Economische haalbaarheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Economische haalbaarheid"

Transcriptie

1 Economische haalbaarheid Onderzoek in het kader van Haalbaaarheidsonderzoek Integratie van het bouwproces doormiddel van 3D-systemen Bijlage C Rapportage september 2005

2 Onderzoek economische haalbaarheid Een onderzoek naar de haalbaarheid van gebruik van 3D-technologie bij Ballast Nedam Een studie naar de economische haalbaarheid van 3D systemen in het kader van haalbaarheidsonderzoek Integratie van het bouwproces doormiddel van 3D systemen, uitgevoerd door: J.T. Hoefakker 4Quart v.o.f In samenwerking met: K. Th. Veenvliet Universiteit Twente Construction Engineering & Management G. Bakker Ballast Nedam Infra / IC+E nedam.nl 1

3 Afkortingen AEB AVI BIM BPR CAD CAX DBMF D&C ERP GWW KIG PvE PPS Het Afval Energie Bedrijf Amsterdam Afval verbrandingsinstallatie. Bouw Informatie Model Business Process Redesign Computer Aided Design Computer Aided procestechnieken Design, Build, Maintain and Finance Design & Construct Enterprise Resource Planning Grond Weg en Waterbouw Koelwater Inlaat Gebouw Programma van eisen publiek private samenwerking 2

4 Voorwoord Deze rapportage omvat de verslaglegging van een werkpakket deeluitmakend van een Haalbaarheidsonderzoek Integratie van het bouwproces doormiddel van 3D systemen. Het beschreven onderzoek naar de economische haalbaarheid van het gebruik 3D CAD Technologie in de realisatie fase van een GWW project is uitgevoerd bij Ballast Nedam Infra te Nieuwegein. Graag wil ik alle respondenten danken voor de genomen tijd en moeite. Veel dank is verschuldigd aan dhr. G. Bakker voor het overbrengen van enthousiasme voor de sociale en organisatorische problematiek rond de 2 en 3D ontwerpprocessen. Getuige de door hem aangedragen informatie en ervaringen leek de techniek geen grenzen meer te hebben, maar leken gebruiker en de organisatorische omgeving de beperkende factoren. Dit bleek een goed vertrekpunt voor de zoektocht naar economische voors en tegens t.a.v. het gebruik van 3D technologie. 3

5 Inhoudsopgave Afkortingen... 2 Voorwoord... 3 Inhoudsopgave... 4 Samenvatting Inleiding Context Doel en vraagstelling Wat vooraf ging Aanpak In theorie van 2D naar 3D Conclusie D in praktijk Een praktijkschets van het 2D proces Case beschrijving Een (werkmethoden) schema van het huidige 2D proces Economische factoren en het huidige 2D proces Conclusie Ballast Nedam op weg naar 3D Beleid van Ballast Nedam Infra in het 3D proces in grote lijnen Waarde van 3D voor Ballast Nedam Reeds behaalde toegevoegde waarde Potentiële toegevoegde waarde Barrières tot de potentiële toegevoegde waarde Investeringen Ballast Nedam Conclusie Analyse van toegevoegde waarde Toegevoegde waarde van ICT systemen Toegevoegde waarde van 3D CAD technologie Conclusie Conclusie Literatuur Bijlage 1 Respondenten

6 Samenvatting Dit rapport beschrijft een onderzoek naar de economische haalbaarheid van het gebruik van 3D systemen bij Ballast Nedam Infra. De korte blik in de theorie over problematiek rond het gebruik van 3D modelleren in de uitvoerende bouw laat zien dat de organisatorische en sociaal dynamische factoren van procesintegratie (als gevolg van de 3D mogelijkheden) relevante onderwerpen zijn voor deze praktijkstudie naar economische haalbaarheid. Om vervolgens een goed beeld te verkrijgen van werkelijke problematiek in het productieproces van tekeningen gedurende de uitvoeringsfase van een GWW realiseringsproces is een recente casus binnen Ballast Nedam infra geanalyseerd. Uit de casus blijkt dat er drie probleemgebieden bestaan welke leiden tot verliezen in het vogerende ontwerpproces. Te weten: raakvlakbeheersing, wijzigingen beheer en de organisatorische wijze van werken. Het huidige 2D ontwerpproces blijkt een heterogeen en fragmentarisch proces waarin vele partijen een belangrijke rol spelen. De casus laat zien dat het ontwerpproces van een relatief eenvoudig project wordt geconfronteerd met een complex review proces bestaande uit verschillende loops. Vooral het aantal actoren blijkt de complexiteit van de afstemming van de inbreng te versterken. De huidige samenwerkingsvorm tussen de partijen in het ontwerpproces laat zich kenmerken door een gebrek aan gemeenschappelijkheid. De huidige transactionele relaties in de samenwerking worden gekarakteriseerd door onvoldoende gedetailleerde informatie, gebrek aan inzicht, latente problemen en ad hoc oplossingen. Deze kenmerken resulteren in een bewerkelijke seriële cyclus van aanpassen en herontwerpen. Het concept 3D ontwerpen of object based modeling lijkt nuttig voor een organisatie als Ballast Nedam Infra. Belangrijker is echter de vraag of het ook aanzienlijk nuttiger is dan het concept dat het vervangt. Het nieuwe 3D concept wordt alleen toegepaste als deze substantiële gevolgen oplevert voor de productiviteit en de bedrijfsresultaten. De toegevoegde waarde van het nieuwe concept dient dus in verhouding te staan tot de inspanning welke geleverd moet worden om tot uitvoer van het nieuwe concept te geraken. Het beleid van Ballast Nedam Infra aangaande het gebruik van 3D modelleringtechnieken blijkt gestoeld op het beperken van waardeverlies in de informatieoverdracht van het gehele bouwproces. Echter de reeds behaalde toegevoegde waarde van 3D CAD technieken blijkt voor zowel de (constructieve) bouwwerken als voor lijn infrastructuur (GWW) zeer beperkt. Voor beide disciplines blijkt er echter voldoende potentiële toegevoegde waarde te bestaan waardoor Ballast Nedam Infra zich blijft interesseren in 3D technologie. De mogelijke voordelen worden echter nog niet behaald doordat deze stuiten op verschillende barrières. De barrières t.a.v. het gebruik van integrale 3D modelleringtechnieken zijn als volgt te categoriseren: Verhoogde aansprakelijkheid; Organisatorische veranderingen; Extra onbetaalde inspanning; Kwaliteit door controle op papier; Verhoogde kwetsbaarheid; Doorbreken van tradities. De barrières samen met de potentiële toegevoegde waarde illustreren dat deze laatste afhankelijk is investeringen in mutaties in transactionele en juridische relaties tussen de actoren van het bouwproces. Als gevolg hiervan zal Balast Nedam Infra haar organisatie van het ontwerpproces moeten aanpassen (personeel en structuur). Verwacht wordt dat deze verandering de grootste investering zal zijn t.a.v. het werken met de 3D technologie. Echter de het gebrek aan projecten waar deze technologie integraal is toegepast maakt het onmogelijk de investering te kwantificeren. 5

7 Ten einde de toegevoegde waarde van het nieuwe concept in kaart te brengen wordt vervolgens gebruik gemaakt van het Chinese box model of information commodity. De analyse van 3D CAD technologie laat zien dat toegevoegde waarde voornamelijk het resultaat is van extra inspanning in de verklarende informatie component in de kern van het systeem. Op basis van de analyse van de toegevoegde waarde kan geconcludeerd worden dat gebruikmaking van de 3D CAD technologie waarde toe voegt aan zowel het ontwerp als het gehele bouwproces. Dit geschiedt middels de systeemdimensies: de kern, opslag, processing, distributie en presentatie. Het toevoegen van waarde verloopt van binnen (de kern) naar buiten (presentatie) waardoor de investering in het gebruik van 3D CAD voornamelijk in de kern plaats zal hebben. Inspanning en toegevoegde waarde blijken onevenredig verdeeld over de partijen van het ontwerp en bouwproces waardoor het gebruik van een integraal 3D CAD systeem voor Ballast Nedam als individu in de bouwketen economische niet aantrekkelijk is. Als individu in de bouwketen staat de toegevoegde waarde van 3D t.o.v. 2D namelijk niet in verhouding tot het extra nut dat de technologie voor Ballast Nedam Infra oplevert. 6

8 Inleiding 1 Inleiding 1.1 Context Het onderzoek naar de economische haalbaarheid van 3D systemen maakt onderdeel uit van het COINS project. Dit initiatief streeft naar innovatie van het proces van ontwerpen en bouwen in de civiele industrie en richt zich daarbij op beter gebruik van gegevens van ruimtelijke objecten, ofwel efficiëntie verbetering door hergebruik van productdata. De ambitie van het COINS project is om een stap voorwaarts te maken bij het ontwerpen en bouwen van civiele constructies door beter gebruik te maken 3D informatie. Deze studie naar economische haalbaarheid van 3D systemen maakt, onder de titel werkpakket 04 Onderzoek economische haalbaarheid, deel uit van een integrale haalbaarheidsstudie welke wordt uitgevoerd om onzekerheden op het gebied van technologische innovativiteit, economische perspectief, en samenwerking weg te nemen voordat dat een O&O project wordt uitgevoerd. Deze overkoepelende haalbaarheidsstudie is gericht op de vraagstelling of het totale bouwproces kan worden ondersteund door de inzet van 3D systemen. Dit onderzoek (Wp04) richt zich op een onderdeel van het GWW realiseringsproces en geeft antwoord op de vraag: wat levert procesintegratie op basis van 3D systemen op voor Ballast Nedam Infra. 1.2 Doel en vraagstelling In dit werkpakket wordt een analyse van het huidige bouwproces bij Ballast Nedam Infra gemaakt om na te kunnen gaan waar de veranderende werkwijze ingrijpt op dit proces. Zo wordt een beeld verkregen van investeringen en opbrengsten in termen van tijd en kosten. Het onderzoek zal resulteren in een antwoord op de volgende vragen: Centrale vraag: Wat levert procesintegratie op Basis van 3D systemen op? Welke besparingen worden gerealiseerd? Welke investeringen moeten worden gedaan? 1.3 Wat vooraf ging Het voorafgaande werkpakket laat zien dat de rol georiënteerde wijze van communiceren en samenwerken wordt versterkt door de contractuele kaders en dat deze resulteert in een focus op eigen werkzaamheden door de projectpartners. Dit gedrag van de projectpartners komt uiteindelijk tot uiting in een tijdrovend reviewproces bestaande uit formele en informele overlegstructuren. Reden tot deze structuren blijken als volgt: stuwende krachten om anders te werken komen niet van binnenuit en worden extern niet opgelegd; kennis en vaardigheden ten aanzien van hergebruik, overdracht en transformatie van informatie verschilt strek per medewerker en vormt geen solide basis om tot procesintegratie te komen vanwege de verschillen in taal en paradigma per discipline; de organisatorische regelingen zijn niet afgestemd op procesintegratie maar op belangen en doelstellingen van eigen organisaties; De besturing en de beheersing van het proces is sequentieel en gericht op rollen van de medewerkers. 7

9 Inleiding Communicatiemethoden van persoon tot persoon, zoals traditioneel (papieren tekening) en bestanduitwisseling blijken als gevolg van eilandautomatisering nog steeds de overhand te hebben. Uit de analyse blijkt dat er systeemtechnische, organisatorische, en sociaal dynamische factoren zijn die procesintegratie belemmeren. Procesintegratie dient tot uiting te komen middels overlap en coördinatie van activiteiten. Dit betekent heroverwegen van inrichting, besturing en ondersteuning van communicatie en samenwerkingsprocessen. Op basis van drie aandachtsgebieden is vervolgens een toekomstbeeld van de bouw geschetst. De aandachtsgebieden zijn als volgt omschreven: architectuur voor de beschrijving van product en ICT hulpmiddelen; ontwerpuitgangspunten proces; organisatie vormen; Ontwikkelingen vanuit de industrie laten zien dat procesintegratie meer een organisatorisch en sociaal vraagstuk is dan een systeem technische vraagstuk. Vanuit deze bevindingen is een schets gemaakt voor de toekomstige inrichting van het bouwproces. Vanuit de schets is te concluderen dat procesintegratie kan worden bereikt door het stellen van een doel, het communiceren vanuit een uniforme taal, een doelgerichte sturing en het werken vanuit continue terugkoppeling naar verschillende partijen. Hiermee zijn procesvoorwaarden bepaald voor een mogelijk toekomstig bouwproces van waaruit in samenwerking met ICT ontwikkelaars 3D/4D ondersteuning ontworpen kan worden (Veenvliet, 2005). 1.4 Aanpak Teneinde antwoord te verkrijgen op de subvragen zijn vier stappen doorlopen. Het resultaat van deze stappen is impliciet omschreven in de hoofdstukken 3, 4 en 5 van deze verslaglegging. Hierna volgt een korte toelichting op de doorlopen onderzoekstappen. Stap 1 :In kaart brengen van een deel van het oude proces bij D&C projecten. Methode: Interviewen van ervaringsdeskundigen. Activiteiten van het oude proces definiëren op basis van een bestaand project. Analyse van het productieproces en het bepalen van activiteiten. Definiëren van de relaties tussen de activiteiten. Stap 2: Aan de hand van het resultaat van stap 1 en op basis van het vigerende beleid het nieuwe proces in kaart brengen. Methode: Interviewen van ervaringsdeskundigen. Activiteiten van het nieuwe proces definiëren op basis van het toekomstige beleid. Bepalen van nieuwe en te vervangen activiteiten t.o.v. het oude procesmodel. Definiëren van nieuwe relaties tussen activiteiten. Stap 3: Aan de hand van het mutatieoverzicht de toegevoegde waarde en de barrières,als gevolg van 3D procesintegratie, voor Ballast Nedam Infra in kaart brengen. Methode: Interviewen van ervaringsdeskundigen. Literatuur studie naar toegevoegde waarde van ICT systemen 8

10 Inleiding Stap 4: Aan de hand van de toegevoegde waarde, de barrières en de noodzakelijke investeringen de economische haalbaarheid van 3D CAD technologie voor Ballast Nedam vast stellen. Methode: Interviewen van ervaringsdeskundigen. Analyseren van toegevoegde waarden barrières en investeringen. De te inventariseren investeringen dragen de nu volgende karakteristieken van de veranderingsinspanning en worden waarmogelijk uitgedrukt in tijd en kosten: Mutaties in organisatie structuur als gevolg van nieuwe verbindingen (Werkpakket 02 H 2.5 ); Sociaal dynamische kenmerken (Werkpakket 02 H2.3) 9

11 In theorie van 2D naar 3D 2 In theorie van 2D naar 3D Sinds de introductie van Computer Aided Design zo n twintig jaar geleden hebben er twee richtingen bestaan in de techniek van het modelleren. Te weten: entity based modelling en object based modeling. Ondanks het feit dat een grote meerderheid uit het bedrijfsleven zich heeft toegelegd op het modelleren middels eenheden, heeft ook het object georiënteerde modelleren zich weten te ontwikkelen. Mede als gevolg van de capaciteitstoename van zowel hardware als software hebben CAD ontwikkelaars zich toegelegd op de ontwikkeling van Model Based design (Aound, 2005). Dit heeft geleid tot verschillende onderzoeken naar de implementatie van dergelijke systemen binnen de industrie, o.a. de bouwsector. Recentelijk onderzoek aan de Universiteit van Salford laat zien dat naast technische beperkingen met name softe factoren zoals de gedrag en handelwijze van de mens, cultuur en proces de implementatie van object georiënteerde ontwerptechnologie beïnvloeden (Aound, 2005). Het huidige gebruik van ontwerpprogramma s (b.v. AutoCAD en MicroStation) als digitaal tekenbord i.p.v. ontwerpgereedschap lijkt een reden waardoor de nieuwe techniek niet kan inbedden in de huidige bouwpraktijk (Tse & Wong, 2004). Het digitale tekenbord genereert enkel een model van een te bouwen object bestaande uit ruwe grafische eenheden of primitieven (als lijnen en bogen) die geen verdere intelligentere betekenis of object data met zich mee dragen. Doordat object based modeling intelligente modellen creëert en daarmee taken als (be)rekenen en tekenen integreert zullen er ook veranderingen optreden in de vigerende werkprocessen. De verandering in werkprocessen en methoden als gevolg van nieuwe mogelijkheden lijken grotere barrières op te werpen dan de veranderingen in de technieken. Bjork (1997) verklaart de beperkte opname en toepassing van proces integrerende systemen aan de hand van de toepassingsmogelijkheden. Enerzijds wordt ICT toegepast als straightforward automation (automatisering van functionele taken als tekenen en rekenen), en anderzijds als redesign van het bestaande processen. Met name daar waar ICT redesign van bestaande processen initieert lijken er barrières te bestaan. Aound (2005) stelt dan ook dat de eerder genoemde softe factoren grotere barrières vertegenwoordigen dan eventuele beperkingen door technische (on)mogelijkheden. Sinds de introductie van het digitale tijdperk in de jaren vijftig hebben veel bedrijven zich ontwikkeld van productie bedrijven tot kennis bedrijven (Morgan, 1986). Bij de invoering van de nieuwe technologieën in organisaties werd, om risico,s in te dammen, de bestaande situatie als uitgangspunt genomen. Deze systematiek van conversie lijkt sindsdien nooit drastisch te zijn veranderd. De toepassingsmogelijkheden van ICT zijn echter wel drastisch veranderd. ICT is tegenwoordig een hulpmiddel bij het uitvoeren van activiteiten. Werknemers hebben nu meer mogelijkheden om data te verkrijgen, data te bewerken en data te kanaliseren. In de tweede helft van de jaren tachtig liepen organisaties dan ook tegen de beperkingen van hun eigen infrastructuren aan. Theoretische groeiden de mogelijkheden per dag, maar reeds ingevoerde systemen beperkten de veranderingsmogelijkheden, het zogenaamde legacy probleem (Maat en Vogt, 1998). Business process Redesign De problematiek van integrale proces innovatie wordt door Davenport (1993) gedefinieerd in het concept business process redesign (BPR). BPR is een procesgericht concept dat zich concentreert op het innoveren van kernprocessen. Middels radicale veranderingen in de bedrijfsbrede processen wordt gestreefd naar prestatieverbeteringen van de organisatie. Hierbij ligt de nadruk op het verbeteren van de groepsprocessen door het elimineren van inefficiëntie als gevolg van coördinatie van individuen in complexe processen. BPR beschouwt een organisatie op groepsniveau welke zijn samengesteld op basis van processen. De groepen zijn zowel horizontaal als verticaal georiënteerd. Door een 10

12 In theorie van 2D naar 3D organisatie in te richten op basis van processen worden interface problemen als gevolg van een functionele en hiërarchische structuur, geëlimineerd (Lindfors, 2003). De BPR benaderingswijze heeft als uitgangspunt dat invoering van een informatie systeem gepaard dient te gaan met een drastisch herontwerp van de bedrijfsprocessen. Het herontwerp zal bijdragen aan de prestatieverbetering die met de invoering van het informatiesysteem kan worden bereikt. BPR richt het systeem dus niet in op basis van activiteiten als tekenen en rekenen, maar op basis van de (belangrijkste) processen. De BPR benadering veronderstelt vervolgens dat een organisatie zich zal schikken naar het nieuwe systeem. Dit proces van schikken staat centraal binnen dit onderzoek naar investeringen en mogelijkheden van object based modeling in de uitvoerende bouw. 2.1 Conclusie De vlugge blik op reeds onderkende problematiek aangaande 3D modelleren laat zien dat de organisatorische, en sociaal dynamische factoren van procesintegratie als gevolg van de 3D mogelijkheden relevante onderwerpen zijn voor deze praktijkstudie naar economische haalbaarheid. Het zogenaamde legacy probleem illustreert immers dat nieuwe opvattingen en technieken niet zo maar in een organisatie kunnen worden gedeponeerd. De nieuwe opvattingen en technieken creëren nieuwe mogelijkheden waardoor nieuwe werkprocessen ontstaan. De overgang van de oude naar de nieuwe werkprocessen heeft impact op de bestaande organisatiestructuren. De verandering van tekenen op een elektronisch tekenbord naar het modelleren door middel van geïntegreerde intelligente systemen ligt hieraan ten grondslag. 11

13 2D in praktijk 3 2D in praktijk 3.1 Een praktijkschets van het 2D proces Ten einde een beeld te verkrijgen van het huidige productieproces van tekeningen gedurende de uitvoeringsfase van een GWW realiseringsproces is een recente casus binnen Ballast Nedam infra geselecteerd. Eerst volgt een korte beschrijvingen van het project. Hiertoe wordt gebruik gemaakt van de drie karakteristieken welke Chandansingh (1995) gebruik in zijn proefschrift om het vigerende proces van D&C van bentonen elementen te beschrijven. Vervolgens worden de analyse, de uitwerking van de analyse en de resultaten van de analyse besproken. De leidraad in deze vier stappen zijn de wekmethode schema s afkomstig van werkpakket 02 Toekomst van het bouwproces van Veenvliet (2005) Case beschrijving De casus omvat de nieuwbouw van de HR AVI welke wordt gerealiseerd door Ballast Nedam Infra b.v.. Het project draagt de naam: Nieuwbouw HR AVI LOT 48.3 Eind 2003 heeft Ballast Nedam Infra b.v. de opdracht gekregen voor het uitvoeren van LOT 48.3 van de nieuwbouw van de HR AVI, naast de bestaande AVI in Amsterdam. De werkzaamheden bestaan uit het uitvoeren van de ruwbouw en bouwkundige afwerking met inbegrip van de daarbijbehorende bouwplaatsvoorzieningen, inclusief detailontwerp. Opdrachtgever is Het Afval Energie Bedrijf Amsterdam (AEB). Het werk is opgedeeld in de volgende hoofdonderdelen: Ruwbouw bunker; Ruwbouw storthal; Ruwbouw boiler; Ruwbouw turbinehal; Ruwbouw dienstgebouw; Ruwbouw rookgasreiniging; Ruwbouw schoorsteen; Afbouw. Het gehele werk dient op te worden opgeleverd. (Uit: Introductieboekje nieuwbouw HR AVI LOT 48.3 Keinemans (2004)) Ter verduidelijking zijn de betrokken actoren ondervermelding van vertegenwoordigde rol weergegeven in tabel 3 1 Tabel 3-1 Actoren uitvoeringsfase nieuwbouw HR-AVI LOT 48.3 Rol Vertegenwoordigd door Toelichting op taken Opdrachtgever AEB Toezichthouder ICFC Bouwtoezicht Hoofdontwerper/ adviseur ICFC Ontwerpen Installatie ontwerper/ adviseur Tebodin / DHV Ontwerpen Detail ontwerper / adviseur IC+E (Ballast Nedam Infra) Berekenen en tekenen Hoofdaannemer Ballast Nedam Infra Uitvoering Onderaannemers Bekisting Timmerwerk Wapening Vlechtwerk Etc. 12

14 2D in praktijk Chandansingh (1995) benoemt drie karakteristieken waarmee het vigerende proces van D&C in Nederland kan worden beschreven. Aan de hand van deze karakteristieken zal de casus worden toegelicht. De karakteristieken zijn als volgt: project organisatie; producten; technologie. Projectorganisatie In een project organisatie zijn minimaal drie partijen vertegenwoordigd. Te weten: de engineer consultant, de hoofdaannemer en de onderaannemer (Chandansingh, 1995). Deze partijen acteren allen in het proces van D&C. Omdat de casus een samengesteld werk omvat (Installatie en civiele techniek) waarbinnen Ballast Nedam Infra als het ware een dubbele rol vervult (Detailontwerp & Uitvoering) heeft het proces van D&C een aangepaste vorm t.o.v. de procesweergave van Chandansingh (1995). De procesweergave in figuur 3.1 omvat een detail weergave van het D&C traject welke onderdeel is van het eerdere beschreven project. Het betreft het proces van engineering en de uitvoering van de ruwbouw van het koelwater inlaat gebouw (KIG). Figuur 3-1 Proces van D&C project: Niewbouw HR-AVI (KIG) Producten Binnen het proces van D&C worden verschillende producten gegenereerd. Chandansingh (1995) maakt hiertoe onderscheid in tussen en eindproducten. De output van bijvoorbeeld het structuurontwerp betreft een tussenproduct omdat deze vervolgens als input fungeert voor het detail ontwerp. Alle betrokken partijen sturen aan op efficiëntie van eigen activiteiten in het totale proces, welke gericht zijn op de productie van de prescribed interface producten (Chandansingh, 1995). Figuur 3 3 illustreert de actoren van de casus en de tussen en eindproducten welke onderling worden gecommuniceerd. De tussen en eindproducten zijn in overeenstemming met de werkmethoden schema s van werkpakket 1 Toekomst van het bouwproces van Veenvliet (2005). 13

15 2D in praktijk Engineer consultant Installaties (Tebodin / DHV etc.) 2 1 AEB / Fitcher 3 4 Hoofdaannemer (Ballast Nedam Infra / IC + E) 7 Uitvoeringsorganisatie Ballast Nedam Infra 5 6 Onderaannemer elementen (Derden) Figuur 3-2 Participanten en producten in het D&C project: Niewbouw HR-AVI (KIG) Tabel 3 2 geeft vervolgens een gedetailleerdere invulling aan de communicatie. De tabel omschrijft ook de producten van het overkoepelende proces van project Niewbouw HR AVI LOT 48.3 daar een enkele beschrijving van de KIG project gerelateerde informatiestromen door onvolledigheid tot onduidelijkheid zal leiden. Waar het een specifieke KIG project informatie betreft is dit aangegeven. Tabel 3-2 Communicatiekanalen en producten Communicatie kanaal Product Product elementen 1 PvE (KIG) Functionele eisen Randvoorwaarden Condities (Wet en regelgeving) Standaarden 2 Voorontwerp installatie (KIG) 3 Voorontwerp (KIG) PvE (KIG) Functionele eisen Randvoorwaarden Condities (Wet en regelgeving) Standaarden Definitief ontwerp (installatie) Bestek en bestekstekeningen 4 Detail engineering. (KIG) Berekeningen Tekeningen Kosten opgave. (KIG) Meldingen meer- en minder werk Uitvoeringsplanning Tijd schema s. (KIG) 5 Overzichtstekeningen en principedetails van elementen. (KIG) Randvoorwaarden en Technische eisen (KIG) Tijd schema s (KIG) Leveringsschema 6 Detail ontwerp van elementen Productie tekeningen (KIG) Tijd schema (KIG) Leveringsschema 7 Uitvoeringsinformatie Werktekeningen Leveringsschema s 14

16 2D in praktijk Technologie Binnen het KIG project wordt alle tekeningen gecreëerd en uitgewisseld in digitaal formaat. Het CADsysteem Auto Cad van Autodesk wordt gebruikt voor de teken werkzaamheden ( uitwisselen van entiteiten). De constructieve gegevens worden in de vorm van (papieren) rapporten uitgewisseld Een (werkmethoden) schema van het huidige 2D proces De bovengenoemde casus resulteert, na interviewen van project betrokkenen een schema als weergegeven in figuur 3 4. De figuur illustreert de informatiestroom van product informatie gedurende de realisatie fase van het KIG project. De stroom vangt aan bij het concept ontwerp van de installatie door het ingenieursbureau en eventuele informatie van derden (verbindingsnummer: 1), en eindigt bij definitieve bouwplaatstekeningen t.b.v. van de werkelijke realisatie op de bouwlocatie (verbindingsnummer: 15). In principe worden de verbindingen volgens de opvolgende nummers doorlopen. Afhankelijk van het aantal onderaannemers en specialisten kan de loop tussen de verbindingen 9 t/m 14 meerdere malen worden doorlopen. De genummerde verbindingen zijn onder vermelding van communicatieproducten en technieken toegelicht in tabel 3 3. Figuur 3-3 Processchema van D&C informatiestromen en actoren in KIG project 15

17 2D in praktijk Tabel 3-3 Producten en communicatie technieken tussen activiteiten Verbindingsnummer Communicatie producten Communicatie medium 1 Concept ontwerp installatie ACAD 2 Concept ontwerp installatie ACAD Voorontwerp funderingen/ ruwbouw KIG 3 Detail ontwerp / constructief ontwerp ACAD / papier tek. funderingen/ ruwbouw KIG 4 Opmerkingen op constructief ontwerp / Papier tek / modeling funderingen/ ruwbouw KIG 5 Detail ontwerp / constructief ontwerp ACAD/ papieren rapportage funderingen/ ruwbouw KIG 6 Detail ontwerp / constructief ontwerp ACAD/ papieren rapportage funderingen/ ruwbouw KIG 7 Goedgekeurd Detail ontwerp / ACAD/ papieren rapportage constructief ontwerp funderingen/ ruwbouw KIG 8 Goedgekeurd Detail ontwerp / ACAD/ papieren rapportage constructief ontwerp funderingen/ ruwbouw KIG 9 Concept ontwerp van elementen ACAD/ papier tek. 10 Tekeningen en berekening van elementen. ACAD/ papier tek./ papieren rapportage 10 B Bouwplaats tekeningen voor uitvoering ACAD & papier tek. 11 Tekeningen en berekening van ACAD Papieren rapportage elementen. 12 Tekeningen en berekening van ACAD Papieren rapportage elementen. 13 Goedgekeurde Tekeningen en berekeningen van elementen. 14 Goedgekeurde Tekeningen en berekeningen van elementen. ACAD / / Papieren rapportage 15 Bouwplaats tekeningen voor uitvoering ACAD & papier tek Economische factoren en het huidige 2D proces In Werkpakket 02 Toekomst van het bouwproces is uit de analyse van de productie van informatie naar voren gekomen dat het huidige ontwikkelproces in de bouw gepaard gaat met verliezen van tijd, geld en kwaliteit van informatie. De verliezen zijn als volgt gecategoriseerd (Veenvliet, 2005): verliezen die voortkomen uit het uitvoeren en managen van de productie van informatie; verliezen die enerzijds procesintegratie belemmeren en anderzijds bedrijfseconomische doelstellingen onderdruk zetten. Op basis van deze categorieën, en met gebruikmaking van figuur 3 3, zijn verdiepende interviews onder ervaringsdeskundigen afgenomen om de oorzaken te achterhalen die leiden tot: verlies van snelheid (doorlooptijd); verlies van kwaliteit (tekeningen); verhoging van de kosten (van het ontwerp proces). Uit de gesprekken met de ervaringsdeskundigen blijkt dat er drie probleemgebieden bestaan welke leiden tot de bovenstaande verliezen. Te weten: raakvlakbeheersing, wijzigingen beheer en de organisatorische wijze van werken. De drie probleemgebieden worden hierna kort toegelicht. (Bijlage 1 Respondenten sub: Economische factoren en het huidige 2D proces) 16

18 2D in praktijk Raakvlakbeheersing In het huidige ontwerpproces wordt het bouwwerk naar discipline opgesplitst in veel verschillende onderdelen. Deze traditionele en gefragmenteerde methode resulteert in een ontwerpomgeving/ situatie waarbinnen de kennis van het te ontwerpen object verspreid is over veel verschillende partijen. Naarmate het bouwwerk complexer wordt zal de benodigde expertise en ook het aantal betrokken partijen toenemen. De complexiteit t.a.v. de afstemming van de inbreng zal ook toenemen naarmate het werk complexer wordt. (Het KIG project wordt omschreven als een relatief eenvoudig) De huidige gefragmenteerde methode verloopt vaak serieel. Dit houdt in dat de (discipline) speciallisten ontwerpen op basis van de informatie welke zij van de voorganger in de ontwerpketen ontvangen. Echter deze blijkt zelden voldoende gedetailleerd om het specialisme op aan te sluiten. De seriële ontwerpketen vangt aan bij de architect of de hoofdconstructeur van het bouwwerk. Doordat de hoofdconstructeur of architect weinig kennis heeft van het specialisme ontstaat een grijs gebied waarbinnen de specialist een aansluiting moet construeren en dimensioneren. Met regelmaat komt het voor dat hoofdconstructeur of architect volstaat met een schets van de aansluiting. Gevolg is dat de specialiste zelf (op opportunistisch wijze) de aansluiting gaat construeren en daarbij geen rekening houdt met de overige specialismen en disciplines. Hiertoe bestaan twee redenen. Enerzijds zijn de overige partijen niet bekend bij de specialist, en anderzijds valt de afstemming met andere partijen en disciplines niet binnen de verantwoordelijkheid van de specialist. De specialist fungeert immers als onderaannemer en heeft dus als onafhankelijke entiteit slechts een individuele doelstreving. Als gevolg van deze individuele doelstreving blijkt de disciplines vaak niet aan te sluiten op de ontwerpen van de hoofdconstructie of de overige disciplines. Hierdoor ontstaat een seriële cyclus van ontwerp herontwerp welke resulteert in het verlies van tijd, kwaliteit en kosten. (zie ook de loops in het proces schema van het KIG project figuur 3 3). Het gebrek aan gedetailleerde informatie als gevolg van het gebrek aan kennis in de eerste schakels van de ontwerpketen blijkt dus de voornaamste reden waardoor problemen ontstaan in de raakvlakbeheersing. Wijzigingen beheer Wijzigingen in het ontwerp blijken inherent aan een ontwerpproces. Echter door een gebrek aan overzicht als gevolg van de fragmentatie zijn de consequenties van de wijzigingen niet altijd inzichtelijk. Wat in eerste instantie een eenvoudige mutatie lijkt te zijn resulteert vaak in een bewerkelijke cyclus van aanpassen en herontwerpen tussen de verschillende disciplines. Ten tijde van deze cyclus blijkt het besluit van de acceptatie van de eenvoudige wijziging gebaseerd op te beperkte informatie als gevolg van beperkt inzicht. Deze cyclus resulteert vervolgens in verliezen van tijd, geld en kwaliteit. Organisatie beheer Tot slot blijkt de huidige organisatievorm in het ontwerpproces debet aan het verlies van tijd, geld en kwaliteit. De tijdelijke organisaties kennen vaak een organisatiestructuur die veel weg heeft van een matrixorganisatie (Bresnen, 2000). Hiermee wordt bedoeld dat er verschillende zelfstandige entiteiten betrokken zijn bij de projectorganisatie voor verschillende fasen en specialismen van het ontwerpproces. De coördinatie van deze partijen, waarvan het aantal toeneemt naarmate de complexiteit van het ontwerp toeneemt, is gebaseerd op transactionele relaties (contracten). De transactionele relatie resulteert in een individuele doelstreving welke de problematiek van de raakvlakbeheersing en wijzigingenbeheer versterkt. Doordat de participanten enkel vanuit een individueel belang redeneren houden deze geen rekening met bijvoorbeeld aansluitingsproblemen. Deze participanten voeren de werkzaamheden op een dusdanige manier uit dat men voldoet aan de contactuele eisen. De losstaande entiteit heeft echter geen oog voor het integrale ontwerpproces. Men doet wat gevraagd wordt en niet meer dan dat. Men voorkomt dus geen conflicten, maar laat deze 17

19 2D in praktijk ontstaan. Pas na het signaleren van het probleem worden deze opgelost middels een cyclus van aanpassen en herontwerpen. Deze cyclus resulteert vervolgens in verliezen van tijd, geld en kwaliteit. 3.2 Conclusie Het huidige 2D ontwerpproces blijkt een heterogeen en fragmentarisch proces waarin vele partijen een belangrijke rol spelen. De casus laat zien dat het ontwerpproces van een relatief eenvoudig project wordt geconfronteerd met een complex review proces bestaande uit verschillende loops. Voornamelijk het aantal actoren blijkt de complexiteit van de afstemming van de inbreng te versterken. De kwaliteit van het samenwerken binnen het ontwerpproces blijkt van een laag niveau waardoor verliezen in tijd, geld en kwaliteit ontstaan. De huidige samenwerkingsvorm laat zich kenmerken door een gebrek aan gemeenschappelijkheid. Dit gebrek uit zich vervolgens in de probleemgebieden: raakvlak beheersing, wijzigingen beheer en organisatie beheer. De fragmentatie en heterogeniteit resulteren in een spreiding van kennis over veel verschillende partijen. Samen hebben de partijen de benodigde expertise om het bouwwerk te realiseren. Teneinde de kennis te verbinden tot een ontwerp zal er dus een goede samenwerking tussen de kennispartners moeten bestaan. Echter de huidige inrichting van het ontwerpproces maakt van de participanten losstaande entiteiten die elk een eigen doel na streven. Geen van de kennispartners is verantwoordelijk voor het verbinden van de kennis tot een definitief ontwerp. De huidige transactionele relaties tussen de deelnemers laat zich dan ook kenmerken door onvoldoende gedetailleerde informatie, gebrek aan inzicht, latente problemen en ad hoc oplossingen. Deze kenmerken resulteren in een bewerkelijke seriële cyclus van aanpassen en herontwerpen die leidt tot het verlies van tijd geld en kwaliteit. 18

20 Ballast Nedam op weg naar 3D 4 Ballast Nedam op weg naar 3D Het concept 3D ontwerpen of object based modeling lijkt nuttig voor een organisatie als Ballast Nedam Infra. Belangrijker is echter de vraag of het ook aanzienlijk nuttiger is dan het concept dat het vervangt. Vanuit economisch perspectief wordt immers duidelijk dat de nieuwe concepten pas worden opgenomen door een organisatie als het substantiële gevolgen oplevert voor de productiviteit en de bedrijfsresultaten. De toegevoegde waarde van het nieuwe concept dient dus in verhouding te staan tot de inspanning welke geleverd moet worden om tot uitvoer van het nieuwe concept te komen. Het lijkt dus van belang de toegevoegde waarde, de barrières en de benodigde investering van het concept 3D CAD technologie in kaart te brengen. In vervolg op de motivatie om naar gebruik van 3D CAD te gaan beschreven in hoofdstuk 3, zal dit hoofdstuk ingaan op verwachte (on)mogelijkheden van de 3D CAD technologie voor Ballast Nedam Infra. Hiertoe is een korte beleidsschets gemaakt op basis waarvan de reeds behaalde en potentiële toegevoegde waarde in kaart zijn gebracht. Ten einde een goed beeld te verkrijgen van de reeds behaalde en potentiële toegevoegde waarde van 3D CAD technologie t.a.v. toekomstige productieproces van tekeningen gedurende de uitvoeringsfase van een GWW realiseringsproces zijn verschillende personen geïnterviewd. De Leidraad van dit interview bestond uit het procesmodel van de oude situatie. 19

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Aannemers Architectenbureaus Ingenieurs- en Adviesbureaus Installateurs

Nadere informatie

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk BIM: Bouw Informatie Model De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk Binnen de bouw is BIM inmiddels een op zichzelf staand begrip geworden. Tegenwoordig willen we projecten BIM-men of er

Nadere informatie

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst Voorstellen Anton Slockers Directeur Admea / Smits van Burgst Admea is onderdeel van de Smits van Burgst

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Ticon. De volgende generatie projectmanagement

Ticon. De volgende generatie projectmanagement De volgende generatie Optimaal Het virtueel bouwproces model binnen de GWW Virtueel bouwproces model Het fundament van Ticon is het Virtueel bouwproces model. Dit datamodel is een collectie van alle projectgegevens

Nadere informatie

Veel voor weinig. Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs

Veel voor weinig. Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs Veel voor weinig Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs 1 Inleiding Introductie Innovatie in de bouw? Traditioneel werkproces Modern werkproces 2 bouwbranche Kenmerken Traditionele ambachtelijke

Nadere informatie

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart Inleiding Kennismaking: Beton- en Staalconstructeur Betontechnoloog IPMA gecertificeerd projectmanager Sinds

Nadere informatie

Wat is BIM. BIM model

Wat is BIM. BIM model Sacon en BIM Bij Sacon worden sinds 2009 projecten ontworpen, uitgewerkt en virtueel gebouwd in een Bouwwerk Informatie Model of BIM met behulp van de software Revit van Autodesk. Met de opgebouwde ervaring

Nadere informatie

Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013

Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013 Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013 bron: Ector Hoogstad Architecten BIM BIM is een term die in het vakgebied bouw

Nadere informatie

Implementatie BIM in Nederlandse civiele- en infrabouw

Implementatie BIM in Nederlandse civiele- en infrabouw Implementatie BIM in Nederlandse civiele- en infrabouw Bijdrage voor Ronde tafel gesprek BIM voor infra en civieltechniek Brussel, 25 maart 2015 Jan-Hein Poodt Hoofd Havens, Vaarwegen & Tunnels Grontmij

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

BIM in de praktijk. Alexander Hoos / Kuijpers

BIM in de praktijk. Alexander Hoos / Kuijpers BIM in de praktijk Alexander Hoos / Kuijpers TVVL Eindedaglezing, 4 april 2016 Alexander Hoos Informatie Manager Even voorstellen Installatie bedrijf Kuijpers (www.kuijpers.nl) Kerntaken: Procesoptimalisatie,

Nadere informatie

WELKE PARTIJEN IN DE BOUW ZIJN BIM READY? BIM MATURITY SECTORANALYSE 2014

WELKE PARTIJEN IN DE BOUW ZIJN BIM READY? BIM MATURITY SECTORANALYSE 2014 WELKE PARTIJEN IN DE BOUW ZIJN BIM READY? BIM MATURITY SECTORANALYSE 2014 30 APRIL 2015 HANS VOORDIJK BIM MATURITY SECTORANALYSE 2014 BIM volwassenheid op zeven criteria Best practices in zeven deelsectoren

Nadere informatie

TOELICHTING AANPAK BOUWPROCES

TOELICHTING AANPAK BOUWPROCES TOELICHTING AANPAK BOUWPROCES, 2007 BADOR Bouw ADvies ORganisatie, Heerbaan 248, 4817 NL BREDA, Nederland, F +31 (0)76 520 22 72; Fax: +31 (0)76 520 14 77 Bank: ABN AMRO, 40.00.54.035; ING, 65.43.13.954;

Nadere informatie

DE BIM WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. De toekomst is NU!

DE BIM WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. De toekomst is NU! Gezocht: BIM-Partners Waarom zou u aan ons BIM-proces deel willen nemen? Lees deze brochure en ontdek de mogelijkheden. Wacht niet langer en maak gebruik van ons uniek aanbod: Wordt BIM-partner van BolwerkWeekers.

Nadere informatie

BIM bouwen doe je samen. Ir. Marco van der Ploeg Manager BIM

BIM bouwen doe je samen. Ir. Marco van der Ploeg Manager BIM BIM bouwen doe je samen Ir. Marco van der Ploeg Manager BIM ABT bv Sinds 1953 290 medewerkers Vestigingen Nederland: Velp en Delft België: Antwerpen Adviesgroepen Constructies Civiele techniek Bouwmanagement

Nadere informatie

Ticon. De volgende generatie projectmanagement

Ticon. De volgende generatie projectmanagement De volgende generatie Optimaal Het virtueel bouwproces model binnen de B&U Virtueel bouwproces model Het fundament van Ticon is het Virtueel bouwproces model. Dit datamodel is een collectie van alle projectgegevens

Nadere informatie

Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur. Alexander Hoos 09 mei 2016

Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur. Alexander Hoos 09 mei 2016 Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur Alexander Hoos 09 mei 2016 Even voorstellen Alexander Hoos Informatiemanager Technisch dienstverlener Kuijpers (www.kuijpers.nl) Kerntaken:

Nadere informatie

Oplossingsvrij specificeren

Oplossingsvrij specificeren Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen.

Nadere informatie

De beheerrisico s van architectuur

De beheerrisico s van architectuur De beheerrisico s van architectuur Een overzicht van de ArChimate Risico Extensie versie 0.2 Bert Dingemans Inleiding Het implementeren van een (enterprise) architectuur brengt altijd risico s met zich

Nadere informatie

Virtueel Bouwen met BIM Serge Lefevere (BOECKX. architecture & engineering)

Virtueel Bouwen met BIM Serge Lefevere (BOECKX. architecture & engineering) Virtueel Bouwen met BIM 1 2 ++ CAD: COMPUTER AIDED DESIGN 2D / 3D ++ Van dom model 3 ++ Naar intelligent model Een Bouwwerk Informatie Model is een informatiemodel dat gemaakt en gebruikt wordt bij een

Nadere informatie

de BIM-werkmethodiek Gezocht: BIM-Partners Contactgegevens Ga voor die voorsprong: kom langs! Stap in de toekomst!

de BIM-werkmethodiek Gezocht: BIM-Partners Contactgegevens Ga voor die voorsprong: kom langs! Stap in de toekomst! Dit oriënterende gesprek is geheel vrijblijvend. Bel 0229-291 500 of mail naar bim@schoutentechniek.nl Contactgegevens De Marowijne 47 1689 AR Zwaag Postbus 20 1689 ZG Zwaag T (0229) 29 15 00 F (0229)

Nadere informatie

Stan Roestenberg Bohemen B.V. KYP B.V.

Stan Roestenberg Bohemen B.V. KYP B.V. Stan Roestenberg Bohemen B.V. KYP B.V. Business = B 1 BetTer Business = B 2 New Business = b N Nieuw, slimmer tekenprogramma Basis voor de herstructurering van de bouwbranche Nieuw, slimmer tekenprogramma

Nadere informatie

BIM toepassing van A tot Z. Nieuwbouw Dimence Almelo

BIM toepassing van A tot Z. Nieuwbouw Dimence Almelo BIM toepassing van A tot Z Nieuwbouw Dimence Almelo Programma Welkom Animatie Rol van de opdrachtgever Het Dimence-team 4x een thema Pauze 4x èen thema Borrel Animatie Rol van de opdrachtgever René Siebring

Nadere informatie

Business Scenario. Voorbeeld Archimate Risico Extensie. versie 0.1. Bert Dingemans

Business Scenario. Voorbeeld Archimate Risico Extensie. versie 0.1. Bert Dingemans Business Scenario Voorbeeld Archimate Risico Extensie versie 0.1 Bert Dingemans Administratieve pagina Wijzigingshistorie Versie Datum Auteur Reden wijziging Review historie Naam Afdeling Functie Datum

Nadere informatie

Ingenieurs & BIM. 27 januari 2012

Ingenieurs & BIM. 27 januari 2012 Ingenieurs & BIM 27 januari 2012 Even voorstellen Dik Spekkink adviesbureau voor bouwprocesinnovatie Kwaliteitszorg Bouwprocesinnovatie ICT-beleid in de bouw Veiligheid & Gezondheid BIM Spekkink C&R en

Nadere informatie

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een sterk in verbinden Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een toonaangevend ingenieursbureau. Gespecialiseerd in duurzaam en constructief bouwadvies voor woningbouw en utiliteitsbouw.

Nadere informatie

Proces Werktekening Thema 3

Proces Werktekening Thema 3 Proces Werktekening Thema 3 Voorwoord Zowel landelijke aanbestedingen als die in Europees verband krijgen steeds meer aandacht. De bestaande werkwijze van aanbesteden en de nieuwe werkwijze (innovatie)

Nadere informatie

Ordening van processen in een ziekenhuis

Ordening van processen in een ziekenhuis 4 Ordening van processen in een ziekenhuis Inhoudsopgave Inhoud 4 1. Inleiding 6 2. Verantwoording 8 3. Ordening principes 10 3.0 Inleiding 10 3.1 Patiëntproces 11 3.2 Patiënt subproces 13 3.3 Orderproces

Nadere informatie

Slim bouwen met BIM 11 juni 2014

Slim bouwen met BIM 11 juni 2014 Bouwlokalen initiator Theo Peekstok projectcoördinator / partner multidisciplinair architectenbureau ? (afkomstig van hetnationaalbimplatform.nl ) BIM is gebaseerd op werken middels één model (database)

Nadere informatie

Contractering bij infra-projecten

Contractering bij infra-projecten Contractering bij infra-projecten Mooie voornemens en waarom het toch vaak misgaat Industrieel Management & Advies Roadmap Het contracteringsproces Organisatiemodellen/Contractmodellen 3 contractmodellen

Nadere informatie

Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing

Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing Jan Straatman, Balance & Result Organisatie Adviseurs b.v. 1 i.s.m. Willem Pel, Balance & Result en Hans Hendriks, debimspecialist 15 november 2010 Virtueel bouwen

Nadere informatie

Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011

Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011 Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011 Missie Bouwkwaliteit verhogen door samenwerking in de keten te verbeteren, ondersteund door Bouw Informatie Modellen

Nadere informatie

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen.

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. ERP, CRM, workflowmanagement en documentmanagement systemen, ze hebben één ding gemeen: Veel van de

Nadere informatie

Ton van t Hoff architect directeur. Edwin Buis projectcoördinator. Slim Bouwen met BIM. praktijkervaring met BIM

Ton van t Hoff architect directeur. Edwin Buis projectcoördinator. Slim Bouwen met BIM. praktijkervaring met BIM Ton van t Hoff architect directeur Edwin Buis projectcoördinator Slim Bouwen met BIM praktijkervaring met BIM 1. keuze voor BIM 2. implementatie BIM in bureau 3. voorbeeldprojecten met BIM 4. voorbeeldproject

Nadere informatie

Integrerend samenwerken bij industrieel bouwen

Integrerend samenwerken bij industrieel bouwen Gedeelde kennis geeft meer markt Integrerend samenwerken bij industrieel bouwen NVTB Jaarbijeenkomst 7 november 2002 Introductie P. Huijbregts 1977 afgestudeerd aan TUE, Bouwkunde 1978 Oprichter en directeur

Nadere informatie

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 0 T Inhoud 01 ouwmanagement 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 04 Initiatieffase bij nieuwbouw 05 Schetsfase bij verbouwing of nieuwbouw 06 Voorontwerp

Nadere informatie

3D Modelleren & Virtueel Bouwen

3D Modelleren & Virtueel Bouwen 3D Modelleren & Virtueel Bouwen Balance & Result 3 november 2009 ir.hans Moll Directeur Strukton Engineering Representatie middels 3D-model Bouwkundig Constructief Installaties BIM: Bouw Informatie Model

Nadere informatie

De informatie adapter vormt de basis voor uitwisseling van digitale informatie in projecten waarbij de volgende uitgangspunten gekozen worden:

De informatie adapter vormt de basis voor uitwisseling van digitale informatie in projecten waarbij de volgende uitgangspunten gekozen worden: Op het vlak van informatie uitwisseling tussen bedrijven valt veel te verbeteren. Veel van die verbeteringen vinden hun oorzaak in het niet goed op elkaar aansluiten van de verschillende softwaretoepassingen

Nadere informatie

Slim samenwerken in de bouw ABB omarmt Bouw Informatie Modellering (BIM)

Slim samenwerken in de bouw ABB omarmt Bouw Informatie Modellering (BIM) Slim samenwerken in de bouw ABB omarmt Bouw Informatie Modellering (BIM) Tijdens grote bouwprojecten werken installateurs steeds vaker samen met andere partners, zoals architecten, aannemers en constructeurs.

Nadere informatie

Bijeenkomst 5 maart 2013

Bijeenkomst 5 maart 2013 Bijeenkomst 5 maart 2013 Auteurs: Hans van Hoven (BAM Techniek) Robert Klempau (Cadac Group) De weg naar BIM Programma: Visie Implementatie BIM en categorieën Objectenbibliotheek POC koppeling ETIM 2ba

Nadere informatie

Workshop BIM. Een methodiek met nieuwe kansen 21 juni 2011. Hans Hendriks & Frank Maatje

Workshop BIM. Een methodiek met nieuwe kansen 21 juni 2011. Hans Hendriks & Frank Maatje Workshop BIM Een methodiek met nieuwe kansen 21 juni 2011 Hans Hendriks & Frank Maatje Agenda & Introductie Definitie BIM Essentie BIM : Samenwerken! BIM= BIM model en BIM methodiek Kortom: BIM = hulpmiddel,

Nadere informatie

presentatie VNconstructeurs Staalbouwdag 2012 04-10-2012

presentatie VNconstructeurs Staalbouwdag 2012 04-10-2012 1 Constructieve Veiligheid - Staalbouwdag 2012 Johan Galjaard - voorzitter 2 construeren is een geweldig vak!! STAAL gaat het maken 3 van idee 4 ..door ontwerp. 5 presentatie VNconstructeurs Staalbouwdag

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

Innovatief ondernemen in het sociale domein. Dr. Gertrud Blauwhof MBA Lector Innoverend Ondernemen, publicist & ondernemer

Innovatief ondernemen in het sociale domein. Dr. Gertrud Blauwhof MBA Lector Innoverend Ondernemen, publicist & ondernemer Innovatief ondernemen in het sociale domein Dr. Gertrud Blauwhof MBA Lector Innoverend Ondernemen, publicist & ondernemer Opbouw betoog Innovatief ondernemen in het sociale domein Onderzoek innovatief

Nadere informatie

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 Aannemer als de spil in de keten Een aannemer is de verbindende schakel tussen: Creatieve

Nadere informatie

BIM: van hype naar praktijkintegratie. René Dorleijn

BIM: van hype naar praktijkintegratie. René Dorleijn BIM: van hype naar praktijkintegratie René Dorleijn DACE contactbijeenkomst 25 november 2010 Agenda 1. Introductie Movares 2. Hypecycle 3. BIM in de Bouw- & Infrasector 4. Wat is BIM? 5. Waarom BIM? 6.

Nadere informatie

De toekomst van BIM!? Arjen Adriaanse hoogleraar bouwprocesintegratie & ICT. BIM praktijkdag 21 april 2016

De toekomst van BIM!? Arjen Adriaanse hoogleraar bouwprocesintegratie & ICT. BIM praktijkdag 21 april 2016 De toekomst van BIM!? Arjen Adriaanse hoogleraar bouwprocesintegratie & ICT BIM praktijkdag 21 april 2016 Veel veranderd sinds 1999 2 of toch niet helemaal? Door een efficiëntere gegevensuitwisseling kan

Nadere informatie

BIM in de bouwkolom. Inhoud opgave: 1 Wat is BIM en moet ik er nu al wat mee doen?: 2. 2 BIM vereist een andere wijze van samenwerken: 2

BIM in de bouwkolom. Inhoud opgave: 1 Wat is BIM en moet ik er nu al wat mee doen?: 2. 2 BIM vereist een andere wijze van samenwerken: 2 . Inhoud opgave: 1 Wat is BIM en moet ik er nu al wat mee doen?: 2 2 BIM vereist een andere wijze van samenwerken: 2 3 Hoe was het ook al weer vóór BIM: 2 1 / 18 3.1 Nadelen. 2 4 Hoe gaat samenwerken met

Nadere informatie

BentVoorbeeld. Proces en informatie onderzoek DECLA. consultancy. Versie : 1.0 Datum : 3 juli 2013 Auteur : D.W.F.

BentVoorbeeld. Proces en informatie onderzoek DECLA. consultancy. Versie : 1.0 Datum : 3 juli 2013 Auteur : D.W.F. BentVoorbeeld Proces en informatie onderzoek DECLA consultancy Versie : 1.0 Datum : 3 juli 2013 Auteur : D.W.F. Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 2 INTRODUCTIE... 4 3 OPDRACHTOMSCHRIJVING EN SCOPE... 5 4

Nadere informatie

Hoe kan je op een slimme manier wijzigingen in het 3D model voor iedereen inzichtelijk maken?

Hoe kan je op een slimme manier wijzigingen in het 3D model voor iedereen inzichtelijk maken? Vragen BIMming Business (opgesteld n.a.v. vragen en opmerking 14 juni): Is het mogelijk om een zoekmachine te maken waarmee bepaalde data kan worden teruggevonden in een IFC bestand? Om IFC optimaal te

Nadere informatie

https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over

https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over Samenvatting 'Informatiemanagement en -beleid' zijn voorwaardelijk voor een gezonde en effectieve informatiehuishouding.

Nadere informatie

Beknopt plan van aanpak project centrale huisvesting

Beknopt plan van aanpak project centrale huisvesting BIJLAGE 2 Beknopt plan van aanpak project centrale huisvesting Het vervolgtraject na het raadsbesluit van 1 juli 2010 april 2010 2010011330 Project 3252 - Voorbereidingsfase centrale huisvesting gemeente

Nadere informatie

De begrippen calculeren, begroten en ramen en de toepassingsgebieden

De begrippen calculeren, begroten en ramen en de toepassingsgebieden De begrippen calculeren, begroten en G1020 1 De begrippen calculeren, begroten en ramen en de toepassingsgebieden 1. Inleiding G1020 3 2. Calculeren G1020 3 3. Begroten G1020 3 4. Ramen G1020 4 5. Toepassingsgebieden

Nadere informatie

Kostenbesparing door Systems Engineering bij project Sluiskiltunnel

Kostenbesparing door Systems Engineering bij project Sluiskiltunnel Kostenbesparing door Systems Engineering bij project Sluiskiltunnel Lessons learned Leo van Ruijven, Manager Techniek Ontwikkeling, Croon Tolplein Westerscheldetunnel Sluiskilbrug en sluiskiltunnel 2 Agenda:

Nadere informatie

Bimmen met VBI. aandachtspunten voor samenwerking

Bimmen met VBI. aandachtspunten voor samenwerking aandachtspunten voor samenwerking VBIM01-002 BIM helpt Steeds meer partijen ontdekken dat als BIM juist wordt toegepast dit helpt om bouwprocessen efficiënter te laten verlopen en daardoor sneller en goedkoper.

Nadere informatie

Bureauprofiel. Work, flow, fun

Bureauprofiel. Work, flow, fun Bureauprofiel Work, flow, fun Onze missie Bouwen aan betrouwbare overheidsorganisaties Met een heldere strategie Elke dag een stapje beter Door overdracht van kennis en ervaring Omdat verbeteren en ontwikkelen

Nadere informatie

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering 1. Context en doel Het NLIP heeft tot doel om de elektronische informatie-uitwisseling in de Logistieke Sector in Nederland te verbeteren. En dan niet alleen de informatie-uitwisseling tussen specifieke

Nadere informatie

VMX Architects onderschrijft het uitgangspunt Je kunt net zo vernieuwend zijn in het proces als met het project.

VMX Architects onderschrijft het uitgangspunt Je kunt net zo vernieuwend zijn in het proces als met het project. vmx bouwt Inleiding VMX Architects onderschrijft het uitgangspunt Je kunt net zo vernieuwend zijn in het proces als met het project. Traditioneel zorgt de initiatiefnemer in een bouwproces voor een locatie,

Nadere informatie

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies Faalkosten Uiting, oorzaken, preventie en remedies Hoge faalkosten zijn een probleem voor de bouwsector. Vooral in tijden van laagconjunctuur en krappe marges. In de breedste zin van het woord omvat de

Nadere informatie

Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw

Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw Prof.dr.ir. Marleen Hermans Leerstoel Publiek opdrachtgeverschap in de bouw, TU Delft Managing Partner, Brink Management & Advies mede mogelijk

Nadere informatie

SURVIVAL OF THE FITTEST: 3 MANIEREN OM U AAN TE PASSEN AAN EEN VERANDERENDE OMGEVING

SURVIVAL OF THE FITTEST: 3 MANIEREN OM U AAN TE PASSEN AAN EEN VERANDERENDE OMGEVING SURVIVAL OF THE FITTEST: 3 MANIEREN OM U AAN TE PASSEN AAN EEN VERANDERENDE OMGEVING Praktisch advies voor planners 5 MINUTEN LEESTIJD SURVIVAL OF THE FITTEST: Combineer het sterk concurrerende landschap

Nadere informatie

SE + BIM = integraal BIM?

SE + BIM = integraal BIM? SE + BIM = integraal BIM? Faalkosten Grote gevolgen 2 Faalkosten Kleinere gevolgen 3 Faalkosten Onduidelijke scope Ontwerpfouten Toenemende Complexiteit Communicatie Tijdsdruk 4 Succesvol realiseren Project

Nadere informatie

Business Process Management

Business Process Management Business Process Management Prof. dr. Manu De Backer Universiteit Antwerpen Katholieke Universiteit Leuven Hogeschool Gent Wat is een bedrijfsproces? Een verzameling van (logisch) gerelateerde taken die

Nadere informatie

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR BEVEILIGINGSARCHITECTUUR Risico s onder controle Versie 1.0 Door: drs. Ir. Maikel J. Mardjan MBM - Architect 2011 cc Organisatieontwerp.nl AGENDA Is een beveiligingsarchitectuur wel nodig? Oorzaken beveiligingsincidenten

Nadere informatie

Whitepaper Integratie Videoconferentie. Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business

Whitepaper Integratie Videoconferentie. Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business Whitepaper Integratie Videoconferentie Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business Talk & Vision 2015 Inhoudsopgave 1. Introductie 3 2. Skype for Business/Lync 4 Hoe doen we dat? 4 3. Gebruiksvriendelijke

Nadere informatie

Rapportage Lineage. Introductie. Methode. J. Stuiver

Rapportage Lineage. Introductie. Methode. J. Stuiver Rapportage Lineage Rapportage Lineage J. Stuiver Introductie In elk project is het essentieel om informatie over het project en haar activiteiten voor alle partijen beschikbaar te stellen. Deze informatie

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

De ontwikkelingen bij Stabiplan ondersteunen onze doelstellingen tot procesverbetering...

De ontwikkelingen bij Stabiplan ondersteunen onze doelstellingen tot procesverbetering... KLANT aan het woord 4 De ontwikkelingen bij Stabiplan ondersteunen onze doelstellingen tot procesverbetering... BIM denken, doen en delen met Stabicad Megens Installaties over een grotere orderportefeuille

Nadere informatie

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D Auteur : P. van der Meer, Ritense B.V. Datum : 17 juli 2008 Versie : 1.3 2008 Ritense B.V. INHOUD 1 VERSIEBEHEER...1 2 PROJECT

Nadere informatie

Opgaven - De intelligente organisatie 3 e editie

Opgaven - De intelligente organisatie 3 e editie Opgaven hoofdstuk 1 1. Benoem het voornaamste voordeel van BI voor organisaties. 2. Uit welke processen bestaan de grote en kleine BI cyclus? 3. Wat is het verschil tussen contextuele en transactionele

Nadere informatie

M voorop in DBFM Vanuit het onderhoud risico s beheersen in Nederlandse DBFM contracten. Begeleiders:

M voorop in DBFM Vanuit het onderhoud risico s beheersen in Nederlandse DBFM contracten. Begeleiders: Samenvatting M voorop in DBFM Vanuit het onderhoud risico s beheersen in Nederlandse DBFM contracten. Opgesteld door Marianne Oostveen april 2013 Individueel bedrijfskundig onderzoek in het kader van Executive

Nadere informatie

Van ontwerpen tot fabriceren in BIM

Van ontwerpen tot fabriceren in BIM Van ontwerpen tot fabriceren in BIM Van concept tot exploitatie Create, manage & share digital design information Connect Wi-Fi Netwerk: Uw Informatie Centraal Wachtwoord: congres2015 #BIMCongres15 Agenda

Nadere informatie

Architectuur, Organisatie en Business Cases

Architectuur, Organisatie en Business Cases Architectuur, Organisatie en Business Cases Ervaringen uit de praktijk Jan de Baat CMG Trade, Transport & Industry B.V. Inleiding In de Dynamiek track van LAC 2000 is de problematiek omtrent de alignment

Nadere informatie

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek BouwConnect is powered by BouwConnect: Sneller, Slimmer en Schoner BouwConnect is een samenwerking tussen KPN en De Twee Snoeken met als doel: Alle partijen

Nadere informatie

HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS

HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS EEN PRAKTISCHE AANPAK BUSINESS ANALYSE CENTER OF EXCELLENCE - SYNERGIO Inhoudsopgave 1 HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS... 3 1.1 GEBRUIKEN VERSUS HERGEBRUIKEN... 4 2 STRATEGIE...

Nadere informatie

De meest geschikte contractvorm voor een duurzame natuurvriendelijke oever

De meest geschikte contractvorm voor een duurzame natuurvriendelijke oever De meest geschikte contractvorm voor een duurzame natuurvriendelijke oever Moderne Contract Vormen ing. Maureen de Munck ir. David Wattjes Amsterdam, 6 juni 2013 Natuurvriendelijke oevers Doelen : het

Nadere informatie

Informatiemanagement, -processen en -implementaties

Informatiemanagement, -processen en -implementaties Informatiemanagement, -processen en -implementaties Spelsimulatie en Organisatieverandering imvalues Presentatie Inhoud Introductie Spelsimulatie Aanpak Toepassing Meer informatie Introductie imvalues

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Royal HaskoningDHV biedt u met Virtual Design & Construction (VDC) een unieke methode om integraal

Nadere informatie

Systems Engineering en de Modelgebaseerde aanpak. Eric Burgers

Systems Engineering en de Modelgebaseerde aanpak. Eric Burgers Systems Engineering en de Modelgebaseerde aanpak Eric Burgers 2 Context: Toepassing MBSE in tunnelprojecten Modelprecisie / formaliteit LST 1.2 LST 1.1 Nijverdal (2011) SysML Statisch model Dynamisch model

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Personeelsmanagement HRM

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Personeelsmanagement HRM Exact Synergy Enterprise Krachtiger Personeelsmanagement HRM 1 Inleiding Waar gaat het om? Uw mensen zijn uw meest waardevolle bezit. U spaart tijd noch geld om uw mensen de erkenning te geven die zij

Nadere informatie

Geotechnische onzekerheid een risico

Geotechnische onzekerheid een risico Workshop Geotechnische risico s en contracten Contracten en geotechniek: Rol Geo- Impuls Jan Jaap Heerema Rijkswaterstaat en Voorzitter WG1 Geotechnische onzekerheid een risico Oorzaak onzekerheid: Gebrek

Nadere informatie

Samenvatting. Het ontwerpen van controlemechanismen in netwerkorganisaties vanuit een waardeperspectief

Samenvatting. Het ontwerpen van controlemechanismen in netwerkorganisaties vanuit een waardeperspectief Samenvatting Het ontwerpen van controlemechanismen in netwerkorganisaties vanuit een waardeperspectief Tegenwoordig worden diensten steeds vaker door een netwerk van partijen aangeboden. Als een consument

Nadere informatie

White Paper. CAD koppelen aan Document Control

White Paper. CAD koppelen aan Document Control White Paper CAD koppelen aan Document Control Inhoud Ontwerpfase 3 Constructiefase 4 Inbedrijfstelling fase 5 Gebruiksfase 5 Samenvatting 6 2/8 In dit document wordt uitgelegd waarom Cadac Group integratie

Nadere informatie

Archimate risico extensies modelleren

Archimate risico extensies modelleren Archimate risico extensies modelleren Notatiewijzen van risico analyses op basis van checklists versie 0.2 Bert Dingemans 1 Inleiding Risico s zijn een extra dimensie bij het uitwerken van een architectuur.

Nadere informatie

FUNCTIEGERICHTE OPLEIDING WERKORGANISATOR INFRA 1

FUNCTIEGERICHTE OPLEIDING WERKORGANISATOR INFRA 1 FUNCTIEGERICHTE OPLEIDING WERKORGANISATOR INFRA 1 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 3 2 RANDVOORWAARDEN... 4 3 LEERDOELEN EN DUUR... 5 3.1. BEGROTEN-, BEWAKEN, MEER- EN MINDERWERK 5 3.2. KAM OP PROJECTNIVEAU

Nadere informatie

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Management Advies Automatisering Bouw Huisvesting Vastgoed @brinkgroep NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Als u zoekt naar samenwerking en vertrouwen Specialisten geïntegreerde contracten en

Nadere informatie

Procesmanagement. Waarom processen beschrijven. Algra Consult

Procesmanagement. Waarom processen beschrijven. Algra Consult Procesmanagement Waarom processen beschrijven Algra Consult Datum: 22 oktober 2009 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. WAAROM PROCESMANAGEMENT?... 3 3. WAAROM PROCESSEN BESCHRIJVEN?... 3 4. PROCESASPECTEN...

Nadere informatie

Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009

Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009 Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009 Project Management met Teamcenter 2007 Door: Ramon van Raak Beheert u complexe projecten dan weet u als geen ander dat de projectvoorbereiding de basis legt

Nadere informatie

FUNCTIEGERICHTE OPLEIDING CALCULATOR INFRA 1

FUNCTIEGERICHTE OPLEIDING CALCULATOR INFRA 1 FUNCTIEGERICHTE OPLEIDING CALCULATOR INFRA 1 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 3 2 RANDVOORWAARDEN... 4 3 LEERDOELEN EN DUUR... 5 3.1 BEGROTEN-, BEWAKEN, MEER- EN MINDERWERK 5 3.2 BEGROTEN, PRIJSVORMING EN

Nadere informatie

Innovatief opdrachtgeverschap

Innovatief opdrachtgeverschap Innovatief opdrachtgeverschap CBZ Bouwdag Verpleging en Verzorging Bussum, 6 maart 2008 Inhoud TNO en innovatief opdrachtgeverschap Waarom geïntegreerd contract? Wat kunnen we leren uit andere sectoren?

Nadere informatie

Integratie locatie-informatie in de bouw met BIM

Integratie locatie-informatie in de bouw met BIM Integratie locatie-informatie in de bouw met BIM Dik Spekkink Programmateam BIR Open Geodag, Utrecht, 2 september 2015 Bouw Informatie Raad Overheidsopdrachtgevers Branche-organisaties Architecten Ingenieursbureaus

Nadere informatie

RRBOUWRAPPORT 144. Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen

RRBOUWRAPPORT 144. Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen RRBOUWRAPPORT 144 Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen 2 Handreiking Virtueel Bouwen Aan de slag met BIM, Gewoon doen! Jan Straatman en Willem Pel, Balance & Result Organisatie

Nadere informatie

ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE

ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE EEN ONDERZOEK NAAR DE IMPLEMENTATIE VAN BEST VALUE BINNEN EEN SYSTEMS ENGINEERING OMGEVING STEPHANIE SAMSON BEST VALUE KENNIS SESSIE WESTRAVEN 17 JUNI 09.00 12.00

Nadere informatie

Data Governance van visie naar implementatie

Data Governance van visie naar implementatie make connections share ideas be inspired Data Governance van visie naar implementatie Frank Dietvorst (PW Consulting) deelprogrammamanager Caesar - Vernieuwing Applicatie Landschap Leendert Paape (SAS

Nadere informatie

VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND. 31 augustus 2013

VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND. 31 augustus 2013 VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND 31 augustus 2013 CONTEXT Delfland wordt de komende jaren geconfronteerd met een groeiende interne en externe vraag naar (innovatieve)

Nadere informatie

Onze Visie op Ketenintegratie en BIM. 27 mei 2011

Onze Visie op Ketenintegratie en BIM. 27 mei 2011 Onze Visie op Ketenintegratie en BIM 27 mei 2011 Het was op een donderdagmiddag in Vlaardingen Het was op een donderdagmiddag in Vlaardingen Visie op Keten Integratie De bouw kan gewoon niet doorgaan zoals

Nadere informatie

Stappenplan nieuwe Dorpsschool

Stappenplan nieuwe Dorpsschool Stappenplan nieuwe Dorpsschool 10 juni 2014 1 Inleiding Het college van burgemeester en wethouders heeft op 10 juni 2014 dit stappenplan vastgesteld waarin op hoofdlijnen is weergegeven op welke wijze

Nadere informatie