DE GROENE MOTOR. Het aantal elektrische toestellen in huis is lang niet constructiestandaard. Passiefhuizen optimaliseren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE GROENE MOTOR. Het aantal elektrische toestellen in huis is lang niet constructiestandaard. Passiefhuizen optimaliseren"

Transcriptie

1 ENERGIEGIDS MAART 2008 GIDS VOOR ZUINIG OMSPRINGEN MET ENERGIE ÉN MILIEU PASSIEFHUIZEN Wooncomfort én energiebesparing vallen in een ALTERNATIEVE VERWARMINGSSYSTEMEN Het verwarmen van je huis of sanitair water vergt DE GROENE MOTOR Hybride wagens of auto s op alternatieve brand- ZUINIGHEIDSLABELS VOOR HUISHOUDTOESTELLEN WIN EEN PELLETKACHEL MAREA VAN EDILKAMIN Zie Blz 7 passiefhuis samen, al vergt dit een specifieke heel wat energie en gezien de huidige energie- stof, het is geen science fiction maar een realiteit. Het aantal elektrische toestellen in huis is lang niet constructiestandaard. Passiefhuizen optimaliseren prijzen wordt steeds meer gekeken naar alternatie- Een groene motor betekent niet alleen een verschil meer op één hand te tellen. Kiezen voor zuinige zowel isolatie als ventilatie zodat bewoners nau- ven. Van warmtepompen tot zonneboilers en van aan de benzinepomp, ook het milieu vaart er wel toestellen heeft meteen effect op je energiefactuur. welijks nog beroep moeten doen op traditionele zonnepanelen tot biomassa, welk systeem is het bij. Van CO2-reductie tot fiscale voordelen. Maar wat is zuinig? We brengen het geheel aan energiebronnen om de woning te verwarmen. meest geschikt? kleur- en lettercodes van de energielabels in kaart. Zie Blz 5 Zie Blz 7 Zie Blz 10 Zie Blz 14 EN KRANT GEPRODUCEERD DOOR MEDIAPLANET

2 2 ENERGIEGIDS PASSIEFHUIZEN Wooncomfort én energiebesparing vallen in een passiefhuis samen, al vergt dit een specifieke constructiestandaard. Passiefhuizen optimaliseren zowel isolatie als ventilatie zodat bewoners nauwelijks nog beroep moeten doen op traditionele energiebronnen om de woning te verwarmen. Zi eblz5 ALTERNATIEVE VERWARMINGSSYSTEMEN Het verwarmen van je huis of sanitair water vergt heel wat energie en gezien de huidige energieprijzen wordt steeds meer gekeken naar alternatieven. Van warmtepompen tot zonneboilers en van zonnepanelen tot biomassa, welk systeem is het meest geschikt? Zi eblz7 DE GROENE MOTOR Hybride wagens of auto s op alternatieve brandstof, het is geen science fiction maar een realiteit. Een groene motor betekent niet alleen een verschil aan de benzinepomp, ook het milieu vaart er wel bij. Van CO2-reductie tot fiscale voordelen. Zi eblz10 ZUINIGHEIDSLABELS VOOR HUISHOUDTOESTELLEN Het aantal elektrische toestellen in huis is lang niet meer op één hand te tellen. Kiezen voor zuinige toestellen heeft meteen effect op je energiefactuur. Maar wat is zuinig? We brengen het geheel aan kleur- en lettercodes van de energielabels in kaart. Zie Blz 14 De baksteen in de maag ordt groener MAART 2008 ENERGIEGIDS GIDS VOOR ZUINIG OMSPRINGEN MET ENERGIE ÉN MILIEU Geert Maes, algemeen directeur Fisa en organisator Batibouw Geert Maes, directeur van de bouwbeurs, erkent als geen ander de evolutie naar duurzaam bouwen. Batibouw is een katalysator voor milieu- en energiebewuste nieuwigheden in de bouwsector maar vooral inzake sensibilisering. Onze beurs draagt bij tot het bewustzijn rond duurzaam bouwen en wat daar mee te maken heeft, aldus Geert Maes. Het cliché van de Belg en de baksteen in de maag? Welnu: de baksteen wordt groener. Duurzaam bouwen was dit jaar hét centrale thema van de bouwbeurs, toch hamer je erop dat dit meer is dan een optelsom van energiebesparende maatregelen? Geert Maes: Inderdaad en dat wordt wel eens vergeten. Duurzaam bouen heeft uiteraard te maken met betere isolatie en optimaliseren van het armterendement en met zo min mogelijk energie. Het gaat over meer dan lleen maar energiebesparende maatregelen waarvoor je subsidies krijgt. aar ga je wonen? Dichtbij je werk of in de buurt van een school of suermarkt, want zo hoef je je minder te verplaatsen. Ook dat is van belang. Duurzaam bouwen heeft niet alleen met energiebesparende maatregelen te maken, er moet ook aandacht zijn voor de inplanting van een woning p welke manier wordt het huis ingepland? Wordt er voldoende dag- en onlicht betrokken? Bovendien moeten we de levenscyclus van bouwmaerialen in ogenschouw nemen. Op welke manier wordt pakweg een bakteen gefabriceerd, hoe wordt die getransporteerd, op welke manier wordt aar op de bouwwerf mee omgegaan en helemaal op het einde van de leensduur: is het recycleerbaar? Dat zijn allemaal relevante vragen. Bouwen of verbouwen is geen zaak van individuele keuzes maen? Nee, omdat er ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid aan veronden is en ook de milieu-impact speelt een niet te veronachtzamen rol. Een woning moet vandaag flexibel zijn om te kunnen voldoen aan een life long living, het levenslange wonen. Je noden vandaag zijn niet dezelfde als die binnen tien of twintig jaar. Flexibel bouwen vergt ook durf om buien de gangbare of traditionele ideeën of concepten te denken. Compartimenteren van een woning biedt perspectieven om enerzijds energie te beparen, maar anderzijds ook om veranderingen in de toekomst beter op te angen. Het milieubewustzijn is de laatste jaren in opmars, merk je dat aan de beurs? Niet alleen aan de nieuwigheden in de bouwsector - en dat gaat van bioverf tot het bouwen met strobalen - ook aan de belangstelling hiervoor van de bezoekers. Onderzoek wijst uit dat 84% van de mensen die naar Batibouw komen concrete plannen heeft om te bouwen of te verbouwen. Je zou kunnen zeggen dat ze de beurs beschouwen als het eerste platform om zich te informeren over technieken en materialen. Het is hier dat ze de mogelijkheden aftasten binnen hun vooropgestelde budgetair- en gevoelskader. De algehele communicatie rond duurzaam bouwen en energie besparen kent in de weken voor, tijdens en na onze beurs een hoogtepunt. Dat jullie de beurs thematisch opdelen per paleis, draagt dat bij tot de sensibilisering van de (ver)bouwer? Consumenten doen hier aan benchmarking. Ook het adviespaleis bewijst haar nut, want nergens anders zijn alle bouwfederaties, architectenverenigingen en bouwonderzoekscentra en ook alle overheden samen vertegenwoordigd. In Vlaanderen worden er veel communicatie-inspanningen geleverd rond de premies en subsidies, maar voor zij die in het Brusselse of Waalse gewest wonen is op de beurs alle nuttige informatie te vinden. Sterker nog, voor hen hebben we een handige premiegids op de markt gebracht. Je noemt de beurs het toppunt van Belgicisme. Hoe oordeel je over het cliché van de Belg met de baksteen in de maag? Het is het toppunt van Belgicisme omdat Walen, Brusselaars en Vlamingen hieraan samenwerken. In onze bouwgeest zijn er geen verschillen. (lacht) En wat die baksteen in de maag betreft, die wordt stukje bij beetje groener. Laat duidelijk zijn dat zowel de fabrikant en exposant als de (ver)bouwer nog steeds de vrije keuze heeft om dat in te vullen zoals hij of zij het wil. En alles wordt nog steeds afgemeten aan de impact op de portemonnee? Absoluut, laat ons daar eerlijk in zijn. Hoewel de consumenten steeds meer oren hebben naar energiebesparende maatregelen met extra isolatie en betere beglazing, kan iedereen zover gaan als hij wil. Dat de aandacht voor alternatieve energiebronnen is toegenomen wil niet zeggen dat dit voor iedereen wenselijk is. Soms kan je met kleine dingen al een groot verschil realiseren. Ik heb al vaker gezegd dat het huis van de toekomst een rijwoning zal zijn, zonder daar pejoratief over te doen, maar naar compactheid, isolatie en optimalisatie zal dit de formule van de toekomst worden. Volgend jaar wenkt de jubileumeditie. Zijn er al plannen voor de 50ste Batibouw? Nog voor de 49ste van start ging, waren we al met de 50ste editie bezig. Wat het centrale thema gaat worden, dat maken we ten gepaste tijde bekend. Zeker is dat duurzaam bouwen en zoeken naar hernieuwbare energie opnieuw een centrale plaats gaat krijgen. Milieubewust bouwen in al zijn facetten wordt immers de norm en alle facetten komen op de beurs aan bod, dat zijn we aan onszelf én het publiek verplicht. EEN KRANT GEPRODUCEERD DOOR MEDIAPLANET WIN EEN PELLETKACHEL MAREA VAN EDILKAMIN Zie blz 7 Door de sterk oplopende kostprijs van fossiele brandstoffen, het slinken van de voorraden en de verregaande impact ervan op het milieu, zoeken we alsmaar meer naar alternatieven. Om het verschil in onze portemonnee? Jazeker, maar ook om de impact op het milieu in te dijken. In deze gids behandelen we daarom enkele thema s over zuinig omspringen met energie én milieu. INHOUD Het avontuur moet doorgaan Blz 3 Blauwdruk van een energiek Europa Blz 4 Passief wordt de norm Blz 5 Tussen ecokrediet en duurzaam beleggen Blz 6 Alternatieve verwarmingssystemen Blz 7 Experten Panel Blz 8 De overtreffende trap van milieubewust Blz 9 Reduceer je klimaatimpact Blz 9 De groene motor Blz 10 Kies voor 100% groene energie Blz 10 Binnenkort biobrandstof voor iedereen Blz 11 Stop je energie in een premie Blz 12 Houtpellets, brandstof van de toekomst Blz 13 Tips om zuiniger om te springen met energie in huis Blz 14 Europese zuinigheidsstandaard voor elektrische toestellen Blz 14 Zuinig en milieubewust rijden Blz 14 Duurzame economie is maatschappelijk verantwoord ondernemen Blz 15 ENERGIEGIDS PUBLICATIES MEDIAPLANET PUBLISHING HOUSE MEDIAPLANET PRODUCEERT, FINANCIERT EN ONTWIKKELT THEMAKRANTEN IN PERS, ONLINE EN VIA BROADCASTING. Project Manager: Céline Godeau Graphic Design: Corinne Meier, Mediaplanet, Hendrik Lemahieu, Guy De Mol Print: Corelio Pictures: Mediaplanet is de leidinggevende Europese uitgever van themakranten in pers, online en via broadcasting. Als u zelf een idee heeft over een onderwerp, of misschien wel een heel thema, aarzelt u dan niet om contact met ons op te nemen. Mediaplanet Publishing House, Country Director, Christian Züllig, Phone: , Gedistribueerd met De Standaard, 25 maart 2008 ADVERTENTIE Ademen zonder zorgen Ventilatiesystemen voor een gezond, energiezuinig en comfortabel binnenklimaat.

3 ENERGIEGIDS 3 Het avontuur moet doorgaan Avontuur is niet noodzakelijk iets spectaculair, maar eerder iets uitzonderlijk, het is iets dat ons dwingt om anders te denken en handelen. Iets dat ons dwingt om de vertrouwde omgeving, vol zekerheden en gewoonten, te verlaten. Solar Impulse/EPFL Claudio Leonardi ertrand Piccard et avontuur is een gevoel tegenover het onbekende, een manier om ons bestaan e zien als een experimenteel veld n hetwelke we verplicht zijn onze nnerlijke kracht te ontwikkelen, e weg te beklimmen van de peroonlijke evolutie en de ethische Redactie: Bertrand Picard de geest van de pionier onsterfelijk maken en de durf van de voorgangers bewerken? De mens staat voor grote uitdagingen. Ze zullen de wetenschap verder ontwikkelen, maar hun doelstellingen zullen minder gericht zijn op het veroveren van ongekende grondgebieden als het beschermen van de planeet tegen de huidige dreigingen om er de levenskwaliteit te verbeteren. De volgende avonturen zullen dus humanitair en medisch zijn om de extreme armoede te bestrijden en de redenering/logica van duurzaamheid. Onze wereld consumeert elk uur ongeveer een miljoen ton aardolie, zonder te spreken van de andere fossiele brandstoffen, die vervuilende stoffen uitstoten die het klimaat kunnen verstoren, en de helft van de bevolking laat zitten in onaanvaardbare levensomstandigheden. Als de duurzame ontwikkeling moeizaam een realiteit wordt, is dat menselijke wezens is ons persoonlijk voordeel op korte termijn belangrijker dan een gevoel of emotie op lange termijn voor onze soortgenoten of omgeving. ze zullen ons de verspillers van de grondstoffen noemen Aangezien we het karakter van het menselijk wezen niet kunnen veranderen, moeten we proberen hem een persoonlijk belang te bieden om hen te brengen tot een logica van duurzame ontwikkeling. We moeten bewijzen dat het gaat om stof gebruiken, onnodig hun huizen verwarmen of afkoelen en, niet-recycleerbare goederen gebruiken, snel scheef bekeken worden. Tot nu toe zijn er slechts enkele kleine politieke partijen die het gebruik van hernieuwbare energie promoten en is er nog niet echt een marketingstrategie gevolgd. De ecologisten kunnen slechts hun stem laten horen als ze dezelfde taal spreken als diegenen die ze willen overtuigen. We moeten nu dringend uit het dal komen dat ons gedurende 40 jaar nergens naar geleid heeft, omwille van ecologie en economie, milieu en financiën, algemene visie en onmiddellijke politieke belangen. Het publiek wil zich wagen aan grote avonturen, om zich te associëren met de dromen van de pioniers en ontdekkingsreizigers. Een zonnevliegtuig dat dag en nacht vliegt om rond de wereld te kunnen n spirituele waarden op te nemen ie we nodig hebben als reisgezellen. Prachtige heldendichten hebben de laatste eeuw gekenmerkt. Gans de wereld leefde mee met de verovering van de polen en de Everest, de verkenning van de ruimte en de tratosfeer, de eerste stappen op de maan. Het begin van de luchtvaart met de ballon rond de wereld, deze grote eerste stappen hebben allemaal iets gemeenschappelijk: ze hebben ons beeld over het onmogelijke grondig veranderd. In de 21ste eeuw moet het avontuur verder gezet worden, maar hoe nieuwe epidemieën tegen te houden/en in te dijken en politiek om onze planeet beter te beheren, spiritueel om de diepere waarden terug te vinden en zeker, technologisch om een duurzame oplossing te vinden, voor de dreigingen tegen het milieu. Het probleem van onze maatschappij is dat, ondanks de grote redevoeringen over duurzame ontwikkeling, we nog ver staan van omdat het nog steeds, het vaakst, geassocieerd wordt met enorme uitgaven en een inperking van comfort of mobiliteit. Dit beeld moet bijgewerkt worden. Inderdaad zelfs als ze hebben ons beeld over het onmogelijke grondig veranderd zijn gedrag de planeet dreigt te vernielen, wil niemand zijn levensstandaard opofferen. Onze kleinkinderen zullen ongetwijfeld hun leven eindigen zonder aardolie, ze zullen ons dus de verspillers van de grondstoffen noemen, maar, als Solar Impulse/Stéphane Gros een nieuwe en formidabele markt met talrijke economische en politieke mogelijkheden, voor hen die op lange termijn investeren. Laten we de wetenschappelijke belangen aantonen, laten we een nieuwe trend ontwikkelen, in de positieve zin van het woord, waardoor de gebruikers van hernieuwbare energie zullen bewonderd worden. We mogen de bevolking niet dwingen om de opgelegde regels van Rio of Kyoto te volgen, maar laten we degenen die investeren in nieuwe technologieën die goed zijn voor het milieu of ze gebruiken voorop plaatsen. Het zou kunnen dat diegenen die veel brand- zijn we niet allemaal piloot van de Solar Impulse vliegen zonder brandstof, zou een krachtig symbool zijn. Het project Solar Impulse zou graag technologieën promoten die ervoor zorgen dat er energie kan bespaard worden en een positief klimaat kan doen ontstaan rond hernieuwbare energie. Men moet de aandacht van het publiek vestigen op de noodzakelijke veranderingen die nodig zijn om de energie en ecologie van onze planeet veilig te stellen, men moet een positief imago geven aan de bescherming van het milieu, aantonen dat alternatieve energiebronnen die gelinkt zijn aan nieuwe technologieën tot realisaties kunnen leiden waarvan men aanvankelijk dacht dat ze onmogelijk waren. Het is een symbool, want men zal waarschijnlijk nooit 300 passagiers vervoeren in een zonnevliegtuig, maar het is een symbool dat ons allen aanbelangt. Want zijn we niet allemaal piloot van de Solar Impulse? Als deze laatste niet over goede technologieën beschikt of zijn energie verspilt, zal hij moeten landen met lege batterijen, voordat de opkomende zon hem toelaat zijn vlucht verder te zetten. Als wij niet investeren in de wetenschappelijke middelen waardoor we nieuwe energiebronnen kunnen ontwikkelen, zullen we in een grote crisis zitten, waardoor we onze planeet niet zullen kunnen overdragen naar de volgende generatie.

4 4 ENERGIEGIDS BLAUWDRUK VAN EEN ENERGIEK EUROPA De CO2-uitstoot moet met 20% omlaag en het aandeel van hernieuwbare energie oet tegen % van het totale verbruik uitmaken, zo schrijft het klimaatplan van de Europese Commissie voor. Vergelijkingen met de Maastrichtnorm ijn niet uit de lucht gegrepen, want elk van de lidstaten zal inspanningen moeen leveren. De impact? Om en bij de 0,6% van het bruto nationaal product. CO2-uitstoot en fossiele brandstof werken als communicerende vaten in het Euopese klimaatplan. De schadelijke itstoot van CO2 moet immers met 20% verminderen met als referentie de cijfers van Cruciaal is de rol van groene energie, al zijn we op dit moment nog té afhankelijk van fossiele brandstof. Het aandeel van hernieuwbare energie in Europa is nog steeds té laag om het verbruik afdoend op te vangen. België heeft slechts 2,2% groene energie, een aandeel waarmee we tot de slechtste leerlingen van de Europese klas behoren. Of dit streefcijfer realistisch is wordt vanuit verschillende economische en politieke hoeken van ons land betwist. De plannen van klimaatminister Paul België heeft op dit moment amper 2,2% groene energie, en daarmee behoren we tot de slechtste leerlingen van de Europese klas Magnette spreken over 10% energie die we uit zelf geproduceerde groene bronnen zouden moeten halen. En ook dat cijfer lijkt volgens sommigen te hoog gegrepen. Zo acht Vlaams minster voor Energie Hilde Crevits 8% alvast realistischer. Over de verdeelsleutel eigen productie ten opzichte van import moet evenwel nog gediscussieerd worden, want de bevoegdheid hiervoor komt de gewesten toe. Het potentieel voor groene energieproductie wordt in ons land té beperkt genoemd, die blijkt althans uit het rapport van de commissie Energie 2030, dat de energietoekomst van ons land doorlicht. Het was ook deze commissie die de regeringsonderhandelaars duidelijk maakte dat het beter was om sommige kerncentrales langer open te houden. Elke Europese lidstaat moet bijdragen tot het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen, en dat door actief te investeren in alles wat CO2- vrij is, of maatregelen nemen om CO2- uitstoot tot het minimum te beperken. Bevoorradingszekerheid is immers cruciaal om de prijs van energie beheersbaar te houden en ook om in tussentijd het elektriciteitspark te vernieuwen. België moet en zal moeten investeren en de kosten verbonden aan dit klimaatplan zouden kunnen oplopen tot 2, misschien zelfs 2,5 miljard euro per jaar. Europa heeft ons land, als één van de enige lidstaten, een uitzondering toegekend om meer CO2-uitstootrechten te verkopen, en deze extra inkomsten zullen rechtstreeks naar hernieuwbare energiebronnen moeten vloeien. Gemiddelde energiegebruik van de Vlaamse nieuwbouw ligt 11% lager dan de norm Vlaams minister Hilde Crevits, zowel verantwoordelijk voor Energie als Natuur en Leefmilieu onderschrijft de orrelatie tussen energiezuinigheid en het indijken van de milieu-impact. Met behulp van premies wil ze de laamse woningen zoveel mogelijk energiezuinig maken. Hilde Crevits Vlaamse Overheid Vlaams minister van Openbare Werken, Energie, Leefmilieu en Natuur waarbij een Energiepeil van E100 een isolatiewaarde van K45 oplegt, ligt het Vlaamse gemiddelde nu op E89 en K41. Dus we mogen stellen dat de Vlaming energiebewust bouwt. We doen het al 11% beter dan de opgelegde norm. tectenorganisaties zelf om een soort label in het leven te roepen voor architecten die een voortrekkersrol spelen op het vlak van energiebewust bouwen. Het label kan bekomen worden door het opleidingstraject te volgen, ofwel kan het worden toegekend op basis van aangetoonde ervaring. We spreken van 500 energiebewuste architecten tegen 2009, maar meer inschrijvingen voor deze cursus kunnen we alleen maar toejuichen uiteraard. partement is. Als men een woning wil kopen of huren, kijkt men uiteraard naar de grootte, ligging en tal van voor de hand liggende criteria, maar energieprestaties maken minder deel uit van de criteria. De woning van je dromen kan net zo goed een nachtmerrie zijn zodra je de energiefactuur krijgt. Dat energiecertificaat zal duidelijk aangeven hoe zuinig je woning is. Energiezuinigere gebouwen zorgen voor minder CO2-uitstoot. Zitten we op koers om de 20%-norm te halen? Gebouwen zijn goed voor 20% van alle CO2-uitstoot, dus de inspanningen die we leveren om meer lageenergiewoningen te creëeren zullen positieve gevolgen hebben op de CO2-uitstoot in ons land. Het vergt blijvende inspanningen, ook om het aandeel hernieuwbare energiebronnen op te voeren. Ondanks enkele handicaps als klein land, zijn we ervan overtuigd dat we op schema zitten om het aandeel groene energie via warmtekrachtkoppeling, wind- of zonne-energie op te voeren. Mevrouw Crevits, is er nog veel werk aan de winkel in Vlaanderen? Als je weet dat er nog steeds woningen zijn die nog geen dakisolatie hebben, uitgerust zijn met enkel glas of nog een oude verwarmingsketel hebben; dan is er nog erk aan de winkel. Al kunnen we ook reeds goede resultaten voorlegen, want hoewel de EPB-normering België heeft op dit moment amper 2,2% groene energie, en daarmee behoren we tot de slechtste leerlingen van de Europese klas Er wordt zelfs geld vrijgemaakt voor een specifieke opleiding ter bevordering van Energiebewuste Architecten. Is dit dan nodig? Het spreekt voor zich dat architecten vertrouwd zijn met de verplichtingen en manieren om de energieprestaties te optimaliseren. Maar het was vooral op vraag van de archi- U maakt ook werk van een energiecertificaat voor alle woningen zoals de Europese richtlijn dat voorschrijft voor Kunnen we dat energiecertificaat vergelijken met zuinigheidslabels op elektrische toestellen? Dat label moet inderdaad aantonen hoe energiezuinig een woning of ap-

5 ENERGIEGIDS 5 Passief wordt de norm ls het van Europa afhangt zullen er vanaf 2011 enkel nog passieve woningen gebouwd worden. Hoewel nog iet bindend, maar het erkent de meerwaarde van de passieve systemen. Huizen, bedrijven en scholen zullen n moeten passief worden. En het voordeel? Dat laat niemand koud. envoudig gesteld vergt een passiefhuis zo min mogelijk actie om te verwarmen of te oelen. Het gaat hierbij over een onstructiestandaard en dat is het oornaamste verschil met een lage nergie-woning. Het energieverruik ligt bij passiefhuizen lager an 15 kwh per vierkante meter loeroppervlakte. Dat is 85% miner dan in bestaande woningen en 5% lager dan in nieuwbouwwoingen. Om een huis passief te maken moet e rekening houden met verschillende actoren die betrekking hebben op solatie en gebruik van warmte. De telregel is evenwel eenvoudig: miimaliseer het warmteverlies om armtewinst te maximaliseren. Een assief huis haalt immers warmte uit beschikbare bronnen zoals zonlicht, maar ook lichaamswarmte van de bewoners wordt mee in rekening gebracht. De manier waarop warmteverlies van elektrische apparaten wordt opgevangen, of hoe warmte gerecupereerd wordt bij mechanische luchtverversing, maakt het verschil tussen passief en niet passief. Zoveel mogelijk gratis energie putten uit de omgeving vergt ook constructietechnische ingrepen. Oriëntering, strategisch geplaatste en superisolerende ramen én uiteraard ook verregaande isolatie van muren, vloeren en dak. Passiefhuizen moeten aan bepaalde zuinigheidswaarden voldoen en deze worden meestal aangegeven in een eigen terminologie, zoals gebruikt wordt in de fameuze EPB-normering, wat staat voor Energieprestatie en Binnenklimaat. Het zijn ook deze waarden waarop het subsidiesysteem inzake energiebesparende maatregelen geënt is. Termen die steeds terug komen zijn K-, E-, G- en U-waarde. K-waarde: geeft het gemiddelde warmteverlies aan van een gebouw via haar buitenomhulling - muren, vloeren en dak - in verhouding tot de compactheid van het gebouw. Hoe Een passiefhuis is een constructiestandaard, gewoon isoleren volstaat niet lager de K-waarde, hoe beter de isolatie van het gebouw. Een passief huis heeft een K-waarde van 15, terwijl nieuwbouwwoningen doorgaans K45 halen. E-waarde: geeft de globale energieprestatie weer en houdt rekening met verschillende factoren (warmteverlies via beglazing of isolatie, ventilatieverlies, verwarmingsrendement,...) wat de berekening vrij complex maakt. Architecten maken deze berekeningen (waarvoor speciale software bestaat). Bij een passiefhuis ligt het E-peil rond de 30. G-waarde: geeft de zontoetredingsfactor van glas aan. De mate waarin glas zonnewarmte binnenlaat is van cruciaal belang bij passiefhuizen. De g-waarde zal daarom hoger liggen dan 50%, zodat vooral in de winter invallende zonnewarmte benut kan worden om de woning op te warmen. U-waarde: (vroeger k-waarde met kleine k) drukt uit hoeveel warmte er per seconde, per vierkante meter en per graad temperatuursverschil, van de ene naar de andere kant van het constructiemateriaal ontsnapt. Er wordt een U-waarde van ten minste 0,45 geëist, en lager is nog beter. Om de impact van passiefhuizen helemaal naar waarde te kunnen schatten, moeten we vergelijken met ADVERTENTIE Installeer zelf en bespaar 50% ELEKTRICITEIT VERWARMING de huidige situatie in Vlaanderen. Sedert de Energieprestatie- en Binnenklimaatregelgeving (EPB) die sinds 1 januari 2006 van kracht is voor nieuwbouwwoningen en woningen waar een bouwvergunning voor nodig is, geldt dus een energieverbruik of E-peil van maximaal 100. Inzake isolatie moet een maximale isolatiewaarde van K45 worden behaald. Cijfers wijzen evenwel uit dat de gemiddelde nieuwbouwwoning vandaag een E-peil van 92 haalt en een isolatiewaarde van K41. In vergelijking met de prestaties van een passiefhuis is er een grote kloof die de Vlaamse overheid wil verkleinen door bijvoorbeeld de onroerende voorheffing te verlagen van zodra een huis een E-peil van 60 of minder haalt, en men dus spreekt van lage-energiewoningen. De investering die gepaard gaat met passiefhuis-maatregelen is zwaar, maar door de uitstekende isolatie in combinatie met beperkte actieve verwarmingskosten is er een groter terugverdien-effect. Bovendien geldt er een fiscale aftrek van 780 euro per jaar en dat gedurende 10 jaar. In totaal kan je dus rekenen op een fiscaal voordeel van euro en dat moet de investering in extra isolatie, speciaal glas en het speciale schrijnwerk lonen. De kost van een klassiek verwarmingssysteem valt evenwel weg. Toch mag je ervan uitgaan dat een passiefhuis, in vergelijking tot een conventioneel De stelregel van een passiefhuis: minimaliseer het warmteverlies om warmtewinst te maximaliseren huis, rekening houdend met de besparing op de energiefactuur en gespreid over een modale afbetalingstermijn, 10% meer kost. DOMOTICA SANITAIR Voor gratis documentatie of gratis bestek BRAINBOX - Houyoux Gesves Tel: 083/ Fax: 083/

6 6 ENERGIEGIDS Tussen ecokrediet en uurzaam beleggen Premies voor dakisolatie of het plaatsen van hoogrendementsglas? Hoewel de premies soelaas brengen, vergt het wel een serieuze investering. Om dergelijke nergiebesparende maatregelen te financieren kan je lenen om energie te besparen. Hoogrendementsglas, het mag dan al een slok op de borrel schelen, er moet eerst diep in de buidel getast worden en dat is niet altijd even eenvoudig. Om energiebesparende werken uit te voeren kan je daarom beroep doen op een slimme financieringsformule die geënt is op het terugverdien-effect van de ingrepen. Investeringen die voor een dergelijk co-krediet in aanmerking komen ijn eigenlijk dezelfde als die waaroor je premies krijgt. Het gaat oner meer om de vervanging van een tookketel door een condensatieketel of warmtepomp, plaatsing van fotovoltaïsche zonnepanelen, dakisolatie, thermostatische kranen, klokthermostaten en het plaatsen van super-isolerend glas. Je kan ook beleggen in groeneenergieaandelen en - de beursevoluties in acht genomen - garandeert dat naast een maatschappelijke return ook een behoorlijk rendement. Beleggen in hernieuwbare energie en milieuvriendelijke bedrijven wint aan populariteit. Beursjaar 2007 bewees waarom: de Amerikaanse WilderHillindex, die is samengesteld uit 48 grote bedrijven die actief zijn in hernieuwbare energie, kon een groei voorleggen van maar liefst 58%. Ongeacht deze tot de verbeelding sprekende stijging is het een feit dat groene aandelen al een aantal jaren Beleggen in groene technologie genereert niet alleen een financiële, maar vooral een maatschappelijke return beter presteren dan het beursgemiddelde en de milieu-industrie nog over een enorm groeipotentieel beschikt. Bankgroepen spelen hier dan ook op in door groene fondsen aan te bieden waarop je als belegger kan intekenen en investeren in hernieuwbare energie of de ontwikkeling van schonere technologieën. Beleggen in bedrijven die zich toeleggen op milieuthema s kan je indelen in vier categorieën, namelijk water, aarde, lucht en energie. Onderzoek naar hernieuwbare energie en luchtverontreiniging liggen het meest voor de hand, maar beleggen in water of aarde niet zozeer. Het heeft vooral te maken met de toekomstige evoluties inzake drinkwater en watergebruik. Niet alleen het zuiveren van verontreinigd water is aan de orde, ook de optimalisatie van het beschikbare water is aan de orde, als je weet dat in de laatste 100 jaar het watergebruik tweemaal zo snel gestegen is dan de bevolkingsgroei. Beleggen in water kan door te investeren in nutsbedrijven, of bedrijven die actief zijn in meting van watergebruik, riolering, infrastructuur, ontziltings-, desinfectie- en waterzuiveringstechnologie. Verrijking of zuivering van bodem biedt eveneens perspectieven, zodat investeren in bedrijven actief in afvalrecyclage, bodemsanering en -verbetering en onderzoek naar biologische afbreekbaarheid een ethische manier van beleggen garandeert. ADVERTENTIE Sommige investeringen hebben meer resultaat. Milieutechnologie is een sector met toe komst, zoveel is zeker. Ondernemingen gespecialiseerd in nieuwe energie vormen en water-, lucht- of bodem behandeling hebben dan ook gezonde financiële perspectieven. Daarom stelt Delta Lloyd al ruim 10 jaar portefeuilles samen met daarin de meest veel belovende bedrijven. Hun diversiteit en uitstekende prestaties zijn een goede zaak voor úw portefeuille. Investeren is dus rendabeler dan protesteren. Doe het nu. Surf naar mail ons op of bel 02/

7 ENERGIEGIDS 7 lternatieve verwarmingssystemen erwarming betekent een serieuze hap uit ieders budget, zeker als we de stijgende brandstofprijzen in acht nemen. Steeds meer mensen iezen daarom voor een alternatief systeem en hoe meer mensen dat doen, hoe democratischer het wordt en ook het milieu vaart er wel ij. Warmtepompen, biomassa, zonne- of windenergie; het aanbod is dan ook rijk. an alle alternatieve- en milieuvriendelijke energieproductiesystemen is het ebruik van zonne-energie mischien het meest bekend. Voor niets aat de zon op, placht men wel eens e zeggen, maar het is een waareid waarmee je je voordeel kan oen. Een thermisch zonne-eneriesysteem zorgt voor opwarming an sanitair water en kan zelfs aanewend worden als woningverarming. - Omdat je afhankelijk bent van de stralingswarmte van de zon, ligt het rendement in de zomer hoger dan in de winter en heb je dus bijkomende verwarming nodig. Met een minimum aan energie verdrievoudigen warmtepompen het warmterendement e zonneboiler onneboilers zorgen voor een eenoudige manier van water verwarmen, met behulp van de zonnestraing. Daarvoor heb je een onnecollector nodig, een plaat die p het dak wordt geplaatst, de straen optimaal opvangt en gevuld is et een vloeistof die op zijn beurt armte afgeeft aan het koude leiingwater in de boiler. Een zonneboiler neemt op jaarbasis ongeveer de helft van de warmteproductie voor zijn rekening. Fotovoltaïsche zonnepanelen Deze panelen zetten zonlicht om in elektriciteit, waarvan het vermogen wordt uitgedrukt in Watt-piek. Een zonnepanneel met een vermogen van 1 kilowatt-piek levert dan bij een loodrechte zonne-inval watt per vierkante meter. Men neemt voor België een gemiddeld opgewekt vermogen voor 1 kwpiek zonnepannelen van 850 kilowattuur, mits inachtneming van enkele plaatsingscriteria. + hoog rendement - grote investering en nogal complexe installatie Warmtepomp Het systeem van de warmtepomp vindt alsmaar meer doorgang naar het grote publiek, hoewel het op het eerste zicht een merkwaardig principe lijkt om warmte uit de grond te halen. Een warmtepomp wordt wel eens vergeleken met een koelkast, althans het werkingsprincipe is gelijkaardig, doch in omgekeerde richting. Een compressor haalt immers warmte uit de grond, uit water of uit lucht en verhoogt door verdere compressie de temperatuur terwijl het de woning wordt ingepompt. De elektriciteit om de compressor aan te drijven zorgt voor een warmterendement dat 75% hoger ligt, want met 1/4de energie krijg je 3/4de warmte gratis. Een term die in dit kader vaak gebruikt wordt is Coefficient Of Performance, kortweg COP, en duidt op de prestatiecoëfficiënt van de warmtepomp en moet minstens 3 bedragen. + complementair met centraleverwarmingssystemen om de warmte te verdelen. - heeft enkel nut in uiterst goed geïsoleerde woningen Biomassa Het woord biomassa heeft een moderne connotatie en wordt gedefinieerd als alles wat gewonnen wordt uit organisch materiaal van plantaardige of dierlijke oorsprong. Dus een oude houtkachel werkt net zo goed met biomassa, al gaat het bij biomassa om een gesloten koolstofkringloop waarbij er maar net zoveel CO2 vrijkomt als door de planten en de bomen wordt opgenomen. Het proces om biomassa om te zetten in energie kan op drie manieren: verbranden, vergassen en vergisten. Verbranden is het meest voor de hand liggende principe en gebeurt bij een temperatuur gaande van 800 tot C, aangesterkt door voldoende zuurstof. De vrijgekomen warmte wordt vervolgens opgevangen en doorgestuurd. Rechtstreekse verbranding van hout en houtpellets (zie Brandstof van de toekomst ) zijn hiervan duidelijke voorbeelden. Vergassen heeft betrekking op het proces waarbij biomassa in vaste Opwarmen van sanitair water via alternatieve verwarmingssystemen scheelt een serieuze slok op de borrel ADVERTENTIE vorm bij een temperatuur tussen 700 en 900 C wordt omgezet in gasvormige brandstof, stookgas genoemd. Door uiterst minimale luchttoevoeging zal stookgas op zijn beurt verbrand worden om elektriciteit of warmte op te wekken. Het voordeel van de vergasser zit niet alleen in het hoger rendement dat kan worden bereikt maar ook dat er minder rookgassen moeten worden gezuiverd. Vergisten van biomassa door micro-organismen zorgt voor biogas, eigenlijk een mengsel van methaan en CO2. Het is het principe van de mestvaalt, dat op grote schaal geëxploiteerd kan worden. Biogas kan ook onttrokken worden aan mest, organisch afval, slib en GFT. De overheid heeft hiertoe de organisatie Biogas-E in het leven geroepen. WIN een pelletkachel MAREA van Edilkamin! Geef het juiste antwoord op de volgende vraag om de pelletkachel MAREA te winnen: Wat is de prijs van een pelletkachel Edilkamin (Promo Batibouw)? Meer informatie hieromtrent vindt u in de advertentie van Pierre Girretz op pagina 13. Om deze vraag te beantwoorden bezoekt u de website Of u kan ook onderstaand formulier invullen en opsturen naar volgend adres. Céline Godeau Mediaplanet Tour & Taxis - Royal Depot Avenue du port 86C Box Bruxelles Succes! Naam... Adres... *geldig tot 20 april 2008

8 8 ENERGIEGIDS Experten Panel Jan Vande Putte Greenpeace Climate, Energy & Nuclear Campaigner 1. Op welke manier levert uw bedrijf een bijdrage om energie te besparen of de impact op het milieu te beperken? Greenpeace heeft een milieu-audit laten uitvoeren op basis van internationale erkende criteria. Op basis van het resultaat hiervan trachten wij op alle vlakken onze ecologische voetafdruk te reduceren. Omdat we reeds veel voor de hand liggende maatregelen hadden genomen op vlak van bijvoorbeeld isolatie, transportbeleid en verlichting kwamen wij tot de vaststelling dat de overgrote meerderheid van ons CO2 uitstoot van ons papierverbruik kwam. Daarom besloten wij dit jaar om onze magazine van 24 tot 20 bladzijden terug te brengen. Zo zal onze CO2 uitstoot het komende jaar nog heel aanzienlijk dalen. 2. Volgens het Europese klimaatplan moet het aandeel hernieuwbare energie in ons land verhogen tot 13% tegen Welke bronnen moeten we aanspreken om dit te halen? De 13 % voor België is een vrij conservatieve inschatting. Greenpeace heeft een groots onafhankelijk internationaal onderzoeksproject gefinancierd om een duurzaam energiescenario uit te werken (www.energyblueprint.info). Volgens dit scenario moeten tegen 2020 energie efficiëntie, duurzaam gebruik van biomassa in de elektriciteitssector, wind- en zonnethermische energie de belangrijkste pijlers van onze energievoorziening worden. Zo kunnen we de klimaatuitdaging aangaan zonder de uitstap uit kernenergie in vraag te stellen. 3. De liberalisering van de energiemarkt heeft niet meteen tot goedkopere energie geleid, welke rol kan of moet de overheid spelen om de stijgende energieprijzen op te vangen? Ons eerste doel moet zijn om ons verbruik te verminderen, niet om de energieprijzen te doen dalen. Een structurele daling van de elektriciteitsprijzen is een illusie. Na de liberalisering van de elektriciteitsmarkt was er een sterke daling van investeringen in nieuwe centrales, waardoor bestaande centrales nu verouderd raken. In de voorbije jaren zijn door Electrabel woekerwinsten gemaakt, niet om opnieuw in België te investeren, wel om de kas van het moederbedrijf Suez te spijzen. Het is hoog tijd om die onterechte woekerwinsten te recupereren en te investeren in hernieuwbare energie en energie-efficiëntie om zo de bevoorrading van energie veilig te stellen. Die woekerwinsten misbruiken om het gat in de federale begroting te dichten, of om algemene tariefdalingen door te voeren is zeer kortzichtig en schuift de reële factuur voor onze elektriciteitsproductie door naar de toekomst. Olivier Dubois EDF Belgium Commercieel Directeur EDF Belgium 1. Op welke manier levert uw bedrijf een bijdrage om energie te besparen of de impact op het milieu te beperken? EDF Belgium biedt Belgische bedrijven diensten aan voor rationeel energiegebruik (REG). Niet alleen kunnen bedrijven hun verbruik opvolgen maar ook kunnen zij rekenen op onze energie-audits om potentiële energiebesparingen op te sporen. Daarnaast heeft EDF Energies Nouvelles een overeenkomst met een Belgische vennootschap, Alcoservices, ondertekend om de productie van biobrandstoffen te ontwikkelen. Biobrandstoffen gebruiken die in België worden geproduceerd, helpt de impact van het transport op het milieu te beperken. 2. Volgens het Europese klimaatplan moet het aandeel hernieuwbare energie in ons land verhogen tot 13%. Is dit haalbaar tegen 2020 en welke bronnen zullen we hiervoor moeten aanspreken? Door haar participatie in het C-Power project, een offshore windmolenpark op de Thorntonbank met een capaciteit van 300MW, draagt EDF Energies Nouvelles al 10% bij aan deze doelstelling. De Groep EDF helpt tevens de hernieuwbare energiebronnen te ontwikkelen door haar participatie in Verdesis, die zowel in Vlaanderen als in Wallonië een mooie groei kent. Verdesis is gespecialiseerd in de behandeling en de valorisatie van biogas (zelfs van geringe kwaliteit) dankzij exclusieve technologieën, die met name de ondernemers van Het bereiken van de doelstelling voor België tegen 2020 is een diepgaande discussie waard tussen particuliere ondernemingen en de Belgische regeringen stortplaatsen kunnen interesseren. Het bereiken van de doelstelling voor België tegen 2020 is een diepgaande discussie waard tussen particuliere ondernemingen en de Belgische regeringen. 3. De liberalisering van de energiemarkt heeft niet meteen tot goedkopere energie geleid, welke rol kan of moet de overheid spelen om de stijgende energieprijzen op te vangen? Zoals FEBEG (de Federatie van Belgische Elektriciteits- en Gasbedrijven) heeft aangegeven, kan het vergemakkelijken van de bouw van nieuwe plaatselijke productiecapaciteit de stijging van de energieprijzen helpen beperken. Pierrick Balancier Verantwoordelijke Vlaanderen 1: Op welke manier levert uw bedrijf een bijdrage om energie te besparen of de impact op het milieu te beperken? Ons bedrijf importeert hout- en pelletkachels van het merk Edilkamin. We zijn ook groothandelaar in pellets. De pellet is de meest stabiele, niet-vervuilende en innovatieve bio-brandstof die beantwoordt aan de kwaliteitsnormen voor een constante verbrandingswaarde. De pellets bestaan uit zaagsel dat in een omhulsel wordt samengeperst. De verbrandingswaarde van een pellet is ongeveer 5kW/kg. Dit is ongeveer 2 tot 3 keer hoger dan die van brandhout. De pellet is dus een 100% ecologische brandstof. Wanneer men verwarmt met pellets, respecteert men het milieu. Waarom? In de pellet zit heel weinig vocht (6%) en de pellet produceert dus, na verbranding, heel weinig CO2 en vooral slechts 1% as. Het bedrijf Girretz Pierre Energies Alternatives Bvba importeert tussen 2500 en 3500 pelletkachels en heeft in de Benelux een honderdtal verkooppunten. 2: Volgens het Europese klimaatplan moet het aandeel hernieuwbare energie in ons land verhogen tot 13%. Is dit haalbaar tegen 2020 en welke bronnen zullen we hiervoor moeten aanspreken? We zijn ervan overtuigd dat de Europese klimaatdoelstellingen haalbaar zijn als elke burger een inspanning levert. Windturbines, pellets, zonnepanelen en fotovoltaïsche panelen, isolatiematerialen,... we hebben alle moderne middelen om de Europese doelstelling te halen. 3: De liberalisering van de energiemarkt heeft niet meteen tot goedkopere energie geleid, welke rol kan of moet de overheid spelen om de stijgende energieprijzen op te vangen? Het is de hoogste tijd dat de regio s, de provincies en de gemeenschappen premies uitkeren voor de aankoop, het vervangen van of het investeren in een kachel of een ketel met pellets. Het is gemakkelijk om Europese doelstellingen vast te leggen om goed te scoren maar de burgers die willen investeren in een schonere planeet moeten een stimulans krijgen van de overheid.

9 ENERGIEGIDS 9 De overtreffende trap van milieubewust Mits enkele eenvoudige aanpassingen van je rijgedrag kan je als automobilist een pak zuiniger én milieuvriendelijker rijden en dit principe vindt ook doorgang naar het openbaar vervoer. Vervoersmaatschappijen als de MIVB, TEC en De Lijn doen hun duit in het zakje. edactie: Christophe De Schauvre en Europese richtlijn in verband met biobrandstof legt elk land enkele verplichtinen op om het publiek te sensibiliseren over de mogelijkheden van groene brandstoffen. Er komt de verheid een voortrekkersrol toe om ook zelf het goede voorbeeld te tellen en dat doet ze onder meer door bussen op biobrandstof te integreren in het wagenpark. Zowel bij De Lijn, de Brusselse MIVB als het Waalse TEC zal je daarom heel wat bussen vinden die gebruik maken van alternatieve, uitstootbeperkende brandstof. De Vlaamse vervoersmaatschappij De Lijn bestelde eind 2006 maar liefst 214 milieuvriendelijke bussen die intussen allemaal in roulatie zijn. Bussen op zogeheten PPO-brandstof of puur plantaardige olie - in vele gevallen gaat het om koolzaadolie - zijn geen uitzondering en afgelopen zomer werd zelfs de eerste hybride bus op waterstof in gebruik genomen, een wereldprimeur. Het houdt evenwel niet op met de - vaak dure - aanschaf van nieuwe bussen; ook het bestaande wagenpark wordt aangepast om de uitstoot van uitlaatgassen te verminderen. De huidige voertuigen worden milieuvriendelijker gemaakt door enerzijds de motorisatie te verbeteren met propere dieselmotoren die minder uitstoot geven en anderzijds met behulp van roetfilters die tot 90% minder uitstoot van fijn stof opleveren. Tegen 2009 zal alleen al De Lijn meer dan bussen uitgerust hebben met een roetfilter. Eco-Drive Ook het Eco-Drive -principe dringt door tot het publiek transport. Het begrip doelt op het aanpassen van het rijgedrag met het dubbele effect van minder brandstof te verbruiken - wat goed is voor de portemonnee - en tegelijk ook de schadelijke CO2- uitstoot te reduceren. Bij de bussen van de MIVB bijvoorbeeld wordt het principe van ecologische rijgedrag bijgebracht tijdens de opleiding. De MIVB is hiermee zelfs pionier en loopt voorop op de Europese wetgeving dat vanaf september 2008 rationeel rijgedrag verplicht in het opleidingsprogramma. Het is de Federale Overheidsdientst Mobiliteit en Vervoer die uiteindelijk het leerprogramma bepaalt en de criteria tot slagen opstelt. Ook trams en metro kunnen het rijgedrag dusdanig bijsturen dat er een positief milieu-effect ontstaat. Een eenvoudige aanpassing van de snelheid heeft immers tot gevolg dat het energieverbruik zelfs tot 15% lager ligt. Hoe dit kan, bewijst de Brusselse metro op metrolijn 2. Het principe is vrij eenvoudig want trager rijden vergt minder extra vermogen om topsnelheid te halen en minder verlies van energie om te remmen. Ook de NMBS heeft een milieupolicy en is hét aangewezen alternatief voor het autoverkeer. In vergelijking tot de 125 gram CO2 uitstoot per afgelegde kilometer, stoot de trein slechts 38 gram CO2 uit en bovendien ligt het energieverbruik van een IC-trein per vervoerde reiziger 50% lager dan bij een middenklasseauto. gaat uiteraard om het engagement om iets aan de uitstoot te doen. Bijna 1/3de van de totale uitstoot heeft te maken met mobiliteit en is daarom een belangrijk aandachtspunt. Elk individu kan het verschil maken en het rationaliseren van je persoonlijke mobiliteit is meer dan een goed begin. Belgen hebben immers een erg hoge CO2-uistoot, in de wereldranglijst staan we op de 22ste plaats. educeer je klimaatimpact et decennium is wereldwijd het warmste sinds het begin van de waarnemingen in 1850 en sinds et begin van de 20ste eeuw is het wereldtempertatuurgemiddelde volgens de World Meteorological Organiation met 0,74 graden gestegen. Belangrijkste oorzaak? Menselijke activiteit. edactie: Christophe De Schauvre m de vijf jaar brengt het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) van de Verenigde Naties een rapport uit aarin de opwarming van de aarde onder de loep genomen wordt. In haar wetenschappelijk onderbouwde rapporten wil het de aandacht vestigen op de opwarming van de aarde en zoekt het naar de oorzaken hiervan. Deze global warming, die mede door de inspanningen van groene profeet Al Gore tot iedereen is doorgedrongen, is volgens het IPCC in hoofdzaak te wijten aan de uitstoot van schadelijke gassen als koolstofdioxide (CO2) en methaan (CH4) en deze zijn het gevolg van menselijk handelen. Het terugdringen van deze schadelijke uitstoot heeft ontegensprekelijk een gunstig effect, het zal de opwarming van de aarde indijken. Om de klimaatverandering tegen te gaan kan iedereen zijn verantwoordelijkheid opnemen door CO2- uitstoot te beperken. Het begrip persoonlijke ecologische voetafdruk zal niet geheel onbekend zijn, maar het Belgen hebben een erg hoge CO2-uitstoot, wereldwijd staan we op de 22ste plaats Op het internet kan je heel wat initiatieven vinden om je klimaatimpact te verkleinen. Naast individuele tip in mobiliteit kan je ook het verschil maken door je woning aan te passen, je manier van reizen of klimaatvriendelijke voeding te nemen. Het verschil zit vaak in kleine dingen en dat maken ook de honderden tips duidelijk. In vergelijking tot voorspelbare tips als laat de auto staan wanneer het kan of laat het water niet lopen terwijl je je tanden poetst, zijn er heel wat minder voor de hand liggende zaken die wel een groot verschil kunnen betekenen voor je energiefactuur én je aandeel in de klimaatopwarming. Bijvoorbeeld de tip om piepschuim te gebruiken om lege plekken in de diepvriezer op te vullen, of restjes eten eerst te laten afkoelen alvorens ze in de koelkast te zetten.

10 10 ENERGIEGIDS DE GROENE MOTOR Om de CO2-uitstoot van auto s verder terug te dringen, kan men opteren voor de anschaf van een hybride wagen, dan wel voor een exemplaar dat op alternatieve randstof rijdt. Doe uw duit in het zakje met een hybride of groene wagen. Hybride auto s maken op ingenieuze manier gebruik van twee verschillende aandrijftechnologieën, namelijk een (zuinige) verbrandingsmotor, gecombineerd met een elektromotor. Naargelang de rijomstandigheden vullen ze elkaar aan, ook letterlijk, want overtollige of mechanische energie wordt omgezet in elektriciteit en opgeslagen in de batterij. Vooruitgang in de hybride technologie kan - eigen aan dit dubbele systeem - geboekt worden door zowel de elektromotor erder te optimaliseren, als de verrandingsmotor nog zuiniger te aken. Volgens Febiac rijden er intussen een duizendtal hybride wagens rond in ons land en gezien we nog steeds het land van de hardnekkige dieselrijders zijn, zijn deze verkoopcijfers veelbelovend. Ten opzichte van 2005 is de verkoop van hybride wagens immers verdubbeld, wat een verdere democratisering van de technologie in de hand werkt. Door gebruik te maken van alternatieve brandstoffen - die minder, of zelfs helemaal geen fossiele koolstof bevatten - wordt uitstoot gereduceerd. Bio-ethanol bijvoorbeeld, het resultaat van microbiële fermentatie van koolhydraten en gewonnen uit biomassa zoals maïs, suikerriet of - bieten, tarwe of gerst. Door de juiste vermenging met benzine is bio-ethanol een waardig alternatief dat de CO2-uitstoot met 90% vermindert ten opzichte van fossiele brandstof. Er zijn verschillende automerken die uitpakken met E85-brandstof, wat eigenlijk duidt op een mengeling van De verkoop van hybride wagens zit in de lift, wat voor verdere democratisering van de technologie zorgt 85% ethanol met 15% gewone benzine. Maar omdat in ons land nog niet zoveel benzinepompen biobrandstoffen aanbieden, krijgt de verkoop van E85-wagens niet meteen wind in de zeilen. Niet alleen het milieu vaart er wel bij: met de aankoop van een milieuvriendelijke wagen krijg je ook een fiscaal voordeel. Hoe groen je wagen is, wordt afgemeten aan het aantal gram CO2-uitstoot per kilometer. Het fiscaal voordeel loopt daarbij op tot 15% op de aankoopprijs voor een wagen die minder dan 105 gr/km uitstoot, met een maximum van euro. Voor een wagen met uitstoot tussen 105 en 115 gr CO2/km is het fiscale voordeel gelijk aan 3% van de aankoopprijs met een maximum van 800 EUR. Ook de aanschaf van een auto met roetfilter wordt gestimuleerd en is zelfs cumuleerbaar. Een nieuwe dieselwagen die standaard uitgerust is met een roetfilter en een CO2-uitstoot heeft van minder dan 105 of 115 gram per kilometer, geeft u recht op een forfaitair voordeel van 200 EUR voor de roetfilter, bovenop die 15% of 3% van de aankoopprijs. Mede door deze fiscale impulsen zijn er in 2007 een kleine groene auto s verkocht, dat is een verdubbeling ten opzichte van Kies voor 100% groene energie Hoe groen is uw energie? Energieleveranciers hebben tegenwoordig eigen formules waarbij u als particulier of onderneming kan opteren voor een volledig groen alternatief tegen eenzelfde prijs als conventionele energie. Mede door de vrijmaking van de energiemarkt zijn er zelfs heel wat energiespelers die zich enkel toeleggen op groene energie. worden organische stoffen gebruikt en spreken we van biomassa-energie. Deze natuurlijke hulpbronnen vernieuwen zich voortdurend en vormen zo een propere energiebron. groene energie elders aan te kopen en deze tot bij de klant te brengen. Wanneer men als particulier of als onderneming kiest voor 100% groene energie geeft men niet alleen een positief signaal, men draagt op die ma- Groene energie is elektriciteit die volledig gegeneerd wordt op basis van hernieuwbare en ecologische energiebronnen. Zonne-energie maakt gebruik van de zon, maar ook steeds meer energie wordt opgewekt met behulp van windmolens. Daarnaast wordt ook groene energie gewonnen met behulp van hydro-elektriiteit aangedreven door water, of 100% groene energie heeft een rechtstreeks positief milieueffect en indirect draagt het bij tot méér investeringen in alternatieve, hernieuwbare energiebronnen Het gebruiken van hernieuwbare energie wordt vaak gezien als een individuele investering (bijvoorbeeld zonnepanelen op het dak van je woning laten plaatsen om een zelfbedruipend energieconcept te bekomen), maar het kan veel eenvoudiger door te opteren voor een groene leverancier of energieformule. Heel wat energieleveranciers engageren zich tot het winnen van schone energie door hetzij zelf te investeren in hernieuwbare energiebronnen, hetzij nier ook bij tot de democratisering van de hernieuwbare energiebronnen. Des te meer men gebruik maakt van groene energie, des te meer energieproducenten ook geneigd zijn om te investeren in nieuwe, hernieuwbare bronnen en conventionele, meer vervuilende bronnen af te bouwen. Investeringen worden vaak afgemeten aan de hand van hun terugverdientijd of -effect en bij hernieuwbare energie is dit niet anders. Op producentenniveau wordt afgewogen of de investeringskost om 100% groene energie op te wekken opweegt tegen de winst die ermee gemaakt kan worden. Pas als men een groot, of alsmaar groter wordend, afnemerspotentieel ziet, zullen producenten investeren in het plaatsen van parken met windmolens of zonnepanelen of zelfs hydro-energieinstallaties. De consument heeft echter de mogelijkheid om te kiezen voor groene energie of energie gewonnen uit conventionele bronnen. De leverancier engageert zich er ook toe om, wanneer het een 100% groene-formule aanbiedt, dit ook effectief om te zetten in een investeringsengagement.

11 ENERGIEGIDS 11 innenkort biobrandstof oor iedereen eeft men de kwaliteit van biobrandstof verkeerd ingeschat? En zo niet, waarom vinden we het dan niet aan lk tankstation in België? Twee vragen die de laatste weken vaak gesteld worden en volop besproken worden n de media. zonder daarbij het evenwicht te verstoren op de voedselmarkten of grondstoffen produceren en daarbij de landbouw en het milieu respecteren. In de toekomst zullen de biobrandstoffen die geproduceerd en/of verkocht worden op de Europese markt moeten voldoen aan een reeks strikte voorwaarden om als duurzaam gecertificeerd te kunnen worden. Op die manier zullen ze zich onderscheiden van de biobrandstoffen die schade aanrichten omdat ze bijvoorbeeld zullen geproduceerd worden in tropische gebieden die ontbost worden. De Europese Commissie heeft eind januari 2008 haar ambitieus plan onthuld om biobrandstoffen te ontwikkelen: 10% van de motorbrandstof in Als alles volgens plan verloopt, zal ons land tegen midden 2008 ongeveer 4,4% van de bio- edactie: Guy De Mol n Hendrik Lemahieu r is in principe evenveel biobrandstof als er zetmeel- en oliehoudende grondstoffen ijn. Op middellange termijn, zal lke plantaardige teelt ongetwijfeld ynthetische brandstoffen kunnen roduceren. Dit wordt de tweede eneratie genoemd. Deze generaie moet nog veel verder ontwikeld worden om de hoge prouctiekosten te verminderen. In België wordt biodiesel voornamelijk gemaakt uit plantaardige olie (koolzaad), bio-ethanol uit zetmeel (tarwezetmeel, suikerbiet): de eerste generatie. De prijs van deze grondstoffen is sinds enkele maanden zo sterk gestegen dat ze soms de verkoopprijs van biobrandstoffen overtreft. De agrarische grondstoffen zijn het onderwerp geworden van weinig scrupuleuze speculaties. Op die manier kunnen de biobrandstoffen niet concurreren met de klassieke brandstoffen, ook al kost een vat aardolie 100 USD/ton. Is de burger bereid om enkele eurocenten meer te betalen voor biobrandstof? In 2004 vertegenwoordigden de biobrandstoffen slecht 1% van de energie die wereldwijd gebruikt werd voor het wegtransport. Niets laat toe om een oorzakelijk verband te zien tussen het gebruik van biobrandstoffen en de stijging van grondstoffen voor voedsel in Europa. Maar als men weet dat 30% van het maïsgraan van de Verenigde Staten in 2010 zal gebruikt worden voor de productie van bio-ethanol en dat het zaaien van soja in datzelfde jaar met 16% zal verminderen om meer maïs te kunnen kweken, dan wordt de prijsdruk op deze twee grondstoffen duidelijker. Ook de schommelingen van het klimaat die schadelijk zijn voor het rendement van de landbouw in bepaalde streken, de exponentiële groei van de wereldbevolking en het toenemende vleesgebruik in de Aziatische landen zijn factoren die de prijzen van de agrarische grondstoffen beïnvloeden. De beslissing van 1 januari 2008 voor de schorsing van het verplichte braakland in Europa, zal ervoor zorgen dat vele hectaren opnieuw kunnen bewerkt worden en dat de druk op de markten zal afnemen door de toevoer van bijkomende landbouwproducten. In vergelijking met de klassieke diesel, kan het gebruik van biodiesel Als alles volgens plan verloopt, zal ons land tegen midden 2008 ongeveer 4,4% van de biobrandstof produceren. uit koolzaad de uitstoot van CO ² verminderen met 65 tot 70%. (91% voor plantaardige ethanol) De energie die vrijkomt in vergelijking tot de energie die nodig is om het volledige productieproces te doorlopen, is 2,5 keer groter dan bij klassieke diesel. Hierbij worden zaden en onkruidverdelgers op dezelfde manier gebruikt als bij de voedingsteelt. Nieuwe aanvullende studies over de invloed op het milieu en de analyse van de levenscyclus zijn lopende. De huidige uitdaging van de sector van de biobrandstoffen is dus een duurzaam economisch model te vinden dat aan de volgende voorwaarden voldoet: grondstoffen tegen een competitieve prijs kunnen kopen Het terugdringen van de CO2-uitstoot staat centraal bij biobrandstoffen. brandstof produceren. Deze hoeveelheid zou dus moeten verdubbelen in de komende jaren door de oprichting van nieuwe Belgische units en/of door de import van buitenlandse biobrandstoffen. De Europese Commissie opteert voor de doelstelling om tegen 2020 een gebalanceerde oplossing aan te bieden, waarin het aanbod binnen Europa zowel via een eigen Europese productie, als via invoer zal worden gerealiseerd. Dit zal zowel de eigen Europese landbouw en productie ten goede komen, als deze van ontwikkelingslanden. Het terugdringen van de CO2-uitstoot staat centraal bij biobrandstoffen. Daartoe dient zowel de productie als het transport van de biobrandstof op een efficiënte manier gebeuren. Een Europees efficiënt certificeringsysteem is hiertoe onontbeerlijk, wat voor gevolg heeft dat het wel degelijk mogelijk is om biobrandstoffen te produceren zonder ontbossing, CO2 efficiënt, en met respect voor sociaal-economische omstandigheden. Dit was trouwens een van de selectie criteria van de Belgische overheid om de quota s te verdelen voor de biobrandstoffen die in België op de markt mogen gebracht worden. De 2de generatie biobrandstoffen is de volgende stap. Alhoewel nog veel duurder dan de huidige, zullen deze binnen enkele jaren geleidelijk aan op de markt komen. De 1ste generatie is evenwel onontbeerlijk om het pad te effenen voor de 2de generatie. ADVERTENTIE

12 12 ENERGIEGIDS top je energie in een remie Er bestaan meer dan federale, Vlaamse, provinciale en gemeentelijke premies, dus maak er gebruik van staan dan ook meer dan federale, Vlaamse, provinciale en gemeentelijke premies die afhankelijk van je specifieke situatie kunnen worden toegekend. De fiscale voordelen met betrekking op de energiebesparende maatregelen en de bouw van passiefhuizen, zijn dit jaar ietsje toegenomen, althans het plafondbedrag voor inkomstenjaar 2008 ligt 50 euro hoger en bedraagt nu maximum euro. Naast dakisolatie, hoogrendementsglas en thermostatische kranen, komt ook het onderhoud van een centrale verwarmingsketel hiervoor in aanmerking, evenals de plaatsing van een geothermische warmtepomp en het uitvoeren van een energie-audit. Ook het fiscaal plafond, met betrekking tot de plaatsing van zonneboilers en fotovoltaïsche zonnepanelen, werd opgetrokken van euro tot euro. Al moeten de uitgaven hiervoor betaald zijn in hetzelfde inkomstenjaar en moet de installatie gebeurd zijn door een geregistreerde aannemer die op zijn factuur enkele administratieve formaliteiten moet vermelden. Meer informatie over welke premies je hiervoor kan krijgen, en het systeem van belastingsvermindering kan je terugvinden op Ook netbeheerders reiken premies uit om rationeel energiegebruik te bevorderen, maar ook hier is het stelsel afhankelijk van de netwerkbeheerder waartoe je behoort. Wel geven ze dit jaar elk een premie voor dakisolatie van 2 euro per vierkante meter voor doe-het-zelvers en 4 euro als het door een geregistreerde aannemer werd geplaatst. De premies inzake zonneboilers en condensatieketels op aardgas werden door netbeheerders enigszins teruggeschroefd. Inwoners van Vlaams- Brabant, Limburg en Oost-Vlaanderen maken ook aanspraak op tegemoetkomingen van het provinciebestuur. In Vlaams-Brabant loont de installatie van een zonneboiler 625 euro, in Limburg geldt hiervoor een premie van 250 euro. Ook steeds meer gemeenten kennen premies toe. Zo zijn er intussen al 150 Vlaamse gemeenten die de installatie van fotovoltaïsche zonnepanelen stimuleren én 180 gemeenten die zonneboilers promoten. ouwers en verbouwers maken aanspraak op tal van premies die energiebespaende maatregelen extra stimuleren. Omdat veel van deze financiële tegemoetkoingen, bovenop de fiscale voordelen, afhankelijk zijn van je woonplaats, werd e website in het leven geroepen. Door het bos de bomen ien, evenals het groen huis. Het plaatsen van dakisolatie, hoogrendementsbeglazing, een klokthermostaat of thermostatische kranen, het zijn aak elementaire zaken wanneer je ADVERTENTIE Dakisolatie Hoogrendementsglas Vervangen CV-ketel bouwt of verbouwt. Dat je voor dergelijke energiebesparende maatregelen een deel van de investering kan recupereren is nog steeds minder geweten, niettegenstaande de vele communicatieinspanningen hieromtrent. Er be- Tot 2650 euro fiscaal voordeel in 2008 Extra premies van uw netbeheerder Alle premies en voorwaarden Energie sparen: de winst is voor u en het milieu!

13 ENERGIEGIDS 13 outpellets, brandtof van de toekomst inds mensenheugenis verbranden we hout om ons eraan te verwarmen. Toch ennen zowel het materiaal als de verbrandingstechniek heel wat evoluties. ebruik van houtpellets bijvoorbeeld, eigenlijk compressie van afvalhout, ontopt zich als een uiterst milieu- en prijsvriendelijk alternatief. De brandstof van e toekomst. edactie: Christophe De Schauvre en bevatten geen enkel bindmiddel, wat een dubbel milieuvoordeel geeft. De energie-inhoud van houtpellets levert 5kWh per kilogram of beter: met twee kilogram houtpellets ontwikkel je dezelfde energie als met één liter stookolie of één kubieke meter aardgas, terwijl de CO2-uitstoot niet meer bedraagt dan één groeiende boom die aan de omgevingslucht wordt onttrokken. Houtpellets creëren als het ware een gesloten circuit. Houtpellets kunnen op twee manieren worden gebruikt: in speciale kachels of in pelletketels. Een speciale installatie is echter wel nodig om de verbranding van deze korrels optimaal te ondersteunen en te regelen. In vergelijking met een klassieke verwarmingsketel kost een pelletketel mét automatische regeling en automatische voeding het dubbele, maar die investering verdient zich razendsnel terug. De houtpellets zelf worden in zakken aangekocht per kilo - het equivalent van 500 liter stookolie - maar de prijs ervan ligt 40 tot 50% lager. Bovendien bedraagt het rendement van de pelletsystemen 89%, terwijl een klassieke houtkachel slechts 25% rendement geeft. Hoe dat kan? Wel, houtpellets genereren warmte zonder verbrandingsgassen en hebben daarom geen schouw nodig, terwijl bij klassieke houtkachels het merendeel van de warmte vervliegt door de luchtafvoer. De stabiliteit in de prijs van houtpellets staat in schril contrast met de sterk fluctuerende - of beter vooral stijgende - prijzen van de fossiele brandstoffen. Ook op vlak van gebruiksgemak vergen houtpellets niet meer onderhoud of opvolging dan de klassieke systemen, want ook bij pellets is er een verregaande automatisatie met klokthermostaten en zelfs dag- en nachtregimes. Bovendien bieden ze voordelen die een gewone houtkachel niet heeft: met een autonomie van 30 uur voor een vol verbrandingsrecipient ligt het gebruiksgemak een pak hoger. Bovendien kan een pelletkachel grote ruimtes gemakkelijk verwarmen, tot zelfs de nabijgelegen ruimtes. 1 m3 aardgas, maar het is wel maar half zo duur Met 2 kilogram houtpellets ontwikkel je dezelfde energie als met 1 liter stookolie of ellets zijn cilindervormige houtkorrels met een diameter van 6 tot 8 millimeter en tot 4 centimeter lang en het reultaat van compressie van afvalout. Het systeem werd zo n 30 jaar eleden ontwikkeld in landen als anada, Oostenrijk, Zwitserland en e Scandinavische landen. De korels worden uit zuiver houtafval echanisch en aan een temperauur van om en bij de 90 C geperst, /0808vlb pzr ADVERTENTIE INBOUW HOUTCASSETTES VANAF tot 50% goedkoper dan stookolie 100% ECOLOGISCH PROMO BATIBOUW HOUTKACHELS in steen 1480 Automotische regeling Geen shoorsteen nodig VANAF 1750 EXC. BTW MARIU PELLETS KACHELS Distributeur : EXCLUSIEF INVOERDER BENELUX Z.I. des Plénesses Rue des Nouvelles technologies DISON Tél / Fax / Info : Om de kleinhandelaars uit uw regio te kennen, tel. 0495/ EXCLUSIEF INVOERDER BENELUX BEZOEK ONZE WEBSITE VOOR ONZE DIVERSE VERKOOPPUNTEN VAN PELLETS EN KACHELS

14 14 ENERGIEGIDS Europese zuinigheidsstandaard voor elektrische toestellen Rationeel energiegebruik? Allemaal goed en wel, maar bedenk even hoeveel toestellen u in huis heeft die energie verbruiken. Het gebruik van zuinige toestellen zal meteen een lagere energiefactuur betekenen. Maar wat is zuinig? Om dat duidelijk te maken, is er het energielabel, herkenbaar aan de letter- en kleurcodes. TIPS OM ZUINIGER OM TE SPRINGEN MET ENERGIE IN HUIS vervang gloeilampen door spaarlampen, ze gaan niet alleen 10 keer langer mee, ze gebruiken 5 keer minder energie. Bij gloeilampen gaat té veel energie verloren in de vorm van warmte in plaats van licht. Gebruik je vaatwasser alleen als hij helemaal gevuld is, of schakel een lager programma in als er niet veel hardnekkig vuil op de vaat hangt, of waarom niet eens een keertje de afwas doen met de hand. Doe een trui aan in plaats van de centrale verwarming hoger te zetten. Een wasmachine vul je best helemaal en gebruik zoveel mogelijk de spaartoetsen op je machine. Bekijk ook of het nuttig is om te wassen op 60 of 90, want dat vergt extra energie. Drogen kan ook aan een wasrek of -lijn. Strijken doe je best met stoom, dat gaat sneller, vlotter én dus zuiniger. Maak ook gebruik van een reflecterende strijkovertrek, deze werkt immers energiebesparend. Laat (warm) water alleen maar stromen als het echt nodig is en vang het op in de spoelbak eerder dan het meteen te laten wegvloeien. Heb oog voor de sluipverbruikers in huis. GSM-laders of hifitoestellen verbruiken energie zolang ze op het stopcontact zijn aangesloten. Kook zo efficiënt mogelijk, denk maar aan éénpansgerechten, maar ook aan de manier waarop je het kookfornuis gebruikt. Wil je water koken, gebruik dan een deksel, gebruik pannen die perfect op het fornuis aansluiten. Zo benut je maximaal je gebruikte energie. Schakel het fornuis eventueel iets vroeger uit en profiteer van de afkoelwarmte. Een Europese richtlijn deelt elektrische apparaten, zoals was- en afwasmachines, koelkasten, diepvriezers en zo meer, in volgens energieklassen. De score die wordt toegekend aan het energieverbruik gaat van de groene klasse A (laag verbruik) tot G, wat hoog verbruik betekent en met alarmerend rood wordt aangeduid. In 2004 kreeg de zuinigste categorie nog een extra opdeling met de labels A+ en A++, een nuance die een lager verbruik van maar liefst 25% impliceert. Dat maakt van A++ het zuinigste label, maar liefst 50% zuiniger dan toestellen uit klasse A. Zuinigere toestellen mogen dan al duurder zijn, de meerkost laat zich snel terugverdienen dankzij de besparing op de energiefactuur. Een analyse van het gemiddelde leefpatroon leert ons dat er enkele cruciale energieverbruiksfases zijn. Koken bijvoorbeeld, met uiteraard de luxe van een koelkast en diepvriezer, en natuurlijk wil je ook licht. Rationaliseer je energieverbruik door hieraan aandacht te besteden. De website een initiatief met steun van de Europese Commisie, vergelijkt verschillende elektrische toestellen op vlak van verbruik, prijs, kwaliteit en milieueffect. Voorlopig zet dit initiatief met behulp van onafhankelijke tests koelkasten en diepvriezers, wasmachines en droogkasten in kaart. Ook spaarlampen worden naargelang de vorm, vermogen, efficiëntie én levensduur met elkaar vergeleken. Kook-wijzer Gezien we wel dagelijks een maaltijd koken, is het aandeel van het kookfornuis vrij groot in het dagelijks energieverbruik. Kies daarom voor het juiste kooksysteem, want koken op aardgas is ongeveer de helft goedkoper dan een klassiek elektrisch fornuis. Nieuwe systemen als vitrokeramische kookplaten met weerstanden of met halogeen en inductieplaten betekenen eveneens een verbruiksverschil. Inductiekookplaten zijn het zuinigst. Wat ovens betreft opteert u beter voor Zuinige toestellen zijn duurder in aankoop, maar laten zich snel terugverdienen A B C D E F een heteluchtoven omdat de warmteverdeling beter is en de opwarmingstijd daardoor beperkt blijft. Microgolfovens zijn dan weer de helft zuiniger dan klassieke ovens of fornuizen, tenzij het om grote kookhoeveelheden gaat. Ook koelkasten en diepvriezers zijn een grote slokop wat energie betreft, omdat ze dag en nacht verbruiken. Een A-label is zeker geen overbodige luxe, maar koop ook Zuinig omspringen met energie betekent rationeel omgaan met je toestellen geen grotere koelkast of diepvriezer dan nodig. Diepvrieskisten zijn dan weer zuiniger dan kasten en als je een afzonderlijke diepvriezer hebt, opteer dan voor een koelkast zonder vriesvak. Ontdooi ook regelmatig, een ijslaag van 2 millimeter betekent een meerverbruik van al snel 10%. Spaar-lampen De meest gebruikte lamp is nog steeds de gloeilamp, een uiterst energieverslindend type, zeker als je weet dat slecht 10% van de gebruikte energie wordt omgezet in licht, en 90% in warmte verloren gaat. Een spaarlamp van 11W vergeleken met een gloeilamp van 60W toont na uur een verschil in verbruikte kwh dat zes keer lager is. Als je dat omzet in verbruikskosten (berekend aan 0,16 euro/kwh) komt dat neer op 17,60 euro voor een spaarlamp terwijl een gloeilamp 96,00 euro kost. Spaarlampen heten niet voor niets zo... G ZUINIG EN MILIEUBEWUST RIJDEN Koop een zuinige auto. Hoeveel een auto aan brandstof verbruikt is af te leiden uit de ECE-verbruikscijfers die in de autofolders staan. Op nieuwe personenauto's zit een etiket met informatie over het brandstofverbruik en CO2 - uitstoot. Start altijd zonder gas te geven. Laat de motor na een koude start niet stationair warm draaien, maar rij direct rustig weg. Vanaf de tweede versnelling drukt u het gaspedaal bij het optrekken snel tot een maximum van driekwart in. In druk verkeer geeft u minder gas. Schakel zo snel mogelijk door bij lage toerentallen ( ). Binnen de bebouwde kom kan je regelmatig in de vierde of zelfs vijfde versnelling rijden. Veel bochten kan je in de derde versnelling nemen. Rij bij een constante snelheid in een zo hoog mogelijke versnelling. Rij niet te hard; Als je 100 km per uur rijdt, gebruik je gemiddeld 25% minder brandstof dan als je 120 km per uur rijdt. Rem zo min mogelijk. Laat de auto zo lang mogelijk uitrollen in een zo hoog mogelijke versnelling. Laat autowassen aan professionals over. Autowasstraten zijn ingericht voor het opvangen van verontreinigd spoelwater. Bovendien veroorzaakt zelf wassen meer krassen in de lak en kost het meestal meer water. Overweeg de aanschaf van een econometer, boordcomputer of cruisecontrol. De brandstofbesparing kan oplopen tot 10%. Gebruik elektrische accessoires, zoals verwarming, achteruitverwarming, airconditioning, niet langer dan nodig. Neem voor korte afstanden de fiets en laat de auto staan. Een niet geheel opgewarmde motor verbruikt meer brandstof en stoot relatief meer schadelijke stoffen uit. Controleer een keer per maand de bandenspanning. Dat kan zo'n 3% aan brandstofkosten besparen. Als alle automobilisten in ons land de spanning erin houden, is een totale besparing van enkele miljoenen liter brandstof per jaar mogelijk. En voor jezelf scheelt dit gemiddeld één tankbeurt per jaar. Een goed onderhoud en een goede afstelling van de motor zorgen voor minder milieuvervuiling. Het is daarom aan te bevelen de door de fabrikant voorgeschreven onderhoudsbeurten (telkens na een vast aantal kilometers of tijdsduur) niet uit te stellen. Als u moet ijskrabben, zet dan niet eerst de motor aan, maar doe dat pas als u klaar bent met krabben, vlak voordat u wegrijdt. Het aanzetten van de motor levert alleen onnodig veel uitlaatgassen op en is nergens voor nodig. De warmteproductie (waardoor de ruit eerder zou ontdooien) is met een koude motor verwaarloosbaar klein en de ruit zal dan ook niet eerder ontdooid zijn. Veel sneller werkt het om wat (koud/lauwwarm) water over de ruit te gooien. In Oostenrijk en Zwitserland is het zelfs verboden om de motor aan te zetten als u niet meteen wegrijdt en staat er een flinke boete op!

15 ENERGIEGIDS 15 uurzame economie is maatchappelijk verantwoord ndernemen Interview e klimaatimpact indijken is niet alleen een individuele bekommernis, ook ndernemingen en bedrijven nemen hun verantwoordelijkheid op. Hoewel corporate social responsibility - soms heet het sustainable development, soms ccountability - een vlag is die vele ladingen dekt, is het doel steevast hetzelfde: uurzaam ondernemen met respect voor mens en natuur. Olivier Dubois EDF Belgium Commercieel Directeur EDF Belgium edactie: Christophe De Schauvre anagementvisies belichten niet langer eenzijdig de resultaten in cijfers, aar initiëren een corporate soial responsibility. Het bewustzijn at een onderneming ook deel uitaakt van een gemeenschap roeit en daarom wordt het suces niet louter en alleen afgemeen op de gehaalde rendabiliteitsoelstelling. Een duurzaam, conomisch model overstijgt de zuiver economische criteria en eeft aandacht voor milieu, ethiek n sociale relaties. CSR maakt aardoor steeds vaker deel uit van e algemene perspectieven van de onderneming én verwacht wordt dat tegen 2009 elke onderneming een CSR-beleid op poten zet. Het kan gaan van het aanmoedigen van maatschappelijke, liefdadigheids- en onderwijsactiviteiten, tot het financieel ondersteunen van ergelijke initiatieven, maar even oed omvat het CSR-beleid aandacht voor optimaal energiegebruik, afvalreductie en beperking van CO2-uitstoot. Een duurzaam ondernemingsmodel wordt vaak herleid tot een ecologische voetafdruk, al moet duidelijk zijn dat CSR meer dan enkel het geheel aan milieu-maatregelen omvat. Het streven naar een handelswijze waarvan de schadelijke gevolgen van de bedrijfsactiviteiten voor het milieu tot een minimum beperkt worden, vergt verantwoordelijkheid en moed om op alle bedrijfsschakels toe te zien. Dat gaat van verantwoord reizen en vervoer, tot het terugdringen van afval en Verwacht wordt dat alle ondernemingen tegen 2009 een corporate social responsibilitybeleid hebben uitstoot en alle maatregelen die leiden tot een efficiënt gebruik van energie. In theoretische modellen spreekt men vaak van de triple P- benadering, een maatschappelijk ondernemingsmodel met aandacht voor People, Planet en Profit. Het communiceren of rapporteren over de ecologische voetafdruk heeft uiteraard ook opportunistische drijfveren, het uitspelen ervan met behulp van marketingprincipes leidt immers tot een groen imago met positieve effecten. Alleen mag dit niet leiden tot greenwashing, of het bewust overdrijven van milieuprestaties met behulp van marketingtrucs. Wat het CSR-beleid van een onderneming inhoudt wordt jaarlijks gecommuniceerd via een corporate responsibility report, zeg maar een jaarverslag inzake maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dat CSR stilaan ingeburgerd raakt, heeft te maken met de positieve gevolgen voor ondernemingen. Een vooruitstrevend CO2-beleid heeft immers een positief effect op de concurrentiepositie en zelfs het duurzame imago van de hele onderneming. Ook vanuit consumentenperspectief wint de interesse voor CSR aan belang. Opnieuw is de CO2-indicator een goed voorbeeld, want zo zullen leveranciers aangeven wat de CO2- impact is van hun producten. Een principe dat je zou kunnen vergelijken met het weergeven van de voedingswaarde en het aantal calorieën. 1. Over C-Power, een windmolenpark is al veel te doen geweest, in welke fase zijn we intussen aanbeland? Volgens recente informatie van de exploitant loopt de eerste bouwfase deze zomer af. De eerste zes windmolens zullen in augustus worden aangesloten en vanaf de herfst van 2008 zullen de eerste kilowattuur worden geproduceerd. 2. Wanneer zal het park volledig operationeel zijn? Na deze eerste fase ambieert C- Power NV de bouw zo snel mogelijk voort te zetten opdat het park volledig operationeel zou zijn in de zomer van Hoe kunnen klanten gebruik maken van groene energie? Zo weinig mogelijk energie verbruiken is het meest ideale, ongeacht de oorsprong van de energie, groen of grijs. EDF Belgium kan rekenen op de diepgaande ervaring van de Groep EDF op het vlak van energiebesparingen, een echte troef voor onze klanten in Europa. Of het nu om papier- of cementfabrieken of KMO s gaat, alle ondernemingen kunnen basisadviezen raadplegen op onze website Daarnaast stellen wij oplossingen via energie-audits voor die aan de behoeften van verschillende soorten bedrijven beantwoorden. 4. Welke landen zijn de voortrekkers inzake hernieuwbare energie? EDF is de grootste producent van hernieuwbare energie in Europa en de groep EDF voorziet om vóór 2010 meer dan 3 miljard euro in windenergie te investeren.

16 GALERIA 96%* van de klanten van EDF Belgium is tevreden over hun elektriciteitsleverancier. Wedden dat we onze klanten minstens even tevreden kunnen maken met de levering van aardgas? Onze klanten zijn zeer tevreden over de commerciële relatie met hun expert van EDF Belgium. Ze zijn ook bijzonder enthousiast over de efficiëntie van onze klantendienst. De reden? EDF Belgium levert energie exclusief aan ondernemingen. Wij kennen onze business. Win aan energie. Vraag snel een gas- of elektriciteitsofferte op maat van uw onderneming Surf naar Bel ** Win aan energie. * Telefonisch onderzoek uitgevoerd in april 2007 door BizXsell bij een aselecte steekproef van 90 ondernemingen. Het volledige onderzoek is beschikbaar op eenvoudige vraag op nr ** Van maandag tot vrijdag van 9u00 tot 18u00

Luc Maes, Schepen voor Energiebeleid, Beveren. Welkom

Luc Maes, Schepen voor Energiebeleid, Beveren. Welkom Welkom 2. Beleggen in energiebesparing en alternatieve energie Een rendabele uitdaging Luc Maes, schepen van energiebeleid Gemeente Beveren Programma 1. Introductie 2. Overzicht fiscale aftrekken en premies

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!»

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» PERSCONFERENTIE 17 JANUARI 2007 Evelyne Huytebroeck Brusselse Minister van Leefmilieu en Energie Nieuwe Energiepremies 2007 «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» 1 Context

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

EPB in Vlaanderen en hoe te gebruiken als verkoopstool

EPB in Vlaanderen en hoe te gebruiken als verkoopstool EPB in Vlaanderen en hoe te gebruiken als verkoopstool Inleiding EPB Wat Waarom Wanneer De 7 Eisen van EPB Huidige normen Normen 2016 E Peil als verkoopstool technieken 2 1 Wat EPB Energie Prestatie voor

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12%

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% Hugo Vanderstraeten Energieverbruik op hol steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% (Bron: CREG). Energie besparen = geld sparen. 3/4 van onze energie komt uit fossiele brandstoffen. De verbranding van

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET Meer dan 550.000 gezinnen hebben al een milieubewuste en verantwoorde kijk op energie. Omdat je energiebudget steeds belangrijker wordt, biedt Lampiris je verschillende

Nadere informatie

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant?

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Energie verwarming en SWW Stijgende prijzen woningen zonder spouwisolatie Woningen met enkel glas Woningen zonder dakisolatie 2 1 Energie elektriciteit

Nadere informatie

Is uw verbruik normaal?

Is uw verbruik normaal? Is uw verbruik normaal? Maar dit mag ons niet doen vergeten wat zijn kostprijs en effecten op het milieu zijn. Ook al hebben we geen vat op de prijzen, ons verbruik kunnen we wel zelf beïnvloeden. Deze

Nadere informatie

Studie kost- en energie efficiënt (ver)bouwen. Auteur: Veronique Mattheeuws

Studie kost- en energie efficiënt (ver)bouwen. Auteur: Veronique Mattheeuws Studie kost- en energie efficiënt (ver)bouwen Auteur: Veronique Mattheeuws Onderzoek perceptie impact bouwschil op E-peil Online enquête uitgevoerd in januari 2016 Representatieve steekproef van 700 bouwers

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Innoveren met financiering van zonnepanelen

Innoveren met financiering van zonnepanelen Innoveren met financiering van zonnepanelen Dexia Corporate Jean-Michel Baetslé, Gedelegeerd Bestuurder Inhoud Inleiding Fotovoltaïsche zonne-energie Voor- en nadelen van een fotovoltaïsch systeem Steun

Nadere informatie

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke?

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? GROENE TEST Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? O Afkoeling van het klimaat O Meer vulkaanuitbarstingen O Zure regen O Zoete regen 2. Waarvoor dienen

Nadere informatie

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof.

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Dit document zal u helpen een beter inzicht te krijgen in de verbruikskosten, in een huishoudelijke omgeving, voor de verschillende energiebronnen.

Nadere informatie

Leefmilieu Brussel - BIM. Hernieuwbare energie

Leefmilieu Brussel - BIM. Hernieuwbare energie Hernieuwbare energie 1 1 Leefmilieu Brussel - BIM Gesticht in 1989, Leefmilieu Brussel - BIM is de administratie voor energie en leefmilieu van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Het is de gesprekspartner

Nadere informatie

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond.

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Verbeter uw comfort met de ideale zonwerende en isolerend glasfolie. Verbeter de isolatie tot 41% (K-waarde), bespaar energie, hou overdreven warmte buiten

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Duurzaam bouwen Even voorstellen

Duurzaam bouwen Even voorstellen Duurzaam bouwen Even voorstellen 1 Even voorstellen: CeDuBo Informatie- en coördinatiecentrum In oude badzaal van de mijn van Zolder Gebouw Eigendom WTCB 10 000 m² Mede-bewoners Virtueel bouwen 2 Missie

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Assenede

ASPIRAVI. Windpark Assenede ASPIRAVI Windpark Assenede SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK ASSENEDE Windpark Assenede: Projectlocatie Projectkenmerken Timing / planning van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop

Nadere informatie

WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE

WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE WARM WATER DUURZAME ENERGIE VERWARMING WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE ENERGIEBESPARENDE OPLOSSINGEN VOOR BIJ U THUIS STIEBEL ELTRON - SYSTEMEN VOOR EEN LAAG ENERGIEVERBRUIK In de nabije

Nadere informatie

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck De potentiële verbetering van de energie- en milieuprestaties van gebouwen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is

Nadere informatie

Premies 2011. Vlaams Energieagentschap

Premies 2011. Vlaams Energieagentschap Premies 2011 Vlaams Energieagentschap Fiscale voordelen 2011 Sinds 2010: heel duidelijk onderscheid tussen bestaande woningen (al 5 jaar in gebruik bij de start van de werken) en nieuwbouw. Bij bestaande

Nadere informatie

Efficiënte energievoorziening. Warmtepompen - het verwarmingssysteem met toekomst.

Efficiënte energievoorziening. Warmtepompen - het verwarmingssysteem met toekomst. Warmtepompen Efficiënte energievoorziening. Warmtepompen - het verwarmingssysteem met toekomst. Voorbeeldoplossingen voor uw woning 10 2012 Warmtepompen - het verwarmingssysteem met toekomst. Maak kennis

Nadere informatie

PERSDOSSIER I BATIBOUW 2013 HAL 12 I STAND 404

PERSDOSSIER I BATIBOUW 2013 HAL 12 I STAND 404 PERSDOSSIER I BATIBOUW 2013 HAL 12 I STAND 404 GENERAL GEEFT DEMONSTRATIE OP BATIBOUW Van -20 C naar 60 C Dat is de belofte van General, de Japanse warmtepompfabrikant. Invoerder Thercon wil dit kracht

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie energieprestatiecertificaat straat Hoogstraat nummer 570 bus postnummer 9235 gemeente Fruitrode bestemming eengezinswoning type open bebouwing softwareversie 1.0 berekend energieverbruik (kwh/m²): 380

Nadere informatie

Verwarming en ventilatie

Verwarming en ventilatie Verwarming en ventilatie Gebouwen met hoge energieprestaties Mei 2013 Christophe Delmotte, Ir Laboratorium Luchtkwaliteit en ventilatie WTCB Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf Bladzijde

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Warmtepompen. Winst voor u, en voor onze aarde. Energiebesparende oplossingen voor bij u thuis

Warmtepompen. Winst voor u, en voor onze aarde. Energiebesparende oplossingen voor bij u thuis Warm water duur zame Ener gie VERWARMING Warmtepompen. Winst voor u, en voor onze aarde Energiebesparende oplossingen voor bij u thuis STIEBEL ELTRON - Systemen voor een laag energieverbruik In de nabije

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015 Duurzame systemen Comfortabel genieten, maximale energiebesparing 01-10 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Onbezorgde luxe, duurzaam leven! Energiezuinig dankzij bodem-, lucht- en zonnewarmte

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

WE BRING ALUMINIUM TO LIFE. Resultaten marktbevraging bij bouwers en verbouwers Januari 2016

WE BRING ALUMINIUM TO LIFE. Resultaten marktbevraging bij bouwers en verbouwers Januari 2016 WE BRING ALUMINIUM TO LIFE Resultaten marktbevraging bij bouwers en verbouwers Januari 2016 Opzet en methode Jaarlijks onderzoek naar evoluties op de bouw- en verbouwmarkt Onderzoek in opdracht van Reynaers

Nadere informatie

Passiefhuis-Platform vzw De REFLEX voor energiebewust bouwen

Passiefhuis-Platform vzw De REFLEX voor energiebewust bouwen Passiefhuis-Platform vzw De REFLEX voor energiebewust bouwen Stefan Van Loon, technical consultant Ruimteverwarming in combinatie met balansventilatie 1 Programma Definitie passiefhuis zeer laagenergie

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

NIEUW. Henrad Softline m eco4 EUROPA S MEEST EFFICIËNTE RADIATOR. epc. reductie + 20 % besparing. Softline M Eco4. nederland

NIEUW. Henrad Softline m eco4 EUROPA S MEEST EFFICIËNTE RADIATOR. epc. reductie + 20 % besparing. Softline M Eco4. nederland NIEUW Henrad Softline m eco4 EUROPA S MEEST EFFICIËNTE RADIATOR epc reductie + 20 % besparing Softline M Eco4 nederland MEETBAAR BETER Warmteafgifte-rendement de ultieme epc-verlagende radiator er Kan

Nadere informatie

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 31 maart 2011 Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 1. Inleiding: samenstelling energiefactuur In de verbruiksfactuur van de energieleverancier zijn de kosten van verschillende marktspelers

Nadere informatie

Belastingvermindering bij de aankoop van een elektrisch voertuig

Belastingvermindering bij de aankoop van een elektrisch voertuig EENDRACHT MAAKT MACHT Belastingvermindering bij de aankoop van een elektrisch voertuig en/of bij de installatie van een laadpaal Inkomsten 2010 en 2011 (aanslagjaren 2011 en 2012) Maatregelen geldig van

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Leefmilieu Brussel Hernieuwbare elektriciteitsproductie voor woningen met maximum 10 eenheden Gregory Neubourg APERe Doelstellingen van de presentatie Kennis van de belangrijke

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

BioWanze De nieuwe generatie

BioWanze De nieuwe generatie BioWanze De nieuwe generatie BioWanze in het kort De grootste producent van bio-ethanol in België met een jaarlijkse capaciteit van maximum 300.000 m³ bio-ethanol. Het nieuwe generatie proces verzekert

Nadere informatie

Subsidiereglement voor rationeel energiegebruik

Subsidiereglement voor rationeel energiegebruik Subsidiereglement voor rationeel energiegebruik (Gemeenteraadsbeslissing: 21.02.2011) Afdeling 1 : Aanwending van alternatieve energievormen. Artikel 1: Definities Voor toepassing in afdeling 1 gelden

Nadere informatie

Nulenergie in Brussel: perspectieven?

Nulenergie in Brussel: perspectieven? Nulenergie in Brussel: perspectieven? Seminarie Duurzaam Gebouw 22 maart 2013 Ir. Ismaël Daoud Politiek adviseur, Duurzaam bouwen en Energie Kabinet d'evelyne Huytebroeck, Brussels Minister voor Leefmilieu,

Nadere informatie

energiedeskundige / Dit certtficaat is geldig tot en met 27 juni 2021 berekend energieverbruik (kwh/m 2):

energiedeskundige / Dit certtficaat is geldig tot en met 27 juni 2021 berekend energieverbruik (kwh/m 2): certificaatnummer 20110627-0000869054-00000007-9 straat Wijngaardstraat nummer 39 bus bestemming type eengezinswoning gesloten bebouwing softwareversie 1.3.3 berekend energieverbruik (kwh/m 2): Het berekende

Nadere informatie

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver Stijn Dekelver De maand oktober is al enkele jaren de maand van de energiebesparing. De overheid roept dan alle mensen in Vlaanderen op om zuinig om te gaan met energie. Sommige centrales die elektriciteit

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen

Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen Het EPC. Voor energiezuiniger wonen. Meer info: Vlaams Energieagentschap Koning Albert II-laan 20 bus 17-1000 Brussel E-mail:

Nadere informatie

Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen

Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen Verkopen of verhuren? Niet zonder EnergiePrestatieCertificaat! Gaat u straks een woning verkopen of verhuren? Vanaf 1 november

Nadere informatie

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030 TRANSPORT & MOBILITY LEUVEN VITAL DECOSTERSTRAAT 67A BUS 1 3 LEUVEN BELGIË http://www.tmleuven.be TEL +32 (16) 31.77.3 FAX +32 (16) 31.77.39 Transport & Mobility Leuven is een gezamenlijke onderneming

Nadere informatie

Alezio. >> Een winnende investering >> Tot 70% energiebesparing >> Behoud van het milieu. Warmte in al zijn éénvoud, warmte uit de lucht!

Alezio. >> Een winnende investering >> Tot 70% energiebesparing >> Behoud van het milieu. Warmte in al zijn éénvoud, warmte uit de lucht! ZONNESYSTEMEN HOUT WARMTEPOMPEN CONDENSATIE OLIE/GAS Alezio WARMTEPOMPEN LUCHT/WATER EASYLIFE Warmte in al zijn éénvoud, warmte uit de lucht! >> Een winnende investering >> Tot 70% energiebesparing >>

Nadere informatie

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er?

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er? Kraak je energiekosten Wat denk jij over klimaat en energie 2 Flauwekul. Opwarming van de aarde Mijn probleem niet, maar die van de volgende generatie. Bekommerd! Ik wil mee m n steentje bijdragen zodat

Nadere informatie

Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen

Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen Verkopen of verhuren? Niet zonder EnergiePrestatieCertificaat! Gaat u straks een woning verkopen of verhuren? Vanaf 1 november

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Haaltert

ASPIRAVI. Windpark Haaltert ASPIRAVI Windpark Haaltert SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK HAALTERT Windpark Haaltert: Projectlocatie Projectkenmerken Timing van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop van groene

Nadere informatie

nergiebespaar Concept

nergiebespaar Concept nergiebespaar Concept Totaalpakket - Warmtepomp Zonneboiler CV-ketel Iets meer investeren, veel meer besparen: Zeer hoge energiebesparing! Zeer hoge subsidie! Zeer veel comfort! Waarom duurzaam? Drie redenen

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik)

Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik) Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik) Duurzame energie is broodnodig: eerst besparen en dan zelf energie opwekken met de bronnen uit onze onmiddellijke omgeving.

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

VOORSTELLING. Het is in deze geest en met deze wil dat het Verbond van Belgische Ondernemingen

VOORSTELLING. Het is in deze geest en met deze wil dat het Verbond van Belgische Ondernemingen VOORSTELLING VAN HET CHARTER " "EV EVOLUTION TO ELECTRICAL VEHICLES" ( EV. TO E.V. ). ) INLEIDING Het vervoer over de weg is momenteel een bron van vervuiling wegens uitstoot in de lucht en geluidshinder.

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE 1 Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Leefmilieu Brussel Hernieuwbare elektriciteitsproductie voor woningen met maximum 10 eenheden Gregory Neubourg APERe Doelstellingen van de presentatie Kennis van de

Nadere informatie

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg)

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) 10/12/2010 Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) Vlaams minister van Energie Freya Van den Bossche vind koppigheid een slechte eigenschap voor een regering en gaat in op het voorstel van de sector

Nadere informatie

De Duitse Alliantie voor Werk en Leefmilieu

De Duitse Alliantie voor Werk en Leefmilieu De Duitse Alliantie voor Werk en Leefmilieu integreren van energiebesparing en maatregelen voor energie-efficiëntie bij het saneren van bestaande gebouwen, bijdragen aan de bescherming van het klimaat

Nadere informatie

DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03)

DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03) DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03) 1 HOE BEOORDEEL JE DE RENDABILIEIT VAN EEN INVESTERING? Is het rendabel om in uw woning te investeren in een systeem dat werkt op hernieuwbare energie?

Nadere informatie

Ecotanken quiz antwoorden

Ecotanken quiz antwoorden Ecotanken quiz antwoorden 1. Waarom laten we, steeds vaker, auto s rijden op alternatieve brandstoffen. A: De minerale (fossiele) stoffen raken op B: Slecht voor het milieu Uitleg vraag 1 Alle stoffen

Nadere informatie

Een nieuwe kijk op houtenergie

Een nieuwe kijk op houtenergie Een nieuwe kijk op houtenergie HOUT EEN MODERNE ENERGIEBRON AUTHENTIEK EN TOEKOMSTGERICHT In Europa is hout de primaire bron van duurzame energie. Duizenden gezinnen hebben een houtkachel ter beschikking.

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche 1 OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche http://www.vlaamsenergiecongres.be/ Als iemand 100 jaar of ouder wordt en dat komt gelukkig steeds vaker voor wordt vaak

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 ANIMO Winteruniversiteit LEEFMILIEU & ENERGIE 18 februari 2006 Energiezuiniger wonen: heel wat

Nadere informatie

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement.

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. Belan rike toelichtin bi het E C attest! NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. De hoge score is meestal te wijien aan het teit dat er met elektdcileii verwarmd

Nadere informatie

Al 90 jaar uw bouwpartner... Duurzaam bouwen volgens de passiefbouwwijze. www.linden.be www.pamaflex.eu

Al 90 jaar uw bouwpartner... Duurzaam bouwen volgens de passiefbouwwijze. www.linden.be www.pamaflex.eu Al 90 jaar uw bouwpartner... Duurzaam bouwen volgens de passiefbouwwijze www.linden.be www.pamaflex.eu Warmte-/energiebalans bij conventionele bouwwijze 1. Verliezen door muren en vensters 2. Verliezen

Nadere informatie

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening De 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening BEKENDHEID EUROPESE ENERGIEDOELSTELLINGEN

Nadere informatie

Mazout, de slimste keuze. Warm voor de toekomst

Mazout, de slimste keuze. Warm voor de toekomst Mazout, de slimste keuze Warm voor de toekomst Waarom verwarmen met mazout? Gewoon omdat het een kwestie van gezond verstand is. Mazout is een brandstof die meer voordelen biedt dan je op het eerste gezicht

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD M + N PROJECTEN ONTWIKKELDE EEN NIEUWE GENERATIE ZONWERINGSDOEKEN, DIE DE HUIDIGE MATERIALEN

Nadere informatie

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Huidge situatie aarde Het klimaat verandert, de aarde warmt op Huidge situatie energie Energievoorraad stagneert Huidge situatie bevolking De arbeidsmarkt

Nadere informatie

Wat? Waarom? Zonne-energie. Om de Kyotonorm te halen moet België tegen 2012 7,5% minder CO 2

Wat? Waarom? Zonne-energie. Om de Kyotonorm te halen moet België tegen 2012 7,5% minder CO 2 E6 Na regen komt zonneschijn! Zonne-energie Wat? Waarom? Om de Kyotonorm te halen moet België tegen 2012 7,5% minder CO 2 uitstoten dan in 1990. Dat kan alleen als we investeren in hernieuwbare energie.

Nadere informatie

Duurzaam (ver)bouwen zaterdag 23 juni Woonmarkt Wevelgem

Duurzaam (ver)bouwen zaterdag 23 juni Woonmarkt Wevelgem Duurzaam (ver)bouwen zaterdag 23 juni Woonmarkt Wevelgem Inhoud : Steunpunt Duurzaam Wonen en Bouwen ZonneWinDT : historiek en aanbod Wat is duurzaam bouwen? Voorbeeld planscreening Steunpunt Duurzaam

Nadere informatie

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam GREEN PACKAGE Energie uit de lucht - 100% duurzaam Het comfort van vloerverwarming, koeling en warmtapwater in een duurzaam energiesysteem voor bij u thuis. Frisse Lucht Green Package, duurzame energie

Nadere informatie

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid lokaal bestuur Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid stad Hasselt Hasselt 20/20/20 stadsdiensten Hasseltse gemeenschap 20% reductie HEB Duurzaamheidsdienst

Nadere informatie

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB Vergelijking van de CO 2 -uitstoot per vervoermiddel in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB 100% Gerecycleerd papier Januari

Nadere informatie

Stappenplan Energie Sparen

Stappenplan Energie Sparen Stappenplan Energie Sparen Energie-infotoer Dirk Van Laer Voorjaar 2013 Programma Stappenplan Energiesparen voor woningen 1. Inleiding : waarom? 2. Hoe beginnen?: Trias energetica! 3. De praktijk in drie

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzaam bouwen van A tot Z

Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzaam bouwen van A tot Z Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzaam bouwen van A tot Z Leefmilieu Brussel Duurzaam bouwen vanuit de invalshoek van energie. Anne-Laure MAERCKX CENERGIE Doelstelling(en) van de presentatie Een denkoefening

Nadere informatie

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride.

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. minimaal 50% minder co 2 -uitstoot door halvering van uw gasverbruik Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. Verwarm uw huis zoals u altijd gedaan heeft. Maar

Nadere informatie

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven 1. Algemene bedrijfsgegevens a) Land : BELGIË b) Aantal personeelsleden: 0 9 10 49 50-99 100-249 250 c) Jaarlijkse omzet (Miljoen EUR): < 2 2-5 5 10 10-25

Nadere informatie

PERSBERICHT. Annemie Turtelboom Vlaams Viceminister-president Annemie Turtelboom Vlaams minister van Financiën, Begroting en Energie

PERSBERICHT. Annemie Turtelboom Vlaams Viceminister-president Annemie Turtelboom Vlaams minister van Financiën, Begroting en Energie PERSBERICHT Annemie Turtelboom Vlaams Viceminister-president Annemie Turtelboom Vlaams minister van Financiën, Begroting en Energie Brussel, 11/2/2016 Energiebesparende renovatie in Vlaanderen zet door

Nadere informatie

Energiezorg. Een zorg voor de toekomst. Wettelijke en aanvullende dienstverlening voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Energiezorg. Een zorg voor de toekomst. Wettelijke en aanvullende dienstverlening voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest WG Energiezorg. Een zorg voor de toekomst Wettelijke en aanvullende dienstverlening voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Naar een rationeel energiebeleid De klimaatsverandering zet ons aan om maatregelen

Nadere informatie