns gelaten hebben en dat we afstevenen p een ceaan van diepe nzekerheid met daarin slechts een paar eilandjes van relatieve zekerheid. Dit betekent dat veel meer tllen lsstaan en ls meten kmen te staan dan nu algemeen aangenmen wrdt. De principes in dit paper beschreven, zijn grtendeels gebaseerd p de (vr velen k erg pijnlijke) ervaringen die in het bedrijfsleven pgedaan zijn. Want k daar zijn de turbulenties alleen maar grter gewrden in de laatste jaren en zijn het enkel de adaptieve bedrijven die hier het hfd hebben aan kunnen bieden. De Nederlandse krijgsmacht heeft in het laatste decennium sneller dat de meeste anderen blijk gegeven van een grt strategisch anticipatie en adaptatievermgen dr het rer m te gien van een krijgsmacht ter verdediging van het territrium naar een wereldwijd inzetbare hgtechnlgische, brede en capabele krijgsmacht. De kans p nverwachte gebeurtenissen en ntwikkelingen zal in de kmende jaren naar alle waarschijnlijkheid alleen maar tenemen. Landen die k hier het ndige strategisch anticipatie en adaptatievermgen aan de dag kunnen leggen dr een beter verwicht te vinden tussen plannen nder zekerheid en plannen nder nzekerheid zullen dan k een betere kans hebben m de veiligheid van hun burgers beter, meer tekmst bestendig te kunnen brgen. 11 Krepinevich, Andrew, Defense Investment Strategies in an Uncertain Wrld. Center fr Strategic and Budgetary Assessments, August Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen Planning under Deep Uncertainty 21

24 3. Blurred Distinctin between Peace and Cnflict Auteur: Drs. A.R. (Rem) Krteweg (HCSS) / Lkl J.P.L. (Jean Paul) Duckers Het thema Blurred Distinctin beschrijft de huidige luciditeit van de veiligheidsmgeving. In plaats van een duidelijk nderscheid tussen rlg en vrede vindt de inzet van militaire capaciteiten plaats in een cntinu spectrum van verschillende intensiteiten van geweld. Z kan een peratie laag in het peratiespectrum een hge intensiteit kennen. De veiligheidsmgeving vereist een hg peratineel temp waarin verschillende srten peraties wrden uitgeverd. Daarnaast zijn dreigingen niet langer exclusief militair en is eerder sprake van een samengestelde dreiging waarbij een tegenstander p gecördineerde wijze bedreigingen langs verschillende assen (militaire, ecnmisch, cyber etc.) kan genereren. Dit leidt erte dat de krijgsmacht p verschillende srten peraties vrbereid met zijn en dat escalatie zich snel kan afspelen nafhankelijk van de fases zals hierbven aangegeven. De aard en het dmein van militair ptreden is daarmee aan verandering nderhevig. Denk bijvrbeeld aan de cnsequenties vr het tegengaan van digitale verlamming als nderdeel van elektrnische rlgvering. Bij deze nieuwe taak vr de krijgsmacht kunnen aanvallen zich in nansecnden vltrekken. Slechts een paar secnden is ndig m een zeer grte strategische impact te hebben. Er is hierbij geen sprake van een traditinele escalatie, in plaats daarvan met p zeer krte termijn beslten kunnen wrden wat een dergelijke ncnventinele aanval betekent en welke reactie geschikt is. Ok in cmplexe peraties is sprake van snel veranderende mstandigheden. Dit heeft een aantal gevlgen vr de krijgsmacht. Allereerst is, het vermgen m snel te schakelen cruciaal. De krijgsmacht als rganisatie met adaptief, flexibel en rbuust ingericht zijn m met de veelheid van tekmsten m te gaan waarmee het gecnfrnteerd kan wrden. Eenheden meten breed pgeleid zijn en een zeer hge discipline hebben m te kunnen schakelen tussen verschillende intensiteiten. Eén van de gevlgen is een grtere ndzaak vr Special Frcesachtige eenheden. Daar waar Special Frces de afgelpen jaren meer p reguliere infanterieeenheden Cnceptuele en technlgische ntwikkelingen Blurred Distinctin between Peace and Cnflict 22

Hoe kan uw overheidsorganisatie professionalisering en verduurzaming van het inkoopproces bewerkstelligen

Hoe kan uw overheidsorganisatie professionalisering en verduurzaming van het inkoopproces bewerkstelligen He kan uw verheidsrganisatie prfessinalisering en verduurzaming van het inkpprces bewerkstelligen He kan uw verheidsrganisatie prfessinalisering en verduurzaming van het inkpprces bewerkstelligen UITWERKING

Nadere informatie

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1 Prjectaanvraag Versterking sciale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1. Aanleiding Eind 2012 heeft Prvinciale Staten van de prvincie Fryslân keuzes gemaakt mtrent de 'kerntakendiscussie'.

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3: Special De Wet werk en zekerheid en het inrichten van regionale vervangingscentra.

Nieuwsbrief 3: Special De Wet werk en zekerheid en het inrichten van regionale vervangingscentra. Nieuwsbrief 3: Special De Wet werk en zekerheid en het inrichten van reginale vervangingscentra. Frans Thmassen, directeur Onderwijs & Jeugd en EduStaf www.bmcimplementatie.nl De Wet werk en zekerheid

Nadere informatie

Start duurzame inzetbaarheid

Start duurzame inzetbaarheid Start duurzame inzetbaarheid Een praktijkcasus Dr: Rlf Weijers, Pauline Miedema Hewel duurzame inzetbaarheid een veelbesprken thema is, blijft het lastig m het cncreet te maken en er handen aan veten aan

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Ondernemingscmmunicatie Mdule MarketingManagement Cde A2 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte ttale studiebelasting (in uren) 1 Mgelijkheid tt JA aanvragen

Nadere informatie

Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen.

Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen. Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen. Inhudspgave 1. Inleiding 3 2. De eerste dagen na een ramp: riëntatie en besluitvrming 4 3. Een hulpkanaal kiezen 5 3.1 Hulpkanaal A: Ndhulp via de SHO 6 3.2 Hulpkanaal

Nadere informatie

Missie, visie en strategie Informatievoorziening veiligheidsregio s Definitief RBC 5/11/14

Missie, visie en strategie Informatievoorziening veiligheidsregio s Definitief RBC 5/11/14 Missie, visie en strategie Infrmatievrziening veiligheidsregi s Definitief RBC 5/11/14 Inleiding Relatie met prgrammaplan en werkplannen Deze missie, visie en strategie vrmen de basis vr het Prgramma Infrmatievrziening

Nadere informatie

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica Prgramma Welzijn en Zrg Nieuwe Zrg en Dmtica Aanleiding De mgelijkheden vr het langer zelfstandig thuis blijven wnen, meten wrden verbreed. Technlgische ntwikkelingen die zrg p afstand en het participeren

Nadere informatie

Functiefamilie: Directie

Functiefamilie: Directie Bijlage 3 bij Regeling ntwikkelen, functineren en berdelen (Cmpetenties per functieprfiel) Functiefamilie: Directie Cmpetentie: Netwerken De mate waarin de persn relaties en/f samenwerkingsverbanden binnen

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

MASTER OF ENGINEERING: INDUSTRIAL ENGINEERING & OPERATIONS RESEARCH

MASTER OF ENGINEERING: INDUSTRIAL ENGINEERING & OPERATIONS RESEARCH MASTER OF ENGINEERING: INDUSTRIAL ENGINEERING & OPERATIONS RESEARCH Master in de Ingenieurswetenschappen: Bedrijfskundige Systeemtechnieken en Operatineel Onderzek BEDRIJFSKUNDIG INGENIEUR: Flexibele persn

Nadere informatie

1. Een wereld te winnen!

1. Een wereld te winnen! 1. Een wereld te winnen! We hebben als KWBN een wereld te winnen. Wandelen is znder twijfel een van de meest tegankelijke vrmen van bewegen en daarmee bereikbaar vr velen. Ruim 10 miljen mensen in Nederland

Nadere informatie

Stap 1. Wat wil jij?

Stap 1. Wat wil jij? Stap 1. Hi Iemand heeft het idee dat jij wel wat supprt kunt gebruiken. Dat kunnen je uders zijn, een vriend/vriendin een therapeut f iemand anders die ju ged kent. Die iemand wil graag dat jij hulp krijgt

Nadere informatie

Rapport activiteit 3 : realisatie van een agro4c De veiling als regisseur van versketens

Rapport activiteit 3 : realisatie van een agro4c De veiling als regisseur van versketens Rapprt activiteit 3 : realisatie van een agr4c De veiling als regisseur van versketens Inleiding Wat is een crss chain cntrl center (4C)? Een Crss Chain Cntrl Center is een regiecentrum waar meerdere cmplexe

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie voorjaar 2015

Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie voorjaar 2015 Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie vrjaar 2015 1 Publicatie vrjaar 2015 Alterim presenteert de uitkmsten van nze peridieke Alterim Arbeidsmarkt Index. Gericht nderzek nder 716 hg pgeleide financiële

Nadere informatie

IKZ DEEL II : De informatieronde

IKZ DEEL II : De informatieronde Vanuit het standpunt van de zn is de schaduw nzichtbaar (Gethe) IKZ DEEL II : De infrmatiernde Het is méér dan een cliché f butade: m aan een breed kwaliteitsbeleid te werken, heb je écht steun, inbreng

Nadere informatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie Duurzaam inzetbaar in een vitale rganisatie Vitaliteit en bevlgenheid vrmen sleutelbegrippen vr het ptimaal en duurzaam inzetten van medewerkers. Vitale medewerkers bruisen van energie, velen zich fit

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

Huurdersvereniging In De Goede Woning ACTIVITEITENPLAN

Huurdersvereniging In De Goede Woning ACTIVITEITENPLAN ACTIVITEITENPLAN 2014 Activiteitenplan 2014 : INLEIDING In 1997 werd de in Zetermeer pgericht met als del het behartigen van de belangen van huurders van de cmplexen van R.K. Wningbuwstichting De Gede

Nadere informatie

Samenvatting criteria arbeidsmarktplatform:

Samenvatting criteria arbeidsmarktplatform: Plan Samenvatting criteria arbeidsmarktplatfrm: 1. Cncreet prjectidee: het prject richt zich p het terugdringen van een veelheid van taken van persneelsleden p kleine schlen en p het inzetten van persneel

Nadere informatie

Vrijwilligersbeleid voetbalvereniging N.B.S.V.V.

Vrijwilligersbeleid voetbalvereniging N.B.S.V.V. Vrijwilligersbeleid vetbalvereniging N.B.S.V.V. Waarm deze richtlijn? Geen enkele amateur-sprtvereniging kan tegenwrdig ng bestaan znder de inzet en bijdrage van (veel) vrijwilligers. Ok binnen nze vereniging

Nadere informatie

Samenvatting mediapartners Shopping2020

Samenvatting mediapartners Shopping2020 Samenvatting mediapartners Shpping2020 Samenvatting eindrapprt expertgrep Supply Chain De supply chain van de tekmst wrdt gekenmerkt dr cntinue verandering en vraagt m flexibiliteit. De veranderende retailmgeving

Nadere informatie

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen.

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen. 1 Leefbaarheid is een belangrijk, z niet hét thema van de laatste jaren. De wnmgeving wrdt vr mensen steeds belangrijker vr de ervaren wn. Ok vanuit het perspectief van sciale chesie, veiligheid en sciaal-ecnmische

Nadere informatie

Sociaal akkoord arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Stedendriehoek en Noord-Veluwe

Sociaal akkoord arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Stedendriehoek en Noord-Veluwe Sciaal akkrd arbeidsmarkt Zrg en Welzijn Stedendriehek en Nrd-Veluwe De aanleiding tt het vrmen van een sciaal akkrd In 2013 waren ruim 57860 (brn: WGV Zrg en Welzijn) inwners in de regi s Stedendriehek

Nadere informatie

Statenvoorstel nr. PS/2014/341

Statenvoorstel nr. PS/2014/341 Statenvrstel nr. PS/2014/341 Initiatiefvrstel Cde Maatschappelijke Participatie Datum Inlichtingen bij 23 april 2014 mevruw G.J. Overmeen-Bakhuis Aan Prvinciale Staten Onderwerp Initiatiefvrstel Cde Maatschappelijke

Nadere informatie

Cijfers & trends op de arbeidsmarkt voor hoog opgeleide financials

Cijfers & trends op de arbeidsmarkt voor hoog opgeleide financials Cijfers & trends p de arbeidsmarkt vr hg pgeleide financials Alterim Arbeidsmarktindex Oktber 2015 Vrwrd Alterim presenteert de uitkmsten van de Alterim Arbeidsmarkt Index. Gericht nderzek nder 514 hg

Nadere informatie

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes Samengevat 2011 Guidea - Kenniscentrum vr Terisme en Hreca vzw Deze infrmatie werd met de grtste zrg samengesteld.

Nadere informatie

Werkblad ontwikkelwijzer Gouden Standaard

Werkblad ontwikkelwijzer Gouden Standaard Werkblad ntwikkelwijzer Guden Standaard Beeld van de leerling Vraag Opmerkingen/antwrden Actie He brengen wij nze leerlingen in beeld? (met g p telating tt gymnasiumstrm) Op welke manier maken wij ptimaal

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Kenneth Smit Consulting -1-

Kenneth Smit Consulting -1- Versneld en cntinu verbeteren van de perfrmance en de resultaten van uw medewerkers en rganisatie. Perfrmance en rendementsverbetering van uw rganisatie is de fcus waarp de activiteiten van Kenneth Smit

Nadere informatie

Actieplan leeftijdsbewust personeelsbeleid 2013-2023

Actieplan leeftijdsbewust personeelsbeleid 2013-2023 Nvember 2013 Actieplan leeftijdsbewust persneelsbeleid 2013-2023 Actie 1: Ontwikkelen van een stagebeleid. Stagiaires zijn ptentiële nieuwe cllega s. Een stageperide kunnen we aanzien als een inwerkperide.

Nadere informatie

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563 Inspectie Werk en Inkmen Tezicht Gemeentelijk Dmein De Gemeenteraad Pstbus 11563 2502 AN Den Haag Prinses Beatrixlaan 82 2595 AL Den Haag Telefn (070) 304 44 44 Fax (070) 304 44 45 www.lwiweb.nl Cntactpersn

Nadere informatie

Contract gedragsverandering

Contract gedragsverandering Cntract gedragsverandering Stappenplan m je delen te bereiken Tips m je delen te bereiken Cntract vr gedragsverandering (vrbeeld) Del/gedrag Om deel te nemen aan de Dam tt Dam lp met mijn vriendengrep

Nadere informatie

2. E EN V RIJWILLI GER I S... versie 2.0

2. E EN V RIJWILLI GER I S... versie 2.0 VRIJWILLIGERS IN DE EMMAUSPAROCHIE TE APELDOORN versie 2.0 INT RO DUCTI E In deze ntitie schetsen we de cnturen vr een uitdagend vrijwilligersbeleid van de RK Emmausparchie te Apeldrn. Deze parchie maakt

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

Beleidsplan 2014 tot en met 2016

Beleidsplan 2014 tot en met 2016 Blessed Generatin Nederland Falkejacht 25 9254 EJ Hurdegaryp Beleidsplan 2014 tt en met 2016 Blessed Generatin Nederland (0511) 47 21 37 - www.blessedgeneratin.nl - inf@blessedgeneratin.nl KvK 01100560

Nadere informatie

Kiezen of delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhoven

Kiezen of delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhoven Kiezen f delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhven Dr Paul J.G. Tang & Rbert-Jaap Vrn Eindhven, 11 december 2012 Dit rapprt is bestemd vr de rganisatie van de pdrachtgever. Verspreiding

Nadere informatie

Meer koopkracht door echte banen

Meer koopkracht door echte banen Meer kpkracht dr echte banen Centen en prcenten vr een gelijkwaardige samenleving Arbeidsvrwaardenagenda FNV in Beweging 2015 Een gelijkwaardige samenleving werkt beter. Een samenleving waarin de verschillen

Nadere informatie

Uitstroomprofiel opleiding Klinisch Informatica September 2014

Uitstroomprofiel opleiding Klinisch Informatica September 2014 Uitstrmprfiel pleiding Klinisch Infrmatica 1 Inleiding Dit uitstrmprfiel sluit aan p het berepsprfiel van de klinisch infrmaticus. Het berepsprfiel beschrijft evenwel de ttale breedte van het veld van

Nadere informatie

7. Opleidingskader voor de functie redacteur web en social media

7. Opleidingskader voor de functie redacteur web en social media 7. Opleidingskader vr de functie redacteur web en scial media In het prject GROOTER wrden nder andere een aantal pleidingskaders ntwikkeld vr sleutelfuncties binnen de crisiscmmunicatie. Een daarvan is

Nadere informatie

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu De denkstijltest Wat is het? Uw manier van denken bepaalt in sterke mate he u zich velt en he u handelt. Dat geldt vr individuen, maar k vr teams en rganisaties. MindSnar is een methde waarmee denkstijlen

Nadere informatie

Koninklijke Nederlandse Algemene Schermbond

Koninklijke Nederlandse Algemene Schermbond KvK te s-gravenhage 40409378 Pstbus 600 Phne +31 (0)79 343 81 49 inf@knas.nl 2700 MD Zetermeer Fax +31 (0)79 343 81 50 www.knas.nl Kninklijke Van: KNAS Opleidingen Maitre AJ van der Weg Onderwerp: Tpcach

Nadere informatie

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen Samenvatting Deelprjecten Ouderen Samen Vughtse Ouderen aan het Wrd In januari 2007 zijn dr het Prject Ouderen Samen vier bijeenkmsten gerganiseerd waarvr alle Vughtse inwners van 55 jaar en uder waren

Nadere informatie

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 Vr- en Vregschlse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 1. Inleiding Vr- en Vregschlse Educatie, als nderdeel van het bredere beleidsterrein nderwijsachterstandbeleid, wrdt sinds 2002 in Winterswijk vrmgegeven.

Nadere informatie

NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN. 1. Inleiding

NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN. 1. Inleiding NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN 1. Inleiding De pdracht van het AB VrZW bij de vaststelling van het dekkingsplan fase 1 p 18 ktber 2013 luidde: nderzek de mgelijkheden

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

IT Management Group. Samenvatting PRINCE2 2009

IT Management Group. Samenvatting PRINCE2 2009 IT Management Grup Samenvatting PRINCE2 2009 ITIL is a Registered Trade Mark f the Office f Gvernment Cmmerce in the United Kingdm and ther cuntries. PRINCE2 is a Registered Trade Mark f the Office f Gvernment

Nadere informatie

Otten, J Artikel ESAA, 2009 Risicomanagement: een geïntegreerde benadering

Otten, J Artikel ESAA, 2009 Risicomanagement: een geïntegreerde benadering Risicmanagement: een geïntegreerde benadering Cpyright: Alle rechten zijn vrbehuden aan de auteur(s) van dit dcument en Auditing.nl 1 Risicmanagement Een geïntegreerde benadering Auteur: Jan Otten 10 juli

Nadere informatie

Federatiestatuut. Walburggroep. -concept -

Federatiestatuut. Walburggroep. -concept - Federatiestatuut Walburggrep -cncept - Federatiestatuut pagina 1/12 Inhud 1 Overwegingen 3 2 Naam en delstelling van de federatie 4 2.1 Naam 4 2.2 Delstelling 4 3 Bestuur 5 3.1 Federatiebestuur, beneming

Nadere informatie

Stichting de Wielborgh Wonen, zorg en welzijn. Van harte welkom. Training Meten moet! Casper van der Most

Stichting de Wielborgh Wonen, zorg en welzijn. Van harte welkom. Training Meten moet! Casper van der Most Stichting de Wielbrgh Wnen, zrg en welzijn Van harte welkm Training Meten met! Casper van der Mst Stichting de Wielbrgh Wnen, zrg en welzijn Prfessinele rganisatie Meten Analyseren Plannen Verbeteren Reviews

Nadere informatie

Deelprojectplan. Projectadministraties

Deelprojectplan. Projectadministraties Deelprjectplan Prjectadministraties Het beheersen van prjectadministraties dr de invering van een hgeschlbrede methdiek. 1 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2. Prbleemverkenning en stelling 3. Prjectdelen 4.

Nadere informatie

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan Handleiding Het pstellen van een diacnaal beleidsplan Versie 1.0 Generale diacnale cmmissie Datum: augustus 2015 Generale diacnale cmmissie Vendelier 51-D 3905 PC VEENENDAAL Telefn (0318) 505541 Website:

Nadere informatie

Wie verkoopt uw huis?

Wie verkoopt uw huis? Wie verkpt uw huis? Accuntnet Verkp Vertruwens Persn Service Accuntnet V V P Service Wie verkpt uw huis? Als u uw huis wilt verkpen, schakelt u k in Spanje een makelaar in. Echter in Spanje geeft men nrmaal

Nadere informatie

18 april 2012. Jan Joost Flim adviseur

18 april 2012. Jan Joost Flim adviseur 18 april 2012 Jan Jst Flim adviseur Prgramma draaijer+partners Ontwikkelingen Het Nieuwe Werken Vragen De uitgangspunten Ervaringen Prces 2 De feiten ver draaijer+partners 2 vestigingen, in Bunnik en Grningen

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

Beleidsplan 2014 Versie Zomer 2014

Beleidsplan 2014 Versie Zomer 2014 Beleidsplan 2014 Versie Zmer 2014 Pagina 1 van 6 Beleidsplan 2014 Supprt t Cnnect Vraf Vr u ligt het beleidsplan van de Stichting SUPPORT TO CONNECT. Het plan mvat een verzicht van de delstellingen, activiteiten

Nadere informatie

Asbestbeleidsplan. Beleid en beheer asbest

Asbestbeleidsplan. Beleid en beheer asbest Asbestbeleidsplan Beleid en beheer asbest Dcumenttitel. Asbestbeleidsplan Status. Cncept Definitief Versie. 1.1 Datum. 22-03-2014 Organisatie. Wningcrpratie Rentree Opstellers. Wningcrpratie Rentree i.s.m.

Nadere informatie

Naam van de organisatie: Uw naam: Wat is uw functie? Tot welke sector behoort uw organisatie? Wat is de omvang van uw organisatie?

Naam van de organisatie: Uw naam: Wat is uw functie? Tot welke sector behoort uw organisatie? Wat is de omvang van uw organisatie? Naam van de rganisatie: Uw naam: Wat is uw functie? Directeur/hfd van een Academie Directeur/hfd afdeling Opleidingen Senir Learning Cnsultant/ Senir Onderwijskundige Learning cnsultant/ Onderwijskundige

Nadere informatie

Accountmanagers laten veel kansen liggen

Accountmanagers laten veel kansen liggen Vndelstraat 35e Accuntmanagers laten veel kansen liggen Sinds de crisis zijn de financiële markten structureel veranderd. Vr de crisis kregen de banken veel aanvragen, was het kapitaal veel gedkper en

Nadere informatie

Vacature en procedure benoeming voorzitter landelijk bestuur Verantwoordelijke

Vacature en procedure benoeming voorzitter landelijk bestuur Verantwoordelijke Bijlage 6 Ledenraad 27 nvember 2014 Vrlegger Onderwerp Vacature en prcedure beneming vrzitter landelijk bestuur Verantwrdelijke Landelijk bestuur Aanleiding Er ntstaat een vacature vanwege het niet beschikbaar

Nadere informatie

LOGBOEK van: klas: 1

LOGBOEK van: klas: 1 LOGBOEK van: klas: 1 Inhudspgave Inleiding en inhud van het lgbek Wat is de maatschappelijke stage? Delen van de maatschappelijke stage Waar de je maatschappelijke stage? Kaders waarbinnen de maatschappelijke

Nadere informatie

Dromen met realiteitszin

Dromen met realiteitszin Platfrm Zrg, Welzijn en Onderwijs Digitaal verbnden Drmen met realiteitszin Een gedeelde kijk p de tekmst van prfessineel leren Gezamenlijk (In)frmeel (Les) material delen Actueel Leren en ntwikkelen Open

Nadere informatie

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 De Eurpese Unie is p een cruciaal mment gekmen en nderzekt de hervrming van haar visie en haar bij vrrang belangrijkste dmeinen, in het licht van de

Nadere informatie

Transmuraal Programma Management

Transmuraal Programma Management Transmuraal Prgramma Management Een prpsitie van Vitha versie 1 Inhudspgave 1 Inleiding... 3 2 Transmurale behandelpraktijken... 3 2.1 Transmurale zrg nader gedefinieerd... 3 2.2 Transmurale zrg in de

Nadere informatie

Pestprotocol Cazemierschool 2012

Pestprotocol Cazemierschool 2012 Pestprtcl Cazemierschl 2012 Vrwrd De Cazemierschl is een Prtestants Christelijke schl, die werkt vanuit de Jenaplanvisie. Dat betekent dat vr nze schl de algemeen menselijke waarden zals gemeenschapszin,

Nadere informatie

Brochure Samenwerking Opleidingen

Brochure Samenwerking Opleidingen 1 Brchure Samenwerking Opleidingen Online Effects BV Daniël Staal VergunningCuraca.cm HuisvestingCuraca.cm HrecaWerkCuraca.cm Cpyright 1 januari 2015 2 Beste stagecördinatr, Onze dank vr uw getnde interesse

Nadere informatie

Pedagogische Civil Society

Pedagogische Civil Society Pedaggische Civil Sciety Nieuwkmer in het cntinuüm van pvedndersteuning? 4 juni 2010 Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Welkm Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Werkzaam bij SO&T: kwaliteit in Opveden

Nadere informatie

Aanvraagformulier cofinanciering LEF

Aanvraagformulier cofinanciering LEF Aanvraagfrmulier cfinanciering LEF 1. Aanvraag vr delstelling: Welke delstellingen uit het Ecnmisch Actieprgramma 2016 2019 zijn delstellingen die u met uw prject gaat realiseren f aan bij gaat dragen?

Nadere informatie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie RETS RESpedia Lkale subsidie vr energieprjecten Ec Centre Wales Jake Hllyfield Lkale subsidies vr energiebesparing en duurzame energie Diverse lkale verheden in Wales hebben uiteenlpende maatregelen genmen

Nadere informatie

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen.

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen. Vragenfrmulier Klant Beeld U heeft ns verzcht, m gezamenlijk, een gedegen vrstel ten aanzien van uw hyptheek uit te brengen. Onze bedrijfsfilsfie is, m samen met nze relaties, een inventarisatie te maken

Nadere informatie

Ondersteuning gericht op kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van personen met een beperking. Een wetenschappelijke stand van zaken.

Ondersteuning gericht op kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van personen met een beperking. Een wetenschappelijke stand van zaken. Ondersteuning gericht p kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van persnen met een beperking. Een wetenschappelijke stand van zaken. Bea Maes KU Leuven Een veld in beweging Vlwaardig burgerschap

Nadere informatie

KERNFUNCTIE. 1. Functie-informatie. Functienaam: Directeur Shared Services Organisatie Functieschaal: 15 Kenmerkscores: 45445 45545 44 45 Somscore: 62

KERNFUNCTIE. 1. Functie-informatie. Functienaam: Directeur Shared Services Organisatie Functieschaal: 15 Kenmerkscores: 45445 45545 44 45 Somscore: 62 KERNFUNCTIE 1. Functie-infrmatie Functienaam: Directeur Shared Services Organisatie Functieschaal: 15 Kenmerkscres: 45445 45545 44 45 Smscre: 62 2. Omgeving De werkzaamheden wrden verricht binnen de bestuurlijke

Nadere informatie

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas.

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas. Onderzek Ouderbetrkkenheid V.U. : Lieve Van Daele, Grte Markt 1, 9100 Sint-Niklaas Succesvl samenwerken met uders Bundel in te kijken in de leraarskamer http://flb.sint-niklaas.be ONDERZOEK GOK-PROJECT

Nadere informatie

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017 Bertrand Russell Cllege hav en vw Overstap vmb naar 4-hav infrmatie 2016-2017 Waarm drstrmen naar 4hav? Stel, je zit in 4 VMBO-t. Je haalt gede resultaten, het ziet ernaar

Nadere informatie

Aanbod Diensten Baan in Beeld

Aanbod Diensten Baan in Beeld Aanbd Diensten Baan in Beeld 3751 LM Bunschten inf@baaninbeeld.cm www.baaninbeeld.cm Inhudspgave 1. Over Baan in Beeld p. 3 Wie wij zijn, utplacement en lpbaanadvies, fcus, resultaat en lcatie. 2. Outplacementprgramma

Nadere informatie

Waarom en hoe accountants hun verdienmodel moeten aanpassen. Van uren factureren naar value added pricing

Waarom en hoe accountants hun verdienmodel moeten aanpassen. Van uren factureren naar value added pricing Waarm en he accuntants hun verdienmdel meten aanpassen Van uren factureren naar value added pricing Waarm en he accuntants hun verdienmdel meten aanpassen 2 Inhud Inleiding 3 De ntwikkelingen 4 Blijvende

Nadere informatie

VACANTVERKLARING : INHOUDELIJKE BIJLAGE EMR PROJECT

VACANTVERKLARING : INHOUDELIJKE BIJLAGE EMR PROJECT POM Limburg DC/D/2011-09 VACANTVERKLARING : INHOUDELIJKE BIJLAGE EMR PROJECT Prjectmanager ACTIE 1: Verdieping partnership: de nulmeting van de Euregi in kaart Om de Eureginale prblematiek van de zrgberepen

Nadere informatie

van Samen werken naar Samenwerken Kernteam Platform Water Vallei en Eem

van Samen werken naar Samenwerken Kernteam Platform Water Vallei en Eem van Samen werken naar Samenwerken Kernteam Platfrm Water Vallei en Eem Del & Opbuw presentatie! Infrmeren ver de stand van zaken van de factsheet drntwikkeling rganisatie. Terugblik - parapluplan Factsheet

Nadere informatie

Agendanummer: Begrotingswijz.: Onderwerp : doorontwikkeling windenergie. Aan de raad van de gemeente Waalwijk Waalwijk, 18 september 2012

Agendanummer: Begrotingswijz.: Onderwerp : doorontwikkeling windenergie. Aan de raad van de gemeente Waalwijk Waalwijk, 18 september 2012 Agendanummer: Begrtingswijz.: CR2 Onderwerp : drntwikkeling windenergie Kenmerk: 12-0024868 Aan de raad van de gemeente Waalwijk Waalwijk, 18 september 2012 0. Samenvatting Uw Raad heeft vr de ambitie

Nadere informatie

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen Vrbereidingsjaar hger nderwijs vr anderstaligen Prvincieplein 1 Cntact: Functieprfiel: Leerndersteuner Vrbereidingsjaar Hger Onderwijs vr Anderstaligen Samenvatting Als leerndersteuner begeleid en ndersteun

Nadere informatie

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. fh grningen bezekadres: Martinikerkhf 12 Aan Prvinciale Staten pstadres: Pstbus 610 9700 AP Grningen lïwywftgprgymc algêrnéen telefnnr: algerneen faxnr.: OSO 316 49 II OSO 316 49 33 Datum Briefnummer Zaaknummer

Nadere informatie

Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emotionele- en /of gedragsproblemen

Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emotionele- en /of gedragsproblemen Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emtinele- en /f gedragsprblemen Schljaar 2009-2010 Welkm jij. Jij, helemaal jezelf. Nieuw vr ns, nbekend, ged zals je bent. Wij

Nadere informatie

`Over het voorkomen van voorzienbare teleurstellingen` Wat u kunt doen om het vertrouwen van consumenten terug te winnen

`Over het voorkomen van voorzienbare teleurstellingen` Wat u kunt doen om het vertrouwen van consumenten terug te winnen `Over het vrkmen van vrzienbare teleurstellingen` Wat u kunt den m het vertruwen van cnsumenten terug te winnen Inhudelijke bijdrage van Michiel Denkers van de AFM tijdens het 20ste Hyptheken Event p 15

Nadere informatie

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2 Eenzaamheid Idske de Haan- de Jng> 1. Ter inleiding 2 2. Wat is eenzaamheid? 2 3. He ntstaat eenzaamheid 3 a. Externe factren 3 b. Persnlijkheidskenmerken f karakter 4 c. Gedragspatrnen

Nadere informatie

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van Testamenten check Streep dr wat niet van tepassing is VRAAG 1 Is uw testament van vóór 2003? De kans is grt dat uw testament niet vldet aan uw wensen, geen gebruik maakt van de mgelijkheden sinds de invering

Nadere informatie

Wat is een Balanced ScoreCard?

Wat is een Balanced ScoreCard? Wat is een Balanced ScreCard? De Balanced Screcard (BSC) is een mdel waarmee de prestaties van een rganisatie, een team enzvrts p een evenwichtige manier kunnen wrden berdeeld. Meten staat daarbij centraal.

Nadere informatie

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020 Openbare raadpleging ver de evaluatie van de Eurpese strategie inzake handicaps 2010/2020 Er zijn in de EU ngeveer 80 miljen mensen met een handicap. Vr deze mensen is het, dr allerlei belemmeringen, vaak

Nadere informatie

Samenwerken over de sectoren heen. Dilemma's en hoe ermee om te gaan Caroline Vermeiren

Samenwerken over de sectoren heen. Dilemma's en hoe ermee om te gaan Caroline Vermeiren Samenwerken ver de sectren heen. Dilemma's en he ermee m te gaan Carline Vermeiren Netwerken Steeds meer bewustwrding mtrent (kinder)armede Vertaalt zich in tename van de beschikbare middelen m hierp in

Nadere informatie

PLAN VAN AANPAK PUBLIC RELATIONS REGIONAAL COÖRDINATIE TEAM WAPENBROEDERS ZUIDELIJK NEDERLAND (versie 6)

PLAN VAN AANPAK PUBLIC RELATIONS REGIONAAL COÖRDINATIE TEAM WAPENBROEDERS ZUIDELIJK NEDERLAND (versie 6) REGIONAAL COÖRDINATIE TEAM WAPENBROEDERS ZUIDELIJK NEDERLAND www.wapenbrederszuid.nl PLAN VAN AANPAK PUBLIC RELATIONS REGIONAAL COÖRDINATIE TEAM WAPENBROEDERS ZUIDELIJK NEDERLAND (versie 6) Inleiding Onder

Nadere informatie

Groundbreaking Innovative Financing of Training in a European Dimension. D2.1 GIFTED MODEL November 2012

Groundbreaking Innovative Financing of Training in a European Dimension. D2.1 GIFTED MODEL November 2012 Grundbreaking Innvative Financing f Training in a Eurpean Dimensin D2.1 GIFTED MODEL Nvember 2012 Prject Reference n. 517624-LLP-1-2011-1-AT-GRUNDTVIG-GMP Wrkpackage n. WP 2 Mdelling Deliverable n. D 2.1

Nadere informatie

Projectcyclusbeheer: een handige tool bij het uitbouwen van een werking

Projectcyclusbeheer: een handige tool bij het uitbouwen van een werking Prjectcyclusbeheer: een handige tl bij het uitbuwen van een werking Inhud Bij het starten met een Brede Schl is het, na het verkennen van partners en mgelijkheden, belangrijk m structureel de werking uit

Nadere informatie

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020.

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020. Handleiding Handleiding Cmmunicatie vr Prmtren Eurpees Fnds vr Reginale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020 1 Eurpese Unie Inhud 1 Inleiding... 1 2 De minimale cmmunicatieverplichtingen... 1 a) Weergave

Nadere informatie