Safety auditing. Kluwer BedrijfswetenschaPP n, Deventer. Organisatiedoorlichting voor beheersing van risico's, kosten en rendement. ing. W.N.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Safety auditing. Kluwer BedrijfswetenschaPP n, Deventer. Organisatiedoorlichting voor beheersing van risico's, kosten en rendement. ing. W.N."

Transcriptie

1 Safety auditing Organisatiedrlichting vr beheersing van risic's, ksten en rendement ing. W.N. Tp Kluwer BedrijfswetenschaPP n, Deventer

2 ClP-gegevens Kninklijke Biblitheek Den Haag Tp, W.N. Safety auditing: rganisatiedrlichting vr beheersing van risic's, ksten en rendement / W.N. Tp. - Deventer: Kluwer Bedrijfswetenschappen. - I11. - (Praktijkreeks bedrijfsveiligheid;2) Met lit. pg. ISBN SISO UDC :628.5 NUGI 684 Trefw.: management. O 1989 Kluwer Bedrijfswetenschappen ISBN Omslagntwerp: Wim Sprnk Behudens uitzndering dr de wet gesteld mag znder schriftelijke testemming van de rechthebbende(n) p het auteursrecht, c.q. de uitgeefster van deze uitgave, dr de rechthebbende(n) gemachtigd namens hem (hen) p te treden, niets uit deze uitgave wrden verveelvudigd enlf penbaar gemaakt dr middel van druk, ftkpie, micrfilm f anderszins, hetgeen k van tepassing is p de gehele f gedeeltelijke bewerking. De uitgeefster is met uitsluiting van ieder ander gerechtigd de dr derden verschuldigde vergedingen vr kpiëren, als bedeld in artikel 17 lid2, Auteurswet l912 en in het KB van 20 juni 19'14 (stb 351) ex artikel l6b, Auteurswet 1912, Le innen enlf daarte rn en buiten rechte p te treden. All rights reserved. N part f this publicatin may be reprduced stred in a retrieval system, r transmitted in any frm by any means, electrnic, mechanical, phtcpyrng, recrding r therwise, withut the written permissin f the publisher.

3 Inhud l. Samenvatting 2. J. Inleiding 12 Terreinafbakening en definities Waarmsafetyaudit?Essentiëlebedrijfsachtergrnden Ongevallenenincidenten.Derzaken-gevlgenreeks Beheersing van risic's en verliezen. Drie fasen Strategie vr 'meer veiligheid' dr r ganisat iev e r b e t e ri n g Samenvatting van de strategie De aanpassing van de rganisatie Opleiding van Persneel De uitvering van het werk Het evenwicht 4.4. Ndzaak tt meting van de mate van veiligheid Meten van veiligheid Meten van de gevlgen van incidenten Meten van directe rzaken Meten van de mate van beheersing Meten van attitude Samenhang van de metingen. Maximaal resultaat l Safety audit. Systematisch rganisatie-nderzek Safety-audit-methdieken. Methdes van meting. Het Internatinal Sfety Rating System íisrs/ He de methdiek functineert De audit-methde van het ISRS 4l De audit-methde van Diekemper en Spartz 44

4 De MBO-methdiek Het Ttal-Lss-Cntrlsysteem De Operating Management Safety Audit Lss-Cntrl-Managementsysteem Safety - Lss Cntrl Perfrmance Audit System Star Safety and Health System Sltpmerkingen 5.2. Het prces van de safety audit De vijf stappen van het prces Intrducties De interviews Cncept-rapprt Eindrapprt Presentatie 5.3. Del en effect van het rganisatie-nderzek 6. Safety auditing als administratief prces 6.1. De frequentie Uitverins audits Evaluatie van specifieke activiteiten Kwaliteitsbewaking van het audit-systeem De auditr Verdere verificatie Vrbereiding Algemeen De vrbereiding van de auditr De vrbereiding dr de rganisatie 6.6. Bqsis vr erkenning ) l JA ',l l 6l Safety audits als management-ndersteuning Relstie tt 'veiligheidsmanagement' Relatie tt risk managemenl Relatie tt de Arbeidsmstandighedenwet Relatie tt kwqliteitsbrging Cnclusies Literatuur 72 75

5 Bijlagen l Algemene mngement-nrmen tt lss cntrl De (uitgewerkte) veiligheidsnrmen vsn het Internatinal Sqíety Rating System Bedrijfsfunctinarissen die kunnen deelnemen aan interviews bii een ISRS-audit Checklist met puntenwaardering vr algemene technische veiligheidsvrzieningen. Physical Cnditin Evalustin Ttsl-lss-cntrlsysteem van BSC, Engeland. Ttaql verzicht van de audit-resultuten 77 ' r20 127

6 1. Samenvatting In tenemende mate dringt zich het besef p dat veiligheid in eerste tnstantie niet iets is dat te maken heeft met hetgeen zich p de werkvler afspeelt maar primair met rganisatie en beleid, dit in tegenstelling tt heden gangbare begrippen. De uitspraak van HM Factry Inspectrate (vk) in haar publikatie Managing Ss"fetY illustreert dit: '... Hazards t safety are nt cnfined t industrial premises but are inherent in a wide range f activities. Whilst it is essential that safety hardware shuld be f high standard, technical excellence alne is nt enugh and will nt, n its wn, ensure a cnsistently safe place f wrk. Even in industries generally assciated with high technlgy, underlying causes f accidents are ften rganizatinal' rather than technicsl...' nderzek naar rampen wijst uit dat veiligheid vral te maken heeft met de achterliggende rganisatie, met het management-systeem' Eenzelfde bdschap bereikt ns vanuit de kwaliteitswereld waar p grnd van de ervaringen van experts als Deming, Crsby en Juran'!.rt.t wrdt dat g5g van de prblemen vrtkmt uit het management-systeem. FIet liét vr de hand dat de plssing van prblemen p het gebied van veiligàeid en kwaliteit dan k in eerste instantie gezcht dient te wrden p het niveau van rganisatie en management' Daarm zu een vergrt deel van de belangstelling van veiligheidskundigen en managers uit meten gaan naar dit gebied' In de praktijk blijkt echter veelal het tegendeel. De aandacht gaat vral uit naar technische zaken en naar (mtivatie van persnen p) het werkvlerniveau. verder blijkt veiligheid vaak een lage pririteit te krijgen in het denken van directies en leidinggevenden. Zij zien vaak niet wat veiligheid in

7 wezen is nch he dit arbeidsveld samenhangt met hun werk. Het gebrek aan (veiligheids)management-pleidingen is daaraan mede debet. Daardr leeft veiligheid in het denken van vele leidinggevenden vrt als iets dat te maken heeft met de wet, verplichting, letsel, bled, slachtffers' de werkvler, regels en vrschriften, persllijke bescherming, brandblussers, EHBO, machinebescherming, en dergelijke. Naast deze aspecten heeft veiligheid evenwel in niet mindere mate te maken met gede besluitvrming en uitvering van werk. veiligheid is derhalve direct verbnden met kwaliteit en prduktiviteit. veiligheid heeft vrts alles te maken met gede werkvrbereiding en rganisatie, met inkp, ntwerp, pleiding van mensen, kwaliteit van leiding en tezicht, met directiebeleid. Een uitermate belangrijke rl is verder weggelegd vr staffunctinarissen, zals veiligheidskundigen, die vanuit hun psitie en deskundigheid invled zuden meten (kunnen) uitefenen p het veiligheidsdenken van bedrijfsleiding en persneel. veiligheidskundigen hebben sms meite managers f leidinggevenden te laten inzien hezeer veiligheid zich verhudt tt hun taken en functies en daarvan een geïntegreerd deel is. De pleiding van veiligheidskundigen schier kenneljt aaaiin tekrt. Men ntmet veiligheidskundigen ngal eens in uitersten: de technicus die zich met name bezighudt met veiligheidstechnische prbleemprssingen, dan wel de gedragswetenschapper die 'zachte' alle plssingen ziet in de sfeer. uit de praktijk blijkt dat er grre behefte is aan veiligheidskundigen die weliswaar p de hgte zijn van de mgelijkheden van de genemde uitersten, maar die dat cmbineren met een diepgaand inzicht in rsanisatie, management en beleidsvering. In het denken en den van persnen (zwel in de industrie als bij cle verheden) die invled (kunnen) uitefenen p de veiligheid in nze maatschappij en in nze bedrijven, dient dan k een belangrijke verandering plaats te vinden. verhging van aandacht vr rganisatie en management van veiligheid blijkt ndig en deze aandacht dient vrts cncreet te wrden in een grndige kennis van en inzicht in deze gebieden teneinde meer veiligheid te verkrijgen en te behuden. De 'Safety Audit' heeft tt del kennis en inzicht te verschaffen in die rganisatrische aspecten die gericht dienen te zijn p het verwerven en behuden van een gewensí veiligheidsniveau. Het prces van het uitveren van de safety audit heet safety auditing. Dit is een rganisatie-nderzek dat tt del heeft de kwaliieit van de l0

8 rganisatie vast te stellen met betrekking tt de beheersing van risic's, het vrkmen van ngevallen en het beperken van letsel, schaden, leed en verliezen. Integraal nderdeel van het audit-prces is het den van vrstellen ter verbetering van de gevnden situatie waardr planmatig kan wrden gewerkt aan het verkrijgen van 'meer veiligheid'' Safety auditing richt zich p management en rganisatie van veiligheid en is van uitermate grt belang vr zwel management als veiligheidskundigen. Het is de verbindende factr tussen deze twee grepen en kan bijdragen tt het verkrijgen (en behuden) van 'meer' veiligheid en kwaliteit en tt het beheersen van verliezen. Op de juiste wijze uitgeverd kan safety auditing een belangrijke bijdrage leveren tt het verbeteren van de rganisatie en van haar rendement. Safety auditing vrmt een integraal en nmisbaar nderdeel van veiligheidsmanagement, lss cntrl en risk management' Het is geen nieuwe techniek maar past beprefde management-technieken en principes te p het gebied van veiligheid in de meest brede zin van het wrd. Safety u"aiting is rganisatiedrlichting vanuit de invalshek'veiligheid'. Safety auditing wrdt uitgeverd met safety-audit-methdieken. De kwaliteit van de audit (en hetgeen men er vervlgens mee kan den) is in drslaggevende mate afhankelijk van de kwaliteit van de auditmethdiek en de kennis, kunde en inzichten van de persn (f persnen) die de methdiek hanteert (f hanteren). lt

9 2. Inleiding In dit bekje wrden, naast bespreking van de ntizakelijke achtergrnden van safety auditing in het algemeen, met name ervaringen vermeld met het 'Internatinal Safety Rating System' (ISRS). Dit lijkt een beperking. Echter, het ISRS is een van de meest ntwikkelde safety-audit-methdieken die thans internatinaal wrden tegepast. Deze methdiek is, dr de penheid in het gebruik ervan, zeer tegankelijk vr derden. Dit geldt zwel vr gebruikers in industrie en nnprfitsectr als vr verheden die bij de tepassing van safety-auditmethdieken een berdelende rl vervullen. verigens vertnen de meeste safety-audit-methdieken een belangrijke mate van vereenstemming ten aanzien van del, methde en wijze van werken. Hetgeen geldt vr het ISRS zal daarmk grtendeels gelden vr andere methdieken. Safety auditing is het vaststellen van rganisatie-activiteiten gericht p het vrkmen van ngevallen en andere ngewenste gebeurtenissen en p het beperken van eventuele schade, letsel f verliezen mchten dereelijke incidenten zich tch vrden. wie in de safety audit het wndermiddel denkt te vinden vr het structureren van veiligheid wacht een teleurstelling. Dergelijke wndermiddelen zijn er niet. k het zgenaamde 'Japanse wnder' met betrekking tt kwaliteit lijkt eerder te zijn gebaseerd p een langdurig prces van prbleemplssing p alle hiërarchische niveaus in de reanisatie dan p het tepassen van kunstgrepen. Structurele resultaten kunnen dr middel van een gedegen safetyaudit-methdiek (zals het ISRS) wrden behaald. Dit betekent werk alsmede het verkrijgen van inzichten en ervaring van degenen die met de methdiek werken. Inzichten die slechts na ruime tepassing, studie en praktijk kunnen wrden verkregen. Men pleegt dat sms te nderschatten. t2

10 De principes waarp de safety audit is gebaseerd, zijn anderzijds p zich Uetiet<kelijk eenvudig. Dit geldt in feite vr het hele auditing-prces. De safety-audit-methdiek waarp dit bekje is gebaseerd is ntleend aan de p,raktijk. Y r hen die een meer 'wetenschappelijke' benadering u..*u.èt.n is dit laatste misschien een teleurstelling. Men met echter niet vergeten dat de safety audit met name een middel is m veiligheidsmanagement in de praktijk mgelijk te maken. Een te zeer wetenschappelijke benadering zal daarbij de ndzakelijke cmmunicatie met leidinggevenden (p a//e niveaus) belemmeren en alleen gericht (kunnen) zijn p andere staffuncties. wetenschappelijke benaderingen dienen niet in de plaats te kmen van de visie die ndig is m een bepaald del te bereiken - in dit geval:,meer' f 'betere' veiligheid en een grter risicbewustzijn van iedereen in het bedrijf, in besluitvrming zwel als in uitvering' Dit bekje heeft tt del de lezer een ged inzicht te geven in safety auditing en in de plaats en betekenis daarvan binnen rganisatie, management, veiligheid en wetgeving. Daarnaast geeft dit bek een beeld van de safety-audit-methdiek en he daarmee kan wrden gewerkt. In de bijlagen wrden middelen beschreven vr het uitveren van een safety audit. De literatuurlijst ten sltte biedt een keur van mgelijkheden m verdere kennis van het nderwerp p te den. De schrijver spreekt de hp uit dat dit bekje mag bijdragen tt een verdieping van het inzicht in safety auditing en in het belang ervan vr iedere rganisatie, manager en veiligheidskundige' t3

11 3. Terreinafbakening en definities vr een ged begrip wrdt hier een aantal definities gegeven die tevens ter afbakening dienen van het terrein van safety auaiting. Deze definities kmen niet ndzakelijkerwijs vereen Áet die welke mgelijk dr de lezer wrden gehanteerd. Daarbij dient te wrden verwgen dat vr enkele van de hiernder genemde begrippen l5 tt 20 verschillende definities zijn te vinden in de literatuur. Zveet mge_ lijk is getracht definities te geven die het begrip p de juiste wijze mschrijven en tegelijkertijd k hanteerbaar blijven. Daárbij wrden de definities z breed mgelijk gegeven m, zdende, bruikèaar te kunnen zijn vr verschillende discinlines. Ongeval Te mschrijven als 'een ngewenste gebeurtenis die resulteert in schade aan persnen, gederen f milieu'. Incident Te mschrijven als 'een ngewenste gebeurtenis die resulteer t, f kan resulteren in schade aan persnen, gederen f milieu,. Bijna-ngeval Te mschrijven als 'een ngewenste gebeurtenis die nder ietwat andere mstandigheden had kunnen resulteren in schade aan persnen, gederen f milieu'. Veiligheid Te mschrijven als 'beheersen van ngewenste incidenten, zals ngevallen, letsel, schaden, verliezen, enzvrt,. Risic Te mschrijven als,mgelijkheid tt verlies'. t4

12 Verlies Te mschrijven als 'ieder gebruik f verbruik van middelen (geld, tijd' energie, materiaal, grndstffen, milieu, enz.) niet beslist ndzakelijk vr het bereiken van het einddel van de desbetreffende rganisatie f activiteit'. Management Te mschrijven als 'het behalen van resultaten, het bereiken van delstel- Iingen, dr en via mensen, machines, materiaal, milieu' met z min mgelijk stringen, schaden, letsel, verliezen, tegen minimale ksten'' Risk management Te mschrijven als 'het behalen van resultaten met betrekking tt het beheersen van risic's/verliezen, e.d. dr tepassing van beprefde management-cncepten en -methdieken'. Risk management mvat zwel lss cntrl management als risic-financiering. Lss cntrl management Te mschrijven als 'het beheersen van verliezen dr het tepassen van beprefde management-cncepten en -methdieken'. Sqfety audit De definitie van de safety audit is gebaseerd p een definitie van 'management audit' afkmstig van het NIVRA (Nederlands Instituut vr Register Accuntants). Deze definitie luidt: 'De management audit (peridiek preventief cnditie-nderzek) is het cyclisch integrale nderzek in genschijnlijk geznde rganisaties, dat ten del heeft inzicht te verkrijgen in de cnditie van de rganisatie, mede in relatie tt de mgeving, teneinde een pinie te kunnen vrmen ver de tekmstkansen waardr gerichte acties ndernmen kunnen wrden tt betere beheersing van het functineren van de rganisatie'. In de literatuur wrden verder de vlgende indicaties gegeven vr de term'audit': - fficial examinatin f accunts by auditr; - peridic settlement f accunts; - nazien, cntrleren, verifiëren; - vaststellen, meten. l5

13 De uiteindelijk gekzen definitie luidt als vlgt: 'Onder safety audit wrdt verstaan het peridiek preventief nderzek in genschijnlijk geznde rganisaties, dat ten del heeft inzicht te verkrijgen in de cnditie van de rganisatie met betrekking tt beheersing van risic's, Ietsel, schaden (en andere ngewenste verliezen), ten einde gerichte actie te kunnen ndernemen tt betere beheersing van die rganisatie'. Daarbij wrdt het accent gelegd p de vlgende punten: - de safety audit is een peridiek terugkerend nderzek; - de safety audit is een rganisatie-nderzek; - het del is actie te ndernemen tt verbetering van de rganisatie dan wel tt instandhuding daarvan. Belangrijk is te vermelden dat nder de safety audit niet wrdt verstaan het uitveren vaneen inspectie, gericht p de hardware, nch een (taak)- bservatie, gericht p handelingen en gedrag, nch een prcesveiligheidsanalyse, gericht p de veiligheidsaspecten van het desbetreffende prces. wel is het z dat een safety audit een inspectie, (taak)bservatie f prcesveiligheidsanalyse kan mvatten, vr zver het de rganisatie van dergelijke activiteiten betreft. Een gede safety-audit-methdiek hudt dus rekening met de verige aspecten en methden die wrden gebruikt m de veiligheid van rganisatie en prces te waarbrgen. Het del van de sqfety udit is: - inzicht te verkrijgen in de kwaliteit van de rganisatie, met name waar het betreft de activiteiten gericht p het beheersen van risici's. het vrkmen van ngewenste gebeurtenissen (zals schaden, letsel, bedrijfsstringen) en het beperken van de gevlgen mcht een dergelijke gebeurtenis tch vrkmen: - vaststelling van activiteiten gericht p het beheersen van risic's en ngewenste gebeurtenissen; - aanpassen van deze activiteiten zdanig dat een gewenst niveau van beheersing wrdt verkregen; - nderhud van het gewenste niveau van beheersing. Het uiteindelijk del van de safety audit is het verminderen van ngevallen, letsel, schaden en andere ngewenste gebeurtenissen en het verkrijgen van een hgere graad van beheersing ver nze rganisaties en activiteiten. 16

14 4. Waarm safetv audit? Essentiële bedriiísachtergrnden 4.1. Ongevallen en incidenten. De rzaken-gevlgenreeks Ongevallen f incidenten zijn zelden f nit het gevlg van één enkele rzaak. Hier geldt een tweetal principes: 1. het principe van de meerdere rzaken: een ngeval f incident zal meestal het gevlg zijn van meerdere rzaken; 2. het principe van de reeksvlgrde: een ngeval f incident zal meestal het gevlg zijn van meerdere, in tijd peenvlgende, rzaken. Deze principes wrden duidelijk aan de hand van de in figuur 4.1. getnde rzken-gevl genreeks. In deze reeks staat het incident, de ngewenste gebeurtenis, centraal. De gevlgen van het incident, het verlies, hangen met name af van de mstandigheden ten tijde van het incident en kunnen variëren van niets ('bijna-ngeval') tt catastrfapl. De mstandigheden ten tijde van het incident hebben wij vaak niet geheel, f geheel niet, nder cntrle. Z zal het gevlg van een brand afhangen van nder andere het tijdstip waarp een en ander plaatsvindt. Breekt de brand tijdens de nrmale werktijden uit, dan is de kans p vregtijdige ntdekking grt en derhalve de kans p desastreuze gevlgen als regel klein. Begint de brand echter in de nacht, wanneer er niemand is, dan is de kans p een belangrijke schade veel grter. Het maakt verschil f de brand plaatsvindt in een vrijwel leeg magazijn, dan wel p het mment dat de vrraad maximaal is. De gevlgen van de ramp met de Herald f Free Enterprise, he rampzalig k, hadden veel erger kunnen zijn, met meer mensen aan brd en verder uit de kust, in dieper water, waardr het schip geheel nder water had kunnen verdwijnen. Aangezien de uitkmst van een incident vaak niet acceptabel is, dan wel t7

15 - Geen f te wernr9 activiteiten - Onvldende criteíia daarvr - Niet naleven van cíiteria Figuur 4.1. Veiligheid en nkwaliteit rzaken-gevlgenreeks niet van tevren vrspelbaar, dient nze aandacht met name uit te gaan naar de andere zijde van het incident in figuur 4.1., naar de rzaken. Wanneer we in de figuur een stap naar links gaan kmen we bij de zgenaamde directe rzaken. Dit zijn de dingen die direct aanleiding geven tt het ptreden van de ngewenste gebeurtenissen. De directe rzaken zijn gewnlijk te nderscheiden in handelingen en cndities. Traditineel werd hier vanuit de veiligheidswereld gesprken ver 'nveilige' handelingen en cndities. In vereenstemming met mderne cncepten van veiligheid, lss cntrl, risk management en kwaliteit, is het echter beter te spreken ver 'substandaard'-handelingen en -cndities. Hiermee geven wij aan dat er een juiste ('standaard')manier is m dingen te den en een juiste ('standaard')cnditie met bestaan, zdanig dat werk znder prblemen f ngewenste gebeurtenissen (ngevallen, schaden, enz.) kan verlpen. Traditineel wrdt hier met handeling bedeld het handelen van degene die direct betrkken is bij het ntstaan van de ngewenste gebeurtenis, vaak het slachtffer wanneer het m letsel gaat. Het is echter zeer wel mgelijk dat een substandaardhandeling van een ander in een vreger stadium heeft meegewerkt aan het tt stand kmen van het incident, nder andere dr het scheppen van een substandaardcnditie. Z zalheï" inkpen van ndeugdelijk materiaal (de substandaardhandeling) leiden tt het scheppen van een substandaardcnditie die mgelijk eerst veel later tt een verlies leidt. En het ntbreken van de juiste selectiecriteria bij het aannemen van persneel, dan wel het ntbreken van een ged pleidingsprgramma kan later leiden tt het ptreden van de substandaardhandeling van de direct betrkkene(n). Traditineel, vanuit de veiligheidswereld, laten de substandaardhandelingen en -cndities zich nderverdelen vlgens de pgave in figuur

16 S u b st an d aard h an d e I i n ge n.' Werken znder bevegdheid c, Niet waarschuwen,., Niet brgen f zeker stellen l:. Werken p njuiste snelheid '.- Het buitenwerkingstellen van beveiligingen r Het verwijderen van beveiligingen,, Gebruik maken van defect gereedschap -: Onjuist gebruik van (veilig) gereedschap., Niet gebruiken van persnlijke beschermingsmiddelen :, Onjuist stapelen, beladen f plaatsen r Onjuistillen r Innemen van njuiste plaats f huding..: Werken aan f p bewegende machines rr Steien, afleiden r- Gebruik van alchl, medicijnen, drugs S u bsta n d a a rd c n d iti es r: Niet{ereikende bescherming p machines rr DeÍecte gereedschappen, defect materieel c Opeenhping van materiaal r Te weinig ruimte vr nrmale beweging I Niettereikende alarmeringssystemen i, Brand- en explsiegevaar i, Gebrek aan rde en netheid.r AtmsÍerische cndities: gassen, dampen, stf, rk :; Te veel lawaai :; Bltstelling aan radiactieve straling '. Onjuiste temperatuur, vchtigheid r; Te veel Í te weinig verlichting r- Onvldende ventilatie Figuur 4.2. Directe rzaken van ngewensíe gebeurtenissen De directe rzaken wrden p hun beurt teweeg gebracht dr andere zaken. Vandaar dat we de directe rzaken k wel symptmen nemen. Waarmee we aan willen geven dat dit ng niet de werkelijke rzaken zijn. Z zal een gebrek aan rde en netheid bijvrbeeld kunnen wrden verrzaakt dr nvldende nderhud f njuiste werkmethden, ngeschikt ntwerp, nvldende leiding/tezicht en dergelijke. Defect f nveilig gereedschap kan ntstaan f wrden verkregen dr njuiste inkp van materialen f gereedschappen, nvldende nderhud, en dergelij ke. t9

17 Persnlijke factren Onvldende geschiktheid vr uitvering van het werk (mentaal, Íysiek) Gebrek aan kennis Gebrek aan ervaring/vaardigheid Stress c Onvldende mtivatie Werkgebnden factren Onvldende leiding/tezicht Ongeschikt ntwerp Onjuiste inkp Onvldende nderhud c Onjuist gereedschap/njuiste apparatuur e Onjuiste werkmethden Slijtage Verkeerd gebruik/misbruik Figuur 4.3. Basisrzaken. Persnlijke en werkgebnden factren Gebrek aan kennis en ervaring kan leiden tt het niet juist (nveilig f substandaard) uitveren van werk en njuist gebruik van gereedschap en materialen. Onvldende tezicht kan leiden tt nvldende naleving van regels,/vrschriften f tt het niet p de juiste wijze gebruiken van persnlijke beschermingsmiddelen. Het ntbreken van de juiste werkmethden kan leiden tt het werken aan bewegende machines. Gaan we een stap verder naar links in figuur 4.1. dan kmen we bij de rzaken van de directe rzaken, te weten de basisrzaken. Deze basisrzaken zijn nder te verdelen in een tweetal grepen, namelijk: - persnlijke factren; - taak- f werkgebnden factren. Deze aspecten wrden in figuur 4.3. verder verduidelijkt. Ng verder naar links gaande in figuur 4.1. kmen wij ten sltte bij de nderliggende rzaken die met name gevnden wrden in de wijze waarp een aantal activiteiten (in dit geval gericht p het beheersen van ngevallen en incidenten) in de rganisatie wrdt uitgeverd. Deze nderliggende rzaken, die zijn samen te vegen als gebrek aan beheersing (f 'falend msnagement-systeem), zijn nder te verdelen in de rubrieken: geen f te weinig activiteiten, nvldende criteria dan wel het niet-naleven van criteria. 20

18 Het niet-aanwezigzijn van een vldende untal, f van de iuiste, activiteiten gericht p het vrkmen vn ngewenste gebeurtenl'ssen. Denk bijvrbeeld aan activiteiten gericht p het vrkmen van substandaardcndities (zals ntwerp, inkp, nderhud, inspecties) en substandaardhandelingen (selectie van persneel, pleiding taakanalyse/prcedures, taakbservaties, enz.). Daarnaast kan het m activiteiten gaan gericht p actie nadat incidenten (nverhpt) tch zijn pgetreden, zals vrbereiding van ndsituaties en ngevallen/incidentennderzek. Uiteraard gaat het hier niet m ad-hc-uitvering van activiteiten maqr m gestructureerde en gefrmaliseerde uitvering als nderdeel van een bewust streven naar een bepaalde, gewenste beheersingsgraad. Het niet in vldende mte aanwezig ziin van richtlijnen f criteria vr, p zich juiste, activiteiten. Met andere wrden, er wrdt wel iets gedaan maar niet in vldende mate. Er is niet vldende duidelijk vastgelegd wat er met gebeuren m verliezen te vrkmen en te beperken, wie dat met den, he, wanneer, en wat daarbij minimaal acceptabel is. Denk hierbij bijvrbeeld aan de criteria vr pleiding van leidinggevenden met betrekking tt veiligheid, de frequentie van inspecties en de wijze waarp substandaardcndities wrden gerapprteerd, de manier waarp ngevallen wrden geanalyseerd en dr wie. Belangrijk in dit kader is dat in vldende mate wrdt aangegeven wat minimaal acceptabel is met betrekking tt de activiteiten die dienen te wrden uitgeverd. Indien deze criteria te minimaal zljn verliezen zij aan betekenis. Het is bijvrbeeld nvldende m aan te geven dat 'ngevallen dienen te wrden nderzcht' f inspecties dienen te wrden uitgeverd'. Het niet-naleven van verigens duideliike richtliinen. Met andere wrden, er is duidelijk vastgelegd wat er met wrden gedaan, enzvrt maar het gebeurt niet, dan wel niet in vldende mate. Indien wel duidelijke richtlijnen bestaan (dus duidelijk is aangegeven wat er gedaan met wrden, dr wie en waaraan die activiteiten minimaal meten vlden) maar geen naleving wrdt verkregen dan kan dit met name liggen aan nvldende pleiding, gebrek aan tezicht en ndersteuning vanuit de directie. De rzaken-gevlgenreeks legt zeer nadrukkelijk de nderliggende rzaken van ngevallen bij het management en in eerste instantie bij 21

19 het tpmanagement dat een eerste invled uitefent p de kwaliteit van de rganisatie, k met betrekking tt het beperken van verliezen, beheersing van schaden en risic's. Dit is in vereenstemming met bevindingen in de kwaliteitswereld. Daar stelt men dat 85% van de rzaken van de (kwaliteits)prblemen wrdt gevnden in'het management-systeem'. Ongevallen-nderzek wijst k duidelijk in die richting, zals eens te meer is gebleken uit het nderzek inzake de Herald f Free Enterprise. Het management stelt niet alleen de eisen p vr uitvering van werkzaamheden en de kwaliteit ervan, het bepaalt k - en dit geldt vr iedere manager p zijn niveau - in welke mate uitvering wrdt gegeven aan de activiteiten gericht p het vrkmen en beperken van verliezen. De rzaken-gevlgenreeks richt niet alleen de aandacht p management en rganisatie. Zij geeft tevens aan p welk niveau in eerste instantie dient te wrden gestreefd naar verbetering m uiteindelijk te kmen tt structurele veranderingen in de rganisatie en een blijvende beheersing van verliezen, schaden en risic's. Het lijkt hier de juiste plaats m een verkeerde gedachte die leeft in de wereld van veiligheid (en derhalve k bij managers die met veiligheid wrden gecnfrnteerd) recht te zetten. Ongetwijfeld zijn er vele lezers die wel eens de stelling hebben gehrd dat: '20V0 van de ngevallen verrzaakt wrdt dr technisch falen en 8090 dr menselijk falen'. Wat betekent een dergelijke stelling? Het lijkt vralsng njuist m technisch falen als rzaak aan te wijzen, tenminste wanneer dit tegenver menselijk falen wrdt geplaatst zals hier het geval is. De techniek wrdt ng altijd beheerst dr mensen. Het zijn altijd mensen die machines en prcessen ntwerpen, machines nderhuden, te werk stellen, enzvrt. Het is dan k nlgisch en njuist m te spreken van 'technisch falen'. Ja, uiteraard zal de techniek wel falen, maar juist mdat wij mensen 'te krt' schieten. Het is juister m menselijk falen steeds als rzaak aan te wijzen, waarbij wij dienen te accepteren dat wij als mensen feilbare wezens zijn. Juister lijkt het derhalve m ten minste 9890 van de rzaken te wijten aan het menselijk falen en de resterende 2V aan de 'acts f Gd', de strmen, de bliksem, enzvrt. Hewel wij mensen k ten aanzien daarvan ng het een en ander kunnen den. Zals niet buwen in een gebied waarvan bekend is dat er aardbevingen vrkmen, resp. in een rivierdelta waarvan we kunnen verwachten dat er verstrmingen plaatsvinden. Het hier genemde hge percentage van 9890 lijkt te wr- 22

20 den bevestigd dr nder andere de ervaringen van de Amerikaanse verzekeringsmaatschappij IRI (Industrial Risk Insurers) die bij nderzek van circa 1200 (brand)ngevallen vnd dat meer dan 95% p de een f andere wijze te wijten was aan menselijk falen. Menselijk falen? Maar wie faalt er dan wel? Als regel wrdt hier gewezen naar degenen die vaak k het slachtffer zijn: de uitverenden. Men kan zich echter afvragen f en in heverre dat terecht is. Faalt degene die de apparatuur gebruikt, f de persn die bijvrbeeld nveilige apparatuur heeft ingekcht? Of degene die niet heeft gezrgd dat zijn inkper de ndige veiligheidscriteria hanteert bij het inkpen van het materiaal, gereedschap e.d.? Of degene die de werkplek zdanig heeft ntwrpen dat het vreger f later wel fut mest gaan? Of degene die niet gezrgd heeft vr de juiste pleiding van betrkkenen? Of degene die zrgt vr een verhgde werkdruk dr nzrgvuldige planning? Enzvrt. Kijkend naar hetgeen uit de kwaliteitswereld kmt kunnen wij, parallel daaraan, zeggen dat 8590 van de ngevallen,/incidenten wrdt verrzaakt dr het managementsysteem waarp management en leidinggevenden - tp dwn - z'n belangrijke invled uitefenen Beheersing van risic's en verliezen. Drie fasen Het mdel uit figuur 4.1. biedt ns k inzicht in de mgelijkheden m ngevallen en incidenten Íe beheersen. De vraag f beheersen van verliezen en risic's gewenst is, lijkt niet erg relevant. Vr een ptimale bedrijfsvering is dit een ndzaak. Belangrijker is he we de gewenste beheersing z delmatig mgelijk kunnen uitveren, waarbij we aantekenen dat dit zeer zal afhangen van de aard van het bedrijf en van de werkzaamheden en de risic's die daarmee samenhangen. Daarbij is het niet van belang f een bedrijf veel f weinig ngevallen kent. De bedrijfsaard zelf (de mgelijkheid tt belangrijke verliezen) zal vaak bepalend zijn vr de gewenste beheersingsgraad, nafhankelijk van de ngevallenfrequentie. In het rzaken-gevlgenmdel zijn drie fasen vr beheersing te nderscheiden (zie figuur 4.4.). z3

Checklist Veranderaanpak Inhoud en Proces

Checklist Veranderaanpak Inhoud en Proces list Veranderaanpak Inhud en Prces AdMva 2011 www.admva.nl www.arbcatalgusvvt.nl list Veranderaanpak Inhud en Prces www.arbcatalgusvvt.nl Clfn Sturen p Werkdrukbalans en Energie AdMva 2011 Erna van der

Nadere informatie

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563 Inspectie Werk en Inkmen Tezicht Gemeentelijk Dmein De Gemeenteraad Pstbus 11563 2502 AN Den Haag Prinses Beatrixlaan 82 2595 AL Den Haag Telefn (070) 304 44 44 Fax (070) 304 44 45 www.lwiweb.nl Cntactpersn

Nadere informatie

TOEZICHTKADER ACCREDITATIESTELSEL HOGER ONDERWIJS. september 2014

TOEZICHTKADER ACCREDITATIESTELSEL HOGER ONDERWIJS. september 2014 TOEZICHTKADER ACCREDITATIESTELSEL HOGER ONDERWIJS september 2014 INHOUD Inleiding 4 1 Del en uitvering van het tezicht 5 1.1 Wat willen we bereiken? 5 1.2 Werkwijze 5 1.3 Waarderingskader 7 2 Relatie met

Nadere informatie

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0.

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0. Verzuim Beleid Opgemaakt dr Human Resurce Management Delgrep Alle werknemers Ingangsdatum 4 juli 2014 Versie 0.1 www.smallsteps.inf clfn Verzuimbeleid Visie en aanpak verzuim Delgrep: alle werknemers Versie:

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015 Beleidsregels vrziening jbcaching Participatiewet 2015 1-7-2015 Jbcaching Reginale beleidsregels jbcaching Participatiewet regi Achterhek Inleiding Jbcaching gaat ver het ndersteunen van mensen bij het

Nadere informatie

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode samen beslist beter besluiten Training Faciliteren dr middel van de mderatiemethde Training Techniek Resultaat Tepasbaar. Dynamisch. Interactief. Visueel. Zelfdcumenterend. Overzichtelijk. Betrkkenheid.

Nadere informatie

Klachtenbeleid Stichting KOM Kinderopvang

Klachtenbeleid Stichting KOM Kinderopvang Klachtenbeleid Stichting KOM Kinderpvang KOM Kinderpvang verzrgt kinderpvang vr kinderen in de leeftijdsgrep 0 tt en met 12 jaar. Alle medewerkers van de stichting zetten zich vlledig in m kwalitatief

Nadere informatie

De opbouw van de Machinerichtlijn

De opbouw van de Machinerichtlijn De pbuw van de Machinerichtlijn Vrafgaand aan de fficiële tekst van de richtlijn zijn de verwegingen van de Raad van de Eurpese Gemeenschappen pgenmen. Deze verwegingen geven aan welke uitgangspunten hebben

Nadere informatie

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t D i e n s t v e r l e n i n g s d c u m e n t Ons kantr hudt zich bezig met financiële dienstverlening en heeft zich gespecialiseerd in schade- en levensverzekeringen en is daarbij actief p de zakelijkeen

Nadere informatie

Confidentieel. 16 januari 2013 2013/11989. Sectorbrief Themaonderzoek Uitbesteding Vermogensbeheer. Geacht bestuur,

Confidentieel. 16 januari 2013 2013/11989. Sectorbrief Themaonderzoek Uitbesteding Vermogensbeheer. Geacht bestuur, Tezicht pensienfndsen en beleggingsndernemingen Middelgrte en kleine pensienfndsen Pstbus 98 1000 AB Amsterdam Cnfidentieel Datum Bijlage(n) 1 Onderwerp Sectrbrief Themanderzek Uitbesteding Vermgensbeheer

Nadere informatie

Controleprotocol Sociaal Domein

Controleprotocol Sociaal Domein Cntrleprtcl Sciaal Dmein Cntrleprtcl vr de accuntantscntrle bij: dr de gemeenten in de regi Amersfrt* gesubsidieerde rganisaties vr Jeugdzrg en WMO dr de gemeenten in de regi Amersfrt f dr de gemeente

Nadere informatie

Stichting de Wielborgh Wonen, zorg en welzijn. Van harte welkom. Training Meten moet! Casper van der Most

Stichting de Wielborgh Wonen, zorg en welzijn. Van harte welkom. Training Meten moet! Casper van der Most Stichting de Wielbrgh Wnen, zrg en welzijn Van harte welkm Training Meten met! Casper van der Mst Stichting de Wielbrgh Wnen, zrg en welzijn Prfessinele rganisatie Meten Analyseren Plannen Verbeteren Reviews

Nadere informatie

LOGBOEK van: klas: 1

LOGBOEK van: klas: 1 LOGBOEK van: klas: 1 Inhudspgave Inleiding en inhud van het lgbek Wat is de maatschappelijke stage? Delen van de maatschappelijke stage Waar de je maatschappelijke stage? Kaders waarbinnen de maatschappelijke

Nadere informatie

Wie verkoopt uw huis?

Wie verkoopt uw huis? Wie verkpt uw huis? Accuntnet Verkp Vertruwens Persn Service Accuntnet V V P Service Wie verkpt uw huis? Als u uw huis wilt verkpen, schakelt u k in Spanje een makelaar in. Echter in Spanje geeft men nrmaal

Nadere informatie

Werken met uitzendkrachten

Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten-Werken met uitzendkrachten-telichting 1/8 Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten zijn werknemers die vallen nder twee srten werkgevers. Enerzijds heeft men de werkgever van de uitzendkracht

Nadere informatie

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers Handreiking functinerings- en berdelingsgesprekken griffiers September 2014 Functineringsgesprek Als de griffier is aangesteld, is het verstandig m met elkaar te blijven reflecteren p het functineren.

Nadere informatie

BETER IN BEDRIJF. Voel je Beter in Bedrijf! Uw organisatie Beter in Bedrijf. Verzuimbegeleiding & Arboadvies

BETER IN BEDRIJF. Voel je Beter in Bedrijf! Uw organisatie Beter in Bedrijf. Verzuimbegeleiding & Arboadvies BETER IN BEDRIJF Vel je Beter in Bedrijf! Uw rganisatie Beter in Bedrijf Verzuimbegeleiding & Arbadvies Beter in Bedrijf levert, naast reguliere arbdienstverlening, vral maatwerk in verzuimbegeleiding

Nadere informatie

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone Schade prtcl Zuiderpark Stadswalzne Gemeente s-hertgenbsch december 2012 Schadeprtcl Zuiderpark - Stadswalzne In dit dcument staat he de gemeente s-hertgenbsch mgaat met schadeclaims. Het is er p gericht

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen:

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen: Graaf Jan van Mntfrtschl Beleid ter vrkming en/f regulering van pestgedrag 1. 1 Inleiding: Iedere schl heeft een veilig schlklimaat ndig. Op de Graaf Jan van Mntfrtschl zijn wij ns ervan bewust dat veiligheid

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Getallen 1 is een programma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip).

Getallen 1 is een programma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Getallen 1 Getallen 1 is een prgramma vr het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Delgrep Rekenen en Wiskunde Getallen 1 Getallen 1 is geschikt vr grep 7 en 8 van de basisschl en de eerste

Nadere informatie

Voorbehouden en risicovolle handelingen binnen het primair onderwijs. Protocol Medisch Handelen

Voorbehouden en risicovolle handelingen binnen het primair onderwijs. Protocol Medisch Handelen Vrbehuden en risicvlle handelingen binnen het primair nderwijs Prtcl Medisch Handelen J.C. v.d. Wal September 2013 INHOUD Inleiding... 3 1 De leerling wrdt ziek p schl... 4 2 Het verstrekken van medicatie

Nadere informatie

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen.

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen. Categrie C Per aspect van het framewrk zijn nrmen pgesteld. Vetgedrukt zijn de verplichte nrmen. Organisaties die nder categrie C vallen, zullen verder zijn met het implementeren van kwaliteitssystemen

Nadere informatie

Vraag en antwoorden over de volmacht

Vraag en antwoorden over de volmacht Vraag en antwrden ver de vlmacht Hiernder treft u een verzicht aan van de vragen en antwrden die zijn gesteld ver de vlmacht. Heeft de vlmacht een lptijd? Heeft de deelnemersraad psitief advies gegeven

Nadere informatie

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1 Prjectaanvraag Versterking sciale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1. Aanleiding Eind 2012 heeft Prvinciale Staten van de prvincie Fryslân keuzes gemaakt mtrent de 'kerntakendiscussie'.

Nadere informatie

Kenneth Smit Consulting -1-

Kenneth Smit Consulting -1- Versneld en cntinu verbeteren van de perfrmance en de resultaten van uw medewerkers en rganisatie. Perfrmance en rendementsverbetering van uw rganisatie is de fcus waarp de activiteiten van Kenneth Smit

Nadere informatie

VERHOUDINGEN 2. Doelgroep Verhoudingen 2. Omschrijving Verhoudingen 2

VERHOUDINGEN 2. Doelgroep Verhoudingen 2. Omschrijving Verhoudingen 2 VERHOUDINGEN 2 Muiswerk Verhudingen 2 bestrijkt de uitbreiding van de basisvaardigheden van het rekenen met verhudingen, breuken en prcenten. Dit zijn de regels en vaardigheden die in het vmb en de nderbuw

Nadere informatie

Deelprojectplan. Projectadministraties

Deelprojectplan. Projectadministraties Deelprjectplan Prjectadministraties Het beheersen van prjectadministraties dr de invering van een hgeschlbrede methdiek. 1 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2. Prbleemverkenning en stelling 3. Prjectdelen 4.

Nadere informatie

8.2. Ziekteverzuim en (ziekte)verzuimbegeleiding

8.2. Ziekteverzuim en (ziekte)verzuimbegeleiding 8.2. Ziekteverzuim en (ziekte)verzuimbegeleiding Aangepast d.d. 10 januari 2014. Ziektemelding Persneelsleden dienen zich uiterlijk vr 7.30 uur s mrgens ziek te melden bij de schldirecteur en ingeval van

Nadere informatie

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen.

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen. 1 Leefbaarheid is een belangrijk, z niet hét thema van de laatste jaren. De wnmgeving wrdt vr mensen steeds belangrijker vr de ervaren wn. Ok vanuit het perspectief van sciale chesie, veiligheid en sciaal-ecnmische

Nadere informatie

HOE WERKT HET INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE (IPCC)?

HOE WERKT HET INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE (IPCC)? HOE WERKT HET INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE (IPCC)? Wat is IPCC en wat is het niet? Het Intergvernmental Panel n Climate Change van de VN is pgericht dr de Wrld Metelgical Organizatin ( WMO)

Nadere informatie

IT Management Group. Samenvatting PRINCE2 2009

IT Management Group. Samenvatting PRINCE2 2009 IT Management Grup Samenvatting PRINCE2 2009 ITIL is a Registered Trade Mark f the Office f Gvernment Cmmerce in the United Kingdm and ther cuntries. PRINCE2 is a Registered Trade Mark f the Office f Gvernment

Nadere informatie

De aandachtspuntenlijst

De aandachtspuntenlijst De aandachtspuntenlijst Wat is de aandachtspuntenlijst? De aandachtspuntenlijst is een verzicht van nderwerpen die aan de rde kunnen kmen tijdens een afspraak met de neurlg. Onderwerpen waarver u meer

Nadere informatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie Duurzaam inzetbaar in een vitale rganisatie Vitaliteit en bevlgenheid vrmen sleutelbegrippen vr het ptimaal en duurzaam inzetten van medewerkers. Vitale medewerkers bruisen van energie, velen zich fit

Nadere informatie

Pestprotocol Cazemierschool 2012

Pestprotocol Cazemierschool 2012 Pestprtcl Cazemierschl 2012 Vrwrd De Cazemierschl is een Prtestants Christelijke schl, die werkt vanuit de Jenaplanvisie. Dat betekent dat vr nze schl de algemeen menselijke waarden zals gemeenschapszin,

Nadere informatie

Vrijwilligersbeleid voetbalvereniging N.B.S.V.V.

Vrijwilligersbeleid voetbalvereniging N.B.S.V.V. Vrijwilligersbeleid vetbalvereniging N.B.S.V.V. Waarm deze richtlijn? Geen enkele amateur-sprtvereniging kan tegenwrdig ng bestaan znder de inzet en bijdrage van (veel) vrijwilligers. Ok binnen nze vereniging

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu De denkstijltest Wat is het? Uw manier van denken bepaalt in sterke mate he u zich velt en he u handelt. Dat geldt vr individuen, maar k vr teams en rganisaties. MindSnar is een methde waarmee denkstijlen

Nadere informatie

A. ADR REGLEMENT. A1. Vervoerdocument. A2. Schriftelijke richtlijnen

A. ADR REGLEMENT. A1. Vervoerdocument. A2. Schriftelijke richtlijnen A. ADR REGLEMENT A1. Ververdcument Artikel 5.4.1 van het ADR bepaalt de gegevens die in het ververdcument meten wrden pgenmen. Artikel 5.4.1.1 mvat de algemene gegevens en artikel 5.4.1.2.5 mvat de bijkmende

Nadere informatie

Verkorte Handleiding Versie Medewerker Januari 2013

Verkorte Handleiding Versie Medewerker Januari 2013 Verkrte Handleiding Versie Medewerker Januari 2013 Starten met OTIB-skillsmanager OTIB-skillsmanager is een instrument m het gesprek dat u gaat veren met uw leidinggevende vr te bereiden. U wrdt gevraagd

Nadere informatie

Naam Klachtenprocedure SZZ versie 1.0 vastgesteld 25-6-2014 Door RvB evaluatie 25-6-2015 Door RvB

Naam Klachtenprocedure SZZ versie 1.0 vastgesteld 25-6-2014 Door RvB evaluatie 25-6-2015 Door RvB Alle zrgberderijen van SZZ zijn aangeslten bij de Federatie Landbuw en Zrg (www.zrgberen.nl). De Federatie heeft vr de cliënten van haar leden een nafhankelijke klachtencmmissie ingericht. SZZ vindt het

Nadere informatie

Factsheet 5xBeter TUSSEN DE OREN. Introductiefilm Nieuwkomers

Factsheet 5xBeter TUSSEN DE OREN. Introductiefilm Nieuwkomers Factsheet 5xBeter TUSSEN DE OREN Intrductiefilm Nieuwkmers 1 5x Beter 5xBeter is een gezamenlijk initiatief van Kninklijke Metaalunie, FME CWM, FNV Bndgenten, CNV Vakmensen en De Unie. 5xBeter zet zich

Nadere informatie

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool PEST PROTOCOL Prins Willem-Alexanderschl Wat is een pestprtcl? Een pestprtcl is een aantal vereenkmsten ver het tegengaan van pesten. Een afspraak tussen de schl, de kinderen en de uders. Waarm een pestprtcl?

Nadere informatie

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR!

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR! Ontwikkeling van kinderen, stagnatie van de ntwikkeling en drverwijzen Wij prberen er vr te zrgen dat kinderen zich bij nze pvang plezierig velen en zich kunnen ntwikkelen. Om te kunnen berdelen f dit

Nadere informatie

Otten, J Artikel ESAA, 2009 Risicomanagement: een geïntegreerde benadering

Otten, J Artikel ESAA, 2009 Risicomanagement: een geïntegreerde benadering Risicmanagement: een geïntegreerde benadering Cpyright: Alle rechten zijn vrbehuden aan de auteur(s) van dit dcument en Auditing.nl 1 Risicmanagement Een geïntegreerde benadering Auteur: Jan Otten 10 juli

Nadere informatie

Model-veiligheidsplan

Model-veiligheidsplan Mdel-veiligheidsplan Inleiding Vr evenementen waarbij meer dan 500 bezekers p hetzelfde mment aanwezig zijn en die plaatsvinden in de penlucht f een tent is een veiligheidsplan verplicht. Bij de verige

Nadere informatie

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement 6. Opleidingskader vr de prcespleiding Infrmatiemanagement In het prject GROOTER wrden nder andere een aantal pleidingskaders ntwikkeld vr prcessen nder Bevlkingszrg. Hiernder wrdt het pleidingskader vr

Nadere informatie

Huurdersvereniging In De Goede Woning ACTIVITEITENPLAN

Huurdersvereniging In De Goede Woning ACTIVITEITENPLAN ACTIVITEITENPLAN 2014 Activiteitenplan 2014 : INLEIDING In 1997 werd de in Zetermeer pgericht met als del het behartigen van de belangen van huurders van de cmplexen van R.K. Wningbuwstichting De Gede

Nadere informatie

De overeenkomst inzake geneeskundige behandeling (WGBO)

De overeenkomst inzake geneeskundige behandeling (WGBO) De vereenkmst inzake geneeskundige behandeling (WGBO) Artikel 446 1.De vereenkmst inzake geneeskundige behandeling in deze afdeling verder aangeduid als de behandelingsvereenkmst is de vereenkmst waarbij

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen Vrbereidingsjaar hger nderwijs vr anderstaligen Prvincieplein 1 Cntact: Functieprfiel: Leerndersteuner Vrbereidingsjaar Hger Onderwijs vr Anderstaligen Samenvatting Als leerndersteuner begeleid en ndersteun

Nadere informatie

Kiezen of delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhoven

Kiezen of delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhoven Kiezen f delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhven Dr Paul J.G. Tang & Rbert-Jaap Vrn Eindhven, 11 december 2012 Dit rapprt is bestemd vr de rganisatie van de pdrachtgever. Verspreiding

Nadere informatie

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden?

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden? Omgevingsscan Achtergrnd prject De gemeente Drdrecht heeft het plan pgevat de prblematiek rndm (merendeels verslaafde) dak- en thuislze mensen in haar stad aan te pakken. In dit kader heeft de gemeente

Nadere informatie

Alleen m.b.t. vergoedingen pedagogisch Instemming. medewerkers (hoofdstuk 1 uit de regeling) Advies

Alleen m.b.t. vergoedingen pedagogisch Instemming. medewerkers (hoofdstuk 1 uit de regeling) Advies Satusverzicht. Cnsultatie Unitmanagers/Lcatiemanagers mei 2011 evaluatie Cnsultatie cliëntenraad Besluit Bestuursgrep 22 april 2003 OR Alleen m.b.t. vergedingen pedaggisch Instemming medewerkers (hfdstuk

Nadere informatie

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Delstellingen Diepgaand inzicht krijgen in infrmatiebehefte m.b.t. WOII persnlijke betekenis WOII ntstaan interesse in WOII beiende/interessante thema s gebruik en

Nadere informatie

Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen.

Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen. Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen. Inhudspgave 1. Inleiding 3 2. De eerste dagen na een ramp: riëntatie en besluitvrming 4 3. Een hulpkanaal kiezen 5 3.1 Hulpkanaal A: Ndhulp via de SHO 6 3.2 Hulpkanaal

Nadere informatie

1. Lid: onder een lid wordt verstaan een bij Pennyplace ingeschreven particulier of ZZP-er / bedrijf die / dat als doel heeft:

1. Lid: onder een lid wordt verstaan een bij Pennyplace ingeschreven particulier of ZZP-er / bedrijf die / dat als doel heeft: ALGEMENE VOORWAARDEN VAN PENNYPLACE VOOR LEDEN Inhudspgave: Artikel 1: Definities... 1 Artikel 2 - Identiteit van de ndernemer... 1 Artikel 3 -Tepasselijkheid en wijziging Algemene Vrwaarden... 2 Artikel

Nadere informatie

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van Testamenten check Streep dr wat niet van tepassing is VRAAG 1 Is uw testament van vóór 2003? De kans is grt dat uw testament niet vldet aan uw wensen, geen gebruik maakt van de mgelijkheden sinds de invering

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden. Artikel 1 Definities

Algemene Voorwaarden. Artikel 1 Definities Algemene Vrwaarden Dit zijn de Algemene Vrwaarden van Fiets Clinics Nederland, gevestigd: Waalbandijk 20, 6541AJ Nijmegen. Op alle prducten van Fiets Clinics Nederland zijn deze Algemene Vrwaarden van

Nadere informatie

MVO Zelfverklaring Beantwoording 40 vragen

MVO Zelfverklaring Beantwoording 40 vragen MVO Zelfverklaring Beantwrding 40 vragen Auteur: Gert Jan de Grt en Gerda de Raad (Will2Sustain) Datum: 17-12-2015 Versie: 3 Inhudspgave 1. Inleiding... 1 2. MVO principes... 1 3. Stakehlders... 4 4. MVO

Nadere informatie

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica Prgramma Welzijn en Zrg Nieuwe Zrg en Dmtica Aanleiding De mgelijkheden vr het langer zelfstandig thuis blijven wnen, meten wrden verbreed. Technlgische ntwikkelingen die zrg p afstand en het participeren

Nadere informatie

Start duurzame inzetbaarheid

Start duurzame inzetbaarheid Start duurzame inzetbaarheid Een praktijkcasus Dr: Rlf Weijers, Pauline Miedema Hewel duurzame inzetbaarheid een veelbesprken thema is, blijft het lastig m het cncreet te maken en er handen aan veten aan

Nadere informatie

WETSTECHNISCHE INFORMATIE GEGEVENS VAN DE REGELING

WETSTECHNISCHE INFORMATIE GEGEVENS VAN DE REGELING WETSTECHNISCHE INFORMATIE GEGEVENS VAN DE REGELING Overheidsrganisatie gemeente Heusden Officiële naam regeling Beleidsregels vergunning parkeren Citeertitel Beleidsregels vergunning parkeren Beslten dr

Nadere informatie

Ace! E-book. Ace! Management Partners Training Coaching Consulting Interim Management

Ace! E-book. Ace! Management Partners Training Coaching Consulting Interim Management Ace! Management Partners Training Caching Cnsulting Interim Management Den Haag Amsterdam Den Bsch Rtterdam Zwlle Utrecht Arnhem Amersfrt Breda Eindhven Maastricht Brussel Antwerpen Ace! E-bk Ace! E-bk

Nadere informatie

RIJDENDE MELKONTVANGST (RMO)

RIJDENDE MELKONTVANGST (RMO) RIJDENDE MELKONTVANGST (RMO) Wettelijke grndslag De maatregelen beschrijven p welke wijze werkgevers en werknemers invulling kunnen geven aan de wettelijke bepalingen uit de Arbwet. - Fysieke belasting

Nadere informatie

De Ultieme Sollicitatie Gids.

De Ultieme Sollicitatie Gids. De Ultieme Sllicitatie Gids. Ha Aanstaande Superheld! Hierbij een mie verzameling met nuttige infrmatie. Lees het dr en kijk wat je eruit kunt halen. Sms staan er bepaalde tips f acties dubbel in. Dat

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling Prtcl bij het verlijden van een gezinslid van een leerling Algemeen: Er wrden geen mededelingen aan de pers gedaan. Het lcatie aanspreekpunt f de directeur meldt alleen dat nze 1 ste zrg de nabestaanden

Nadere informatie

Verandertrajecten voor individuele medewerkers

Verandertrajecten voor individuele medewerkers Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Verandertrajecten vr individuele medewerkers Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek

Nadere informatie

Ekelmans & Meijer Advocaten (Rechten)

Ekelmans & Meijer Advocaten (Rechten) Evaluatie-rapprt STEP In-husedag bij Ekelmans & Meijer Advcaten (Rechten) -- INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE. WOORD VOORAF. RESULTATEN VAN DE ATTITUDE-METING VÓÓR DE IN-HOUSEDAG. RESULTATEN VAN DE ATTITUDE-METING

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009]

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1 Algemeen Meldcde bij een vermeden van kindermishandeling vr scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1.1 Iedere ScS Scheidingsspecialist, ScS Zandkasteelcach, ScS OKEE-cach, hierna te nemen scheidingsbegeleider,

Nadere informatie

Statenvoorstel nr. PS/2014/341

Statenvoorstel nr. PS/2014/341 Statenvrstel nr. PS/2014/341 Initiatiefvrstel Cde Maatschappelijke Participatie Datum Inlichtingen bij 23 april 2014 mevruw G.J. Overmeen-Bakhuis Aan Prvinciale Staten Onderwerp Initiatiefvrstel Cde Maatschappelijke

Nadere informatie

PARTIJEN. Achtergrond

PARTIJEN. Achtergrond PARTIJEN Het Cllege van de Onafhankelijke Pst- en Telecmmunicatieautriteit, vertegenwrdigd dr de vrzitter mr. C.A. Fnteijn, verder te nemen: OPTA; en De Minister van Binnenlandse Zaken en Kninkrijksrelaties,

Nadere informatie

ARBOCATALOGUS ZEECONTAINERVERVOER TRANSPORT EN LOGISTIEK

ARBOCATALOGUS ZEECONTAINERVERVOER TRANSPORT EN LOGISTIEK ARBOCATALOGUS ZEECONTAINERVERVOER TRANSPORT EN LOGISTIEK Juni 2012 INHOUDSOPGAVE 1. ARBOCATALOGUS... 3 Tepassingsgebied... 3 Lptijd... 3 Evaluatie... 3 Beschikbaarheid... 3 Afwijken... 3 Wettelijke grndslag...

Nadere informatie

ARBOBELEIDSPLAN. voor de stichting PCBO BAARN SOEST

ARBOBELEIDSPLAN. voor de stichting PCBO BAARN SOEST ARBOBELEIDSPLAN vr de stichting PCBO BAARN SOEST Inhudspgave 1. Uitgangspunten Arbbeleid in essentie Preventieve zrg Arbdienst 2. Organisatie Arbcmmissie Arbcördinatr Bedrijfshulpverlening 3. Risic-inventarisatie

Nadere informatie

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State EVALUATIE TER STATE Marin Matthijssen, Marn van Rhee Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) juli 2005 In pdracht van Raad van State Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) Auteur: Marin Matthijssen en

Nadere informatie

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa)

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa) PEDAGOGISCHE VISIE A. Algemeen De pedaggische visie vertelt he de schl met leerlingen, persneel en uders van leerlingen wil mgaan en wat de schl verwacht ten aanzien van de relatie tussen leerlingen en

Nadere informatie

Algemene Leveringsvoorwaarden

Algemene Leveringsvoorwaarden Algemene Leveringsvrwaarden 1. Tepasselijkheid 1.1 Deze algemene vrwaarden zijn van tepassing p alle ffertes en alle vereenkmsten, en de uitvering daarvan, welke dr WaterWerk Training, Caching & Cnsultancy

Nadere informatie

Muiswerk Verhoudingen 1 bestrijkt de basisvaardigheden van het rekenen met verhoudingen, breuken en procenten.

Muiswerk Verhoudingen 1 bestrijkt de basisvaardigheden van het rekenen met verhoudingen, breuken en procenten. Verhudingen 1 Muiswerk Verhudingen 1 bestrijkt de basisvaardigheden van het rekenen met verhudingen, breuken en prcenten. Delgrep Verhudingen 1 Het prgramma Verhudingen 1 is bedeld vr leerlingen in grep

Nadere informatie

Uitstroomprofiel opleiding Klinisch Informatica September 2014

Uitstroomprofiel opleiding Klinisch Informatica September 2014 Uitstrmprfiel pleiding Klinisch Infrmatica 1 Inleiding Dit uitstrmprfiel sluit aan p het berepsprfiel van de klinisch infrmaticus. Het berepsprfiel beschrijft evenwel de ttale breedte van het veld van

Nadere informatie

Voorstel aan de raad. Nummer: A15-03705. Steller: M. Stel Afdeling: Griffie Telefoon: 0320-278450 E-mail: m.stel@lelystad.nl

Voorstel aan de raad. Nummer: A15-03705. Steller: M. Stel Afdeling: Griffie Telefoon: 0320-278450 E-mail: m.stel@lelystad.nl Vrstel aan de raad Nummer: A15-03705 Steller: M. Stel Afdeling: Griffie Telefn: 0320-278450 E-mail: m.stel@lelystad.nl Punt 8 van de agenda vr de vergadering van 10 februari 2015. Onderwerp: Gedragscde

Nadere informatie

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis 72095942000 VZW Psych. Centrum Caritas Caritasstraat 76 9090 MELLE Telichting bij het dcument pnameverklaring bij pname in een psychiatrisch ziekenhuis U kan als patiënt een aantal keuzes in verband met

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT BIJLAGE 1 IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT 1. Inleiding Op 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcde huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs.

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht p Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Dia 1 Opmerking vr de presentatr: in het geval u tijd te krt kmt, kunt u de blauwe tekst als ptineel beschuwen

Nadere informatie

Kanker en werk: Ervaringen van werkgevers

Kanker en werk: Ervaringen van werkgevers NFK prject Kanker p de werkvler, ndersteuning van werkgevers Kanker en werk: Ervaringen van werkgevers Tamara Raaijmakers, prjectleider vrlichting en arbeid NFK juli 2011 Wat vr gevlgen heeft kanker vr

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Ondernemingscmmunicatie Mdule MarketingManagement Cde A2 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte ttale studiebelasting (in uren) 1 Mgelijkheid tt JA aanvragen

Nadere informatie

Gefaseerde implementatie projectbeheersing methodiek Hogeschool van Utrecht

Gefaseerde implementatie projectbeheersing methodiek Hogeschool van Utrecht Prject Shared Services Gefaseerde implementatie prjectbeheersing methdiek Hgeschl van Utrecht Vervlg van Deelprjectplan Prjectadministraties (januari 2004) Het beheersen van prjectadministraties dr de

Nadere informatie

Asbestbeleidsplan. Beleid en beheer asbest

Asbestbeleidsplan. Beleid en beheer asbest Asbestbeleidsplan Beleid en beheer asbest Dcumenttitel. Asbestbeleidsplan Status. Cncept Definitief Versie. 1.1 Datum. 22-03-2014 Organisatie. Wningcrpratie Rentree Opstellers. Wningcrpratie Rentree i.s.m.

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Raadsvragenvan het raadslid dhr. R. Reker (LPF) over het afschuiven van verantwoordelijkheid (vervolgvragen)

gemeente Eindhoven Raadsvragenvan het raadslid dhr. R. Reker (LPF) over het afschuiven van verantwoordelijkheid (vervolgvragen) gemeente Eindhven Inbeknummer 12bst02008 Beslisdatum B&W 20 nvember 2012 Dssiernummer 12.47.103 (2.4.1) Raadsvragenvan het raadslid dhr. R. Reker (LPF) ver het afschuiven van verantwrdelijkheid (vervlgvragen)

Nadere informatie

Bestemd voor Alle medewerkers, cliënten, kinderen, andere personen die zich op locaties van Stichting D.W.R.P. bevinden.

Bestemd voor Alle medewerkers, cliënten, kinderen, andere personen die zich op locaties van Stichting D.W.R.P. bevinden. MIC-melding Del van de prcedure Het dr een cmmissie analyseren en berdelen van futen en (bijna) ngelukken in de rganisatie m hiervan te leren, z ndig actie te ndernemen en z herhaling f erger te vrkmen

Nadere informatie

Professional Coaching. Franck Struyf

Professional Coaching. Franck Struyf Prfessinal Caching Franck Struyf Ervaring is niet wat iemand verkmt, maar wat iemand det met wat hem verkmt. (Aldus Huxley) Persnlijke ervaring Mijn naam is Franck Struyf en ik ben life en- prfessinal

Nadere informatie

De burgemeester, het college en de raad van de gemeente Muiden;

De burgemeester, het college en de raad van de gemeente Muiden; Vrbeeld handvest De burgemeester, het cllege en de raad van de gemeente Muiden; Gelet p artikel 169, tweede en derde lid, en artikel 180, tweede en derde lid, Gemeentewet; Hebben de vlgende uitgangspunten

Nadere informatie

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE Begeleiding van leerlingen met ernstige rekenprblemen en/f dyscalculie Delen en uitgangspunten Binnen het Veluws Cllege Crtenbsch hanteren wij het Prtcl Ernstige

Nadere informatie