Aan de slag met de Inspiratielijst NokNok. Jeugdorganisaties

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aan de slag met de Inspiratielijst NokNok. Jeugdorganisaties"

Transcriptie

1 Aan de slag met de Inspiratielijst NokNok Jeugdorganisaties 2013

2 Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie Gustaaf Schildknechtstraat Brussel

3 Inhoudsopgave 1. Inleiding Algemeen... 5 Doel... 5 Benodigdheden... 5 Voorbereiding... 5 Handleiding vorming Vorming... 7 Stap 1: Inleiding Geestelijke Gezondheidsbevordering... 7 Stap 2: Kennismaking met de Inspiratielijst NokNok... 9 Stap 3: Situering van de Inspiratielijst NokNok in de jeugdorganisatie Stap 4: Als het niet klopt in mijn hoofd Stap 5: De sociale kaart Stap 6: Feedbackmoment Bijlagen 1. Knaltips NokNok Stellingen NokNok-ID Aanvullen spelletjes Doe het met NokNok! Invulformulieren: hulpverleningsorganisaties Extra uitleg bij de rol van de leider, jeugdwerker of vrijwilliger Extra uitleg bij de hulpverleningsorganisaties Evaluatieformulier

4 1. Inleiding Aan de slag met de Inspiratielijst NokNok voor Jeugdorganisaties! Met NokNok willen we de geestelijke gezondheid van jongeren van 12 tot 16 jaar bevorderen. Om dit makkelijker te maken hebben we de Inspiratielijst NokNok ontworpen, specifiek voor jeugdorganisaties. In deze training wordt de inhoud van de Inspiratielijst NokNok spelenderwijs voorgesteld. De training is bestemd voor vormingsverantwoordelijken en vormingswerkers. Zij trainen op hun beurt jeugdleiders, jeugdwerkers en vrijwilligers om het sociaal-emotioneel welbevinden van hun jongeren te bevorderen. Iedereen heeft zijn eigen stijl, deze handleiding biedt dus vooral suggesties aan over hoe je met deze vorming te werk kan gaan. Voel je vrij om de methodiek naar je hand te zetten. Want als medewerker van een jeugdorganisatie weet jij best hoe je met de deelnemers van je vorming aan de slag kunt en hen kunt motiveren om ook iets te doen met dit levensbelangrijk thema. NokNok is een campagne gefinancierd door de Vlaamse overheid en uitgewerkt door VIGeZ in samenwerking met diverse partners uit het jeugdwerk en de jongerenhulpverlening. Alvast veel spelplezier! 4

5 2. Algemeen Doel Wat we willen bereiken tijdens deze vorming: leiding, jeugdwerkers en vrijwilligers maken kennis met het project NokNok en de doelstellingen: de geestelijke gezondheid en veerkracht van jongeren versterken. leiding, jeugdwerkers en vrijwilligers maken kennis met de website en het doel van deze website: jongeren ondersteuning bieden bij het bevorderen van hun eigen geestelijke gezondheid. leiding, jeugdwerkers en vrijwilligers leren de inspiratielijst NokNok kennen. leiding, jeugdwerkers en vrijwilligers maken kennis met de termen (geestelijke) gezondheidsbevordering, positieve psychologie, veerkracht, beschermende factoren, draagkracht en draaglast. leiding, jeugdwerkers en vrijwilligers leren actief gebruik te maken van de vier knaltips van NokNok. leiding, jeugdwerkers en vrijwilligers zijn zich ervan bewust dat ze actief kunnen meewerken aan veerkracht en mentaal welbevinden van jongeren aan de hand van spelkeuze. leiding, jeugdwerkers en vrijwilligers weten hoe ze actief aan het werk kunnen gaan met de Inspiratielijst NokNok. Benodigdheden twee wolkjes kaartjes met de knaltips kaartjes met de stellingen pennen en papier kaartjes met situaties spel Gelukzak (verkrijgbaar via de webshop In Petto, Jeugddienst Informatie en Preventie) website: touw van 2 meter magneten (bord) post-its de NokNok-ID Testen: doe het met NokNok Voorbereiding Neem de leidraad goed door, zodat je deze grondig beheerst. Zorg dat alle kaartjes afgedrukt zijn. Knip uit een groot karton/papier twee wolken uit. Druk voldoende testen af en invulformulieren. Breng voldoende schrijfmateriaal mee (naargelang aantal deelnemers). Vraag de nodige promotiematerialen op bij het Lokaal Gezondheidsoverleg in jouw buurt (www.vlaamselogos.be) of bij het VIGeZ (www.vigez.be). 5

6 Handleiding: vorming De NokNok vorming bestaat uit zes stappen: Stap 1 geeft informatie over de kernbegrippen van NokNok, met name werken aan veerkracht en draagkracht, en de beschermende factoren voor geestelijke gezondheid versterken. Dit kan gebundeld worden in de term geestelijke gezondheidsbevordering. Stap 2 laat de deelnemers op een speelse wijze kennis maken met de Inspiratielijst NokNok. Stap 3 bekijkt hoe de deelnemers de NokNok Inspiratielijst kunnen toepassen in hun groep. Stap 4 gaat in op moeilijke situaties en hoe je kan reageren op problemen of jongeren die zich niet goed in hun vel voelen. Stap 5 maakt de deelnemers vertrouwd met mogelijke hulpbronnen Stap 6 bestaat uit de afronding en evaluatie van de vorming door de deelnemers Per stap wordt telkens een woordje uitleg gegeven over de te gebruiken werkvorm en/of de nodige theorie. Daarna volgt een tekst naast het tekstballonnetje, die gebaseerd is op die bovenstaande uitleg, maar een concrete leidraad biedt om de groep aan te spreken. Dit hoeft niet letterlijk gevolgd te worden, maar dient als ondersteuning om vlot met de vorming aan de slag te gaan. 6

7 3. Vorming NokNok Stap 1: inleiding geestelijke gezondheidsbevordering In deze stap maken deelnemers kennis met elkaar en leren ze de achtergrond van NokNok kennen: het belang van je eigen draagkracht en de beschermende factoren te versterken. Dit wordt ook geestelijke gezondheidsbevordering genoemd. Kennismakingspel speeddating: laat de deelnemers per twee voor elkaar zitten. Vooraleer te starten met de vorming speel je eerst kort het kennismakingsspel speeddating. Geef hierbij elke deelnemer vijf minuten tijd om elkaar te leren kennen. en. Laat de deelnemers nadien doorschuiven tot iedereen de kans heeft gekregen om elkaar beter te leren kennen. Inleiding: Laat alle deelnemers na de speeddating in een kring zitten. Leid de vorming kort in via een krantenkop, stelling of filmpje. Mogelijke krantenkop die je kan gebruiken is Geluksgevoel bij de Vlaming is gedaald (bron filmpje en artikel: Wij werden gecontacteerd door het NokNok team. NokNok is een campagne voor 12 tot 16 jarigen die een bijdrage wil leveren aan de geestelijke gezondheid van jongeren. In de krant vonden wij een verontrustende krantenkop Geluksgevoel bij de Vlaming is gedaald. Vanuit die krantenkop hebben we beslist om bij jullie hulp in te roepen. Vragenronde: Stel vragen en laat de deelnemers antwoorden schrijven op post-its. Laat elke deelnemer zijn antwoorden in het juiste wolkje draaglast of draagkracht plakken. Ga vervolgens dieper in op draagkracht aan de hand van sturende vragen. Hou nadien in elke hand een wolk vast. Tijdens de uitleg kan je jezelf presenteren als een weegschaal, waarmee je illustreert dat draagkracht helpt om de draaglast te dragen. Om ons te helpen aan de slag te gaan met dit verontrustend nieuws, zouden we jullie graag enkele vragen stellen. Wat zijn volgens jullie de oorzaken van het dalend geluksgevoel? Wat geeft jou stress? Wat maakt jou ongelukkig? Waarom moet jij soms gaan kloppen bij een ander? De meeste woorden die jullie hebben aangehaald kan je plakken op het wolkje draaglast. Je kan dit vergelijken met een onzichtbare rugzak die mensen met zich meeslepen en die hen een ongelukkig gevoel kan geven. Een gevoel dat ervoor zorgt dat ze zich niet langer fit in hun hoofd voelen. Hoe zorg jij ervoor dat jij je goed in je vel voelt? Hoe ga je om met problemen? Bij wie zoek je steun? Heb je iemand om hierover te praten? Heeft het delen van problemen een impact? Hoe kom je tot rust? Wat maakt jou ontspannen? 7

8 Wat jullie hier genoteerd hebben, behoort ort tot het wolkje draagkracht. Denk hierbij aan een weegschaal: de draagkracht helpt om het onevenwicht veroorzaakt door de draaglast terug in balans te brengen. De mate dat je over draagkracht beschikt hangt af van jouw vroegere succeservaringen, goede vrienden, goede relatie met de ouders, optimistische tische ingesteldheid, ). In die draagkrachtwolk vind je dus jouw beschermende factoren voor een goede geestelijke gezondheid. Deze zaken kunnen we versterken. Heel vaak wordt enkel aandacht aan deze beschermende factoren gegeven vanuit de bescherming die ze bieden tegen het ontstaan van psychische klachten en stoornissen. Maar dit is eigenlijk een heel enge benadering wat als we die beschermende factoren versterken, verhogen we onze levenskwaliteit en voelen we ons beter in ons vel. Je moet dus niet wachten op problemen om aan geestelijke gezondheid te werken. Dit is precies waar geestelijke gezondheidsbevordering voor staat: mensen sterker maken en ze tools in handen geven om hun eigen krachten verder uit te bouwen. Eventueel: Bij gezonde mensen is dus ook verbetering mogelijk. Geestelijk gezond zijn bestaat eigenlijk uit een negatief en een positief aspect. Het negatieve verwijst naar de psychische klachten en stoornissen. Het positieve wijst op het welbevinden, en dus de mate waarin je als persoon kan genieten van de mogelijkheden die voor jou in het leven van belang zijn, en dit is dus afhankelijk van die beschermende factoren In de campagne van NokNok gaan we de beschermende factoren bij jongeren bevorderen. Heel wat psychische problemen kunnen op dergelijke manier worden vermeden. NokNok doet dit ondermeer door handvatten te bieden aan jongeren om hun eigen beschermende factoren te versterken. Alle informatie vind je terug op de website Op de site vinden jongeren tips, opdrachten en info om zelf aan de slag te gaan met hun geestelijke gezondheid. Vele van de groepsactiviteiten die jullie nu al toepassen kunnen jongeren helpen hun welbevinden te verbeteren, sterker in hun schoenen te staan, en te werken aan hun geestelijke gezondheid. Maar om de link met het werken aan geestelijke gezondheid en veerkracht duidelijker te leggen ontwikkelde het NokNok team een Inspiratielijst NokNok. Deze Inspiratielijst is op maat gemaakt van leiders vrijwilligers en jeugdwerkers uit jongerenorganisaties, en biedt activiteiten aan die jongeren helpen oplossingsgericht te werken, methodes uit te bouwen om hun zelfvertrouwen te versterken, en, hun grenzen te verleggen, te ontspannen,.... Die spelletjes kunnen jullie terugvinden in de Inspiratielijst NokNok. De spelletjes zijn ingedeeld aan de hand van de knaltips: ik (k) en mezelf; mijn grenzen; reken op anderen; tijd voor mezelf. Knaltips: deel de kaartjes met stellingen uit aan leiders, vrijwilligers en jeugdwerkers. Deze moeten de stellingen en hun eigen ideeën (uit de wolk draagkracht ) met de juiste knaltip linken door de stellingen en ideeën in de juiste kolom te plaatsen. Pik er nadien enkele stellingen uit om te bespreken. Ik (k)en mezelf iedereen is verschillend Mijn grenzen probeer eens iets nieuws Reken op anderen Tijd voor mezelf nood om te praten beweeg vergelijk je niet met een droomwereld durf nee zeggen gedachten delen verwen 8

9 aanvaard wat je goed en minder goed kan zelfvertrouwen leer uit je fouten respect eet gezond avontuur vriendschap je inzetten voor anderen De doelgroep van de inspiratielijst NokNok zijn vrijwilligers, leiders en jeugdwerkers die jongeren tussen 12 en 16 willen helpen het beste uit zichzelf te halen en zich goed in hun vel te voelen. Waarom is die leeftijd 12 tot 16 zo cruciaal? Mogelijk antwoord: jongeren worden geconfronteerd met grote levensveranderingen. Je krijgt als jongere meer verantwoordelijkheden, jouw lichaam verandert, jouw interesses veranderen, je wordt verliefd, er is meer sociale druk van jouw leeftijdsgenoten (je moet tof sociaal en cool zijn), ouders (je moet goede punten behalen), leerkrachten (moeilijkere taken en toetsen), Dit zijn allemaal gebeurtenissen waartegen je dankzij de beschermende factoren beter gewapend bent. Het is goed om reeds op vroege leeftijd te werken aan jouw draagkracht, want uiteindelijk zal je in jouw verdere leven altijd op uitdagingen blijven botsen zoals stress, moeilijkheden op het werk, verantwoordelijkheid voor jouw gezin, Door het werken op vroege leeftijd aan beschermende factoren zal je je in de toekomst ook beter in jouw vel voelen. Stap 2: kennismaking met de Inspiratielijst NokNok Aan de hand van een aantal spelletjes maken de deelnemers kennis met de Inspiratielijst NokNok NokNok-ID: Laat de leiding, jeugdwerkers en vrijwilligers elk een spelletje noteren en linken aan de knaltip(s). Al snel zal duidelijk worden dat met één spel meerdere knaltips beantwoord worden. Zoek samen met hen naar de knaltip die minder sterk aan bod komt in hun jeugdorganisatie. Je kan dit doen door ze kruisjes te laten plaatsen op de NokNok-ID van hun jeugdorganisatie (zie bijlage). Laat enkele deelnemers het spel en de keuze van de knaltips verduidelijken. Maak duidelijk dat ze aan de hand van de Inspiratielijst NokNok hieraan kunnen werken. Laat de deelnemers ook een spel uitschrijven, dit kan een meerwaarde bieden aan de huidige NokNok- inspiratielijst. Wanneer jullie door de Inspiratielijst NokNok bladeren, zullen jullie al snel veel spelletjes herkennen. Dit betekent dus dat jullie al goed bezig zijn. Noteer elk op een blaadje een aantal spelletjes die volgens jou aansluiten bij de knaltips, plaats een kruisje onder de knaltip waarbij dit past, bij de juiste stelling, op de NokNok-ID. Zo krijgen we een overzicht van welke onderdelen van de knaltips al grondig aan bod komen en welke minder, en waar dus nog aan gewerkt kan worden. Selecteer nadien op de achterkant van het blad een spelletje die jullie reeds spelen met de jeugdorganisatie. Geef hierover een woordje uitleg en leg uit waarom dit spel de geestelijke gezondheid van 9

10 jongeren bevordert. De makkelijkste manier hierbij is om op te schrijven op welke knaltip(s) het spel inwerkt en op welke manier. Inspiratielijst NokNok: er worden enkele spelletjes gespeeld uit de Inspiratielijst NokNok: Knuffeltikkertje, de Gelukzak, Kringzit, Anti-Fit-O-Meter en De Muur. Elke spelletje wordt gerelateerd aan de knaltip en besproken. Spel 1: Knuffeltikkertje Knuffeltikkertje: om de groep wat los te krijgen start je met het spel Knuffeltikkertje. Duid hiervoor twee tikkers aan. Wie getikt is blijft staan, je kan wel bevrijd worden aan de hand van knuffels. Er wordt achtereenvolgens gebruik gemaakt van drie soorten knuffels: (1) de Eskimoknuffel (neusje-neusje), neusje), (2) de Hotdogknuffel (één persoon tussenin de knuffel) en (3) de Berenknuffel (knuffel met minstens twee personen). Als begeleider bepaal jij telkens welk soort knuffel gehanteerd moet worden. Laat de deelnemers de activiteit linken aan de knaltip(s). En laat ze telkens hun keuze uitleggen. Bespreking met de leden: Deze activiteit valt in de Inspiratielijst NokNok onder de knaltip ik (k)en mezelf, omdat via knuffels respect en genegenheid tot uiting komen en het zich gerespecteerd en graag gezien voelen het zelfvertrouwen versterkt. Je kan het ook plaatsen onder de knaltip Mijn grenzen, omdat hier fysieke aanraking als grensverleggend aanzien kan worden. Sturende vragen hierbij kunnen zijn: Aan welke knaltip(s) zou je dit spelletje linken? Wat vind jij leuk aan knuffels? Waarom zijn die belangrijk? Wanneer geef je iemand een knuffel? Spel 2: De Gelukzak De Gelukzak: je legt kort uit dat het spel De Gelukzak geïnspireerd is op de principes van geestelijke gezondheidsbevordering en dat het jongeren activiteiten aanbiedt waarin de knaltips verwerkt zijn. Je licht kort toe dat het een dambordspel is met doe- en denkopdrachten, en dat er nu enkele doe- opdrachten aan bod komen. Laat iemand van de deelnemers een kaartje trekken. Naargelang de beschikbare tijd kan je de deelnemers meerdere kaartjes laten trekken. De jongere die getrokken heeft kiest de volgende kandidaat. Laat de deelnemers elke doe-opdracht linken aan een knaltip. Bespreking met de leden: In de Inspiratielijst NokNok valt dit spel onder de knaltip ik (k)en mezelf, aangezien jongeren tijdens deze opdrachten oplossingsgericht te werk gaan. Let wel op dat de voor de individuele doe-opdrachten opdrachten ook andere knaltips aan bod komen. Spel 3: Kringzit Kringzit: alle deelnemers moeten op elkaars schoot gaan zitten in een kring, en dit zonder te vallen. Wanneer neer ze zitten, verplicht je alle deelnemers om naar voor te lopen, naar achteren, naar links en naar rechts. Bespreek deze opdracht door ze te linken aan knaltips. Bespreking met de leden In de Inspiratielijst NokNok valt dit spel onder de knaltip reken op anderen, omdat dit spel ervoor zorgt dat de jongeren moeten samenwerken. Sturende vragen hierbij kunnen zijn: 10

11 Aan welke knaltip(s) zou je dit spelletje linken? Wat is hier belangrijk om deze opdracht succesvol uit te voeren? Waar liep het goed/fout? Wat zijn de voordelen aan samenwerken? Spel 4: Anti-Fit-O-Meter Anti-Fit-O-Meter: maak duidelijk dat bij dit spel ontspannen en verwennen centraal staat. In deze activiteit moeten jongeren standjes opbouwen waar ze anderen helpen ontspannen. Om dit te illustreren geef je de deelnemers in deze vorming de opdracht om de persoon naast zich ongeveer vijf minuten te verwennen. Na die vijf minuten draai je de rollen om, zodat iedereen eens verwend is geweest. Bespreking met de leden: In de Inspiratielijst NokNok wordt deze activiteit gerelateerd aan de knaltip tijd voor mezelf, aangezien hier het ontspannen centraal staat, genieten, even niks doen, Sturende vragen hierbij kunnen zijn: Wat vond je zo leuk aan deze opdracht? Vind jij van jezelf dat je voldoende aandacht besteedt aan ontspannen? Wat doe je dan om jou te kunnen ontspannen? Waarom is het zo belangrijk dat je daar af en toe eens tijd voor neemt? Spel 5: De Muur De Muur: iedere deelnemer moet over een muur of hindernis kruipen, zonder dat deze muur geraakt wordt. Dit kan enkel gebeuren door goed samen te werken en elkaar te ondersteunen. Deze muur kan een echte muur zijn, maar je kan ook een muur construeren door een touw te spannen op ongeveer één meter hoogte. Bespreking met de leden: In de Inspiratielijst NokNok valt deze activiteit onder de knaltip mijn grenzen, omdat hier de jongeren worden uitgedaagd hun lichaam over te laten in de handen van anderen. Dit vraagt durf. Je kan dit evengoed plaatsen onder de knaltip reken op anderen. Je bent als deelnemer verplicht hulp vragen, anders zal je in deze opdracht niet slagen. Sturende vragen hierbij kunnen zijn: Hoe geraak je het best over de muur? Wat vind je leuk aan deze opdracht? Vind je het gemakkelijk om te rekenen op anderen? Slotoefening Methode: om de sessie af te sluiten laat je iedereen in een kring zitten, met in het midden de postkaartjes van NokNok. Geef elke deelnemer de kans om voor de persoon links en 11

12 rechts van zich een complimentje te schrijven, of eventueel te schrijven wat die persoon goed heeft gedaan tijdens de vorming. In de Inspiratielijst NokNok valt dit onder ik (k)en mezelf. Maak duidelijk dat complimentjes helpen om het zelfvertrouwen te versterken. Laat iedereen bij voorkeur hun complimentjes schrijven op de postkaartjes van NokNok. Sturende vragen hierbij kunnen zijn: Vind je het leuk om complimentjes te krijgen? Geef jij vaak complimentjes aan jouw vrienden? Waarom wel/waarom niet? Stap 3: situering van de Inspiratielijst NokNok in de jeugdorganisatie Hier wordt concreet gekeken hoe de NokNok Inspiratielijst gebruikt kan worden door de deelnemers. Methode: Laat iedereen in de kring zitten en voer kort een discussie. Samen met jullie gaan we nu zoeken naar ideeën om deze Inspiratielijst NokNok actief toe te passen in de jeugdorganisatie. Je kan dit doen aan de hand van themadagen. Mogelijke voorbeelden kunnen zijn: tijd voor jezelf - dag of complimentjesdag. Deze vorming kan geïntegreerd worden in een leidingweekend. Je kan het ook eventueel combineren met een dag uit de mensenrechtenkalender: Internationale dag van de Jeugd (20 augustus), dag van de Geestelijke Gezondheid (10 oktober), Internationale dag van het Kind (20 november). Sturende vragen discussie: Hoe denken jullie met deze lijst aan de slag te kunnen gaan in de jeugdbeweging? Wat zijn de drempels? Hoe kan je die drempels overwinnen? Met wie zouden jullie kunnen samenwerken? Stap 4: Als het niet klopt in mijn hoofd. Deze stap geeft enkele voorbeelden van moeilijke situaties en hoe de deelnemers kunnen omgaan met moeilijke problemen. Meerkeuzetest: doe het met NokNok: Het deel als het niet klopt in mijn hoofd zullen we illustreren aan de hand van de meerkeuzetest: doe het met NokNok (bijlage pagina 17). Laat de vragenlijst in groepjes van vier beantwoorden. Motiveer de deelnemers om het best mogelijke antwoord te zoeken. Vaak zijn er verschillende antwoorden correct. Profiteer hiervan om een discussie uit te lokken. Vraag aan de deelnemers of ze al vergelijkbare situaties hebben meegemaakt. Als leider, vrijwilliger of jeugdwerker in een jeugdorganisatie komen jullie vaak in aanraking met jongeren die zich niet goed voelen in hun vel en die misschien hulp nodig hebben. Deze situaties zijn meestal niet gemakkelijk om 12

13 Tip: mee om te gaan. Belangrijk is dat we hier even bij stilstaan. Dit doen we aan de hand van de meerkeuzetest doe het met NokNok. Probeer het best mogelijke antwoord aan te duiden. Nadien zullen we dit per groep overlopen. In bijlage 7 vind je extra uitleg bij de rol van de begeleider, jeugdwerker of vrijwilliger Bespreking van de meerkeuzetest: doe het met NokNok Situatie Vanessa Zowel b, c als d kunnen goede antwoorden zijn. Het beste antwoord is d. De hoofdanimator neemt Vanessa apart en vraagt haar hoe ze aan de brandwonden komt. De hoofdanimator kan dan contact opnemen met de verantwoordelijken voor eventuele doorverwijzing. Je kan als leider ook proberen om er zelf mee te praten, maar doe dit dan op een gepaste manier. Laat Vanessa rustig haar verhaal doen, en probeer over dit verhaal niet te oordelen. Geef vervolgens deze informatie door aan de hoofdverantwoordelijke. C is de minst goede oplossing van de drie omdat het probleem niet discreet wordt aangepakt. Er zijn meteen teveel mensen op de hoogte. Situatie cannabisgebruik Het beste antwoord is de combinatie van b en f. Het vertrekpunt is dat drugs (en dus ook cannabis) verboden is. Het best heb je dus als jeugdbeweging een eigen drugbeleid waarin je stap voor stap tot een probleemoplossing komt. Je mag wel het probleem zelf oplossen. Als leiding voer je best een gesprek met het groepslid en met de ganse afdeling over dit voorval. Tijdens het gesprek pols je naar de frequentie van het gebruik en de motivatie (groepsdruk, problemen vergeten, ). Vernietig nadien de drugs met een ooggetuige (twee personen van de leiding) zodat jij niet verantwoordelijk wordt geacht voor drugsbezit. Registreer het voorval ook in de afdelingsadministratie. C: je bent als leider niet verplicht om de ouders te contacteren, maar indien het om frequent gebruik gaat, kiezen jeugdbewegingen er vaak voor om dit te verplichten. Situatie Tom deel 1 C is het beste antwoord. Het is heel belangrijk dat zo n storend gedrag actief wordt aangepakt zodat de groepssfeer niet wordt ondermijnd. Probeer aan Tom uit te leggen waarom zijn gedrag moet veranderen en leg uit dat je begrip hebt voor wat hij doormaakt. Neem deze situatie ernstig en geef Tom advies omtrent hulpverleningsinstanties die hem kunnen helpen, of stuur Tom door naar de hoofdverantwoordelijke zodat zij hem verder kunnen helpen. Situatie Tom deel 2 Antwoord d is de beste oplossing als de situatie lang duurt. Belangrijk bij het praten met Tom is dat je zijn situatie niet veroordeelt. Wees neutraal tijdens het luisteren en maak vooral duidelijk dat Tom hulp kan krijgen. Antwoord e kan een tussentijdse, niet onbelangrijke oplossing zijn. Dit is een belangrijke vorm van conflicthantering. Je zoekt dus actief samen met de betrokken partijen naar de 13

14 gevoelens en behoeften die schuilen achter verwijten en eisen. De jongeren kunnen Tom duidelijk maken waarom zijn gedrag zo storend is. Stuur het gesprek hierbij zodanig dat de slachtoffers en Tom tot bemiddeling komen. Dit kan ondermeer door ze concrete afspraken met elkaar te laten maken zodat het gesprek eindigt met een win-win-overeenkomst. Situatie Lientje Antwoord c is de beste oplossing. Dergelijke voorvallen worden best op een zo discreet mogelijke manier behandeld. Meteen informatie doorgeven aan een hoofdverantwoordelijke zorgt er ook voor dat er sneller initiatief op maat genomen wordt. Situatie David C: strikt genomen 'moet' de leiding niets doen, zij zijn leid(st)er(s) in een jeugdbeweging en hebben het engagement opgenomen om goede activiteiten in elkaar te steken en een leuke tijd te bezorgen aan de leden. Ze zijn geen welzijn- of preventiewerkers. In deze specifieke situatie neem je echter toch best meteen contact op met de hoofdverantwoordelijke. Deze kan dan contact opnemen met het vertrouwenscentrum, dat ervoor zorgt dat David hulp aangeboden krijgt op maat. Langdurige neerslachtigheid wijst immers op diepere problemen dan enkel een dipje, vandaar dat professionele hulp aangewezen lijkt om verdere gevolgen te vermijden. In tegenstelling tot een dipje kan een depressie tenslotte steeds erger worden, en weinig jongeren raken er zelfstandig uit. Antwoorden zoals praten met David (a) en jezelf informeren over depressies bij jongeren (b) zijn ook van belang, als anticipatie op het uitvoeren van c. Geef op het einde nog kort deze algemene tips mee omtrent begeleiding van jongeren: Probeer steeds met de jongere te praten Oordeel niet, elk gedrag vindt plaats met een reden Informeer je, of neem contact op met een hoofdverantwoordelijke Neem niet teveel verantwoordelijkheid op jou. Onthoud dat je geen welzijnwerker bent. Stap 5: De sociale kaart Deze laatste stap maakt de deelnemers vertrouwd met de mogelijke hulpbronnen. Quiz rond hulpverleningsorganisaties: in stap 5 leg je uit dat de Inspiratielijst NokNok via de Hulpverleningscarrousel ook de mogelijkheid aanbiedt om kennis te maken met hulpverleningsorganisaties op een speelse manier. Leg uit dat dit een vorm van speeddating is van de jongeren met de standjes van de hulpverleningsorganisaties. Vervolgens herhaal je kort de mogelijke hulpverleningsorganisaties aan de hand van een kleine quiz. Verdeel de groep in groepjes van drie en geef ze een kaartje waarop ze een overzicht krijgen van de hulpverleningsorganisaties. Lees de stellingen voor en leg uit aan de deelnemers dat ze voor elke stelling de juiste hulpverleningsorganisaties moeten aankruisen. Licht vooraf kort de afkortingen toe en leg uit dat Awel de nieuwe naam is voor de Kinderen-of jongerentelefoon. Tip: Bekijk de extra informatie omtrent de hulpverleningsorganisaties in bijlage 8. 14

15 Antwoordformulier: stelling antwoord 1 Hier kan je gratis en zonder afspraak naar toe met vragen rond depressie 2 Mijn vriend heeft een alcoholprobleem en ik zit met vragen. Ik zou het liefst anoniem die vragen stellen. 3 Ik voel met wat verward. Ik heb nood om met iemand te praten en wil dit liever niet doen met vrienden of kennissen. 4 Ik ben slachtoffer van seksueel misbruik. JAC JAC/Druglijn/CGG Tele-onthaal/Awel JAC/CAW 5 Ik heb moeilijkheden met het verwerken van mijn cursus. 6 Wij zijn 24/24 beschikbaar. CLB Tele-onthaal/zelfmoordlijn 7 Je wil praten over het feit dat je gepest wordt. Tele-onthaal/Awel/JAC 8 Ik wil informatie over een studierichting die ik wil volgen. Ik weet niet goed of deze keuze haalbaar is met mijn capaciteiten. 9 Ik moet een schoolwerkje maken over tienermoeders en ik zoek hier informatie over. 10 Een groepslid gedraagt zich tijdens mijn activiteiten agressief. CLB JAC Niet vereist Om het exacte aanbod te weten van de hulpverleningsorganisaties in jullie regio, kunnen jullie altijd contact opnemen met het Lokaal Gezondheidsoverleg van jouw streek. Je kan jouw Logo opzoeken via de site 15

16 Stap 6: Feedbackmoment Methode: Deel aan iedereen een evaluatieformulier uit, zie bijlage 9. Ziezo, hiermee zijn we aan het einde gekomen van onze vorming over de Inspiratielijst van NokNok. Ik hoop dat jullie een aantal zaken hebben opgestoken over hoe onze activiteiten kunnen helpen om jongeren beter in hun vel te laten voelen en actief aan hun draagkracht en beschermende factoren te werken. De Inspiratielijst NokNok is beschikbaar op Graag krijgen we de ingevulde evaluatieformulieren van jullie terug. 16

17 4. Bijlagen 17

18 Bijlage 1: Knaltips NokNok Knip telkens uit op de stippellijntjes! IK (K)EN MEZELF MIJN GRENZEN REKEN OP ANDEREN TIJD VOOR MEZELF 18

19 Bijlage 2: Stellingen voor bij de knaltips iedereen is verschillend vergelijk jezelf niet met de droomwereld aanvaard wat je goed en minder goed kan zelfvertrouwen probeer eens iets nieuws durf nee zeggen leer uit jouw fouten avontuur nood om te praten gedachten delen respect vriendschap beweeg 19

20 eet gezond je inzetten voor andere verwen 20

21 Bijlage 3: Nok Nok-ID Naam van jouw jeugdorganisatie: IK (K)EN MEZELF MIJN GRENZEN REKEN OP ANDEREN TIJD VOOR MEZELF Iedereen is uniek Neen tegen mezelf Praten met elkaar Verwen jezelf Zelfvertrouwen Alcohol/drugs Elkaar helpen Denk niet aan jouw zorgen Zelfaanvaarding Neen tegen de groepsdruk Op elkaar steunen Neem tijd om te bewegen Zelfbeeld Iets nieuws proberen Samen genieten Eet gezond Je goed voelen Creativiteit Onderhandelen Vind evenwicht in wat moet en wat je graag doet Oplossingsgericht werken Fouten maken mag Afspraken maken Wees niet te streng voor jezelf Opkomen voor jezelf Elkaar respecteren Zet jou in voor de andere Geef niet op! 21

22 Bijlage 4: Aanvullen spelletjes Link een spel die jullie reeds spelen in jullie jeugdorganisatie met de knaltips van NokNok Naam spel: Uitleg spel: Knaltip(s)+ motivatie: 22

23 Bijlage 5: Doe het met NokNok DOE HET MET NOKNOK! Omcirkel wat jij de beste oplossing vindt. Leider: Tijdens waterspelletjes op kamp zag ik brandwonden op Vanessa s rug. Het waren mooie ronde vlekken; onnatuurlijk ronde vlekken, als van een uitgeduwde sigaret. a. Ik ga er niet op in. b. Ik spreek haar aan. c. s Avonds op de teamvergadering deel ik mijn waarnemingen en vermoedens met de andere animatoren. d. Ik ben discreet en licht alleen de hoofdanimator in. e. Ik neem zelf initiatief en ik contacteer de ouders. Leider: Tijdens ons kamp heb ik een groepslid betrapt op het roken van een jointje. a. Je geeft het groepslid een verwittiging. b. Je voert een gesprek met het groepslid. c. Je neemt meteen contact op met de ouders. d. Je verwijst het groepslid door naar een hulpverleningsorganisatie. e. Het groepslid wordt onmiddellijk geschorst. f. Je neemt de drugs af, en vernietigd dit met een medeleider. Leider: Tom is echt een sfeerbederver voor de andere groepsleden. Tijdens de activiteiten komt hij vaak agressief uit de hoek en kan nogal vaak arrogant reageren. Hij is niet langer geliefd in de jeugdbeweging. Jij als leider weet echter wel dat Tom thuis heel wat problemen heeft en dat zijn negatief gedrag ook plaatsvindt buiten de jeugdbeweging. Tom heeft een mama met een alcoholprobleem (dat was al duidelijk toen ze hem kwam ophalen). Ook op financieel vlak verloopt het daar niet goed). Tom zijn gedrag is dan ook vaak een schreeuw naar aandacht. a. Je veronderstelt dat het probleem zichzelf oplost. Je vindt zelf dat Tom een beetje marginaal is. Na verloop van tijd zal Tom dus waarschijnlijk buiten gepest worden. b. Je probeert hem over te plaatsen, misschien ligt het probleem bij de groep. c. Je probeert met Tom te praten, en meldt het probleem aan een hogere instantie (hoofdverantwoordelijke). d. Je schorst Tom. Hij verziekt toch maar de sfeer. 23

Het klopt in mijn hoofd!

Het klopt in mijn hoofd! PERSBERICHT Brussel, 21 september 2011 Het klopt in mijn hoofd! Sinds 2009 vulden ruim 140.000 mensen de zelftest in over mentaal welbevinden op de website van de Vlaamse overheid, www.fitinjehoofd.be.

Nadere informatie

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfmoordgedachten Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfmoordgedachten Zelfmoordlijn 1813 Die kan je bellen, chatten of mailen als je aan zelfdoding denkt. Op de website

Nadere informatie

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfdoding en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfdoding De Zelfmoordlijn tel. 02 649 95 55 www.zelfmoordlijn.be Werkgroep Verder Voor wie achterblijft na

Nadere informatie

NokNok Het klopt in mijn hoofd Campagne rond mentaal welbevinden bij jongeren (12-16)

NokNok Het klopt in mijn hoofd Campagne rond mentaal welbevinden bij jongeren (12-16) NokNok Het klopt in mijn hoofd Campagne rond mentaal welbevinden bij jongeren (12-16) (VIGeZ) Inhoud Wat Achtergrond Relevantie De website Inspiratiegids Lokale ondersteuning Wat Campagne van de Vlaamse

Nadere informatie

Workshops geestelijke gezondheid. Locoregionale uitvoering Vlaams Actieplan Suïcidepreventie Oost-Vlaanderen

Workshops geestelijke gezondheid. Locoregionale uitvoering Vlaams Actieplan Suïcidepreventie Oost-Vlaanderen Workshops geestelijke gezondheid Locoregionale uitvoering Vlaams Actieplan Suïcidepreventie Oost-Vlaanderen Work shop Voel je goed met NokNok! Je goed in je vel voelen en sterk in je schoenen staan, kan

Nadere informatie

JIJ EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGDZORG

JIJ EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGDZORG JIJ EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGDZORG 2 JIJ EN HET ONDERSTEUNINGSCENTRUM JEUGDZORG / 3 INLEI DING In deze brochure vind je informatie over het Ondersteuningscentrum jeugdzorg. We leggen uit wat het

Nadere informatie

EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGdZORG

EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGdZORG EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGdZORG 2 Inleiding In deze brochure vind je informatie over het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg. We leggen uit wat het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg is, wie er werken

Nadere informatie

Vormingsaanbod geestelijke gezondheid

Vormingsaanbod geestelijke gezondheid Pantone 430C Pantone 7426C Vormingsaanbod geestelijke gezondheid Eenheid voor Zelfmoordonderzoek Locoregionale Uitvoering Vlaams Actieplan Suïcidepreventie Oost-Vlaanderen Hoe blijf jij fit in je hoofd?

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Fit in je Hoofd, Goed in je Vel.

Fit in je Hoofd, Goed in je Vel. Fit in je Hoofd, Goed in je Vel. Goed in je vel zitten Vandaag: 1) Wat is geestelijk gezond? 2) Fit in je Hoofd en 10 positieve stappen 3) Slot en doel 1) Wat is geestelijk gezond? Wie zich mentaal goed

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Fit in je Hoofd, Goed in je Vel.

Fit in je Hoofd, Goed in je Vel. Fit in je Hoofd, Goed in je Vel. Goed in je vel zitten Vandaag: 1) Wat is geestelijk gezond? 2) Fit in je Hoofd en 10 positieve stappen 1) Wat is geestelijk gezond? Wie zich mentaal goed voelt kan zijn

Nadere informatie

Evaluatie Rots & Water

Evaluatie Rots & Water Evaluatie Rots & Water Training Weerbaarheid Groep 8 St. Jozefschool Locatie Tarcisius Schooljaar 2003/2004 Door: Linda Geraeds Sociaal Cultureel Werker Docente Weerbaarheid Rots en Water Trainer CMWW

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

INFO LOKAAL. ondersteuning voor de lokale hujo-groepen!

INFO LOKAAL. ondersteuning voor de lokale hujo-groepen! INFO LOKAAL ondersteuning voor de lokale hujo-groepen! Mei: Drugs- en alcoholbeleid Alcohol en andere drugs worden frequent gebruikt door jongeren, in het uitgaansleven, maar ook in de jeugdvereniging

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen;

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen; Pesten op school Veel gestelde vragen Wat doe je als je kind gepest wordt? Maak voldoende tijd voor een gesprek; laat je kind vertellen wat er zich afspeelt en hoe het zich voelt; Neem het verhaal van

Nadere informatie

crisissituatie? hoe bereid je je voor?

crisissituatie? hoe bereid je je voor? crisissituatie? hoe bereid je je voor? crisissituatie? hoe bereid je je voor? crisishandboek 1 inleiding Als zelfstandige onthaalouder maak je elke dag werk van een veilige opvang. Toch kan ook jij geconfronteerd

Nadere informatie

RUZIE MET VRIENDEN, LIEFDESVERDRIET EN DE RELATIE TOT DE OUDERS AAN DE LIJN OF OP HET SCHERM BIJ AWEL.

RUZIE MET VRIENDEN, LIEFDESVERDRIET EN DE RELATIE TOT DE OUDERS AAN DE LIJN OF OP HET SCHERM BIJ AWEL. RUZIE MET VRIENDEN, LIEFDESVERDRIET EN DE RELATIE TOT DE OUDERS AAN DE LIJN OF OP HET SCHERM BIJ AWEL. HALLO Hallo. Ik ben een meisje van 12, mijn ouders zijn gescheiden en mijn moeder heeft nu een nieuwe

Nadere informatie

scheiding Ouders blijven ouders Hoorrecht

scheiding Ouders blijven ouders Hoorrecht Het is niet niks als je ouders gaan scheiden. Misschien verschiet je er geweldig van. Misschien vind je de nieuwe duidelijkheid juist wel goed. Hoe dan ook, bij zo n scheiding moet er van alles worden

Nadere informatie

REACTIEPLAN LOKAAL NIVEAU. groen geel rood zwart Inschatten mate van ernst bij vermoeden, onthulling of vaststelling

REACTIEPLAN LOKAAL NIVEAU. groen geel rood zwart Inschatten mate van ernst bij vermoeden, onthulling of vaststelling WAT? Dit plan beschrijft de stappen die een lokale groep kan zetten bij een vermoeden, onthulling of vaststelling van seksueel (grensoverschrijdend) gedrag of seksueel misbruik t.a.v. de leden. Het is

Nadere informatie

Is iemand in jouw omgeving verslaafd?

Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Verslaafd aan Jou ondersteunt en informeert de omgeving van verslaafden. Vaak gaat alle aandacht uit naar de verslaafde en daardoor wordt soms niet gezien dat familie

Nadere informatie

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk?

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Hulp, informatie en advies voor iedereen die het nodig heeft Bij NIM Maatschappelijk Werk kan iedereen die het nodig heeft (in Nijmegen en de regio) aankloppen voor gratis

Nadere informatie

UITKOMSTEN EVALUATIE TESTREIS LEEUWARDEN 10 OKTOBER 2009

UITKOMSTEN EVALUATIE TESTREIS LEEUWARDEN 10 OKTOBER 2009 UITKOMSTEN EVALUATIE TESTREIS LEEUWARDEN 10 OKTOBER 2009 ingevuld door 18 van de 26 deelnemers deelnemers waren heel divers eb varieerden in leeftijd van 13 t/m 23 jaar oud Welk cijfer geef je de training?

Nadere informatie

Inspiratielijst Bedrijven

Inspiratielijst Bedrijven Week van de Geestelijke Gezondheid Inspiratielijst Bedrijven 10 tot 16 oktober 2016 Horen, zien en PRATEN! Want praten maakt het verschil! Zorg op de juiste plaats Netwerk geestelijke gezondheidszorg Midden

Nadere informatie

Aanbod CAD Limburg Jeugdwerk

Aanbod CAD Limburg Jeugdwerk Aanbod CAD Limburg Jeugdwerk Voorstelling CAD Limburg Hulpverlening Enerzijds hebben wij bij de CAD verschillende hulpverleners ter beschikking. Dit zijn mensen die iedere dag bezig zijn met de begeleiding

Nadere informatie

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot.

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Rouw van naastbestaanden van personen met dementie Gerke VERTHRIEST Een pluim voor jou, mantelzorger! We staan stil bij: - Rouwen als iemand nog niet dood

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Persmededeling. Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik

Persmededeling. Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik Kabinet Jo Vandeurzen Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 8 maart 2012 Persmededeling Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik Vanaf 13 maart bestaat er 1 centraal telefoonnummer

Nadere informatie

Regionaal overleg: Alcohol en andere drugs. CGG Kempen Ellen Van Eynde 17 maart 2015

Regionaal overleg: Alcohol en andere drugs. CGG Kempen Ellen Van Eynde 17 maart 2015 Regionaal overleg: Alcohol en andere drugs CGG Kempen Ellen Van Eynde 17 maart 2015 Kennismaking Preventiewerker van het Alcohol- en drugteam De Meander De Meander is onderdeel van het Centrum voor Geestelijke

Nadere informatie

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket.

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket. Doelstelling(en) Leerplandoelen - Leerplandoelstelling 1 Koppelt interne en externe factoren die de mens en zijn gedrag kunnen beïnvloeden aan concreet gedrag. - Leerplandoelstelling 35 Geeft voorbeelden

Nadere informatie

IEMAND VAN JE FAMILIE

IEMAND VAN JE FAMILIE POLITIE STEUNKAARTJE IEMAND VAN JE FAMILIE STEUNKAARTJE IEMAND VAN JE GEZIN STEUNKAARTJE JE VERKERING STEUNKAARTJE BESTE VRIEND/VRIENDIN STEUNKAARTJE HUISARTS STEUNKAARTJE (LEERLING)BEGELEIDER STEUNKAARTJE

Nadere informatie

Wat is het CAW? Iedereen heeft het wel eens moeilijk. Ook voor jongeren. Het CAW versterkt welzijn. Daarvoor is het CAW er

Wat is het CAW? Iedereen heeft het wel eens moeilijk. Ook voor jongeren. Het CAW versterkt welzijn. Daarvoor is het CAW er Wat is het CAW? Iedereen heeft het wel eens moeilijk Dat hoort bij het leven. Soms kan je terecht bij vrienden en familie. Of vind je er zelf een weg doorheen. Maar iedereen kent ook momenten dat het helemaal

Nadere informatie

De Zelfmoordlijn in cijfers 2012

De Zelfmoordlijn in cijfers 2012 De Zelfmoordlijn in cijfers De Zelfmoordlijn is een erkende en anonieme nooddienst voor mensen die aan zelfdoding denken, hun omgeving en nabestaanden na zelfdoding. De vrijwillige beantwoorder tracht

Nadere informatie

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt Instructie 1 De relatie met je cliënt Heb jij je voelsprieten uitstaan? Met behulp van dit werkblad onderzoek je of je je voelsprieten hebt uitstaan naar de cliënt. Kies een cliënt en vul met die cliënt

Nadere informatie

Wat je moet weten over hasj en wiet

Wat je moet weten over hasj en wiet Wat je moet weten over hasj en wiet 1 2 Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj

Nadere informatie

Mishandeling en seksueel. Laat het niet zomaar gebeuren

Mishandeling en seksueel. Laat het niet zomaar gebeuren Mishandeling en seksueel geweld Laat het niet zomaar gebeuren Alles over mishandeling en seksueel geweld Meldpunt Geweld, Misbruik en Kindermishandeling tel. 1712 elke werkdag van 9 tot 17 uur Dit nummer

Nadere informatie

Praten met kinderen!!

Praten met kinderen!! Praten met kinderen!! over (intiem) geweld www.seksueelmisbruikbijkinderenvoorkomen.nl Kindermishandeling moet stoppen Wie ben ik? Petra van der Pool Oprichter COB Laat je horen! Maatschappelijk werkster

Nadere informatie

Informatie en advies voor ouders

Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders 1 2 Wist u dat de gevolgen van het zien of horen van geweld in het gezin net zo groot zijn als zelf geslagen worden? Ook als het geweld gestopt

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Wat is kindermishandeling? Hoe kan kindermishandeling stoppen? Wie kan je hierbij helpen?

Wat is kindermishandeling? Hoe kan kindermishandeling stoppen? Wie kan je hierbij helpen? Wat is kindermishandeling? Hoe kan kindermishandeling stoppen? Wie kan je hierbij helpen? In deze folder vind je een antwoord, en lees je ook bij wie je terecht kan als je over mishandeling of verwaarlozing

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Mijn leven veranderde zo n drie jaar geleden. Juist de dag voor mijn mama s verjaardag kreeg ze van mijn vader een kogel door het hoofd. Wonder boven wonder overleefde

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

scheiding Ouders blijven ouders Recht van spreken

scheiding Ouders blijven ouders Recht van spreken Het is niet niks als je ouders gaan scheiden. Misschien verschiet je er geweldig van. Misschien vind je de nieuwe duidelijkheid juist wel goed. Hoe dan ook, bij zo n scheiding moet er van alles worden

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

tiemap Ira Insp ge jla BI materialenoverzicht

tiemap Ira Insp ge jla BI materialenoverzicht BIJLAGE inspiratiemap Materialenoverzicht Alcohol 1 1. Brochures of affiches Hieronder vindt u een lijst met informatieve materialen over alcohol Deze materialen zijn verkrijgbaar bij VAD. www.vad.be,

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten.

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Kan het anders? (Uit: Kompas) Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Behandelende onderwerpen het recht veilig in vrijheid te leven het recht op respect

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Suïcidepreventiebeleid binnen een organisatie 10/10/2014

Suïcidepreventiebeleid binnen een organisatie 10/10/2014 Wat is een suïcidepreventiebeleid? Suïcidepreventiebeleid binnen een organisatie 10/10/2014 Een stappenplan waarin uitgeschreven staat hoe er binnen een organisatie met suïcidaliteit wordt omgegaan en

Nadere informatie

Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO

Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO Hieronder vind je een lesvoorbereiding voor twee lesuren rond lichaamsbeeld bij kinderen van 10 tot 12 jaar. Het bevat verschillende

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Vijf woensdagmiddagen kunnen jongens en meiden tussen de 10 en 14 jaar op avontuur naar zichzelf. Het kind leert zichzelf

Nadere informatie

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN We vragen ons vaak af hoe we op een goede manier kunnen omgaan met gekwetste mensen. Dit is een vraag waarop we geen pasklaar antwoord kunnen geven. We

Nadere informatie

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen.

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen. OptiMent OptiMent is er voor kinderen, jongeren en volwassenen die een steun(tje) in de rug kunnen gebruiken. We helpen om psychische klachten zo goed mogelijk te voorkomen. Wie al problemen heeft, kan

Nadere informatie

DE OUDER-KIND RELATIE EEN KWALITATIEVE ANALYSE VAN GESPREKKEN MET AWEL

DE OUDER-KIND RELATIE EEN KWALITATIEVE ANALYSE VAN GESPREKKEN MET AWEL DE OUDER-KIND RELATIE EEN KWALITATIEVE ANALYSE VAN GESPREKKEN MET AWEL HALLO Hallo. Ik ben een meisje van 12, mijn ouders zijn gescheiden en mijn moeder heeft nu een nieuwe man en ik kan hem niet goed

Nadere informatie

Draaiboek vorming oudercontact

Draaiboek vorming oudercontact Draaiboek vorming oudercontact Doel van de avond: - De juiste informatie over uw kind uit het oudercontact kunnen halen en zelf de juiste informatie aan de leerkracht tijdens het oudercontact kunnen geven

Nadere informatie

V e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

V e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan V e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan Alles over verslavingen De Druglijn tel. 078 15 10 20 www.druglijn.be SOS Nuchterheid tel. 09 330 35 25 www.sosnuchterheid.org Anonieme Alcoholisten Vlaanderen

Nadere informatie

Leer uw kind De Ondergoedregel.

Leer uw kind De Ondergoedregel. 1. Leer uw kind De Ondergoedregel. Ongeveer één op de vijf kinderen is slachtoffer van seksueel geweld, waaronder seksueel misbruik. U kunt helpen voorkomen dat het uw kind overkomt. Leer uw kind De Ondergoedregel.

Nadere informatie

Op De Schuthoek weten we hoe het hoort, daar doet niemand iets wat een ander stoort.

Op De Schuthoek weten we hoe het hoort, daar doet niemand iets wat een ander stoort. Pestprotocol Pestprotocol o.b.s. De Schuthoek Ieder kind heeft liefde en begrip nodig voor de volledige en harmonische ontplooiing van zijn persoonlijkheid. Beginsel 6 van de Universele Verklaring van

Nadere informatie

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht...

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... 2 Tijd (duur)... 2 Locatie... 2 Materiaal...

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

Inspiratielijst. Bedrijven. Week van de Geestelijke Gezondheid. 10 tot 16 oktober 2016 Horen, zien en PRATEN! Want praten maakt het verschil!

Inspiratielijst. Bedrijven. Week van de Geestelijke Gezondheid. 10 tot 16 oktober 2016 Horen, zien en PRATEN! Want praten maakt het verschil! Week van de Geestelijke Gezondheid Inspiratielijst Bedrijven 10 tot 16 oktober 2016 Horen, zien en PRATEN! Want praten maakt het verschil! Zorg op de juiste plaats Netwerk geestelijke gezondheidszorg Midden

Nadere informatie

Het Brugse Model de flow chart

Het Brugse Model de flow chart Het Brugse Model de flow chart De flowchart is een nuttig instrument dat in de eerste plaats ontwikkeld werd om te gebruiken in een therapeutische situatie. Uiteraard kan je dit ook gebruiken tijdens een

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels

Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels Iedereen die Muziekvereniging Soli bezoekt onderschrijft de doelstellingen en het huishoudelijk reglement van de vereniging en houdt zich aan de omgangsregels

Nadere informatie

Schrijf je verhaal. zeven schrijfopdrachten

Schrijf je verhaal. zeven schrijfopdrachten Schrijf je verhaal zeven schrijfopdrachten THEM A LOYALITEIT Onder loyaliteit verstaan wij: De manier waarop het kind de band tussen hem en zijn ouders ervaart en hoe hij hiermee omgaat. Hierbij is te

Nadere informatie

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU????

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? In het kort Als je gepest wordt ga dan naar je mentor. Als je het moeilijk vindt je mentor in vertrouwen te nemen, ga dan naar je favoriete docent, juniormentor of de vertrouwenspersoon

Nadere informatie

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten?

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Psychische problemen bij ouders Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Alles over psychische problemen bij je ouders IKMAAKDEKLIK.be Een onlineplatform voor kinderen van ouders met psychische problemen.

Nadere informatie

Autisme in je vrije tijd

Autisme in je vrije tijd Autisme in je vrije tijd KINDEREN MET AUTISME IN EEN GEWONE JEUGDVERENIGING? HET KAN! Een informatieve brochure door Elise Burny - orthopedagoog Jannicke Hurtekant - orthopedagoog Petra Warreyn - klinisch

Nadere informatie

Er zijn 2 redenen om te hollaback-en : voor jezelf en voor de wereld..

Er zijn 2 redenen om te hollaback-en : voor jezelf en voor de wereld.. Hollaback! (= Roep terug) betekent : Reageren Tegen straatintimidatie, op jouw manier. Of je nu iemand vertelt wat je overkwam, je verhaal deelt online, het in kaart brengt via de Hollaback app, op het

Nadere informatie

Volleybalvereniging Woudenberg. Functie- en taakomschrijving vertrouwenspersoon. Beleid vertrouwenspersoon Volleybalvereniging Woudenberg

Volleybalvereniging Woudenberg. Functie- en taakomschrijving vertrouwenspersoon. Beleid vertrouwenspersoon Volleybalvereniging Woudenberg Volleybalvereniging Woudenberg Functie- en taakomschrijving vertrouwenspersoon 1 1 Inleiding Binnen de Volleybalvereniging Woudenberg vinden we dat we met respect met elkaar moeten omgaan. Stelregel is:

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Als je verliefd op iemand bent is dat vaak een fijn gevoel. Als de ander dan ook verliefd op jou is, wordt dit gevoel alleen maar sterker. Het is echter niet altijd

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Gratis uit te lenen bij de jeugddienst: INFORMATIEVE SPELEN. Leren spelen. Uitgave 2015

Gratis uit te lenen bij de jeugddienst: INFORMATIEVE SPELEN. Leren spelen. Uitgave 2015 Gratis uit te lenen bij de jeugddienst: INFORMATIEVE SPELEN Leren spelen Uitgave 2015 PAGINA 2 PAGINA 15 Een woordje uitleg Informatieve spelen Bij informatieve spelen wordt het spel gebruikt als vormingsmiddel.

Nadere informatie

Ik wil die mensen niet lastigvallen Behoeften, drempels en deuren voor jongeren als slachtoffer van geweld

Ik wil die mensen niet lastigvallen Behoeften, drempels en deuren voor jongeren als slachtoffer van geweld Ik wil die mensen niet lastigvallen Behoeften, drempels en deuren voor jongeren als slachtoffer van geweld Symposium Slachtofferhulp Grenzen in het geding Den Haag, 20 februari 2015 Bruno Vanobbergen Kinderrechtencommissaris

Nadere informatie

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school Oka Storms Ben Serkei Wat gaan we doen? * Achtergronden seksualiteit * Invloed beeldcultuur en gevolgen * Oefening Wat is grensoverschrijdend? * Seksueel

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Onderzoek. Stappenplan

Onderzoek. Stappenplan tudiekeuze Als het einde van het secundair onderwijs dichtbij komt, moet je een belangrijke keuze maken. Ga je verder studeren of zoek je een job? Beide keuzes kosten veel energie en hebben een redelijk

Nadere informatie

Beleid rond pesten 1

Beleid rond pesten 1 Beleid rond pesten 1 2 Inhoud 1. Preventie p. 3 1.1. Positief klimaat 1.2. Screening welbevinden 1.3. Kindcontacten 2. Vaststelling en melding p. 4-5 2.1. Plagen of pesten 2.2. Mogelijke signalen 2.3.

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Protocol gedrag. Recht op veiligheid Iedere leerling heeft recht zich veilig te voelen in de klas en in de school.

Protocol gedrag. Recht op veiligheid Iedere leerling heeft recht zich veilig te voelen in de klas en in de school. Protocol gedrag Een goede school heeft geen pestprojecten nodig, of anders gezegd: doet dagelijks een pestproject, mits zij zich er steeds van bewust blijft welke processen in de groepsvorming een belangrijke

Nadere informatie

Voormeting kandidaat

Voormeting kandidaat K1 Voormeting kandidaat Beste kandidaat, Het CBR is aan het onderzoeken of het nieuwe faalangstexamen voldoet aan de verwachtingen en aan de eisen van de minister van Verkeer en Waterstaat. Dit onderzoek

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

De werking van het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Oost- Vlaanderen. Kristel Bovijn

De werking van het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Oost- Vlaanderen. Kristel Bovijn De werking van het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Oost- Vlaanderen Kristel Bovijn Vertrouwenscentrum Kindermishandeling (VK) Het VK is het meldpunt voor vermoedens van kindermishandeling, -verwaarlozing

Nadere informatie

Handleiding Vrijwilligers Humanitas E-Maatjes systeem

Handleiding Vrijwilligers Humanitas E-Maatjes systeem Handleiding Vrijwilligers Humanitas E-Maatjes systeem Deze handleiding is bedoeld voor vrijwilligers van het project E-Maatjes om te kunnen chatten en e-mailen met de gekoppelde deelnemer in een veilige

Nadere informatie

Fit in joen ooft voor kansarmen. Een project van de Logo s West-Vlaanderen

Fit in joen ooft voor kansarmen. Een project van de Logo s West-Vlaanderen Fit in joen ooft voor kansarmen Een project van de Logo s West-Vlaanderen Vzw Logo Vzw Lokaal Gezondheidsoverleg Doelstelling: de gezondheidsdoelstellingen van de Vlaamse Overheid realiseren Thema s: tabak,

Nadere informatie

tiemap Ira Insp ge jla BI materialenoverzicht

tiemap Ira Insp ge jla BI materialenoverzicht BIJLAGE inspiratiemap Materialenoverzicht drugs 1 1. Brochures of affiches Hieronder vindt u een lijst met informatieve materialen over cannabis en andere drugs De materialen zijn verkrijgbaar bij VAD.

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Datum vaststelling : 12-11-2007 Eigenaar : Beleidsmedewerker Vastgesteld door : MT Datum aanpassingen aan : 20-01-2015 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Doel meldcode Begeleiders een stappenplan

Nadere informatie

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Kikid Het is als ouder jouw verantwoordelijkheid, dat je kind NEE kan zeggen tegen drank!

Nadere informatie