CRISIS shoppen ANDERS OMGAAN. Letsers hebben veerkracht. Wegwijzer groen investeren. September - Oktober - November 2010

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "CRISIS shoppen ANDERS OMGAAN. Letsers hebben veerkracht. Wegwijzer groen investeren. September - Oktober - November 2010"

Transcriptie

1 België - Belgique PB 1000 Brussel 1 1/1366 September - Oktober - November 2010 Magazine Netwerk Vlaanderen verschijnt driemaandelijks, 28 e jaargang, nr 3 ANDERS OMGAAN met geld CRISIS shoppen Letsers hebben veerkracht Wegwijzer groen 4 investeren 7 Afgiftekantoor 1099 Brussel X, P2A Afzender: Netwerk Vlaanderen, Vooruitgangstraat 333/9, 1030 Brussel

2 edito Winkelen tegen de crisis De crisis is nog niet gekeerd, zo lijkt het. Op de pagina s die volgen beschrijft Mathias Bienstman hoe de banken, de economie en nu ook de landen ter plaatse blijven trappelen. Daarbovenop hebben we nog eens te maken met een gevaarlijke klimaatcrisis. De politiek heeft er een hele kluif aan. De traagheid en onwil waar Netwerk met de campagne tegen investeringen in steenkoolcentrales op stuit (zie pag. 6), stemt weinig hoopvol. Misschien als individu het voortouw nemen dan maar? Op de middenpagina s geven we tips om zelf te investeren in de transitie naar een groene economie. Rentevrij doet er nog een optie bovenop: direct investeren in de uitbreiding van de Wereldwinkels. Maar ook zonder kapitaal biedt de crisis leuke kansen. Je kunt bijvoorbeeld gaan shoppen, zoals de leden van de Oostende LETS-groep onlangs deden. Naar Engels voorbeeld organiseerden zij een winkelevenement waar mensen hun miskopen konden ruilen. Ideaal! Na de verhalen van de Letsers (pag. 10) ben ik zowaar enthousiast geworden om het zelf te proberen. Ben eens benieuwd... Nu ook Muntuit volop van start gaat wordt het een spannende tijd voor complementaire economieën. Misschien, als de euro het dan toch niet haalt, overleven we in België op Schelpen, Bollekes, Pluimpjes én Torekes! Marjon Meijer PS: Zoals je op de achterkant kunt lezen, neemt Frederik Matthijs na zeven jaar afscheid van netwerk Rentevrij. Namens iedereen hier op kantoor: Frederik, we zullen je missen! Heel veel succes met je nieuwe job in Gent! INHOUD 2 edito Winkelen tegen de crisis 3 Kort 4 Analyse Afrit gemist 6 campagne Bankroet: stand van zaken 8 duurzame wegwijzer Groen beleggen: dubbel interessant 10 Interview Van porto tot powerpoint 14 Portfolio Oxfam Wereldwinkels Brugge 15 Stakeholder Meedenken en problemen oplossen 16 Achter de schermen Afscheid 2

3 Mijnbouwreus Vedanta onder vuur KORT Goed nieuws voor de Kutia en de Dongria Kondh stammen in India! De Indiase regering heeft mijnbouwgroep Vedanta verboden om bauxiet te ontginnen in hun leefgebied in de provincie Orisha. Volgens de Indiase minister van Milieu getuigden Vedanta s plannen van een stuitend gebrek aan respect voor de plaatselijke stammen. De voorbije weken werd zwaar campagne gevoerd Berber Verpoest en Mathias Bienstman, Mo* maart 2010 tegen de uitbreidingsplannen van Vedanta. De situatie van de bedreigde stammen werd vergeleken met die uit de Hollywood-kaskraker Avatar belichtte Netwerk Vlaanderen in het dos- op de Londense beurs dit jaar. Reeds in november Enkele maanden terug verkocht het Nederlandse sier Bankgeheimen de desastreuze impact van pensioenfonds PGGM in navolging van het Noorse Vedanta en vroeg ze de banken om te desinvesteren uit het mijnbouwbedrijf. Een bezoek aan de staatspensioenfonds en The Church of England zijn aandelen Vedanta al uit protest tegen de site banksecrets.eu leert dat de meeste banken schending van de mensenrechten. Vedanta is actief in België daarvan nog geen werk hebben nochtans één van de best presterende aandelen gemaakt. Boekvoorstelling Welvaart zonder groei Onze samenleving zit vast in een dilemma. Enerzijds hebben we economische groei nodig om onze sociale zekerheid veilig te stellen, anderzijds vragen we nu al meer van onze aarde dan ze kan dragen. Dit dilemma vormt het vertrekpunt van het boek van de Britse professor Tim Jackson. Jacksons zoektocht naar het verzoenen van ons verlangen naar een goed leven met de beperkingen van een eindige planeet, levert niet enkel een boeiende vraagstelling op. Hij geeft ook aan hoe we er uit geraken. Hij schotelt ons een nieuw economisch model voor dat ecologische investeringen en een groene diensteneconomie centraal stelt. Denktank Oikos vertaalde het boek naar het Nederlands. Welvaart zonder groei wordt op 22 september in het Antwerpse Zuiderpershuis in bijzijn van de auteur gepresenteerd. In de namiddag is er een congres (met bijdragen van o.a. Wouter van Besien en Peter Tom Jones) voor een meer deskundig publiek en s avonds houdt de professor een ruim toegankelijke lezing. Voor programma zie Verdrag clustermunitie in werking Het Verdrag over Clustermunitie is op 1 augustus in werking getreden. Dit verdrag verbiedt het gebruik, de productie, opslag en vervoer van clustermunitie. Inmiddels hebben 107 landen het verdrag ondertekend en hebben 37 landen het verdrag geratificeerd, waaronder België eind De VS, Rusland en Israël tekenden het verdrag niet. Hoewel clustermunitie nu in vele landen officieel een verboden wapen is, zijn investeringen in clustermunitie in de meeste landen die het verdrag ondertekenden, nog altijd legaal. Netwerk Vlaanderen pleit ervoor een einde te maken aan deze dubbele standaard. België accepteerde reeds een wetsvoorstel voor het verbod op investeringen in clustermunitie. Controle van de wet blijft echter een probleem omdat het ministerie van Financiën geen werk maakt van een lijst van bedrijven die clustermunitie produceren. Zin om eens een steenkoolcentrale van binnen te zien? Tijdens de open bedrijvendag 3 oktober kan je de centrale in Ruien bezoeken. Op een uurtje zullen gidsen van Electrabel je wegwijs maken in de werking van deze biomassa -centrale. Nadien organiseert Netwerk Vlaanderen een nabespreking onder leiding van een klimaatspecialist. Inschrijven kan per telefoon of via 3

4 Afrit gemist analyse De Griek Hippocrates gebruikte het woord Krisis voor het keerpunt in een ziekte. Afgemeten aan de crisis van de banken, de economie en de staatsschuld is onze economie meer dan verkouden. Maar is er al een keerpunt bereikt? Een diagnose van de economische aandoeningen van onze tijd. Bankencrisis 2008: de banken in shock, overheid dient een infuus toe Wat? In de herfst van 2008 daverden tientallen banken op hun grondvesten. Ook het Belgische Fortis, KBC en Dexia kwamen in de problemen. Ze hadden massaal geld belegd in de Amerikaanse huizenmarkt, via schijnbaar veilig schuldpapier. De huizenprijzen in Amerika stegen al jaren. Daarvoor zorgde gul krediet en bancair wanbeleid. Steeds meer mensen kochten een huis of speculeerden op een waardestijging in de huizenmarkt. Banken en kredietmakelaars verdienden goed. Politici waren blij dat veel kiezers zich rijk waanden met een eigen vastgoed. Maar toen de zeepbel op de huizenmarkt uiteenspatte, deelden ook de Belgische banken in de klappen. Plots kelderde het schuldpapier dat ze in handen hadden in waarde. Gevolg? De bankwereld sloeg in paniek. De financiële instellingen wilden elkaar geen geld meer lenen. Klanten haalden hun spaarboekjes leeg. Verschillende financiële ondernemingen stevenden af op een bankroet. De overheid redde de banken van het faillissement door ze geld toe te steken met kredieten of participaties in het kapitaal. Ze leende daarvoor zelf op de financiële markten, wat de overheidsschuld liet stijgen. In België ging er van de verschillende overheden iets meer dan 20 miljard euro naar de bankwereld. De staatsschuld steeg van 84% van het BNP in 2007 naar 100% nu. Met het verse overheidsgeld konden de banken hun verliezen verteren en het vertrouwen van klanten, aandeelhouders en kredietgevers herstellen. Keerpunt? De komende jaren beloven meer van hetzelfde, maar ditmaal strikter gereguleerd en van dichterbij opgevolgd. De overheden geloven vooralsnog dat banken met wat stevigere schokdempers, die van tijd tot tijd getest en gecontroleerd worden door toezichthouders, niet in een nieuwe crisis terecht zullen komen. Meer structurele oplossingen op het niveau van de bank, de economie of de handel zijn er nog niet. Banken kunnen nog steeds risicovolle beleggingen doen met spaargeld. Politici zullen nog steeds verleid worden om het stagnerend inkomen van de actieve bevolking te verdoezelen met gul krediet. De onevenwichtige handelsbalans tussen China en de VS tenslotte, blijft schokken door het financiële systeem jagen. Zonder staatstussenkomst waren alle Belgische grote banken failliet. Dat komt omdat ze alle veel meer risico genomen hebben dan hun kapitaal hen toeliet. Koen Schoors, professor economie 4

5 Economische crisis 2009: de economie in shock, centrale banken dienen infuus toe Wat? Door de problemen in de bankwereld raakte de economie in de Westerse landen uit vorm. Mensen vreesden voor hun spaargeld en hun job, bedrijven vreesden voor moeilijker te verkrijgen bankkrediet en een slabakkende vraag naar hun producten. Al die onzekerheid en angst zorgden voor minder investeringen en consumptie. De economie vertraagde en belandde uiteindelijk heel 2009 in een recessie. Gevolg? In de VS kromp het BNP in 2009 met 2,4%, in de EU 27 met 4,7%. De werkloosheid steeg vaak naar 10% Samen staan we voor twee crisissen: de klimaatverandering en de problemen in de wereldeconomie. Maar ze bieden ons een kans om ze tegelijk aan te pakken met massale groene investeringen, een Green New Deal. Ban Ki Moon, VN secretaris-generaal Landencrisis 2010: landen in shock, behandeling in testfase of meer van de actieve bevolking. In de Europese welvaartstaten zorgde de sociale zekerheid in vergelijking met de VS voor minder leed bij de gewone man. Maar voor de 6,7 miljoen mensen die in de VS hun werk verloren, betekende werkloosheid vaak ook een uithuiszetting, een onbetaalbare ziekenhuisfactuur en bittere armoede. Keerpunt? De centrale banken van de landen in recessie lieten de rente naar bijna 0% dalen. Goedkoop geld zou de economie weer aanzwengelen. Overheden timmerden investeringsplannen in elkaar. Hoewel een Green New Deal hoog op de agenda stond, geïnspireerd door de urgentie van de klimaatproblematiek, bleef het in de meeste landen bij een lappendeken aan stimulerende maatregelen, van slooppremies tot belastingsvermindering voor de bouw. Een echt keerpunt in de economie is nog niet in zicht: zodra de groei herneemt zal ze opnieuw de kapitaalkrachtigen bevoordelen en aanbotsen tegen de begrensde draagkracht van de aarde, haar ecosystemen en de eindige grondstoffen. Wat? Landen zijn voor de (her)financiering van hun staatsschuld afhankelijk van de financiële markten. Pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen of banken willen wel wat staatsschuld kopen als de rente in verhouding staat tot de kans op wanbetaling door de overheden. Net daar knelde het schoentje. De staatsschuld van heel wat landen was spectaculair gestegen door de banken- en economische crisis. Het risico voor wanbetaling groeide, volgens de markt het meest in Griekenland maar ook in Spanje, Portugal, Ierland, Italië of zelfs België. Die landen moeten een steeds hogere rente betalen om investeerders te overtuigen nog overheidsobligaties te kopen. Die hogere rente dreigt een gevaarlijke rentesneeuwbal te creëren waarbij de overheid steeds meer betaalt en toch haar schuld verder ziet aandikken. Gevolg? Omdat Griekenland haar staatsschuld niet meer gefinancierd kreeg op de financiële markten, schoten andere Europese landen te hulp met een pakket van 750 miljard euro. Tegelijk eiste de EU en het IMF draconische besparingen van probleemlanden zoals Griekenland. Enkel door het tekort op de begroting terug te brengen, kan op termijn de staatsschuld dalen en het vertrouwen op de markten terugkeren, luidde de redenering. Dezelfde overheden die een jaar eerder nog de economie zouden stimuleren, gaan nu stevig snoeien in de ambtenarenlonen, de pensioenen en andere grote kostenposten. Keerpunt? De kans op een double dip, een tweede recessie volgend op die van 2009, vergroot door het terugschroeven van de overheidsuitgaven. Overheden geraken geklemd tussen hamer en aambeeld: de economie stimuleren maar afstevenen op een onbetaalbare We zitten in een vergelijkbare situatie als in de bankencrisis. Vandaar dat een krachtige respons nodig is om de euro te beschermen. Didier Reynders, minister van financiën staatsschuld of de overheidsuitgaven saneren maar in een economische recessie tuimelen. Ondanks het opbod aan bezuinigingsplannen van Europese landen is het vertrouwen op de financiële markten nog niet teruggekeerd. De premie voor een verzekering tegen wanbetaling van overheidsschulden, zeg maar de graadmeter voor dat vertrouwen, stond in juni 2009 nog steeds historisch hoog. Stilletjes lijken de markten ervan uit te gaan dat het tot een schuldherschikking komt in landen zoals Griekenland. De kost van de vergrijzing komt er immers nog aan. De Bank voor Internationale Betalingen voorziet in één generatie tijd tot een verdubbeling van de staatsschuld in de meeste Westerse landen. De investeerders in overheidspapier geloven dat sommige landen al hun schuld op termijn niet meer kunnen terugbetalen, er langer over gaan doen of op eigen houtje de rente verlagen. Mathias Bienstman 5

6 campagne Bankroet: stand van zaken De Bankroetcampagne werd begin juni op gang getrokken met het Vuurfeest aan de Kouter in Gent. We zijn nu drie maanden verder: tijd voor een eerste stand van zaken. De eerste pijl op onze boog is de petitie voor een investeringsstop in steenkoolcentrales bij in België actieve banken. De teller zit in stijgende lijn en we hebben de kaap van de 2000 online ondertekenaars bereikt. Dit in belangrijke mate dankzij enkele vrijwilligers die de betere festivals opzochten, de vuile was van de banken buiten hingen en petities verzamelden. De echo van de bankroetcampagne blijft echter niet beperkt tot de festivalweide, ook in de politieke wandelgangen is ze te horen. Petities De vrijwilligers van Netwerk Vlaanderens Bank Cleaning Service trokken deze zomer de hort op om festivalgangers achter de bankroetcampagne te scharen. Met een petitie naar de gewone man op straat trekken is in meerdere opzichten een interessante bezigheid. Natuurlijk hoop je zoveel mogelijk handtekeningen te verzamelen en het draagvlak voor je campagne te vergroten. Wat dat betreft zitten we met 2000 handtekeningen in stijgende lijn, hoewel er nog een pak bij kunnen. Maar het gaat om meer dan alleen maar handtekeningen verzamelen. Het aanspreken van de voorbijkomende medemens over de petitie was ook een goeie manier om te weten te komen hoezeer de samenleving betrokken is bij de bijdrage van banken aan een duurzame economie. Volgens Annelies Henderickx, een vaste waarde binnen de Bank Cleaning Service, liggen veel mensen daar niet wakker van. Ze kijken me raar aan als ik over steenkoolcentrales begin en vallen uit de lucht als ik hun zeg dat banken daar miljarden in investeren. In de hoofden van veel mensen behoort steenkool tot het verleden. Het toont aan dat er op het vlak van bewustmaking omtrent steenkoolcentrales en de geldstromen van banken naar deze CO 2 -producenten nog heel wat werk aan de winkel is. Tegelijkertijd is de houding van deze mensen ook wel begrijpelijk: steenkoolcentrales naar het verleden verwijzen, dat is precies waar we naar streven met de bankroetcampagne. Ondertussen bij de banken Na het vuurfeest was het afwachten of en hoe de banken zouden reageren nu hun klimaatschadelijke investeringen in het vizier van Netwerk Vlaanderen terecht waren gekomen. Een aantal banken reageerde, maar er was niets nieuws onder de zon. Hun antwoorden waren bovenal een rookgordijn en hielden eerder een poging in om ons ervan te overtuigen dat ze wel degelijk duurzaamheidscriteria hanteren bij hun investeringen. De discussie over het stopzetten van investeringen in steenkoolcentrales aangaan was blijkbaar een stap te ver. Het ziet er naar uit dat de Belgische bankier vooralsnog in het steenkolen tijdperk vastzit. Gemengde signalen vanuit de politiek Dit wil echter geenszins zeggen dat de bankroetcampagne geen reacties losweekte. Zo werd tijdens de zomer het platform van Bankroet uitgebreid. Naast de milieu-organisaties WWF België, Greenpeace België, BBL en Friends of the Earth Vlaanderen en Brussel hebben ook KWB, , Netwerk Bewust Verbruiken en LETS Vlaanderen de campagne mee ondertekend. Daarnaast weekte de campagne ook enkele reacties los vanuit de politieke wereld. En dit reeds tijdens het vuurfeest zelf: daar tekenden enkele politici, namelijk Siegfried Bracke (N-VA), Bart Martens (sp.a), Bert Anciaux (sp.a), Vera Dua (Groen!) en Mathias Declercq (Open VLD) de petitie. De goednieuws-show eindigt spijtig genoeg hier. Twee maanden later hebben we immers moeten vaststellen dat de handtekening van sommigen onder hen zich nog niet vertaald heeft in een engagement om werk te maken van een investeringsstop. Heeft het feit dat ze de petitie enkele weken voor de federale stembusslag tekenden hier iets te maken? Motie Het ontbreekt alleszins niet aan opportuniteiten om de petitie in concrete politieke initiatieven Bank Cleaning Service Annelies: Mensen vallen uit de lucht als ik over steenkool begin 6

7 Bert Anciaux van sp.a liep over hete kolen voor Bankroet dat is 9 procent van de totale jaarlijkse CO 2 -uitstoot van Vlaanderen en komt overeen met de CO 2 die 3 miljoen auto s op een jaar tijd in de lucht blazen. Dit dossier maakt heel tastbaar waarvoor we ijveren in de bankroetcampagne. De steenkoolcentrale wordt bovendien gepland door E.ON, één van de bedrijven uit het Bankiers op hete kolen rapport, gefinancierd door KBC, Dexia, Deutsche Bank, AXA, ING, Citibank en BNP Paribas. De E.ON centrale in Antwerpen laat zien waarom banken hun investeringen in steenkoolcentrales moeten stopzetten. Zelfregulering?! te vertalen, want vlak voor het zomerreces diende Vlaams parlementslid Filip Watteeuw (Groen!) een motie in, waarvan de inhoud overeenkwam met de eis die in onze petitie en campagne centraal staat. Deze motie vraagt de vertegenwoordigers van de Vlaamse regering bij Dexia en KBC, die in 2008 overeind gehouden werden met ons belastingsgeld, het stopzetten van investeringen in steenkoolcentrales te laten verdedigen. Dit was een onverwachte wending, aangezien we de campagne in de eerste plaats rechtstreeks naar de banken gericht hadden. Dat maakt een politiek initiatief natuurlijk allesbehalve minder relevant. Denken we bijvoorbeeld terug aan de federale wet van 2007 die investeringen in bedrijven die anti-persoonsmijnen of clustermunitie produceren, verbiedt. Deze wet vormt het bewijs dat het mogelijk is om vanuit de politiek ethische grenzen op te leggen aan investeringen. Link met E.ON centrale Antwerpen In het Vlaams parlement werd de motie echter niet zo warm onthaald. Hiervoor zijn verschillende redenen aangehaald. Dat het initiatief uit de oppositie kwam, maakte het voor sommige parlementsleden per definitie al onontvankelijk. Anderen liepen niet warm voor de motie omdat hun partij het plan van E.ON om een steenkoolcentrale in Antwerpen te bouwen, al steunt. Naast bankiers zitten er dus ook nog een heleboel politici vast in het steenkolentijdperk. Het is echter wel positief dat deze twee dossiers aan elkaar gekoppeld worden. Indien deze centrale er komt, betekent dat een CO 2 -infarct voor Vlaanderen. Ze zou immers 6,3 miljoen ton CO 2 per jaar uitstoten, Sommige politici zijn ook van mening dat het niet aan het parlement is om zich met de interne werking van de banken te gaan bemoeien; die zouden beter functioneren als ze zichzelf reguleren. Responsabilisering is een modewoord geworden onder Vlaamse politici, maar dat geldt blijkbaar niet voor banken die een financiële transfer van 20 miljard hebben gekregen. Deze visie gaat niet alleen voorbij aan het feit dat men in 2007 erin is geslaagd een ethische code in een wet te gieten, maar het geheugenverlies is blijkbaar zo groot dat men reeds vergeten is welke catastrofale gevolgen zelfregulering in de banksector opgeleverd heeft tijdens de kredietcrisis. Al die argumenten duiden voornamelijk op één ding: een gebrek aan politieke wil blijkt het belangrijkste obstakel om regulering door te voeren. Gelukkig is dit gebrek aan politieke wil niet algemeen en voelen we bij sommigen de bereidheid om steenkoolcentrales via een investeringsstop naar de voltooid verleden tijd te verwijzen. Er wordt dan ook verder gewerkt aan een initiatief om via parlementaire weg op het beleid van de banken te wegen, maar die weg is nog lang. Waar een wil is, is een weg luidt het spreekwoord. Er is dan ook geen enkele reden om bij de pakken neer te blijven zitten. Het is zaak om de politici die onze eis voor een investeringsstop in steenkoolcentrales reeds verdedigen te steunen en daarnaast te werken aan een zo krachtig mogelijk signaal vanuit de samenleving over dit thema. De meeste politici volgen immers de weg van de minste weerstand. We moeten ervoor zorgen dat ze meer weerstand krijgen van de samenleving die geen CO 2 -clusterbommen wil, dan van banken die zoveel mogelijk hun eigen gangetje willen gaan met ons spaargeld. Frank Vanaerschot Heeft het teruglopend politiek engagement er iets mee te maken dat de stemmen zijn geteld? 7

8 duurzame wegwijzer Groene investeringen: dubbel interessa De wind en de zon kunnen ons van hernieuwbare en schone energie voorzien. De ontwikkeling van die energiebronnen komt nog maar net op gang. Door zelf spaargeld te investeren in projecten voor hernieuwbare energie kan je de transitie versnellen. Zulke groene investeringen leveren ook aardig wat op. In dit artikel overlopen we de mogelijkheden om zélf op wind en zon in te zetten. Aandelen van erkende coöperatieven voor windenergie Elektriciteit wordt alsmaar belangrijker, kijk maar naar de auto-industrie. Maar wat baat het om met een elektrische auto te gaan rijden, als die stroom niet uit hernieuwbare bronnen komt? Voor mij is groene stroom daarom de energie van de toekomst. Ik steun dan ook elk initiatief dat bijdraagt aan een schonere toekomst voor onze provincie. De coöperatieve Limburg wind is zo n initiatief. Aan het woord is Frederic Robben, zaakvoerder van bakkerij Cools in Hasselt. Hij kocht een aantal aandelen van de nieuwe coöperatieve Limburg wind. Zo hoopt hij de uitbouw van windenergie te ondersteunen en er tegelijk een centje aan over te houden. In Vlaanderen bestaan er verschillende coöperatieve bedrijven die zich zoals Limburg wind toeleggen op de uitbouw van windmolenparken en andere hernieuwbare energie. Sommigen, zoals Ecopower, leveren ook elektriciteit aan hun aandeelhouders. Een aandeel in een coöperatieve geeft recht op een stem tijdens de algemene vergadering. Zo kan een aandeelhouder meebeslissen over de toekomstige koers van het bedrijf. Rechtstreeks investeren in wind is redelijk interessant. De meeste coöperatieven geven jaarlijks een dividend van 5 à 6%. Als je bijvoorbeeld voor 1000 euro aandelen koopt, dan krijg je ieder jaar 60 euro dividend. Bij een latere verkoop van je aandelen krijg je de 1000 euro terug. Bovendien is een bedrag van 170 euro dividend per jaar vrijgesteld van belastingen. Een rendement van 6% is een stuk meer dan wat een spaarboekje of een kasbon oplevert. Toch zijn de formules moeilijk te vergelijken. Coöperatieven zijn op zoek naar lange termijn investeerders. Dat vertaalt zich vaak in een vereiste om een aantal jaren aandeelhouder te blijven. Bovendien deel je als aandeelhouder bij een faling mee in de klappen. Hoewel dat risico erg klein is, hou je er best toch rekening mee. Diversifieer je beleggingen en koop slechts een beperkt aantal aandelen. Bij de meeste van de coöperatieven voor windenergie is het sowieso niet toegelaten om veel aandelen te kopen: zo blijft het bedrijf een échte coöperatieve die in handen is van vele kleine eigenaars. In onderstaande tabel zie je een aantal mogelijkheden van coöperatieven voor windenergie waarvan je aandelen kan kopen. Wasewind is wel enkel bedoeld voor inwoners van het Waasland. Zon op je dak Als je met de trein reist en een blik werpt op de achterzijde van huizen, merk je dat de Vlaming meer en meer in zonnepanelen investeert. De cijfers bevestigen dat: in 2009 kwamen er maar liefst installaties voor zonne-energie bij, ruim viermaal meer dan het jaar voordien. In heel Vlaanderen staan er nu installaties. Die enorme interesse voor elektriciteit uit zonlicht is niet verwonderlijk. De zon levert gratis, zuiver en geluidloos energie. Bovendien daalt de kostprijs van fotovoltaïsche panelen jaar na jaar. De royale ondersteuning van de federale en Vlaamse overheid tenslotte, met een belastingaftrek en premies onder de vorm van groene stroomcertificaten, doen de rest van het overtuigingswerk. Prijs aandeel Verwacht Rendement Maximaal aantal Uitstap mogelijk Info Telefoon Ecopower 250 6% 50 om de 6 jaar Limburg wind à 6% 20 na 5 jaar Groenkracht 125 6% onbeperkt om de 3 jaar BeauVent 250 6% 7 om de 5 jaar Wasewind % 1 jaarlijks

9 nt Een vereenvoudigd rekensommetje leert vlug dat eenieder met een goed georiënteerd en geïsoleerd dak er voordeel bij heeft om zonnepanelen te plaatsen. Een doorsnee gezin betaalt 700 euro per jaar voor een verbruik van 3500 kwh. Een installatie die zeker 30 jaar die hoeveelheid stroom kan opwekken, kost momenteel tussen de en euro. Maar door allerlei voordelen bedraagt de terugverdientijd niet 20 jaar ( / 700 ), maar slechts 5 tot 8 jaar. Nadien heb je gratis stroom en ontvang je daarbovenop nog tot 20 jaar na de ingebruikname van de installatie 350 euro per 1000 kwh groenestroomproductie. Dat je zonnepanelen zo snel terug verdient, komt door de combinatie van de groenestroomcertificaten en een belastingaftrek tot 3600 euro. Bovendien hoef je niet langer tegen de investering op te zien. Je kan bij de bank ook terecht voor een groene lening. Zo n krediet voor de aanleg van zonnepanelen, wordt door de federale overheid ondersteund met een rentekorting van 1,5%. Duurzaam sparen Een laatste mogelijkheid om je spaargeld te investeren in hernieuwbare energie, is het op een duurzame spaarrekening plaatsen. Triodos bank, VDK en BNP Paribas Fortis bieden zo n spaarboekje aan. De bank garandeert daarbij dat ze met het geld kredieten geeft aan verantwoorde ondernemingen, onder andere in de sector van de hernieuwbare energie. Maar je spaargeld op zo n rekening kan evengoed naar cultuur of zorg gaan. Voordeel is dat je spaargeld veilig slaapt, of beter: veilig aan een aangenamere wereld werkt. Mathias Bienstman Noot van de redactie: bij het ter perse gaan van dit magazine bleek dat Limburg wind wegens onverwacht groot succes voorlopig al geen aandelen meer aanbiedt. Het wachten is op nieuwe projecten. Wind is zeer populair! 9

10 interview Van porto tot powerpoint Letsers leren, creëren en waarderen LETS Vlaanderen heeft de wind in de rug. Een starterspakket moet ervoor zorgen dat iedereen binnenkort kan meedoen met dit uitwisselingssysteem. Netwerk interviewde coördinator Leen De Clercq, Sabien Meeremans van de kerngroep Oostende en vers lid Rudy Vandamme over de twijfels, hobbels, en verrassingen van het letsen. Sabien: Ik ben in september 2008 via een cursus bij Vormingplus in contact gekomen met LETS. Na een tweede bijeenkomst had ik al besloten dat ik wel trekker van een groep wilde worden. We zijn er met z n tweeën aan begonnen en in middels zijn we met 47 leden en 66 geïnteresseerden. Hoe heb je dat voor elkaar gekregen? Sabien: Eigenlijk wisten we in het begin nog van niks. We kenden het concept, maar we kregen pas echt voeling met de werking van LETS door te praten met leden van de Antwerpse en Gentse groepen. Daarop zijn we direct met een website gestart en hebben we via de pers veel promotie gemaakt. Toen we met 8 waren hebben we een startdag georganiseerd met workshops, waarin we lieten zien wat we zoal te bieden hadden: er waren massagelessen, een fotograaf, ik gaf digitale beeldbewerking... Daaruit zijn weer meer leden gekomen en sindsdien hebben we er elke maand bij gekregen. Wat is jullie geheim? Ik kan me voorstellen dat het veel mensen afschrikt in een soort van gesloten club terecht te komen. Sabien: We willen heel graag groeien en hopen op verscheidenheid. Onze maandelijkse bijeenkomsten beginnen we altijd een uur vroeger om nieuwe mensen in te lichten over de gang van zaken en iedereen is welkom onze mailings te volgen, ook al zijn ze geen actief lid. Rudy: Zo ben ik twee maanden geleden begonnen. De sfeer bij de kennismaking was heel informeel en de officiële vergadering die volgde duurde maar tien minuten. Daarna ging het Wat is LETS? LETS is ontstaan in 1983 in Canada. Een kleine gemeenschap daar leefde van hout, defensie en toerisme. Op twee jaar tijd stortte het toerisme in, werd de boskap aan banden gelegd en verhuisde de militaire basis. De werkloosheid steeg van 3% naar 60%. Wat moet je doen als niemand meer geld heeft, maar de koeien nog wel melk geven en de kippen eieren leggen? Ruilen! Michael Linton dokterde het Local Exchange Trading gesprek vanzelf; over LETS valt gemakkelijk veel te praten (lacht). En dan, hoe weet je wat iemand in de aanbieding heeft? Sabien: Iedereen heeft een profiel op de ELASsite (Electronisch LETS Administratie Systeem, red.)met vraag en aanbod. Bij mij staat er onder aanbod bijvoorbeeld: digitale beeldbewerking en garnaalkroketten. Daarnaast kun je via eenmalige vragen stellen als wie kan mij helpen de zolder op te ruimen? of wie rijdt er dan-endan richting Limburg? Leren ontvangen Wat was jullie eerste LETS-transactie? Rudy: Voor mij was het direct een interlets ; een transactie met een lid van een andere LETSgroep. Een mevrouw uit Geel kwam een dagje naar de kust en had op mijn profiel gezien dat ik begeleiding aan kleine zelfstandigen aanbood. Ze dacht dat kan ik mooi combineren en zo hebben we anderhalf uur samengezeten. Ik was heel blij dat ik mijn kennis had kunnen delen en ik had er 90 schelpjes (Oostendse LETS-punten, red.) mee verdiend. En zij kon betalen in een Geelse munt? Leen: Wij spreken liever niet van betalen, omdat we juist afstand nemen van het traditioneel monetair systeem. Rudy: Ze kon me waarderen met haar LETSpunten, in dat geval hartjes. System uit en dat werkte. Op tien jaar tijd verspreidde het systeem zich naar Amerika, Australië en Europa, waar het zich vooral nestelde in Engeland en Nederland. In 1994 werd in Leuven de eerste Belgische groep opgericht. Dat is hier vandaag met 166 leden en 1500 transacties nog altijd de grootste LETS-groep. Sinds 2009 wordt LETS Vlaanderen gesteund door de minister van Sociale Economie. 10

11 Leen: Toevallig tellen ze op de Kempen ook 60 punten per uur. In Gent rekenen ze bijvoorbeeld 40 stropkes per uur, dat is al lastiger, maar het gloednieuwe computersysteem berekent automatisch de wisselkoers. Interletsen is nog in een experimentele fase. Het is een beetje zoeken voor veel groepen, de lokale uitwisseling blijft het belangrijkst. Begint iedereen met 0 schelpjes? Sabien: Zo deden wij het eerst, ja, maar voor veel mensen voelde dat raar aan. Ze zien het toch nog als een soort bankrekening en staan niet graag in het rood. Daarom beginnen we nu met 2000 schelpjes. Ze kunnen tot 4000 punten gaan. Waarom die bovengrens? Omdat we mensen willen stimuleren ook iets te ontvangen. Veel mensen geven graag, maar vinden het moeilijk om te nemen. Wij zeggen dan laat je toch eens masseren, of een taart voor je bakken. Talent Sabien: Mijn eerste transactie was een vraag van mij. Wie heeft er zin om in mijn tuin te komen werken? Daarop reageerde iemand die op een appartement zit en het heerlijk vindt om buiten te zijn. Zij wordt daar rustig van. Nu, ik werd zenuwachtig door die tuin, dus dat kwam mooi uit. Al mijn planten verzamelde ik ook via LETS-leden en zij is dat gaan bijhouden. Soms moet ik haar zelfs zeggen van stop er nou maar mee, het is echt haar tuin geworden. Maar jullie mogen geen verkapte dienstverbanden aangaan, toch? Leen: Nee, het blijft occasionele hulp. Via LETS ga je geen schilder, kuisvrouw of tuinier vinden, het gaat om activiteiten die mensen in hun vrije tijd graag doen. Rudy: Vaak vraag je ook diensten die professionals helemaal niet graag doen: je vraagt geen hovenier om je gras af te rijden. Leen: Er is wel eens een fietsenmaker geweest die wat tijd vrijmaakte voor LETS-transacties of een kapper die haren waste voor LETS-punten, maar eigenlijk blijft dat op een natuurlijke manier beperkt. Wat wel meer gebeurt is dat mensen LETS gebruiken als opstap naar een professie. Zo was er eens iemand die lachsessies gaf en ze wilde testen of dat iets was voor haar om in bijberoep te doen. Maar ik vind het persoonlijk eigenlijk net zo tof dat je wordt aangesproken op een talent dat niet per se met je werk te maken hoeft te hebben. Mijn aanbod is bijvoorbeeld brownies en tiramisu. Laatst werd ik gevraagd door iemand die een Lentefeest voor haar zoontje organiseerde of ik niet wat wilde maken. Ik was een beetje onzeker, maar ze reageerde superenthousiast. Dat voelt geweldig. Rudy Vandamme: Ik baseer mijn contacten graag op dingen voor elkaar dóen» 11

12 De werkgroep LETS Fashion, met als vierde van links Sabien Meeremans Letsen of kletsen? Hoe belangrijk is het sociale element? Kun je op een zakelijke manier aan LETS doen? Sabien: Ja, dat kan. Wij zien in Oostende twee soorten leden: mensen die het in eerste instantie doen voor het sociaal contact en mensen die het echt doen voor de diensten en het praktische nut dat erbij komt kijken. Rudy: Bij mij is het een combinatie van de twee. Ik wilde graag mijn netwerk in Oostende uitbreiden, maar ik zoek geen sociaal contact om het sociaal contact. Ik houd er niet van om zomaar op bezoek te gaan en een uur te kletsen over niets; ik baseer mijn contacten liever op dingen voor elkaar dóen. Daarbij spreekt de duidelijkheid van het LETS puntensysteem mij aan. Leen: Maar het blijft iets anders om een spijker in de muur te laten kloppen door familie of door een vreemde. Je creëert hoe dan ook een nieuwe relatie. Rudy: En dan merk je hoe makkelijk je zegt, als je de mensen eenmaal kent ah joh, laat die punten maar zitten. Er is een spanning tussen het economische beginsel en de gemeenschapsvorm die je creëert. Sabien: Ik vind het belangrijk dat de transacties geregistreerd blijven worden. Het moet aantoonbaar zijn hoeveel er eigenlijk gedaan wordt en voor nieuwe leden is het leuk om een overzicht te hebben. Rudy: Toch is het economische een waarde op je diensten plakken wel iets dat ook beginners heel moeilijk vinden. Sabien: Daarom hebben wij ter gelegenheid van de eerste verjaardag van LETS Oostende het evenement LETS Fashion georganiseerd. We vroegen mensen op voorhand minstens drie miskopen in te leveren, waartegen ze een ingangsticket kregen voor LETS Fashion. Op die dag stond alles uitgestald en mochten de deelnemers gratis winkelen. Zo konden mensen gevoel krijgen voor het ruilen, maar zonder punten, dus los van het economische. Rudy: Dat was een groot succes, vooral bij de dames. Wat scheelt er toch met al die vrouwen?, dacht ik. Zoveel miskopen! Sabien: Ja goh, je koopt iets moois wat eigenlijk te klein is, denkt ik zal wel vermageren en als dat na een jaar nog niet gebeurd is, ja (lacht). We gaan het nog eens doen met boeken en met kinderkleding en speelgoed. Lasagne in lier Wat wordt er in Oostende het meest geletst? Sabien: Ik denk computerhulp. Dat varieert van powerpointpresentaties maken en mapjes organiseren tot de computer opkuisen Leen: Er wordt ook veel ambachtelijk werk gedaan. Honing maken, kaarsen, kaartjes, noem maar op. Sabien: Ik kreeg laatst van iemand een hele berg rabarber, zoveel dat ik niet wist wat ik ermee moest aanvangen. Toen las ik dat er binnen onze groep een mevrouw de aanbieding deed: ik maak confituur van jouw fruit. Ik kreeg er verschillende soorten confituur, chutney en taart voor terug. We waren allebei content. Zelf maak ik porto, daar zijn groene okkernoten voor nodig. Ik vond iemand in De Haan met een hele tuin vol. Lukt het ook wel eens niet om iets vast te krijgen? Leen: Huiselijke klusjes worden over het algemeen meer gevraagd dan aangeboden. Rudy: Ik had thuis een paar fietsen staan die niet in orde waren. Geen grote dingen, kapotte rem, kettingen die gesmeerd moest worden, kortom: zaken waarvoor je liever niet naar de fietsenmaker gaat. Ik vond niemand binnen LETS, maar wel iemand wiens zoon het wel wilde doen voor 10 euro. Kijk, dat is ook prima. Nieuw: starterspakket LETS Vlaanderen vzw ontwikkelde met ondersteuning van het Delhaizefonds (beheerd door de Koning Boudewijnstichting) een starterspakket voor al wie een LETS-groep wil opstarten in die gebieden waar er nog geen is. Het pakket is op te vragen bij LETS Vlaanderen via telefoonnummer 053/ of te downloaden op www. letsvlaanderen.be Hier vind je ook een lijst met lokale groepen, die elk hun eigen website hebben. 12

13 Zijn er verschillen tussen de LETS-groepen in de verschillende gemeenten? Leen: Qua zaken die verletst worden denk ik niet, wel wat betreft de insteek. Oostende steekt er wat communicatie betreft echt wel bovenuit; er zijn ook groepen van 20 leden die het eigenlijk niet nodig vinden om uit te breiden. Ook zijn er vier LETS-groepen die subsidie van de overheid krijgen en zodoende met een professionele coördinator werken. Dat heeft soms ook invloed op de nadrukken die worden gelegd. In Sint-Niklaas bijvoorbeeld, valt LETS binnen inburgering en is diversiteit van de leden een doelstelling. Dat werkt heel goed, maar er komt organisatorisch wel veel meer bij kijken. In Lier / Zandhoven loopt het project LETS & Kids, waarmee men tegemoet wil komen aan de nood van flexibele kinderopvang. Iedere Letser moet daar één vraag of aanbod hebben dat iets met kinderen te maken heeft: opvang, organisatie van kinderfeestjes... In het begin waren wij daar wat huiverig voor, zo n duidelijk afgebakend thema, maar ook die groep groeit. Ik begrijp wel dat er vooralsnog meest gewoon geletst wordt, maar dat is logisch. Er moet eerst vertrouwen zijn voordat je je kinderen bij iemand alleen laat. Nu schijnt er vooral veel lasagne gemaakt te worden (lacht). Sabien: Ook sommige niet-gesubsidieerde groepen hebben een rechtsvorm. In Gent, Antwerpen Stad en Geel bijvoorbeeld, is het een vzw. Rudy: Zie jij ons evolueren in die richting? Sabien: Mmm, ik denk het niet. Als wij groeien denk ik dat het eerder in de vorm van werkgroepen zal zijn. Dat begint nu al vanzelf te ontstaan. Ik vind het goed dat we zo zelforganisatorisch zijn, maar het is niet altijd gemakkelijk. Je hebt toch met heel veel verschillende mensen te maken. Gelukkig is er nog maar één afgehaakt en dat was omdat hij naar Nieuw-Zeeland verhuisde. Wordt er niet internationaal geletst? Leen: Dat begint, maar voorlopig vooral op het gebied van toerisme. In Frankrijk kun je met de lokale punten nuitées verzamelen, die je kunt gebruiken voor logement. In Gent zijn ze er ook mee aan het experimenteren. Ondernemingszin Hoe ziet een doorsnee Letser eruit? Leen: De doorsnee Letser bestaat uiteraard niet, maar de leeftijd ligt voornamelijk tussen de 30 en de 60. Jongeren zijn moeilijk te bereiken, omdat die nog maar juist beginnen met consumeren binnen de traditionele economie. Dan is het nogal veel gevraagd hen ook te interesseren voor een complementair economisch systeem. Rudy: Het verraste mij dat er veel milieubewustzijn is binnen onze LETS-groep. Je wordt niet raar aangekeken als je zegt dat je probeert minder auto te rijden of minder vlees te eten. Er is in Oostende ook iemand met een meditatieruimte. Dat wordt allemaal gewaardeerd. Die vriendelijke sfeer binnen de groep wakkert ook ondernemingszin aan. Ineens heb ik goesting om een feest te organiseren. Ik begin met een ontbijt, op een zondag in het najaar. Sabien: Je moet er snel bij zijn met je uitnodiging, want de concurrentie dringt zich op. Binnenkort hebben we die mosselsoirée en in oktober wilde iemand een kaas- en wijnavond doen. LETS lijkt aan te sluiten bij heel wat maatschappelijke trends. Wordt het in die zin ook opgepakt door andere organisaties? Rudy: Ik heb LETS leren kennen via het transitienetwerk waarin ik actief ben. Daar wordt het gezien als een manier om de veerkracht van een samenleving te vergroten, wat goed is in geval van crisis. Zoals de eerste Letsers destijds ook hebben aangetoond (zie kader p.10, red.). Leen: En Vormingplus is een goede partner. Zij doen mee in het kader van gemeenschapsvorming, duurzaamheid en sociaal leren. Want er wordt veel geleerd. Sabien: Mijn dochter had een dipje met wiskunde. Via de LETS groep heeft ze bijles gekregen. Rudy: En ik leer tuinieren. Interview: Marjon Meijer Foto s: Sabien Meeremans Leen De Clercq: Tof dat je wordt aangesproken op je talent Er is een spanning tussen het economische beginsel en de gemeenschapsvorm die je creëert 13

14 portfolio Netwerk Rentevrij financiert pilootproject Oxfam Wereldwinkels Brugge Toreke ziet levenslicht! MUNTUIT In oktober is het zo ver. De proef met een lokale munt in Gent gaat dan van start. Doel is om na te gaan of die munt, het Toreke, milieu en buurtzorg kan stimuleren en lokale, duurzame consumptie kan versterken op MUNTUIT een doenbare en efficiënte manier. Muntuit, het innovatieplatform van Netwerk Vlaanderen voor complementaire munten, werkte meer aan een jaar samen met Stad Gent en verschillende buurtorganisaties uit de wijk Rabot-Blaisantvest aan de voorbereiding van de proef. Uit de proef hoopt de Vlaamse minister van Sociale Economie meer te weten te komen over het potentieel van complementaire munten voor lokaal beleid. Meer MUNTUIT info op en Met een netwerk van meer dan 200 individuele winkels in Vlaanderen en een productgamma van meer dan 200 voedingsproducten is Oxfam Fairtrade ondertussen het fairtrademerk bij uitstek voor eindconsumenten en professionele gebruikers. De Oxfam producten worden ook steeds meer aangekocht door overheden, bedrijven en organisaties. Hiervoor werd voor elke provincie één winkel als verantwoordelijke aangesteld, die instaat voor de bestellingen en onderhoud van de contacten. In Brugge wil men nu nog een stap verder gaan om de service naar particuliere en institutionele klanten verder te optimaliseren. Begin 2011 zal de wereldwinkel aan de rand van Brugge een Cash & Carry openen, waar klanten terechtkunnen voor grotere aankopen. De nieuwe winkel is vlot bereikbaar en er is steeds parkingmogelijkheid. De huidige winkel in het centrum van Brugge blijft bestaan. Dit project wordt uitgebouwd als pilootproject en kan bij succes gekopieerd worden naar de andere provincies in Vlaanderen. Netwerk Rentevrij gelooft in de noodzaak en het succes van een nieuwe vorm van verkoop van wereldwinkelproducten. De kredietcel besliste dan ook om een lening van euro goed te keuren in het kader van de aankoop van het pand. De wereldwinkel van Brugge slaagde er in een mum van tijd in om zelf euro rentevrije leningen in te zamelen bij hun sympathisanten, naast vele klassieke leningen en giften. We zien uit naar de opening van deze nieuwe vorm van wereldwinkels! Meer weten? Contacteer Netwerk Rentevrij of de wereldwinkel van Brugge 14 Meer weten over Netwerk Rentevrij? of 02/

15 Meedenken en problemen oplossen stakeholder Guido Verbeeck (86) werd geboren in Antwerpen en woont in Kalmthout. Hij is 62 jaar getrouwd en zijn familie met kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen telt inmiddels meer dan vijftig mensen. Van 1989 tot 1996 heeft Gui zich als vrijwilliger ingezet voor Netwerk Vlaanderen. Ik heb heel het gamma van mogelijkheden binnen Netwerk doorlopen. Ik was al langer belangstellend lid, ik las de nieuwsbrief en toen ik met pensioen ging was ik op zoek naar bezigheid in de sociale sector. Op aanraden van mijn dochter heb ik gereageerd op een oproep voor vrijwilligers van Netwerk Vlaanderen. Ik zag een aankondiging van de Algemene Vergadering in Alken en daar ben ik toen naartoe gegaan. Ik was een beetje te laat want het was even zoeken. Luc Weyn was juist met een uiteenzetting over de financiële toestand bezig. Ik kende niemand, ging op een lege plaats zitten, tamelijk vooraan. Tijdens de onderbreking heb ik dan kennis gemaakt met een aantal mensen en zij zeiden me dat ik als vrijwilliger het best kon beginnen in de regio Antwerpen. De donderdag daarop was er al een bijeenkomst in Elcker-Ik. Computerproblemen Ik wist dat Netwerk zich vooral bezighield met sociaal-culturele projecten. In de regio was dat ook het geval. Er moesten projecten bezocht worden om te kijken of ze aan alle eisen voor financiering voldeden en of er voldoende achterban was om het initiatief mee te steunen. Ik zou wel mee willen gaan, zei ik. Zo heb ik de projecten leren kennen. Ik was verwonderd dat er op sociaal en cultureel gebied zoveel initiatieven bestonden, meestal met vrijwilligers. Op de Algemene Vergadering had ik ook kennisgemaakt met Luc Weyn en Hugo Wanner, die toen op het secretariaat werkten. Ik had hun verteld dat ik op mijn werk met computers te maken had ik was industrieel ingenieur in de atoomindustrie in Mol. Luc en Hugo zeiden dat komt goed uit, want wij hebben juist problemen met onze computer. Een oud model, want er was geen geld voor een nieuwe. Ik heb hen daar toen mee geholpen. Later heb ik op het secretariaat en bij sommige projecten ook hulp geboden bij problemen en met de ontwikkeling van programma s. Ik las ook dat de nieuwsbrief redactieleden zocht. Nu had ik al wat ervaring met tijdschriften, want tijdens mijn opleiding in Mechelen had ik een tijdschrift opgericht in een studiekring. Zo kwam ik terecht op de redactievergaderingen van de nieuwsbrief. Dat liep niet zo goed toen, onder meer omdat ze niet genoeg mensen konden vinden die iets wilden schrijven. Daar heb ik dan ook mee geholpen, ik ging naar de vergaderingen en schreef stukken over de droom van Netwerk of verslagen van de erkende projecten. Aanpassen aan de sociale sector Mee discussiëren op vergaderingen deed ik niet direct. Ik had tot mijn 65 ste in een zeer technische wereld geleefd en ik had soms moeite me aan te passen aan de sociale sector. Ik bleek gehandicapt omdat ik dikwijls niet begreep wat de achtergrond van de initiatieven was en omdat ik het netwerk van mensen in die sociaal-culturele wereld niet kende. Daardoor werd ik niet betrokken bij bepaalde zaken, zoals het contact met ASLK, maar langzaamaan raakte ik ingewerkt. Ook was ik geboeid door de Raad van Bestuur. Via de toenmalige voorzitter Wim de Prins, die ook in Antwerpen de leiding had, hoorde ik wat daar speelde en toen ze nieuwe mensen zochten, heb ik me kandidaat gesteld. Ik vond het interessant om problemen te bespreken en beslissingen te helpen nemen. Wel duurden de vergaderingen in Brussel zeer lang, dikwijls tot na middernacht en toen ik signalen kreeg van de dokter dat ik iets aan mijn hart zou hebben en het beter iets rustiger aan zou doen, ben ik met de Raad van Bestuur gestopt. Missie Ik ben nog wel actief gebleven in de vergaderingen rond het Netwerk agentschap van ASLK en de Algemene Vergaderingen. Zo heb ik nog meegemaakt dat Johan Steyaert, de nieuwe voorzitter, vragen opwierp als wat willen wij eigenlijk bereiken?, wat proberen we met die projecten te doen?. Netwerk had een missie nodig. Ik dacht daar mee over na. Zo is uiteindelijk de term anders omgaan met geld ontstaan. Ondertussen had ik ook de boekhouding van de Wereldwinkel in Kalmthout op me genomen, maar toen ik in 2002 een hartoperatie moest ondergaan, ben ik ook daarmee moeten stoppen. Nu houd ik mij bezig met huishoudelijke problemen, de tuin, de groeiende familie en met mijn computer. Wel volg ik met belangstelling het doen en laten van Netwerk. Ik ben nog steeds geabonneerd op de nieuwsbrief. Interview: Marjon Meijer 15

16 Afscheid Is het al meer dan 7 jaar geleden dat ik voor het eerst met Netwerk Vlaanderen in contact kwam? Is het al zo lang geleden dat Frie De Greef mij ontving als verantwoordelijke voor de vrijwilligers? Dat ik 2 weken later voor het eerst de kredietcel meemaakte, met t Nieuw Begin vzw (een Reiki centrum) als allereerste dossier? Dat ik nog geen 2 maand later al aan de slag was bij Netwerk Vlaanderen, met een opdracht om U tegen te zeggen: verzelfstandig de projectenwerking van Netwerk Vlaanderen. Wow, wat waren dat 7 intense jaren, na eerst 4 jaar rustig te werken bij een head hunting bedrijf. Ik ontdekte de betekenis van woorden die toen al hip waren in de commerciële sector: duurzaamheid, ethisch en verantwoord ondernemen. Gedurende deze 7 jaar kon ik ervaren hoe een hele sector deze waarden als drijfveer van hun activiteiten vooropstelt. Een onderneming dient om te werken aan maatschappelijke winst op elk vlak, het maken van financiële winst is een hiertoe middel en dus geen doel an sich. Ik leerde dat de Sociale Economie een manier van werken is, waar de mens, de natuur en de omgeving centraal staan. Ik leerde mensen kennen die gedreven worden door hun werk, door de meerwaarde die zij kunnen bieden via hun werk. Ik zag hoe werkgevers alles in het werk stellen om hun eigen mensen kansen tot ontwikkeling te geven. Ik leerde hoe intens men kan samenwerken met andere organisaties om een gemeenschappelijke lange termijn doelstelling te bereiken. Ik leerde veel mensen kennen die mij telkens opnieuw inspireren en motiveren om mijn eigen kennis en ervaring in te zetten in deze sociale en non-profit sector. Netwerk Vlaanderen adopteerde me 7 jaar geleden en hielp me om mijn eigen visie te vormen. Het is dan ook met bijzonder veel dank dat ik terugkijk op deze jaren, nu ik gekozen heb voor een nieuwe uitdaging. Het is dankzij de specifieke ervaring die ik opdeed bij Netwerk Rentevrij dat ik nu de kans krijg om mee te werken aan de maatschappelijke en sociale ontwikkeling van mijn eigen stad, Gent. Als projectontwikkelaar sociale economie kan ik alles wat ik tijdens de voorbije 7 jaar leerde nu concreet toepassen bij de oprichting van nieuwe initiatieven en bedrijven in Gent. Ik verlaat Netwerk Vlaanderen en Netwerk Rentevrij met een bijzonder voldaan gevoel, het gevoel dat ik als persoon sterk geëvolueerd ben en tevreden ben over mijn keuze om in deze sector actief te blijven. Het gevoel dat mijn ex-collega s en het sterk netwerk dat ik kon uitbouwen mij als persoon vertrouwen en appreciëren. De wetenschap dat ik altijd kan terugvallen op wat er in deze afgelopen 7 jaar is opgebouwd en dat men altijd op mij kan rekenen. En bovenal de nieuwe vrienden die ik kon maken voor het leven! Frederik Matthijs Coördinator Netwerk Rentevrij achter de SCHermen COLOFON Anders omgaan met geld Magazine van Netwerk Vlaanderen verschijnt vier keer per jaar REDACTIE EN ADMINISTRATIE Vooruitgangstraat 333/ Brussel Tel: 02/ , Fax: 02/ AAN DIT NUMMER WERKTEN MEE Mathias Bienstman, Leen De Clercq, Frederik Matthijs, Sabien Meeremans, Frank Vanaerschot, Rudy Vandamme, Guido Verbeeck HOOFDREDACTIE Marjon Meijer EINDREDACTIE Christophe Scheire VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Kristien Vermeersch Vooruitgangstraat 333/ Brussel FOTO COVER Steve Rhodes (Buy Nothing Day) DRUKKER De Wrikker LAY-OUT Yichalal ABONNEMENTEN Een jaarabonnement kost 10 euro. Interesse? Maak het bedrag over op van Netwerk Vlaanderen met de mededeling magazine en je ontvangt de volgende nummers in je brievenbus. Een abonnement loopt van januari tot en met december. Word je midden in het jaar abonnee, dan worden voorgaande nummers uit het jaar alsnog toegestuurd. Heb je vragen, opmerkingen of suggesties? Mail de redactie: Netwerk Vlaanderen vzw promoot het anders omgaan met geld. De organisatie voert campagne tegen onverantwoorde en schadelijke investeringen van banken en pleit voor duurzame investeringen die bijdragen aan een mens- en milieuvriendelijke samenleving. Wilt u de activiteiten van Netwerk Vlaanderen steunen? Uw financiële bijdrage is van harte welkom. Stort uw gift op rekening op naam van Netwerk Vlaanderen met de mededeling gift nb. 16

CRISIS SHOPPEN ANDERS OMGAAN MET GELD. Letsers hebben veerkracht. Wegwijzer groen investeren SEPTEMBER - OKTOBER - NOVEMBER 2010

CRISIS SHOPPEN ANDERS OMGAAN MET GELD. Letsers hebben veerkracht. Wegwijzer groen investeren SEPTEMBER - OKTOBER - NOVEMBER 2010 België - Belgique PB 1000 Brussel 1 1/1366 SEPTEMBER - OKTOBER - NOVEMBER 2010 Magazine Netwerk Vlaanderen verschijnt driemaandelijks, 28 e jaargang, nr 3 ANDERS OMGAAN MET GELD CRISIS SHOPPEN Letsers

Nadere informatie

De waarheid over ons geld

De waarheid over ons geld en werken met het geld van ieder van ons Omdat alles schaars is moeten we keu GELD Raak brengt een thema dat aan je vel zit, dat je raakt. Kritisch, scherp en genuanceerd tegelijk. De waarheid over ons

Nadere informatie

Aan het college van burgemeester en schepenen,

Aan het college van burgemeester en schepenen, Ham, 19 september 2011 Aan het college van burgemeester en schepenen, Betreft: Schriftelijke vraag met schriftelijk antwoord over de Gemeentelijk Holding Geacht college, De Gemeentelijk Holding (verder:

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF WOONWINKEL REGIO TIELT

NIEUWSBRIEF WOONWINKEL REGIO TIELT NIEUWSBRIEF Dentergem, Meulebeke, Pittem, Ruiselede, Tielt & Wingene Demonstratiewoning Gezond Thuis te Tielt Kom zeker een kijkje nemen! Groepsaankoop groene energie Resultaten 4 e groepsaankoop groene

Nadere informatie

10 tips voor meer diversiteit in overleg

10 tips voor meer diversiteit in overleg 10 tips voor meer diversiteit in overleg Changemakers: 10 tips voor meer diversiteit in overleg Parlement, gemeenteraad, oudercomité, sportraad ze blinken zelden uit in diversiteit. Nochtans is onze samenleving

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant...

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... De Pensioenkrant Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... Het probleem Levensstandaard behouden wordt moeilijker Uit cijfers van het nationaal instituut voor statistiek

Nadere informatie

Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. www.s-p-a.be. tijdenveranderen.be. PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA.

Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. www.s-p-a.be. tijdenveranderen.be. PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA. Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. tijdenveranderen.be www.s-p-a.be PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA.indd 1 24/02/14 11 NA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen

Nadere informatie

Makers van biodiesel en bioethanol

Makers van biodiesel en bioethanol De Standaard Makers van biodiesel en bioethanol verzuipen donderdag 12 maart 2009 Auteur: BRUSSEL - Verscheidene biodiesel- en bioethanolbedrijven dreigen over de kop te gaan. Hun installaties draaien

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering!

Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering! Beste vrienden, Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering! Vooreerst, en vanuit de grond van mijn hart: Bedankt! Bedankt om al weken keihard campagne te voeren. Bedankt voor jullie tijd, energie,

Nadere informatie

Rabobank s-hertogenbosch en omstreken

Rabobank s-hertogenbosch en omstreken Rabobank s-hertogenbosch en omstreken Jouw spreekbeurt over de bank Wie aan de bank denkt, denkt waarschijnlijk aan veel geld. Grote gebouwen en mannen en vrouwen in pak. Maar wat doen ze nou eigenlijk

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heren Paul Van Malderen, Eddy Schuermans en Jan Laurys en mevrouw Gisèle Gardeyn-Debever

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heren Paul Van Malderen, Eddy Schuermans en Jan Laurys en mevrouw Gisèle Gardeyn-Debever Stuk 1525 (2002-2003) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2002-2003 21 januari 2003 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heren Paul Van Malderen, Eddy Schuermans en Jan Laurys en mevrouw Gisèle Gardeyn-Debever betreffende

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Van-A-3 Verkiezingen

Van-A-3 Verkiezingen Van-A-3 Verkiezingen Didactische suggesties Doelen Dit Actua-magazine verschijnt naar aanleiding van de Europese en Vlaamse verkiezingen op 07 juni 2009. De leerlingen kunnen individueel de Van-A-3 krant

Nadere informatie

Ministerie van Financiële Alternatieven plechtig geopend in...

Ministerie van Financiële Alternatieven plechtig geopend in... 1 sur 6 20/12/12 14:40 Gepubliceerd op DeWereldMorgen.be (http://www.dewereldmorgen.be) Ministerie van Financiële Alternatieven plechtig geopend in Brussel door Daphne van den Blink wo, 2012-12-19 17:46

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Jouw spreekbeurt over De Bank!

Inhoudsopgave. Jouw spreekbeurt over De Bank! Jouw spreekbeurt over De Bank! Wie aan de bank denkt, denkt waarschijnlijk aan veel geld. Grote gebouwen en mannen en vrouwen in pak. Maar wat doen ze nou eigenlijk op die bank? En wat gebeurt er met jouw

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

Verhaal van verandering

Verhaal van verandering Belgische Ashoka Fellow Ashoka : Kun je ons iets vertellen over je familie en waar je bent opgegroeid? Ingrid : Ik ben opgegroeid in Antwerpen, een belangrijke stad in Vlaanderen, België. Ik heb een oudere

Nadere informatie

Beste vrienden, Een nieuw land

Beste vrienden, Een nieuw land Beste vrienden, Welkom in Pairi Daiza. We zijn met meer dan 7.000. Daarmee vormen we vandaag voor één dag een klein Vlaams dorp in Wallonië. Onze vrienden van de PS moeten zich geen zorgen maken: we zijn

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

12 REDENEN NOG TE STARTEN MET NETWERK

12 REDENEN NOG TE STARTEN MET NETWERK 12 REDENEN OM VANDAAG NOG TE STARTEN MET NETWERK MARKETING LETSPLAYBUSINESS.BE Enkele jaren geleden maakte mijn vrouw kennis met netwerk marketing. Ze leerde de Aloé Vera producten van Forever Living Products

Nadere informatie

1 140 miljard euro bij

1 140 miljard euro bij PRIVATE S.A. Page: 1+2 3 Circulation: 330835 92b4f4 1390 De Nieuwe Gazet No. of publications: 2 ECB drukt 1 140 miljard euro bij Met die som in 50 euro biljetten kan je de negen bollen van het Atomium

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Van de voorzitter Ik heb in de eerste nieuwsbrief van dit jaar gezegd dat er nieuws moet zijn voor een nieuwe nieuwsbrief En nieuws hebben we zeker weer. Nieuwe bestuursleden

Nadere informatie

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 Pensioen voor pensioengerechtigdenblad maart 2016 WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2 Online klantenpanel GEZOCHT: MENSEN MET EEN MENING! 3 WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 BELEGGEN

Nadere informatie

Investeer nu in een duurzame toekomst.

Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer in de groei van Bij werkt uw geld aan een duurzame samenleving waarin levenskwaliteit centraal staat. U kunt daaraan bijdragen door certificaten van aandelen

Nadere informatie

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL Amsterdam in 1594, aan het begin van de Gouden Eeuw. De Nederlandse kunst, wetenschap en vooral de economie bloeien op. Ondernemers krijgen nieuwe kansen en kunnen steeds grotere investeringen doen. De

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2010 Algemeen Mijnwerkersfonds Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd Door de huidige dekkingsgraad en de onzekere economische omstandigheden heeft het bestuur, na advies van

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

Crelan komt versterkt uit de fusie: groepswinst stijgt met 36%

Crelan komt versterkt uit de fusie: groepswinst stijgt met 36% B R U S S E L, 2 6 f e b r u a r i 2015 Crelan komt versterkt uit de fusie: groepswinst stijgt met 36% Crelan haalt 200 miljoen euro coöperatief kapitaal op en verwelkomt meer dan 25.000 nieuwe coöperanten

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende het afschaffen van sociale koopwoningen

Voorstel van resolutie. betreffende het afschaffen van sociale koopwoningen stuk ingediend op 1687 (2011-2012) Nr. 1 21 juni 2012 (2011-2012) Voorstel van resolutie van de dames Mieke Vogels en Elisabeth Meuleman en de heren Filip Watteeuw en Dirk Peeters betreffende het afschaffen

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

We zijn heel blij dat we onze bouwdroom hebben gevolgd. www.sibomat.be

We zijn heel blij dat we onze bouwdroom hebben gevolgd. www.sibomat.be We zijn heel blij dat we onze bouwdroom hebben gevolgd. www.sibomat.be Meestal gaat het zo: huisje, boompje, beestje. Zo ging het ook voor Serge V. en Sabine D. Ze woonden al achttien jaar in hun zelfgerenoveerde

Nadere informatie

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Nummer 14 > Jaargang 10 > November 2012 inhoud > Financiële positie: dekkingsgraad blijft laag [p.1] Bestuur / Verantwoordingsorgaan [p.2] Uniform Pensioen

Nadere informatie

Maak uw eigen Miljoenennota

Maak uw eigen Miljoenennota Maak uw eigen Miljoenennota Er is weer economische groei, de huizenmarkt trekt aan, en volgens de rijksbegroting gepresenteerd op Prinsjesdag gaat bijna iedereen er volgend jaar financieel op vooruit.

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

6 In Beeld. Bieke Depoorter

6 In Beeld. Bieke Depoorter 6 In Beeld Bieke Depoorter De 25-jarige fotografe Bieke Depoorter uit Ingooigem besloot pas in het laatste jaar middelbaar, tot verrassing van velen, om fotografie te gaan studeren. Ze trok naar het Kask

Nadere informatie

Adders onder het gras bij een gesplitste aankoop

Adders onder het gras bij een gesplitste aankoop Adders onder het gras bij een gesplitste aankoop De zgn. gesplitste aankoop van een onroerend goed door ouders en kinderen is een efficiënte manier om later veel successierechten te besparen. Nu de fiscus

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

zittingsjaar 2010-2011 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Woonbeleid, Stedelijk Beleid en Energie

zittingsjaar 2010-2011 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Woonbeleid, Stedelijk Beleid en Energie vergadering C214 WON18 zittingsjaar 2010-2011 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Woonbeleid, Stedelijk Beleid en Energie van 28 april 2011 2 Commissievergadering nr. C214 WON18 (2010-2011)

Nadere informatie

Ruth 1 - God gaat altijd met je mee!

Ruth 1 - God gaat altijd met je mee! Ruth 1 - God gaat altijd met je mee! Gezinsdienst en Doop Norah Maaike Kloeze Liturgie Welkom Eerste adventskaars aansteken plus gedichtje Zingen 1. Groot en machtig is Hij (Opwekking 387) 2. God kent

Nadere informatie

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Globaal denken, lokaal handelen Zonlicht voorziet de aarde van enorm veel energie: duurzame energie. De hoeveelheid zoninstraling en de daaruit te halen energie is

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN KATRIN

HET VERHAAL VAN KATRIN HET VERHAAL VAN KATRIN Katrin begon heroïne te gebruiken toen ze ongeveer 12 was. In het begin deed ze dat nog af en toe. We hadden er niet genoeg geld voor. Door een ingrijpende gebeurtenis ging ze steeds

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Nieuws onder de zon. Onderwerpen. Handicom Solar. 1. Folder. oktober 2013. Haal het zonnetje in huis

Nieuws onder de zon. Onderwerpen. Handicom Solar. 1. Folder. oktober 2013. Haal het zonnetje in huis Contents 1 Chapter... 1.1 paragraph... 1.2 paragraph... 1.2.1 sub paragraph... 1.2.2 sub paragraph... 1.3 paragraph... Nieuws onder de zon oktober 2013 Haal het zonnetje in huis Onderwerpen 1. Folder 2.

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS ZONSTATION GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS Amsterdam staat aan de vooravond van een energietransitie. Van vieze

Nadere informatie

Is jouw eurocent al gevallen

Is jouw eurocent al gevallen Crisis graad 3 Is jouw eurocent al gevallen Lesvoorbereiding Projecteer de krantenkoppen of verzamel zelf krantenkoppen over de economische crisis. Knip het verhaal van de crisis in 6 stukken (1 deel voor

Nadere informatie

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets.

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets. Een stedentrip is wat Giga (28) het liefste doet tijdens zijn vakanties: het lijstje van steden die hij dit jaar nog gaat bezoeken is enorm; Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Antwerpen, Brugge, Gent, Praag,

Nadere informatie

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen.

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Goud is al duizenden jaren simpelweg een betaalmiddel: geld. U hoort de term steeds vaker opduiken in de media.

Nadere informatie

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt.

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. Dames en Heren Beste vrienden Een gelukkig Nieuwjaar. Van harte Voor u, voor wie u dierbaar is, en voor ons allemaal. Een gelukkig Nieuwjaar. Een

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van (mijn) geld

Wegwijs in de wereld van (mijn) geld Wegwijs in de wereld van (mijn) geld Handleiding ontwikkeld door het Sint-Pieterscollege in samenwerking met KHLeuven- departement Economisch Hoger Onderwijs September 2013 With the support of the Lifelong

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Lesbrief Iedereen betaalt belasting

Lesbrief Iedereen betaalt belasting Lesbrief Iedereen betaalt belasting inleiding Iedereen betaalt belasting» waar komt het geld vandaan?» waar gaat het geld naar toe?» nederland, europa en de wereld» Iedereen betaalt belasting 1 Iedereen

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. wat nu?

Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. wat nu? Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. wat nu? Proficiat & bedankt! Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. Fantastisch dat je je zo wil engageren om samen met ons kwetsbare

Nadere informatie

De crisis is te groot om ze met halve maatregelen op te lossen.

De crisis is te groot om ze met halve maatregelen op te lossen. De crisis is te groot om ze met halve maatregelen op te lossen. Durfplan voor Vlaanderen. Een plan voor morgen en overmorgen. Op 7 juni kiest u hoe we samen de toekomst ingaan. Mét of zonder plan. Ons

Nadere informatie

Kinderen. Uitbreiding van uw gezin. Uw kind op school. Een gezonde f inanciële toekomst.

Kinderen. Uitbreiding van uw gezin. Uw kind op school. Een gezonde f inanciële toekomst. Kinderen Uitbreiding van uw gezin. Uw kind op school. Een gezonde f inanciële toekomst. Een goede financiële start Kinderen. Voor u t weet, zijn ze groot en leiden ze hun eigen leven. Maar voor het zover

Nadere informatie

Opinieonderzoek toekomst financiële sector

Opinieonderzoek toekomst financiële sector Opinieonderzoek toekomst financiële sector Presentatie afsluitende bijeenkomst 24 november Lessen en vragen voor de toekomst Martijn Lampert 1 Vertrouwen Betekenis (Van Dale): 1. Met zekerheid hopen 2.

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Beleggen op uw eigen tempo.

Beleggen op uw eigen tempo. Flexinvest Beleggen op uw eigen tempo. FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. 2 De voordelen van beleggen en het gemak van sparen Flexinvest is een beleggingsplan waarmee u maandelijks een klein bedrag opzij

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen

over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen stuk ingediend op 1048 (2010-2011) Nr. 1 25 maart 2011 (2010-2011) Verzoekschrift over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen Verslag

Nadere informatie

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt?

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Menukaart Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Schooldakrevolutie Schreeuw met ons van de daken: we zullen niet rusten tot elke vierkante centimeter van onze schooldaken

Nadere informatie

Nieuws onder de zon. Onderwerpen. Handicom Solar. december 2013. Haal het zonnetje in huis

Nieuws onder de zon. Onderwerpen. Handicom Solar. december 2013. Haal het zonnetje in huis Contents 1 Chapter... 1.1 paragraph... 1.2 paragraph... 1.2.1 sub paragraph... 1.2.2 sub paragraph... 1.3 paragraph... Nieuws onder de zon Haal het zonnetje in huis december 2013 Onderwerpen 1. Energie

Nadere informatie

Kredietbehoefte in crisistijd

Kredietbehoefte in crisistijd Kredietbehoefte in crisistijd U kunt het verschil maken voor uw klanten. In goede én in slechte tijden. De wereld om ons heen is in de afgelopen vijf jaar in rap tempo veranderd: we zitten midden in een

Nadere informatie

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas)

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Bij deze activiteit wordt een enquête gehouden bij mensen in de omgeving in verband met: het gaan stemmen bij verkiezingen, de deelname van burgers aan

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Bouw je eigen pensioen Ontdek het licht aan het eind van de duistere tunnel

Bouw je eigen pensioen Ontdek het licht aan het eind van de duistere tunnel z Bouw je eigen pensioen Ontdek het licht aan het eind van de duistere tunnel Stephan Toom Inleiding Om maar gelijk met de deur in huis te vallen: dit is geen eeboek om je te verleiden je aan te sluiten

Nadere informatie

a Wie lenen er allemaal voor de aanschaf van een duurzaam consumptiegoed? b Wie lenen er allemaal wegens een onverwachte tegenslag?

a Wie lenen er allemaal voor de aanschaf van een duurzaam consumptiegoed? b Wie lenen er allemaal wegens een onverwachte tegenslag? Eindtoets hoofdstuk 1 Kopen doe je zo (CONSUMEREN) 1.3 Ik spaar, leen en beleg mijn geld 1 REDENEN OM TE SPAREN Hier staan zes mensen die sparen: Linda zet geld opzij voor haar vakantie Roy belegt in aandelen

Nadere informatie

De Rabobank is een unieke bank. Wij hebben geen aandeelhouders, maar leden. We zijn een coöperatie.

De Rabobank is een unieke bank. Wij hebben geen aandeelhouders, maar leden. We zijn een coöperatie. In deze folder leest u wie we zijn, wat we doen en op welke manieren u ons kunt bereiken. U ervaart onze maatschappelijke betrokkenheid in Enschede en Haaksbergen. En u leest waarom lid worden van Rabobank

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

open +verk kopen eigen huis maga eigen hu is maga i z ne september 2014 ne septem

open +verk kopen eigen huis maga eigen hu is maga i z ne september 2014 ne septem kopen+verkopen 52 eigen huis magazine september 2014 Scheiden wordt (te) duur voor huisbezitter Bij elkaar blijven voor de hypotheek Sinds de crisis op de woningmarkt, is scheiden toch al naar en duur

Nadere informatie

Begin jaren 90 was er een uitwisseling tussen Dart Club Sport en één Engels dartsteam.

Begin jaren 90 was er een uitwisseling tussen Dart Club Sport en één Engels dartsteam. Begin jaren 90 was er een uitwisseling tussen Dart Club Sport en één Engels dartsteam. Gezellig met ongeveer 15 personen naar Engeland om daar een lang weekend tegen elkaar te gaan darten en uiteraard

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten?

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? 4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? Deze zomer was ik op familiebezoek in Honduras. Geheel onverwacht liep ik er twee oude bekenden tegen het lijf. Ze stonden pardoes voor mijn neus. Ik

Nadere informatie

jubileumeditie van de Week van de Smaak te vieren kozen we voor deze bijzondere plek. Hier, in het centrum van Brussel, in het hart van

jubileumeditie van de Week van de Smaak te vieren kozen we voor deze bijzondere plek. Hier, in het centrum van Brussel, in het hart van Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Dinsdag 13 april 2010 Voorstelling Week van de Smaak 11 tot 21 november 2010 (enkel het gesprokene telt) Beste vrienden,

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld.

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. Resultaat Vragenlijst: Waarom doe je mee met de lokale energiecoöperatie? 26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. 1. Ik ben op de volgende manier betrokken bij de lokale

Nadere informatie