APPRECIATIVE INQUIRY IN DE AUDITPRAKTIJK. Waarderend Auditen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "APPRECIATIVE INQUIRY IN DE AUDITPRAKTIJK. Waarderend Auditen"

Transcriptie

1 APPRECIATIVE INQUIRY IN DE AUDITPRAKTIJK Waarderend Auditen DDe eisen en verwachtingen ten aanzien van het auditvak zijn volop in beweging en ze worden steeds hoger [ACHT08]. Om werkelijk effectief te kunnen zijn, zal de auditor niet alleen tot conclusies en aanbevelingen moeten komen, maar ook daadwerkelijk een bijdrage moeten leveren bij het aanpakken en verbeteren van de geconstateerde tekortkomingen. Een relatief nieuw instrument dat de auditor hierbij ter beschikking staat is Waarderend Auditen, een aanpak die gebaseerd is op de veranderkundige principes van Appreciative Inquiry (AI). Wat Waarderend Auditen nu precies inhoudt, hoe het zich verhoudt tot AI en welke voordelen en risico s aan de toepassing ervan zijn verbonden, zal in dit artikel worden toegelicht. RENO DE VETTE EN WINFRIED NANNINGA Aan auditors worden steeds hogere eisen gesteld. Naast het puur geven van assurance, wordt de auditor ook steeds meer gezien als een adviseur op het gebied van interne beheersing in brede zin. Van hem wordt dan ook verwacht dat hij een daadwerkelijke oplossing biedt voor de gevonden tekortkomingen. Naast het zuiver constateren van de feiten wordt van de auditor ook een actieve bijdrage in het verander- en verbeterproces verwacht. Binnen de NOREA-werkgroep Effect Based Auditing wordt - binnen de vaktechnische kaders van de audit professie - gekeken welke veranderkundige hulpmiddelen toegepast kunnen worden om tot resultaten te komen die beter aansluiten bij de klantwens. Een dergelijke resultaatgerichte Effect Based Auditaanpak heeft een positieve uitwerking op alle betrokken partijen. Allereerst richting de opdrachtgever, omdat deze naast een overzicht van tekortkomingen ook een aanzet tot de oplossing daarvan krijgt. Daarnaast zijn er positieve effecten voor zowel de auditor, het auditproces, als de auditee, omdat gerichter en op een opbouwende wijze naar verbetering wordt gestreefd. Voor een nadere uitwerking van de ideeën inzake Effect Based Auditing verwijzen wij naar een artikel dat eerder in de IT- Auditor is verschenen, onder de titel Audit als Interventie [NANN10]. Eén van de onderwerpen waarop de werkgroep zich richt, is het fenomeen Waarderend Auditen en de interactie tussen de auditor en de gecontroleerde. Door het gebruik van de principes van Appreciative Inquiry (AI) die binnen Waarderend Auditen een belangrijke rol spelen, ontstaat tijdens het auditproces een meer positieve en diepgaande informatie-uitwisseling. Wanneer de auditor kiest voor toepassing van AI heeft dit een gunstig effect op het verminderen van weerstanden en het creëren van commitment bij de auditee. Omdat Waarderend Auditen voor een belangrijk deel is gebaseerd op de principes van Appreciative Inquiry (AI) zullen deze als eerste worden besproken. PRINCIPES VAN AI Appreciative Inquiry is een onderzoeksmethode die in de jaren tachtig van de vorige eeuw is ontstaan binnen de organisatiewetenschappen. Eén van de grondleggers is Cooperrider [COOP08] die deze theorie binnen een aantal praktijkcases gebruikte om de in een organisatie aanwezige ervaringen als bron voor positieve actie te gebruiken (zie kader Dr. David Cooperrider). Gebaseerd op zijn praktijkervaringen beschrijft hij in zijn dissertatie zowel een algemene onderzoeksbenadering als een concrete uitvoeringsmethode voor AI. De onderzoeksbenadering appelleert aan de intrinsieke motivatie die de meeste medewerkers binnen een organisatie bezitten. Het aanspreken en benutten van deze motivatie in plaats van een directieve aanpak, was voor Cooperrider een effectieve manier om een organisatie te veranderen. de IT-Auditor nummer

2 Dr. David Cooperrider Dr. David Cooperrider heeft gewerkt als onderzoeker en adviseur bij een groot aantal verschillende organisaties, waaronder; Motorola, GTE, BP America, World Vision, Seattle Group Health, Teledesic, Imagine Chicago, Technoserve, the Mountain Forum, en United Way of America. Tegenwoordig zijn David en zijn collega s betrokken bij organizational learning projecten in 57 verschillende organisaties, verspreid over meer dan honderd landen in Afrika, Azië, Europa, en Noord- en Zuid-Amerika. De meeste van deze projecten zijn gebaseerd op de methodiek van Appreciative Inquiry waarmee David bekend is geworden. Een onderzoeksaanpak conform AI kent een aantal fasen. De eerste fase bestaat uit het analyseren van de kwaliteiten van de organisatie (discover), die vervolgens worden gebruikt om de organisatie aan te zetten tot verbetering. Deze analyse van kwaliteiten komt in plaats van de gebruikelijke analyse van problemen en knelpunten van de organisatie. De tweede fase is bedoeld om een beeld te krijgen tot wat de nieuwe organisatie zich zou kunnen gaan ontwikkelen (dream). In plaats van een analyse van oorzaken en tekortkomingen richt de onderzoeker zich op de toekomstige mogelijkheden. In de derde fase wordt een gezamenlijke dialoog aangegaan, zowel van de onderzoeker met de betrokkenen, als tussen de betrokkenen onderling. Centraal daarbij staat de vraag: hoe zou de nieuwe situatie bereikt kunnen worden en wat moet daarvoor worden gedaan (design). Dit in plaats van de klassieke aanpak die bestaat uit een analyse van mogelijke oplossingen door een kleine kring van deskundigen. In de vierde fase ten slotte wordt daadwerkelijk vorm gegeven aan de realisatie (deliver). Tabel 1 bevat een overzicht van de verschillende fases van AI en een vergelijking met de traditionele probleembenadering. Waar de traditionele aanpak van problemen sterk retrospectief is en zich vooral richt op de geconstateerde tekortkomingen, is de aanpak van AI toekomstgericht en waardeert vooral de positieve krachten die reeds in de organisatie aanwezig zijn. PRAKTISCHE TOEPASSING VAN AI De toepassing van AI heeft impliciet tot gevolg dat er op een positieve wijze naar mensen, organisaties en situaties wordt gekeken. Om deze invalshoek tijdens het onderzoek ook te kunnen realiseren is er een drietal praktische uitgangspunten geformuleerd: 1. Hanteren van een open blik Ten eerste vraagt AI van de onderzoeker dat hij het onderzoek met een open blik uitvoert. Dat wil zeggen dat onderzoeksactiviteiten exploratief worden ingericht. AI-gebaseerde onderzoeken hebben gewoonlijk dan ook geen vooraf vastgesteld kader. Tijdens de uitvoering van het onderzoek kunnen er ook aspecten worden meegenomen die buiten de initiële onderzoekscope liggen. Om dit proces vorm te geven, mag de onderzoeker uitdagen en stimuleren om na te denken over deze aspecten. Tijdens het onderzoek helpt de open blik om de relevante bevindingen te ontdekken die anders door de strikte afbakening mogelijk buiten beschouwing zouden zijn gebleven. 2. Positief formuleren van onderzoeksvragen Ten tweede dienen onderzoeksvragen zoveel mogelijk positief te worden geformuleerd. Een belangrijk uitgangspunt van AI is een positieve houding en het stellen van positief geformuleerde vragen zal leiden tot het gaan denken in mogelijkheden. Een organisatie kan bovendien leren van eerdere successen en gebruikmaken van reeds aanwezige kwaliteiten om daarmee huidige knelpunten op te lossen. Een positieve grondhouding is dan ook een belangrijk aspect van AI. 3. Voeren van een gelijkwaardige dialoog Ten derde zal de onderzoeker tijdens het onderzoek de dialoog zoveel mogelijk bevorderen. Een dialoog is een gesprek tussen twee of meer mensen, organisaties of afdelingen. De dialoog die AI beoogt, zijn gesprekken met tweerichtingsverkeer, waarbij niet alleen de onderzoeker en de betrokkenen, maar ook de betrokkenen onderling naar elkaar luisteren, op elkaar reageren en zo gezamenlijk nieuwe inzichten verwerven. Fase Appreciative Inquiry Traditionele probleembenadering 1. Discover Waarderen van het beste dat er nu al is Vaststellen van het probleem 2. Dream Verbeelden hoe de gewenste Analyseren van oorzaken organisatie zou kunnen zijn 3. Design In dialoog bepalen hoe de organisatie zou moeten worden 4. Deliver Het creëren van de nieuwe innovatieve organisatie Tabel 1: De vier fases van AI Analyseren van mogelijke oplossingen Opstarten actie Deze praktische uitgangspunten van AI stimuleren zowel de motivatie en participatie van de betrokkenen als die van de opdrachtgever en vormen daarmee een goede basis voor een effectief onderzoeks- en veranderproces. Het mag daarom niet verwonderen dat AI niet alleen in de academische wereld maar ook in het bedrijfsleven steeds meer in de belangstelling komt te staan. 10 de IT-Auditor nummer

3 WAARDEREND AUDITEN De toepassing van AI in verandertrajecten wordt ook wel Waarderend Organiseren genoemd. Het gebruik van de term Waarderend Auditen ligt in het verlengde daarvan en is in feite een reguliere auditaanpak, die is verrijkt met de principes van Appreciative Inquiry [KALK11]. Inmiddels wordt Waarderend Auditen in de praktijk steeds vaker toegepast en wordt naar de effecten daarvan ook onderzoek gedaan (zie kader Een slagvaardiger overheid). Waarderend Auditen vermindert volgens Drent eventuele negatieve reacties binnen de onderzochte organisatie en vergroot de veranderbereidheid van medewerkers [DREN09]. Tevens blijkt de informatie die voortkomt uit een Waarderende Audit de interne communicatie positief te beïnvloeden en beter bruikbaar te zijn voor de ontwikkeling van verbeterplannen en -strategieën. Waarderend Auditen stimuleert de medewerkers om onderling en met de leiding in gesprek te gaan over verandering en verbetering. Haagsma concludeert bovendien dat het Waarderend Auditen de acceptatie van de internal auditfunctie in zijn geheel verhoogt [HAAG08]. De kenmerkende principes van AI vat hij samen als: zorg voor een open blik, ga uit van een positieve grondhouding en voer een stimulerende dialoog. Een slagvaardiger overheid In het kader van een slagvaardiger overheid is een reeks van kleinschalige efficiencyonderzoeken uitgevoerd bij een grote uitvoeringsorganisatie. Doel van deze deelonderzoeken was om zoveel mogelijk onbenutte restcapaciteit binnen de verschillende werkprocessen te identificeren en waar mogelijk deze te optimaliseren. Bij de uitvoering van dit onderzoek is nadrukkelijk gekozen voor de aanpak van Waarderend Auditen. Dit heeft geleid tot een resultaat dat door de organisatie werd herkend en gedragen, een resultaat ook dat direct tot verbeteringen heeft geleid en een resultaat dat uitnodigde tot verdere verbetering. Deze drie uitgangspunten van AI komen ook bij de uitvoering van een Waarderende Audit aanpak, nadrukkelijk naar voren. Hieronder lichten wij voor elk uitgangspunt de toepasbaarheid bij Waarderend Auditen toe. Uitgangspunt: open blik Tijdens de Waarderende Audit kan de open blik helpen bij het vaststellen van het onderzoekkader, de invalshoek, het object van onderzoek en het normenkader. De principes van AI, waarbij onderzoeken kunnen worden uitgevoerd zonder een vaststaand normenkader, lijken op het eerste gezicht moeilijk te verenigen met het werk van een auditor dat nu eenmaal wel zo n normenkader vereist. Uiteraard is het ook goed mogelijk om te werken vanuit een vooraf vaststaand normkader dat gedurende het auditproces wordt aangepast. Hiervoor wordt tijdens de audit een onderzoeksactiviteit ingepland om het normenkader te construeren. Tijdens deze activiteit kunnen vermoedens en ideeën worden meegenomen. Op een waarderende manier auditen betekent dat de auditor zijn uitgangspunten en aannames laat bevestigen door de auditees (onderzoek betrokkenen). Dit geeft niet alleen een extra zekerheid, maar kan bij de auditor ook weer tot nieuwe inzichten leiden en daarmee uiteindelijk ook tot een beter auditresultaat. Dit bereikt de auditor door het inwinnen van inlichtingen, het observeren van activiteiten en het verkrijgen van bevestigingen van derden. Ook kan de auditor bij het werken met een open blik gewoon gebruik blijven maken van vooraf vastgelegde normenkaders, mits hij maar zorgt voor een goede onderzoeks- methodologie en voor een transparante vastlegging van de verzamelde informatie en de geformuleerde conclusies [KALK10]. De open blik zorgt juist voor een betere toepassing van het formele normenkader omdat daarmee ook ruimte wordt geboden aan situationele en specifieke omstandigheden die in een generiek normenstelsel nu eenmaal noodgedwongen ontbreken. Uitgangspunt: positieve onderzoeksvragen De auditor zal tijdens de Waarderende Audit doelstelling, onderzoeksvragen, interviewvragen en rapportages zoveel mogelijk positief formuleren. Ook in de auditrapportages zullen zoveel mogelijk positieve formuleringen worden gebruikt. Uit onderzoek van Cooperrider komt naar voren dat één van de kenmerken van goed functionerende organisaties is dat in de interne communicatie tweemaal zoveel positieve als negatieve beelden voorkomen [COOP08]. Positieve communicatie leidt dus blijkbaar tot positieve actie. Het is dus aannemelijk dat positief geformuleerde auditrapportages ook een positief effect zullen hebben op de onderzochte organisatie. Tijdens de audit zal de positieve gesprekstoon tijdens het veldwerk ook doorwerken in de wederzijdse houding van de auditor en de auditee. Door vooral ook de nadruk te leggen op het gemeenschappelijk belang zullen weerstanden verminderen en zal het gemakkelijker worden om door te dringen tot de kern van de zaak. In een positieve omgeving zal nu eenmaal eerder een vertrouwensband ontstaan die het voor de auditee gemakkelijker maakt om eventuele tekortkomingen ter sprake te brengen. Uitgangspunt: gelijkwaardige dialoog Tijdens de Waarderende Audit dient niet alleen het onderzoek te worden uitgevoerd, de auditor heeft nog een extra rol te vervullen voor wat betreft het faciliteren van de (groeps)gesprekken. Omdat het succes van elke organisatieverandering en -verbetering afhankelijk is van de medewerkers, is het van belang om al tijdens de audit de dialoog de IT-Auditor nummer

4 tussen de medewerkers te bevorderen. Medewerkers zouden dan ook veel meer dan bij de traditionele audit betrokken moeten worden bij het ontwerp van de audit, het formuleren van het normenkader en het analyseren van de onderzoeksresultaten. Een goed passende communicatievorm is het groepsgesprek. Dit komt dan in de plaats van veel voorkomende een-op-een vraaggesprekken tijdens de uitvoeringsfase. Hoe meer de medewerkers zelf de belangrijkste thema s zien en benoemen, hoe sneller zij de daaraan verbonden conclusies zullen accepteren en hoe groter het commitment zal zijn om de aanbevelingen te implementeren. Auditen in dialoog wordt door deze verbreding zeker niet minder vrijblijvend voor de auditor: hij is er nu immers voor verantwoordelijk dat er een gezamenlijk inzicht ontstaat dat ook bruikbaar is. Verificatie van de audit(tussen)resultaten vergroot de betrouwbaarheid en daarmee ook de bruikbaarheid van de auditresultaten. Uit onderzoek is gebleken dat de toepassing van één of meer van de bovengenoemde drie uitgangspunten de effectiviteit van de audit aanzienlijk kan vergroten [DREN09, HAAG08]. Toepassing van deze uitgangspunten bij het Waarderend Auditen heeft een aantal evidente voordelen, maar daarnaast zijn er ook een aantal risico s te onderkennen. Zowel voorals nadelen zullen in het onderstaande worden besproken. Specifieke voordelen van Waarderend Auditen Het karakter van het traditionele auditproces verandert door de toepassing van de AI-principes Met de invoering van het Waarderend Auditen ontstaat een meer dynamisch, toekomstgericht en positief gericht auditproces. Hieronder worden een aantal van de meest in het oog springende voordelen van Waarderend Auditen besproken. Meer onderzoeksmogelijkheden Door binnen het Waarderend Auditen gebruik te maken van de principes van AI verruimt de auditor zijn onderzoeksmogelijkheden. De auditor krijgt de beschikking over instrumenten die uit het sociale wetenschapsdomein afkomstig zijn. We zien dit bijvoorbeeld in het AI-principe van gelijktijdigheid: onderzoek en verandering zijn geen verschillende trajecten, maar onderzoek is actief en interactief veranderen. De onderzoeksinstrumenten uit de organisatieveranderkunde bieden de auditor hierbij extra mogelijkheden om zijn onderzoek uit te voeren en tot betere resultaten te komen. Bredere informatievergaring Het verzamelen en combineren van gegevens tot eindconclusies zijn met Waarderend Auditen niet meer het resultaat van één centraal oordelende persoon: de auditor. In overeenstemming met de principes van AI wordt juist meer uitgegaan van onderlinge discussie en een gezamenlijk proces van oordeelsvorming. Belangrijk onderdeel van het onderzoek is om zaken gezamenlijk ter discussie te stellen en elkaars afwegingen te begrijpen. Het eindproduct is de uitkomst van een gezamenlijk denktraject waarin de verschillende perspectieven worden meegenomen. Grotere veranderbereidheid Het aangaan van een dialoog en alle spelers betrekken in het denk- en beoordelingsproces is een belangrijk onderdeel van Waarderend Auditen. Dit draagt bij tot actieve participatie en een aanzienlijke verhoging van de acceptatie van het auditresultaat. Een bredere acceptatie en een groter draagvlak voor de auditresultaten, zal voor de opdrachtgever leiden tot een beter toepasbaar auditproduct. Bij de opstart van eventuele vervolg- en verbeteracties, door de auditor of door andere deskundigen, zal er immers sprake zijn van een grotere veranderbereidheid. De verbetering van het imago van de auditor Auditors hechten veel waarde aan hun onafhankelijke positie binnen de organisatie en hun kritische imago. In extreme gevallen kan dit er toe leiden dat de auditor los komt te staan van de dagelijkse praktijk. Waarderend Auditen garandeert een blijvende verbinding tussen de auditor en de betrokken medewerkers op de werkvloer. Het handelen van de auditor tijdens het onderzoek is transparanter. De audit zal hierdoor zichtbaarder zijn voor de organisatie. De medewerkers zullen de auditor ook als begripvoller ervaren, wat weer bijdraagt aan een positieve houding ten opzichte van de audit. De verrijking van auditopdrachten Auditors krijgen de laatste jaren steeds meer oog voor factoren die ook het gedrag beïnvloeden. Met Waarderend Auditen krijgt de auditor de mogelijkheid om hieraan concreet invulling te geven. Daarnaast geeft Waarderend Auditen aan de auditees meer ruimte om via de weergave van percepties, het geven van meningen of door gedrag, hun inbreng te hebben en invloed uit te oefenen. Waarderend Auditen biedt aan interne auditdiensten de kans om hun dienstverlening te verbreden door een grotere verscheidenheid aan audits te verrichten [OCKE11]. Behalve het bekende toetsende onderzoek passend bij assurance, met een met de opdrachtgever overeengekomen normenkader en gericht op beslissen door de leiding van de organisatie, liggen er volgens hem kansen bij verkennend, beschrijvend en verklarend onderzoek. De AI-principes sluiten goed aan op deze onderzoeksoorten, dus de Waarderende auditor kan hier direct mee aan de slag. Aandachtspunten en risico s Naast de genoemde voordelen die een Waarderende Audit met zich meebrengt zijn er ook een aantal beperkingen en mogelijk zelfs risico s 12 de IT-Auditor nummer

5 waarmee de auditor rekening moet houden. De bedrijfscultuur Een randvoorwaarde voor een succesvolle dialoog is een bedrijfscultuur die flexibiliteit en vrijheid van handelen nastreeft. Tijdens de contextanalyse moet de auditor zich een beeld vormen van de bedrijfscultuur om de effectiviteit van de Waarderend Auditen-aanpak te overwegen. Een open, veilige omgeving is vereist om kwalitatieve reflecties van de auditees te kunnen verzamelen. Achtergehouden en onuitgesproken ideeën verminderen de kwaliteit van het eindproduct. De auditor moet de cultuureigenschappen kennen en hierop anticiperen tijdens de uitvoering van de audit. Niet elke opdracht is geschikt Niet elke opdracht is geschikt voor het toepassen van de AI-principes en het uitvoeren van een Waarderende Audit. Een auditopdracht waarbij het normenkader al is aangereikt en niet meer kan worden aangepast, laat weinig ruimte voor een onderzoek met een open blik. Er is dan geen noodzaak voor onderlinge discussie en een gezamenlijk leertraject. Daarom zal bij onderzoeken die alleen gericht zijn op een terugblik of die plaatsvinden in het kader van formele externe verantwoording de traditionele auditaanpak effectiever zijn. De competenties van de auditor Waarderend auditen vraagt om aanvullende en specifieke kennis en kunde van de auditor. Zo vraagt het toepassen van AI-principes veel vaardigheid van de auditor in het verkrijgen van draagvlak en medewerking van de auditees. Hiertoe zal de auditor naast zijn standaard competenties als kritisch denken, analytisch vermogen en oordeelsvorming, ook moeten beschikken over competenties als coachingsvaardigheden, sensitiviteit en creativiteit. Indien deze onvoldoende aanwezig zijn vraagt dit een extra investering om ze te ontwikkelen. Schuivende normen In een reguliere audit toetst de auditor de door hem aangetroffen situatie aan een vooraf vastgestelde normset. Bij Waarderend Auditen wordt nadrukkelijk ook ruimte gegeven aan de inbreng van de auditee. Immers, waar de auditor expert is op het gebied van (generieke) controle- en beheersmaatregelen, is de auditee juist expert in de (specifieke) toepassing van die maatregelen en de situationele omstandigheden die het effect daarvan bepalen. Deze beide zienswijzen zijn nodig voor een goed resultaat. Het is echter niet uitgesloten en eerder zelfs te verwachten dat de auditor in de gedachtewisseling met de auditee moet constateren dat zijn initiële normset op een aantal punten bijstelling of aanvulling behoeft. Als dat het geval is zal in het auditdossier aan de hand van de gespreksverslagen en de daarin genoemde argumenten een duidelijke afweging moeten worden gemaakt om welke normen het gaat en op welke wijze deze worden bijgesteld. Deze afweging is de eenduidige verantwoordelijkheid van de auditor zelf, maar zal wel uitdrukkelijk en met argumenten aan de auditee uitgelegd moeten worden. Resources De uitvoering van een Waarderende Audit vraagt gewoonlijk meer tijd en inspanning dan een reguliere auditopdracht. Er zullen meer mensen bij het onderzoek betrokken zijn, zodat de omvang en intensiteit van de communicatie en coördinatie omvangrijker zal zijn. Ook zal door het grotere aantal betrokkenen zowel de compleetheid van de uitvoering van het onderzoek (procesbewaking) als de volledigheid van de besproken en geïdentificeerde kansen (inhoudsbewaking) complexer worden. Deze taken kosten weliswaar meer tijd vergeleken met een traditionele audit, maar zullen later in het veranderproces in positieve zin weer worden gecompenseerd. Verplichting tot actie Bij het Waarderend Auditen wordt nadrukkelijk een brug geslagen naar de medewerkers binnen de organisatie. Hun inbreng wordt gevraagd en gebruikt in het onderzoek. Ook is het te verwachten dat deze aanpak er toe leidt dat een groter aantal medewerkers uit de organisatie (auditees) in het onderzoek zullen participeren. Dit alles schept verwachtingen en vergroot de druk op de opdrachtgever om na het gereedkomen van het auditresultaat daarmee ook daadwerkelijk iets te doen. De kans dat een auditrapport ongezien in de la verdwijnt, zal bij een Waarderende Audit dan ook niet groot zijn. CONCLUSIE Het uitvoeren van een Waarderende Audit en het toepassen van de AIprincipes die daarin liggen besloten, doen zeker geen afbreuk aan het methodische, onafhankelijke of objectieve karakter van een reguliere auditaanpak. Integendeel, het zorgt voor een verrijking. Niet alleen wordt de kwaliteit van het auditproces en auditproduct verhoogd, ook heeft de uitkomst van de audit een grotere impact en een groter draagvlak en biedt daarmee een beter uitgangspunt voor een opvolgend verander- en verbetertraject. De kwaliteit van een Waarderende Audit is bovendien breder gericht dan alleen een focus op de vaktechnische kwaliteit. De door de klant ervaren kwaliteit van het geleverde auditproduct en daarmee de geleverde toegevoegde waarde, zijn minstens zo belangrijk. Dus ook de ervaringen die tijdens het auditproces worden opgedaan, kunnen de uiteindelijke kwaliteit daarvan aanzienlijk verhogen. Met deze ervaring wordt het audit resultaat de uitkomst van een gezamenlijk proces van de hele organisatie. De opdrachtgever kan de IT-Auditor nummer

6 dit gezamenlijke product gebruiken als een eerste stap in een verandertraject naar verbetering. Een Waarderende Audit kan daarmee een positief en blijvend effect op de organisatie hebben. Daarnaast voelen de medewerkers van de organisatie zich meer betrokken bij het auditproces. Zij voelen zich meer gewaardeerd doordat er naar hen geluisterd wordt en zij zien hun inbreng direct terug in het auditresultaat. Overigens wordt de audit zelf, dankzij de principes van AI, een creatiever proces dat ook veel leuker is om te doen, omdat je als auditor actief betrokken bent bij het veranderproces van de organisatie. Kortom, Waarderend Auditen en de principes van AI bieden de auditor de mogelijkheid om het auditproces niet alleen creatiever en toegankelijker te maken, maar bovendien aan de auditresultaten meer impact en draagvlak te geven. Waarderend Auditen is dan ook een veelbelovende volgende stap in de verdere verrijking van het auditvakgebied. Literatuur [ACHT08] Achterberg, H., Cursus Natuurwetenschappen: Duurzame ontwikkeling, Open Universiteit Nederland, [COOP08] Cooperrider D.L., Whitney D., Stavros J.S., Appreciative Inquiry Handbook- For Leaders of Change, 2nd Edition, [DREN09] Drent E., The effect of appreciative auditing on audit outcomes and employee attitude towards change, master thesis Rijksuniversiteit Groningen, [HAAG08] Haagsma A., Appreciative auditing, Referaat UvA, [KALK10] Kalker R., Zarrou L., Zeeuw M. de, Waarderend Auditen bij de RAD, katalysator voor verbetering, whitepaper Rijksauditdienst, [KALK11] Kalker R., Zarrou L., Zeeuw M. de, Waardering werkt in: Auditmagazine, maart [NANN10] Nanninga, W., Audit als interventie; Van controle naar concrete verbeteringen in: de IT-Auditor, nr. 2, [OCKE11] Ockels G.F., De positionering van de Internal / Operational Audit als een toetsend onderzoek, column Drs. R. (Reno) C. de Vette is lid van de NOREA-werkgroep Effect based Auditing en is werkzaam als Senior Auditor bij ministerie van V&J. Binnen het brede IT- en operational auditvakgebied heeft hij bijzondere belangstelling voor het realiseren van audits waarin een (inter)actieve rol voor de auditees nodig is. Momenteel werkt hij aan een slot-examendocument voor de Erasmus School of Accounting & Assurance over Waarderend Auditen. Mr. W. (Winfried) R. Nanninga RE CMC is lid van de NOREAwerkgroep Effect Based Auditing. Hij is IT-auditor en daarnaast heeft hij ook een uitgebreide veranderkundige opleiding gedaan en is hij CMC gecertificeerd. In het dagelijks leven is hij werkzaam bij ACS in Driebergen, een organisatie die zich toelegt op het uitvoeren en optimaliseren van auditwerkzaamheden mede door deze te integreren met veranderkundige principes. 14 de IT-Auditor nummer

White paper. Appreciative inquiry in de auditpraktijk. Finance. Avans +, dé specialist in het ontwikkelen van mensen en organisaties. www.avansplus.

White paper. Appreciative inquiry in de auditpraktijk. Finance. Avans +, dé specialist in het ontwikkelen van mensen en organisaties. www.avansplus. Waarderend Auditen Auditen Appreciative inquiry in de auditpraktijk White paper Auteurs: Reno de Vette en Winfried Nanninga Januari 2014 Finance Avans +, dé specialist in het ontwikkelen van mensen en

Nadere informatie

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen.

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Praktijkplein Titel: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Toepassing: Beknopte samenvatting van twee implementatiemethodieken en hun toepassing bij het implementeren van een operational

Nadere informatie

Oplossingsgericht en waarderend coachen.

Oplossingsgericht en waarderend coachen. Oplossingsgericht en waarderend coachen. Coaching is die vorm van professionele begeleiding waarbij de coach als gelijkwaardige partner de cliënt ondersteunt bij het behalen van zelfgekozen doelen. Oplossingsgericht

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Conclusies veranderen van organisatiecultuur

Conclusies veranderen van organisatiecultuur Hoofdstuk 11 Conclusies veranderen van organisatiecultuur In dit deel heb ik de basisprincipes en ingrediënten beschreven van de voor cultuurveranderingen in organisaties. 114 Leiders in cultuurverandering

Nadere informatie

Interne audits, het rendement

Interne audits, het rendement Interne audits, het rendement HKZ Kwaliteitsdag Olav Kloek 8 april 2014 SAFER, SMARTER, GREENER Strategie van de organisatie Herontwerp van organisaties, door: Nieuw financieringsstelsel Zelfsturende/zelfregulerende

Nadere informatie

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent Management Development is een effectieve manier om managementpotentieel optimaal te benutten en te ontwikkelen in een stimulerende en lerende omgeving. De manager van vandaag moet immers adequaat kunnen

Nadere informatie

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling Koersen op Succes Of het nu gaat om het verwezenlijken van plannen, het behalen van gestelde doelen, het leuker maken van een organisatie of het

Nadere informatie

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Com puterw eg 1,3542 D P U trecht Postbus 1087,3600 BB Maarssen tel.0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 w w w.picom pany.nl servicedesk@ picom pany.nl Het PiCompany

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Het White Box model:

Het White Box model: Het White Box model: Een krachtige veranderstrategie die mensen in beweging brengt. Visie, aanpak en trainingsadvies Een waardevol gespreksmodel voor, WMO en Jeugdwet, consulenten om eigen initiatief en

Nadere informatie

TRAININGEN INTERNE AUDITS

TRAININGEN INTERNE AUDITS Tekst: Luluk van de Water Astro, Alice Mulder Colofon De Q-Academy van Q-Consult verzorgt trainingen en opleidingen specifiek voor de Gezondheidszorg, Industrie en Letselschadebranche. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Welkom bij het auditnetwerk 20 e bijeenkomst, 2 oktober 2014. Samen kennis maken Kennis in praktijk brengen

Welkom bij het auditnetwerk 20 e bijeenkomst, 2 oktober 2014. Samen kennis maken Kennis in praktijk brengen Welkom bij het auditnetwerk 20 e bijeenkomst, 2 oktober 2014 Samen kennis maken Kennis in praktijk brengen Programma ѻ 11.00 ѻ 11.10 ѻ 12.30 ѻ 13.30 ѻ 14.30 ѻ 15.15 ѻ 15.30 Opening Hein Dekker, voorzitter

Nadere informatie

Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap

Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap in de reflectie zie je de bron Effectief Leiderschap.. een persoonlijke audit U geeft leiding aan een team, een project of een afdeling. U hebt veel kennis, u

Nadere informatie

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Augustus 2011 Waar werknemers onderdeel zijn van een organisatie, wordt beoordeeld.

Nadere informatie

Competenties van organisatieadviseurs Resultaten van een onderzoek naar wat organisatieadviseurs in hun adviestrajecten goed moeten kunnen.

Competenties van organisatieadviseurs Resultaten van een onderzoek naar wat organisatieadviseurs in hun adviestrajecten goed moeten kunnen. Competenties van organisatieadviseurs Resultaten van een onderzoek naar wat organisatieadviseurs in hun adviestrajecten goed moeten kunnen. Auteurs: Léon de Caluwé en Elsbeth Reitsma Organisatieadvies

Nadere informatie

TRAININGEN INTERNE AUDITS. Een succesvol auditsysteem begint bij Q-Academy!

TRAININGEN INTERNE AUDITS. Een succesvol auditsysteem begint bij Q-Academy! TRAININGEN INTERNE AUDITS Een succesvol auditsysteem begint bij Q-Academy! Continue kwaliteitsverbetering met de trainingen van Q-Academy Q-Academy heeft als voorloper in auditopleidingen een uniek aanbod

Nadere informatie

Ontwikkeling van(uit) talent

Ontwikkeling van(uit) talent Verschenenin:GidsvoorPersoneelsmanagement,mei2005 Ontwikkelingvan(uit)talent Eenkrachtigperspectiefvoorpersoonlijkegroei SaskiaTjepkemaenLucVerheijen Vanuit het competentiedenken vinden HR en management

Nadere informatie

ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl

ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl ACS biedt in 2015 weer enkele actuele, interessante opleidingen aan op het eigen kantoor in de rustieke omgeving van Driebergen. Kernwoorden zijn kleinschaligheid,

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur SKPO Profielschets Lid College van Bestuur 1 Missie, visie SKPO De SKPO verzorgt goed primair onderwijs waarbij het kind centraal staat. Wij ondersteunen kinderen om een stap te zetten richting zelfstandigheid,

Nadere informatie

Startdocument participatieproces LAB071

Startdocument participatieproces LAB071 Startdocument participatieproces LAB071 Dit startdocument beschrijft het participatieproces in het kader van de Verkenning Leidse Agglomeratie Bereikbaar (LAB071). Het bevat de nadere uitwerking van hoofdstuk

Nadere informatie

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Inhoudsopgave SAMENVATTING... 3 1. INLEIDING... 4 1.1 Aanleiding... 4 1.2 Doel... 4 2. VISIE OP LEREN EN ONTWIKKELEN... 6 2.1 De relatie tussen leeractiviteiten

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PCI DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PCI-DIAGNOSTIEK (PEOPLE CENTERED IMPLEMENTATION) Niet zelden zien

Nadere informatie

ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl

ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl ACS biedt in 2014 weer enkele actuele, interessante opleidingen aan op het eigen kantoor in de rustieke omgeving van Driebergen. Kernwoorden zijn kleinschaligheid,

Nadere informatie

De uitdagingen van een kleine IAF

De uitdagingen van een kleine IAF De uitdagingen van een kleine IAF Wat is nodig om effectief te worden? 1 9 december 2015 Even voorstellen Michel Vlak 22 jaar ervaring op het gebied van Internal Audit, Governance en Kwaliteitsmanagement

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur audit

Functiebeschrijving: Directeur audit Functiebeschrijving: Directeur audit Functiefamilie Controle en audit functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context van de functie 1.1.

Nadere informatie

Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie

Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie 1 Publieke versus private audit Gelijkenissen en verschillen een persoonlijke-ervaringsgebaseerde toelichting Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie 2 2 1 Context

Nadere informatie

Gespreksformulieren LA personeel Dommelgroep

Gespreksformulieren LA personeel Dommelgroep Gespreksformulieren LA personeel Dommelgroep (versie mei 2012) FUNCTIONERINGSGESPREK leraar basisonderwijs (LA) Naam: Geboortedatum: Huidige school: Leidinggevende: Huidige functie: Datum vorig gesprek:

Nadere informatie

Team:Sales en Marketing Datum: 21-04-2011 WICKED TEAMS RAPPORT

Team:Sales en Marketing Datum: 21-04-2011 WICKED TEAMS RAPPORT Team:Sales en Marketing Datum: 21-04-2011 WICKED TEAMS RAPPORT 1. Inleiding Het Team Testing team heeft de WickedTeams Teamanalyse gedaan. Deze teamanalyse geeft inzicht in een aantal kenmerken die van

Nadere informatie

IMPRESSIE WORKSHOP 4. praktijkgericht juridisch onderzoek. G.A.F.M. van Schaaijk

IMPRESSIE WORKSHOP 4. praktijkgericht juridisch onderzoek. G.A.F.M. van Schaaijk IMPRESSIE WORKSHOP 4 praktijkgericht juridisch onderzoek G.A.F.M. van Schaaijk AANKONDIGING VAN EEN NIEUW BOEK: PRAKTIJKGERICHT JURIDISCH ONDERZOEK DOOR GEERTJE VAN SCHAAIJK Verwachte verschijningsdatum:

Nadere informatie

TRAINING Professioneel adviseren voor interne adviseurs Adviseren als tweede beroep - open inschrijving -

TRAINING Professioneel adviseren voor interne adviseurs Adviseren als tweede beroep - open inschrijving - TRAINING Professioneel adviseren voor interne adviseurs Adviseren als tweede beroep - open inschrijving - Het vak van intern adviseur De meeste interne adviseurs hebben vaak twee beroepen: naast het vak

Nadere informatie

3. Principes ophalen en groeperen: wat is voor de groep dus effectief samenwerken?

3. Principes ophalen en groeperen: wat is voor de groep dus effectief samenwerken? FCE / Stichting Opleidingskunde 2007 Een groep interviewen met de waarderende methode Bijvoorbeeld over samenwerken... 1. Thema scherp (het gaat in dit voorbeeld over effectief samenwerken ) 2. In kleine

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-4 Reikwijdte en doelstellingen van de interne audit... 5 Verhouding

Nadere informatie

Aansluiten bij ouders. Kanteling organisatie vanuit een waarderende benadering

Aansluiten bij ouders. Kanteling organisatie vanuit een waarderende benadering Aansluiten bij ouders Kanteling organisatie vanuit een waarderende benadering Wie zijn we? Kind & Gezin Vlaanderen Afdeling Limburg Consultatiebureau voor zuigelingen een lange traditie Start: medische

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

Competenties en Omgevingswet. Aart de Boon

Competenties en Omgevingswet. Aart de Boon Competenties en Omgevingswet Aart de Boon Wat komt zoal aan bod: - Even voorstellen - Inventarisatie Naïef of Realiteit - Veranderopgave Omgevingswet - Verandering en competenties - Wat nu al te doen -

Nadere informatie

VIA/001C. MANAGEMENTSYSTEEM Uw gedocumenteerde managementsysteem is geen Wetboek van Bedrijfsstrafrecht VIA/003C. Strategische aspecten VIA/004

VIA/001C. MANAGEMENTSYSTEEM Uw gedocumenteerde managementsysteem is geen Wetboek van Bedrijfsstrafrecht VIA/003C. Strategische aspecten VIA/004 VERBETEREN DOOR INTERNE AUDITS Peter H. de Dreu 19 januari 01 EEN MENS IS NOOIT TE OUD OM TE LEREN, TENZIJ MEN JONG GENOEG GELEERD HEEFT OM NOOIT MEER IETS TE LEREN Bron: Havank - 474 VIA/001/19 VIA/001C

Nadere informatie

Recept 5: Hoe faciliteren we verbetering? Een recept voor een cultuur van verbeteren

Recept 5: Hoe faciliteren we verbetering? Een recept voor een cultuur van verbeteren Recept 5: Hoe faciliteren we verbetering? Een recept voor een cultuur van verbeteren Het gerecht Het resultaat: medewerkers met oog voor verbetering, in een organisatiecultuur waarin continu verbeteren

Nadere informatie

Effectief investeren in mens en organisatie. Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers

Effectief investeren in mens en organisatie. Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers Effectief investeren in mens en organisatie Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers Stellingen van Rob Vinke Stelling 1 De kern van de HRM-opdracht is er voor te zorgen dat de ambitie van de organisatie

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

RvC-verslagen geven weinig inzicht

RvC-verslagen geven weinig inzicht RvC-verslagen geven weinig inzicht Erasmus Universiteit Rotterdam September 2010 Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Drs. Margot Scheltema contact: luckerath@frg.eur.nl Het onderzoek Ondernemingen : Van 60 ondernemingen

Nadere informatie

Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo

Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo Gedragscode voor het voorbereiden en uitvoeren van praktijkgericht onderzoek binnen het Hoger Beroepsonderwijs in Nederland Advies van de Commissie Gedragscode

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Cultuurverandering. Van Oort & Ros Partners bij ontwikkeling. Inhoudsopgave 1. Visie op cultuurverandering 2. Schema Afstemming individu organisatie 5

Cultuurverandering. Van Oort & Ros Partners bij ontwikkeling. Inhoudsopgave 1. Visie op cultuurverandering 2. Schema Afstemming individu organisatie 5 Van Oort & Ros Partners bij Ontwikkeling Adres: Kerkedijk 11, 1862 BD Bergen Website: www.vanoort-ros.nl E-mail: info@vanoort-ros.nl Telefoon: 072-5814749 Cultuurverandering Inhoudsopgave 1 Visie op cultuurverandering

Nadere informatie

Change. Making Change Happen!

Change. Making Change Happen! Change MANaGEMENT Making Change Happen! 2 Uw organisatie verandert. Vaak onder druk van de markt, aandeelhouders of belanghebbenden. Maar soms gewoon omdat u zelf gelooft dat het beter kan. Het merendeel

Nadere informatie

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING 1 INNOVATION BY MAKING, LEARNING BY DOING Bij alles wat we doen, hanteren we deze twee principes. Innovation happens by making. The only way to learn innovation is

Nadere informatie

Culture, Organization and Management Vrije Universiteit Amsterdam - Faculteit der Sociale Wetenschappen - P Culture Organization and Management -

Culture, Organization and Management Vrije Universiteit Amsterdam - Faculteit der Sociale Wetenschappen - P Culture Organization and Management - Culture, Organization and Management Vrije Universiteit Amsterdam - - P Culture Organization and Management - 2013-2014 Vrije Universiteit Amsterdam - - P Culture Organization and Management - 2013-2014

Nadere informatie

Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie

Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie Zou het niet heerlijk zijn als: veranderingen soepeler verlopen, medewerkers er minder weerstand tegen hebben, projecten eerder klaar zijn en

Nadere informatie

Gandhitraining. Ongekende effecten in de praktijk

Gandhitraining. Ongekende effecten in de praktijk Gandhitraining Ongekende effecten in de praktijk Van persoonlijk naar inspirerend leiderschap Wil je jouw persoonlijke leiderschap verdiepen tot inspirerend leiderschap; je ambities vormgeven en anderen

Nadere informatie

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding Inleiding Het LEOZ (Landelijk Expertisecentrum Onderwijs en Zorg) is een samenwerkingsproject van: Fontys Hogescholen, Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg,

Nadere informatie

De beide methodieken worden in dit document beschreven. Afgesloten wordt met een vergelijkende analyse op gebied van toepasbaarheid.

De beide methodieken worden in dit document beschreven. Afgesloten wordt met een vergelijkende analyse op gebied van toepasbaarheid. Gedragsanalyses Haal meer uit je mensen Waarom functioneert de ene medewerker beter in een bepaalde functie dan de andere? Waarom voelt de ene medewerker zich thuis in zijn werkomgeving en is de ander

Nadere informatie

10-8 7-6 5. De student is in staat om op navolgbare wijze van vijf onderwijskundige (her)ontwerpmodellen de essentie te benoemen;

10-8 7-6 5. De student is in staat om op navolgbare wijze van vijf onderwijskundige (her)ontwerpmodellen de essentie te benoemen; Henk MassinkRubrics Ontwerpen 2012-2013 Master Leren en Innoveren Hogeschool Rotterdam Beoordeeld door Hanneke Koopmans en Freddy Veltman-van Vugt. Cijfer: 5.8 Uit je uitwerking blijkt dat je je zeker

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 8. Leeswijzer 10

Inhoud. Inleiding 8. Leeswijzer 10 Inhoud Inleiding 8 Leeswijzer 10 1 Motiverende gespreksvoering: een introductie 14 1.1 Wat is motiverende gespreksvoering? 14 1.2 Kenmerken van motivatie 15 1.3 Waarom werkt motiverende gespreksvoering?

Nadere informatie

a growing experience Iedereen coach?! Hoe het thema coaching succesvol ingang doen vinden in organisaties. powered by

a growing experience Iedereen coach?! Hoe het thema coaching succesvol ingang doen vinden in organisaties. powered by a growing experience Iedereen coach?! Hoe het thema coaching succesvol ingang doen vinden in organisaties. Wat is coaching? a growing experience De coaching kubus Segers, Vloeberghs & Henderickx, Academy

Nadere informatie

Doel van dromen is: denken dat het lukt. Artikel uit Volkskrant magazine van 25 september Van lifestyle blogger Nalden (30), bedenker van WeTransfer.

Doel van dromen is: denken dat het lukt. Artikel uit Volkskrant magazine van 25 september Van lifestyle blogger Nalden (30), bedenker van WeTransfer. Doel van dromen is: denken dat het lukt. Artikel uit Volkskrant magazine van 25 september Van lifestyle blogger Nalden (30), bedenker van WeTransfer. Een concept waar iedereen toen ze het idee hoorden

Nadere informatie

Innoveren als avontuurlijke tocht

Innoveren als avontuurlijke tocht Innoveren als avontuurlijke tocht Innoveren als avontuurlijke tocht Oriëntatie op het gebied Omgaan met het onverwachte Het gebied doorgronden Zoeken naar doorwaadbare plekken Rust nemen en op kracht komen

Nadere informatie

Gehandicaptenzorg, woonbegeleiding, activiteitenbegeleiding, zorgcoördinatie.

Gehandicaptenzorg, woonbegeleiding, activiteitenbegeleiding, zorgcoördinatie. Specificaties Medewerker maatschappelijke zorg Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Kwaliteitszorg voor MZ Cursus Gehandicaptenzorg, woonbegeleiding, activiteitenbegeleiding, zorgcoördinatie. Een presentatie

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Langdurig ziekteverzuim is een erkend sociaal-economisch en sociaal-geneeskundig probleem op nationaal en internationaal niveau. Verschillende landen hebben wettelijke maatregelen genomen

Nadere informatie

De vertrouwenscan: vertrouwen geven, maar toch in control zijn

De vertrouwenscan: vertrouwen geven, maar toch in control zijn De vertrouwenscan: vertrouwen geven, maar toch in control zijn Robert Vos Hoofd projectbureau audit- en beheersingsvraagstukken NBA-VRC 28 november 2013 Doel presentatie Inzicht geven in wat vertrouwen

Nadere informatie

Waardecreatie op scherp

Waardecreatie op scherp Inleiding Waardecreatie op scherp Focus voor verbetering van professionele dienstverlening Jos van Dam, strategisch adviseur Hoe kan het dat je levert wat is afgesproken en de klant toch niet helemaal

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk Visie Verpleging & Verzorging VUmc 2015 Preventie Zorg plannen Pro-actief State-of-the-art zorg Samen Zorg uitvoeren Gezamenlijk verant wo or de lijk Screening & diagnostiek Efficiënt Zinvolle ontmoeting

Nadere informatie

Competentieprofiel. kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg

Competentieprofiel. kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg Competentieprofiel kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg Generieke Competenties... 2 Affiniteit met kaderlidmaatschap... 2 Sociale vaardigheden... 2 Communicatie... 2 Lerend vermogen... 3 Initiatiefrijk... 3

Nadere informatie

Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV)

Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Faculteit Economie en Management 2007/2008 Versie 1 Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Voor wie is deze minor bestemd

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijdemeren

Rekenkamercommissie Wijdemeren Rekenkamercommissie Wijdemeren Protocol voor het uitvoeren van onderzoek 1. Opstellen onderzoeksopdracht De in het werkprogramma beschreven onderzoeksonderwerpen worden verder uitgewerkt in de vorm van

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPEN INSCHRIJVING IN UTRECHT WAT IS MISSION POSSIBLE? Bent u geïnteresseerd te ontdekken waar de motivatie van jongeren ligt om hun problemen zelf

Nadere informatie

ware kanteling Van claimen naar

ware kanteling Van claimen naar Van claimen naar ware kanteling U ziet ze regelmatig voorbij komen; termen als De Kanteling, Het Gesprek, en ontschotting. Misschien wel vaker dan u lief is. Het zijn begrippen die onlosmakelijk zijn verbonden

Nadere informatie

Training met persolog profielen

Training met persolog profielen Training met persolog profielen Verkrijg de beste resultaten op het werk en in uw dagelijks leven Ontdek een praktische manier om uw persoonlijkheid te ontwikkelen: U leert verschillende gedragstendensen

Nadere informatie

Vrijheidsbeperkende maatregelen. Vrijheidsbeperkende maatregelen terugdringen? in de langdurende zorg. Vilans helpt mee

Vrijheidsbeperkende maatregelen. Vrijheidsbeperkende maatregelen terugdringen? in de langdurende zorg. Vilans helpt mee Vrijheidsbeperkende maatregelen in de langdurende zorg Vrijheidsbeperkende maatregelen terugdringen? Vilans helpt mee Hoe staat je organisatie ervoor? Kom erachter hoe het staat met vrijheidsbeperking

Nadere informatie

Leiderschapsontwikkeling wat werkt wel, wat werkt niet

Leiderschapsontwikkeling wat werkt wel, wat werkt niet Leiderschapsontwikkeling wat werkt wel, wat werkt niet Programma Opening Presentatie & Interactieve oefening Pauze Worldcafé, in gesprek over leiderschap Terugkoppeling Samenvatting: Wat werkt wel en Wat

Nadere informatie

Ulrica WF van Panhuys Authentic Leadership www.uwfvanpanhuys.com

Ulrica WF van Panhuys Authentic Leadership www.uwfvanpanhuys.com Module 1 Profileren van de emotionele intelligentie: Team Effectiviteit (). De Team Effectiviteit wordt vastgesteld door het identificeren, vaststellen en beheersen van de emotionele intelligentie van

Nadere informatie

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN INLEIDING Voorwoord Commandant der Strijdkrachten CONTEXT De complexe omgeving waarin bij Defensie leiding wordt gegeven

Nadere informatie

Onderzoek burgerparticipatie. Gemeente Leiderdorp

Onderzoek burgerparticipatie. Gemeente Leiderdorp Onderzoek burgerparticipatie Gemeente Leiderdorp Inhoudsopgave Inleiding Aanleiding onderzoek Doel onderzoek Onderzoeksaanpak Beantwoording onderzoeksvragen Aanbevelingen Inleiding: aanleiding onderzoek

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Effectief investeren in mens en organisatie. Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers

Effectief investeren in mens en organisatie. Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers Effectief investeren in mens en organisatie Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers Stellingen van Rob Vinke Stelling 1 De kern van de HRM-opdracht is er voor te zorgen dat de ambitie van de organisatie

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Intern accountant. Denkkracht: 3. Analytisch vermogen

Intern accountant. Denkkracht: 3. Analytisch vermogen Denkkracht: 3. Analytisch vermogen Definitie: Begrijpt een situatie door die op te delen in kleinere delen of de gevolgen ervan vast te stellen. Dit houdt in dat er verschillende onderdelen of aspecten

Nadere informatie

1 Wat zijn interne audits?

1 Wat zijn interne audits? 1 Wat zijn interne audits? Binnen de organisatie willen we kwaliteit garanderen in de zorgverlening die wij bieden of het product dat we maken. We hebben daarom allerlei afspraken gemaakt over het werk.

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

SOM= Effectief en plezierig werken

SOM= Effectief en plezierig werken SOM= Effectief en plezierig werken 1 VRAGEN AAN U: Wordt in uw organisatie de werkplek effectief gebruikt? Zitten de collega s met een glimlach achter hun bureau? Vindt er bij u veel samenwerking tussen

Nadere informatie

Loopbanen van verpleegkundigen Waarom de ene verpleegkundige wel een loopbaanstap maakt en de ander niet

Loopbanen van verpleegkundigen Waarom de ene verpleegkundige wel een loopbaanstap maakt en de ander niet Loopbanen van verpleegkundigen Waarom de ene verpleegkundige wel een loopbaanstap maakt en de ander niet Managementsamenvatting Aanleiding en onderwerp Dit onderzoek is gedaan naar aanleiding van een verwacht

Nadere informatie

Charco & Dique. De auditfunctie bij trustkantoren. Risk Management & Compliance

Charco & Dique. De auditfunctie bij trustkantoren. Risk Management & Compliance De auditfunctie bij trustkantoren Trustkantoren zijn vanaf 1 januari 2015 verplicht om een auditfunctie in te voeren. In deze brochure geven wij een toelichting op de auditfunctie, een overzicht van alle

Nadere informatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Auteur: Remy Stibbe Website: http://www.stibbe.org Datum: 01 mei 2010 Versie: 1.0 Whitepaper implementatie workflow in een organisatie 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat OPEN YOUR EYES Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat Leiderschap ontwikkeling vanuit de kern Leiderschap is van grote invloed op de resultaten van de organisatie. Hoe kunnen we onze ambities

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Managementgame Het Nieuwe Werken

Managementgame Het Nieuwe Werken Resultaten Managementgame Het Nieuwe Werken wwww.managementgamehetnieuwewerken.nl Leren door horen en zien, maar vooral doen en ervaren! 13 december 2011 drs. Lourens Dijkstra MMC CMC drs. Peter Elzinga

Nadere informatie

2012 Mediation Trainingsinstituut MTi pagina 3 van 7

2012 Mediation Trainingsinstituut MTi pagina 3 van 7 Naar aanleiding van uw vraag om informatie over onze mogelijkheid om voor ca. 20 medewerkers binnen de gemeente Zandvoort een training mediationvaardigheden te verzorgen, treft u hierbij een offerte aan

Nadere informatie

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Vastgesteld in de bestuursvergadering van 24 mei 2007 PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Binnen de voor de stichting geldende statuten en reglementen, is het College van Bestuur het bevoegd gezag van de stichting,

Nadere informatie

Toelichting bij de Voortgangsrapportage Maatschappelijke Zorg

Toelichting bij de Voortgangsrapportage Maatschappelijke Zorg Naam: Klas: praktijkbegeleider: Werkplek: Toelichting bij de Voortgangsrapportage Maatschappelijke Zorg Gedurende de opleiding werken de studenten in de praktijk aan praktijkopdrachten. Een schooljaar

Nadere informatie

Onderwijsconcept op de Herman Broerenschool te Delft. (met behulp van de methode Kids Skills) Eigen Initiatief Model (Begeleid ontdekkend leren)

Onderwijsconcept op de Herman Broerenschool te Delft. (met behulp van de methode Kids Skills) Eigen Initiatief Model (Begeleid ontdekkend leren) Onderwijsconcept op de Herman Broerenschool te Delft SO (4 tot 13 jaar) VSO (13 tot 20 jaar) Oplossingsgericht werken (met behulp van de methode Kids Skills) Eigen Initiatief Model (Begeleid ontdekkend

Nadere informatie

ACS-opleidingen onder de vlag: Auditing.nl The Academy

ACS-opleidingen onder de vlag: Auditing.nl The Academy ACS-opleidingen onder de vlag: Auditing.nl The Academy In het voorjaar van 2012 biedt ACS weer enkele actuele, interessante opleidingen aan op het eigen kantoor in de rustieke omgeving van Driebergen.

Nadere informatie

TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING. Professioneel Handelen

TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING. Professioneel Handelen TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING 1 LEERRESULTATEN EN COMPETENTIES Doelstellingen competenties Structuur en éénduidigheid Uniformiteit in formulering 2 LEERRESULTATEN EN COMPETENTIES Generieke competenties

Nadere informatie