Limburgs milieu. Een uitgave van Stichting Milieufederatie Limburg - jaargang 27 - oktober 2013 STICHTING MILIEUFEDERATIE LIMBURG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Limburgs milieu. Een uitgave van Stichting Milieufederatie Limburg - jaargang 27 - oktober 2013 STICHTING MILIEUFEDERATIE LIMBURG"

Transcriptie

1 Limburgs milieu 3 Een uitgave van Stichting Milieufederatie Limburg - jaargang 27 - oktober 2013 STICHTING MILIEUFEDERATIE LIMBURG Doe mee aan de Nacht van de Nacht op 26 oktober Provincie neemt groot risico met start aanleg Buitenring Parkstad Energie-akkoord: half ei of lege dop? Natuurontwikkeling levert bijzondere moerasplanten op Verzet tegen gedwongen onteigening Garzweiler II Nieuw leven in de Lus van Linne Behoud dierrechten en melkquota veehouderij Ontwikkelingen N280 en N266 volgen elkaar rap op

2 C O L O F O N Limburgs Milieu is een uitgave van Stichting Milieufederatie Limburg De Milieufederatie Limburg werd opgericht in De stichting zet zich al ruim veertig jaar in voor natuur en landschap, een gezond leefmilieu en ecologische duurzaamheid in Limburg. Zij doet dit samen met de circa honderd bij haar aangesloten organisaties. Dit werk kan de Milieufederatie doen dankzij giften, overheidsbijdragen en subsidies van onder meer de Provincie Limburg en de Nationale Postcode Loterij. Hoofdredactie en eindredactie: Monique Demarteau Aan dit nummer werkten mee: Bart Cobben, Gert-Jan van Elk, Denis Frissen, Hans Heijnen, Olaf op den Kamp (foto cover), Ellen Luijks, Wim Kuipers, Sandi Mackowiak, Lily van Onna, Roy Renneberg, Henriëtte Stroucken, Twan Teunissen, Jelle Vegt, Amber Verbunt, Marieke Wingens Vormgeving & drukwerk: SHD Grafimedia, Swalmen Abonnementen en adreswijzigingen: Limburgs Milieu verschijnt vier maal per jaar. Een jaarabonnement kost 12,50. Betaling geschiedt middels acceptgiro of automatische incasso. Natuuren milieuorganisaties die bij de Milieufederatie zijn aangesloten, ontvangen het tijdschrift gratis. Wil je een abonnement? Gebruik de abonneebon in dit tijdschrift of stuur een met daarin je naam en adresgegevens naar: Redactionele bijdragen: Bijdragen kunnen alleen na overleg met de redactie worden ingediend. Auteurs zijn verantwoordelijk voor de inhoud van hun artikel. Plaatsing van een artikel hoeft niet te betekenen dat de vermelde meningen de visie van de redactie of van de Milieufederatie Limburg weerspiegelen. De Nationale Postcode Loterij is medefinancier van diverse projecten van de Milieufederatie Limburg. Het uitgeven van Limburgs Milieu wordt mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van de Provincie Limburg. Redactieadres: Stichting Milieufederatie Limburg Gevestigd in Het GroenHuis Godsweerderstraat GH ROERMOND T F Dit magazine is geproduceerd door SHD Grafimedia onder gecontroleerde omstandigheden conform ISO Grafimedia getoetst door de SCGM, Certificaatnummer SCGM-MZ: NIEUWSBRIEF De Milieufederatie Limburg heeft ook een digitale nieuwsbrief. Deze nieuwsbrief bevat het laatste nieuws over natuur en milieu in Limburg en wordt gemiddeld eenmaal per maand verstuurd. Je kunt je voor deze nieuwsbrief opgeven via: Limburgs Milieu is gedrukt op FSC-papier 2 limburgs milieu

3 Inhoud 4 Kort nieuws 5 Met de bus Energiek door Limburg 6 GLOEI Peel en Maas: duurzaamheid bottom-up 7 Doe mee aan de Nacht van de Nacht op 26 oktober 8 Hazelmuis mascotte euregionale samenwerking natuur Neem een abonnement op Limburgs Milieu 9 Geld voor natuur gaat naar Chemelot 10 Energie-akkoord: half ei of lege dop? 12 Diersoorten wereldwijd in de verdrukking door klimaatverandering Merendeel Nederlanders tegen importheffing op Chinese zonnepanelen 13 Een nieuwe toekomst in een nieuw gebouw 14 Column Wim Kuipers 15 Win dit schitterende boek over paddestoelen 16 Kort nieuws 17 Bijdrage provincie restauratie buitenplaats Kasteel Huys Heijen Milieudefensie wil bijendodend gif uit handel 18 Verzet tegen gedwongen onteigening Garzweiler II 20 Inschrijving oscars voor duurzaam ondernemen nu mogelijk Pensioenfondsen investeren nauwelijks in duurzame energie 21 Ontwikkelingen N280 en N266 volgen elkaar rap op 22 Nieuw leven in de Lus van Linne 23 Jouw foto in dit tijdschrift? 24 Behoud dierrechten en melkquota veehouderij 26 Het GroenHuis 29 Natuurontwikkeling levert bijzondere moerasplanten op 30 Kort nieuws 31 Activiteitenoverzicht 2013 Kort nieuws 32 Provincie neemt groot risico met start aanleg Buitenring 34 Limburg is het sterkste merk van alle provincies Inspiratieboek Kamperen en Landschap 35 Site-seeing Stichting Milieufederatie Limburg 3

4 Kort nieuws Boek een voorlichting, excursie of wandeling bij de Milieufederatie De Milieufederatie Limburg biedt verschillende voorlichtingen, excursies en wandelingen aan. Je vindt het volledige aanbod op de website van de Milieufederatie. Ook vind je hier een aanmeldformulier. In samenwerking met de beide waterschappen in Limburg biedt de Milieufederatie waterwandelingen en excursies naar rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI s) aan. Let op: een aantal van de RWZI s zijn de komende maanden dicht wegens werkzaamheden. Bij een aantal wordt een modulaire RWZI gebouwd, namelijk in Roermond, Hoensbroek en Susteren. Die installaties maken zuiveren op maat mogelijk en kunnen flexibel inspelen op veranderende (on)bekende omgevingsfactoren en toekomstige (technologische) ontwikkelingen. Denk hierbij aan demografische ontwikkelingen (vergrijzing), afkoppelen van regenwater en klimaatverandering. Spoor Susteren kan natuurgebied worden Het voormalige spoorwegemplacement in Susteren kan herontwikkeld worden tot natuurgebied. Dat blijkt uit een rapport van de gemeente Echt-Susteren. Het rangeerterrein dat nu braak ligt, moet als voorbeeld dienen voor oude spoorterreinen elders in Limburg. Het rapport is gemaakt na een oproep van het Limburgs Parlement; men wilde onderzoeken of er natuurwinst te behalen valt langs Limburgse spoorlijnen. Als de provincie het plan goedkeurt, maakt dat de weg vrij voor herontwikkeling van andere voormalige spoorterreinen in Limburg. Bijzondere dieren ontdekt in Roerdal In het Roerdal is begin juni een bijzondere spin ontdekt, het dubbelknotsje. Dat gebeurde volgens de site Natuurbericht.nl op de jaarlijkse 1000-soortendag van EIS-Nederland. Het dubbelknotsje is een spin die in buurlanden al voorkomt, maar in ons land nog niet eerder was gevonden. Ook werden in juni de zeer zeldzame juweelzweefvlieg, de boomslankmier en de gemarmerde oogspanner gezien. WML: drinkwater mogelijk duurder vanwege medicijnen Als er op korte termijn geen maatregelen worden genomen om de kwaliteit van het Maaswater te verbeteren, wordt het drinkwater in Limburg duurder, aldus Waterleiding Maatschappij Limburg. WML reageert hiermee op het jaarrapport van RIWA-Maas waarin een aantal waterleidingmaatschappijen is verenigd. Uit dit rapport blijkt dat het Maaswater is vervuild met medicijnen en bestrijdingsmiddelen. RIWA verwacht dat de concentraties medicijnen in het water vanwege de vergrijzing de komende jaren zullen toenemen. Dat betekent dat WML meer kosten zal moet maken om het water te zuiveren wat leidt tot duurder kraanwater. Natuurmonumenten wil onderzoek naar grond A2-tunnel Er moet extra onderzoek komen naar de kwaliteit van de grond die vrijkomt bij de werkzaamheden aan de A2-tunnel in Maastricht. Natuurmonumenten maakt zich zorgen om de kwaliteit. Daarom is de afvoer van de grond naar de ENCI-groeve stilgelegd. Bij de start van de werkzaamheden is onderzoek gedaan naar mogelijke vervuiling van de grond. Toen bleek dat er weinig aan de hand was. Toch wil Natuurmonumenten nu een nieuw onderzoek. De natuurbeheerder is bang dat er in de tussentijd wel vervuiling is opgetreden door alle werkzaamheden. In totaal komt bij de werkzaamheden voor de aanleg van de tunnels in Maastricht zo n 1,5 tot 2 miljoen kuub zand vrij. Een deel hiervan wordt afgevoerd naar de ENCI-groeve, een ander deel gaat naar het Grensmaas-project. Daar maken ze zich geen zorgen om de kwaliteit. Die is goed getest, aldus een woordvoerder van het Grensmaas-project. Zo Ziet Limburg Dieren in oktober van start Vanaf eind oktober kunnen ondernemers in de veehouderij meedoen aan Zo Ziet Limburg Dieren. In zes lessen kijken de boeren samen met experts vooruit naar 2025 en verder. Ze gaan aan de slag met onderwerpen zoals ondernemersvaardigheden, milieu, dierenwelzijn en de maatschappelijke discussie over de intensieve veehouderij. Verder worden er praktijkvoorbeelden getoond en zijn er sprekers van binnen en buiten de sector die tonen wat mogelijk is, maar ook waar het fout kan gaan. De Provincie Limburg, gemeenten, LLTB, Milieufederatie Limburg, GGD, Dierenbescherming Limburg en HAS Hogeschool ondersteunen de cursus. Aanmelden kan tot en met 27 september, via Diana de Rooij van HAS Kennistransfer per Awacs-basis nog zeker twaalf jaar open De Awacs-basis in Schinveld blijft zeker tot 2025 operationeel, misschien zelfs tot 2030 of 2035, aldus de Duitse minister van Defensie Thomas de Maizière. De basis blijft voorlopig, omdat de NAVO 800 miljoen euro heeft geïnvesteerd in modernisering. Wel moet de vertraging die is opgelopen bij het opknappen van de starten landingsbaan nog worden opgelost. De baan zou vorig jaar groot onderhoud krijgen, maar Frankrijk weigerde mee te betalen. Volgens De Maizière is dat echter geen onoplosbaar probleem. 4 limburgs milieu

5 Met de bus Energiek door Limburg Het Servicepunt Hier opgewekt van de Stichting Milieufederatie Limburg organiseerde op 21 juni jongstleden de bustour Energiek Limburg. De bustour stond in het teken van duurzaamheid en lokale duurzame energieinitiatieven. Voor de tocht waren alle milieuwethouders en -ambtenaren van Limburgse gemeenten uitgenodigd, alsmede medewerkers van de Provincie Limburg en andere betrokken organisaties die zich bezighouden met energie en duurzaamheid. Maar bij de deelnemers waren ook initiatiefnemers van duurzame plannen op energiegebied in Limburg. Al met al dus een bijzondere groep, waarvoor de bustour een uitstekende gelegenheid was om elkaar te inspireren en met elkaar te netwerken. Foto s: Lily van Onna/Jelle Vegt Op het gebied van duurzaamheid en energie zijn er interessante ontwikkelingen in Limburg en het Servicepunt HIER opgewekt Limburg wil dat graag laten zien. Na het vertrek bij het GroenHuis in Roermond waar de Milieufederatie Limburg zetelt, werden drie locaties in Limburg bezocht om te laten zien wat er reeds is gerealiseerd in onze provincie, maar ook om te kijken wat de ambities zijn voor de toekomst. Het windpark in Neer is een van de gerealiseerde projecten. Sinds de eerste plannen uit 2002 zijn er sinds 2012 vier windturbines in bedrijf die in totaal gemiddeld 18 miljoen kwh groene stroom per jaar opwekken. Bovendien zijn er plannen voor een vijfde windturbine. Dit project is een initiatief van Har Geenen, Eric van Eck en de coöperatie Zuidenwind. Als alles naar wens loopt, wordt de vijfde turbine in de loop van 2014 in bedrijf genomen. De deelnemers van de bustour konden luisteren naar een gepassioneerde lezing van Har Geenen over het project. De bus ging vervolgens vanuit Neer naar Helden waar de zojuist opgerichte energiecoöperatie Gloei haar eerste energiemarkt hield. Het ontstaan van Gloei en haar ideeën over duurzaamheid werd toegelicht met een presentatie over een duurzaam bouwontwerp. Daarna konden de deelnemers van de bustour op de drukbezochte energiemarkt informatie vinden over alles wat met duurzaamheid te maken had. Vanuit Helden ging de reis verder naar Beesel, waar de groep werd ontvangen door wethouder Ton Verlijsdonk en enthousiaste ambtenaren van de gemeente die de deelnemers uitleg gaven over het project De Groene Vogel. Dit wijkproject heeft de eerste prijs gewonnen als beste lokale besparingsidee van Agentschap NL. Dit project regelt dat inwoners van buurt Heyencamp antwoord krijgen op hun vragen over energie- en geldbesparing. Maar daar blijft het niet bij. Samen met verenigingen, scholen, een Islamitische organisatie en winkels uit buurt Heyencamp wordt in de komende jaren ook daadwerkelijk energie bespaard. Tijdens de tocht van de ene naar de andere locatie kregen de deelnemers van de Limburgse energie-initiatieven de gelegenheid om in een pitch van drie minuten hun projecten toe te lichten. Sommigen verhaalden over een moeizame start, anderen over de vele regels waar rekening mee gehouden moet worden. Gelukkig waren er ook succesverhalen waarbij met veel doorzettingsvermogen de duurzame doelen zijn bereikt. Al met al vonden de deelnemers van de bustour het een bijzondere middag. Het Servicepunt HIER opgewekt van de Milieufederatie Limburg gaat deze energieke bustour dan ook zeker nog eens herhalen. Lily van Onna Milieufederatie Limburg Stichting Milieufederatie Limburg 5

6 GLOEI Peel en Maas: duurzaamheid bottom-up In Limburgs Milieu stellen we steeds een ander lokaal en duurzaam energie-initiatief aan je voor. Deze keer laten we GLOEI uit de gemeente Peel en Maas aan het woord. Dit duurzaamheidsplatform is een opmerkelijk burgerinitiatief in Peel en Maas: denktank, aanjager, en waar mogelijk ook uitvoerder van mens- en milieuvriendelijke plannen. De jonge coöperatie is actief in de regio Helden en stimuleert inwoners om zelf initiatief te nemen op gebied van duurzaamheid. Er zijn de laatste jaren in Limburg talloze mensen enthousiast aan de slag gegaan met duurzaamheid. Enthousiasme alléén blijkt echter niet genoeg: van de vele groepen die ontstonden zijn er nog maar weinig over die werkelijk hun ambities waarmaken. De mensen achter GLOEI Peel en Maas hebben goed gekeken naar al deze initiatieven. Een paar friskijkers en dwarsdenkers zetten het afgelopen jaar een pril idee om tot een volwaardige coöperatie: GLOEI, een initiatief vanuit de samenleving dat al vóór de officiële oprichting afgelopen zomer een aantal mooie wapenfeiten op zijn naam kon schrijven. GLOEI heeft een brede vertegenwoordiging van de gemeenschap aan boord: ondernemers in alle soorten en maten (niet alleen op het gebied van milieu en techniek maar bijvoorbeeld ook marketing, personeelscoaching e.d.), onderwijs (onderzoek), overheid, burgers (met een energieneutrale woning) en maatschappelijke organisaties. GLOEI ziet al deze mensen als burgers die samen gaan voor een leefgemeenschap die voorbereid is op de toekomst. Inmiddels heeft de jonge coöperatie al ruim vijftien concrete duurzaamheidsprojecten mee-geïnitieerd, waarvan sommige al zijn afgerond en andere in een vergevorderd stadium zijn. Zo zorgde ze voor een duurzame en toekomstbestendige verbouwing van het clubhuis van een plaatselijke Jong Nederland-afdeling. De jeugdvereniging had hier aanvankelijk slechts 80 duizend euro voor ter beschikking. GLOEI-lid Huub Swillens van WY Architecten nam het initiatief om hen te helpen. Inmiddels is met een investering van 250 duizend euro een duurzame verbouwing gerealiseerd. Verder gaat GLOEI vanaf deze herfst met een flexibel inzetbare, mobiele duurzaamheidswinkel op pad. Ook is er een begin gemaakt met keukentafelgesprekken ; inspirerende, creatieve bijeenkomsten in de elf kernen van Peel en Maas waarin inwoners en maatschappelijke partijen, samen met GLOEI-leden, kansrijke mens- en milieuvriendelijke ideeën bespreken. GLOEI richt zich in eerste instantie op Peel en Maas (de regio Helden) maar wil graag een voorbeeld zijn voor anderen, zodat er meer soortgelijke projecten succesvol van de grond komen. Henriëtte Stroucken Gloei Peel en Maas Foto s: Jelle Vegt De missie van GLOEI is het bevorderen van duurzaam denken en doen - in al haar facetten. De coöperatie stimuleert bewustwording, is aanjager van duurzaamheidsprojecten, functioneert als denktank, brengt verrassende verbindingen tot stand, kan bemiddelen bij bv. problemen rond wet- en regelgeving rond duurzaamheidsvraagstukken, en kan bestaande vastgelopen duurzaamheidsprojecten vlot trekken. Neem eens een kijkje op de website voor meer informatie: en kan ook: 6 limburgs milieu

7 Doe mee aan de Nacht van de Nacht op 26 oktober! In de nacht van zaterdag 26 oktober organiseren de Natuur en Milieufederaties voor de negende keer de Nacht van de Nacht. Tijdens de Nacht van de Nacht worden door het hele land activiteiten georganiseerd waarbij deelnemers de schoonheid van de nacht kunnen ervaren. Ook doven gemeenten en bedrijven onnodige verlichting en laten bekende landmarks de lampen uit voor een donkere nacht. Nederland is een van de meest verlichte landen ter wereld en wordt elk jaar drie tot zes procent lichter. Echte duisternis is bijna niet meer te vinden. Hierdoor wordt het zien van een prachtige sterrenhemel steeds zeldzamer en raakt het ritme van (nacht)dieren en mensen verstoord. De Milieufederatie Limburg maakt zich daar zorgen over. Zeker omdat veel van de verlichting onnodig is. Waarom worden steeds meer gebouwen, kerken, monumenten aangestraald met felle lampen die soms de hele nacht blijven branden? Het uitzetten van de lampen bespaart niet alleen energie maar ook veel geld. Met de organisatie van de Nacht van de Nacht willen de Natuur en Milieufederaties duisternis in Nederland terugkrijgen en onnodige lichthinder en energieverspilling tegengaan. Doe mee en laat het donker donker! Vorig jaar deden ruim deelnemers mee aan een van de 300 duistere activiteiten. Meer dan 100 gemeenten en bedrijven doofden onnodige verlichting. Ook bekende landmarks zoals de Dom in Utrecht en het stadion van ADO Den Haag deden het licht uit. In Limburg staat de Milieufederatie voor de taak de zeer succesvolle editie van vorig jaar te evenaren. De activiteiten varieerden toen van een nachtelijke luchtballontocht tot een lantaarnwandeling om nachtdieren te spotten. Dit jaar wil de Milieufederatie nog meer activiteiten organiseren, en meer gemeenten laten deelnemen. Op de website van de Nacht van de Nacht (www.nachtvandenacht.nl) kun je zien dat zich al diverse organisaties aangemeld hebben met activiteiten, alsmede gemeenten en organisaties die hun verlichting doven. Maar er kunnen zich nog altijd groepen en mensen aanmelden. Meld jouw activiteit aan door een te sturen naar Lily van Onna van de Milieufederatie: Organiseer een nachtwandeling, een cursus nachtfotografie of geef een presentatie over nachtdieren. Je kunt ook meehelpen door tijdens de Nacht van de Nacht onnodige buitenverlichting te doven of hiervoor een oproep te doen (in je straat, buurt, etcetera). Alle beetjes helpen om van de Nacht van de Nacht 2013 wederom een groot succes te maken. Stichting Milieufederatie Limburg 7

8 Hazelmuis mascotte euregionale samenwerking natuur De hazelmuis is de officiële mascotte van de euregionale samenwerking rondom natuur. Dit is besloten tijdens het afsluitend symposium Grenzeloos groen, de natuur van vier miljoen van het driejarig Interegg-project Habitat Euregio Habitat Euregio is een samenwerkingsverband tussen Duitsland, België en Nederland dat de belangen behartigt de vier miljoen inwoners en de natuur van de Euregio Maas-Rijn. Het symposium markeerde het einde van het project en had onder meer tot doel de bereikte resultaten te evalueren. In de periode zijn tal van maatregelen uitgevoerd om natuurlijke verbindingen in de Euregio Maas-Rijn te herstellen. Verder zijn databanken rondom kwetsbare soorten opgezet. Belangrijkste conclusie was de wens om door te gaan op de ingeslagen weg en de samenwerking nog verder uit te bouwen ten bate van de natuur én de inwoners van de regio. De resultaten van het project zijn onder meer verwerkt in een film en in een brochure die een aantal deelprojecten van Habitat Euregio toont. Tijdens het afsluitende symposium zijn de winnaars van de fotowedstrijd gehuldigd, die in het kader van Habitat Euregio was uitgeschreven. De projectprijs ging naar de Nederlandse amateurfotograaf Jaco Simons, die een prachtig sfeerbeeld neerzette van de Anstelvallei in Kerkrade met daarin alle elementen die een belangrijke rol spelen binnen het project: natuur, water en recreatie. De publieksprijs ging naar de Waalse student Pierre-Henri Jenotte die met zijn vertederende portret van een hazelmuis geen hart onberoerd liet. Dagvoorzitter Aad Blokland van Habitat Euregio riep de hazelmuis daarop uit tot officiële mascotte van de Euregionale samenwerking. Kijk via de QR code naar de film Grenzenloos Groen. De brochure kun je downloaden op de website (Bron: Provincie Limburg) Een abonnement op het Limburgs Milieu? Dat kan! Graag zelfs, want met het abonnement steun je de Milieufederatie Limburg met haar doelstellingen. Samen met de circa honderd bij haar aangesloten organisaties zet de Milieufederatie Limburg zich al ruim 40 jaar in voor natuur en landschap, een gezond leefmilieu én duurzaamheid in Limburg. Een jaarabonnement op Limburgs Milieu kost 12,50 euro. Je krijgt Limburgs Milieu dan ieder kwartaal thuisgestuurd. Als je een abonnement neemt vóór 1 december 2013, ontvang je gratis het decembernummer 2013 van Limburgs Milieu, alsmede tien vellen bloemzaadpapier. Je betaalt pas voor je abonnement in o Ja, ik neem een abonnement op het Limburgs Milieu voor 12,50 euro per jaar Naam : Adres: : Postcode : Woonplaats : Telefoon : Abonnementen kunnen elk gewenst moment ingaan en worden aangegaan tot wederopzegging. Deze bon in een ongefrankeerde envelop opsturen naar: Milieufederatie Limburg Antwoordnummer XT Roermond Handtekening: Datum: 8 limburgs milieu

9 Geld voor natuur gaat naar Chemelot Op 14 juni jongstleden beslisten Provinciale Staten om 2,7 miljoen euro aan de Chemelot-campus te geven. Het verzoek van het Graetheidecomité om het geld te besteden aan natuur in de omgeving van Chemelot in plaats van op het terrein zelf, werd afgewezen. Het geld zou nodig zijn voor een central court, voor groen en het ontsluiten van de campus. Bovenstaande regel is alle informatie die de Provinciale Staten kregen over waar het geld aan besteed wordt. Of het bij het groen gaat om een park van 10 hectare of om enkele bomen in een vergeten hoek is niet duidelijk en wat met ontsluiting bedoeld wordt, is ook niet omschreven. In het bedrijfsleven zou een project van euro niet eens goedgekeurd worden als onduidelijk is waaraan het geld precies besteed gaat worden. Bij de provincie ging een meerderheid van Provinciale Staten (VVD, CDA, PvdA en 50plus) echter akkoord met deze blanco cheque aan Chemelot. Het bedrag wordt betaald uit de provinciale pot die bestemd is voor natuurontwikkeling. Gedeputeerde Patrick van der Broeck stelde kort geleden nog vast dat dit geld alleen besteed moet worden aan pronkstukken van natuur en landschap. Chemelot moet blijkbaar een pronkstuk van natuur worden! En als daar asfalt nodig is, kan dat volgens Provinciale Staten ook uit de pot voor natuur. Het Graetheidecomité heeft Provinciale Staten in een brief gevraagd om het bedrag van 2,7 miljoen euro te besteden aan het verbeteren van de natuur rondom Chemelot. Die pleidooi heeft niet geholpen. Alleen SP, D66 en GroenLinks waren het met het Graetheidecomité eens, maar hun motie hierover werd door alle andere partijen afgewezen. Het standpunt van de PVV was overigens merkwaardig. Eerst stelden ze dat er helemaal geen geld naar Chemelot mocht gaan. Maar toen het op stemmen aankwam, koos de PVV er toch voor om 2,7 miljoen euro aan Chemelot te geven. Dat deden ze liever dan het geld te besteden aan natuur in de omgeving. Tegelijkertijd beslisten Provinciale Staten nog over 71 andere projecten waarvan de omschrijvingen even onduidelijk waren als het voorstel voor groen op Chemelot. In totaal beslisten Provinciale Staten in één vergadering over het uitgeven van 250 miljoen euro. De meeste statenleden weten waarschijnlijk nauwelijks waar het geld naar toe gaat, maar toch stemden ze voor. Een motie om beslissingen uit te stellen tot de projecten verder uitgewerkt zijn, werd alleen gesteund door SP, D66, GroenLinks en PVV. (Bron: persbericht Graetheidecomité) Graetheidecomité Het Graetheidecomité is aangesloten bij de Milieufederatie Limburg. Doel is het opkomen voor een goed leefklimaat in het Graetheidegebied, met aandacht voor natuur, milieu en recreatie én het tegengaan van de vestiging van (industriële) activiteiten die hiermee in strijd zijn. Het Graetheidecomité is erkend als Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI). Stichting Milieufederatie Limburg 9

10 Energie-akkoord: half ei of lege dop? Onder leiding van de Sociaal Economische Raad (SER) bereikte een groot aantal partijen deze zomer op hoofdlijnen een akkoord over de energiehuishouding van Nederland. Dit energie-akkoord kwam tot stand in samenwerking met maatschappelijke partijen, het kabinet en de sociale partners. Het is een moeizaam bereikt akkoord en de Natuur en Milieufederaties hebben er dan ook slechts schoorvoetend mee ingestemd. De doelen die de milieuorganisaties zich hebben gesteld zijn op veel terreinen namelijk niet of nauwelijks gehaald.,,toch is het in deze economisch moeilijke tijd uniek dat investeringen zijn gevonden voor woningisolatie van huurwoningen en de bouw van windmolens op zee, zo stelt Siegbert van de Velde van de Natuur en Milieufederatie Groningen, die samen met Lot van Hooijdonk van de Natuur en Milieufederatie Utrecht actief betrokken was bij de totstandkoming van het akkoord.,,het hoofdlijnenakkoord betekent dat Nederland grote stappen zet richting duurzame energievoorziening en een economie waarin veel minder energie wordt verspild. De vlag kan pas echt uit als de bijhorende maatregelen na de zomer zijn doorgerekend. Wel staat al vast dat alle betrokken partijen hoe dan ook een inspanningsverplichting hebben om maatregelen te nemen om de doelen te halen. CO2-uitstoot Europa wil in 2050 een CO2-reductie hebben bereikt van ten minste 80 procent ten opzichte van het niveau in Nederland wil dan een klimaatneutrale energievoorziening hebben bereikt. Belangrijk instrument daartoe is het Europees Systeem voor Emissiehandel (ETS). Dat systeem functioneert nu nog slecht. Er zijn teveel rechten weggegeven, er is fraude gepleegd en er is een groot aanbod aan verhandelbare waterkrachtenergie. Gelukkig wordt er gewerkt aan een versterking van dat systeem, zodat het zijn beoogde werk kan doen. Ook moet er op de rechten op CO2-uitstoot een stevig(er) prijskaartje komt te hangen. Lokale duurzame energie Wie bij de buren energie opwekt, bijvoorbeeld via zonnepanelen, krijgt een belastingkorting van 7,5 cent per opgewekte kwh. Daarmee wordt het samen opwekken van zonne-energie rendabel. Wie echter investeert in windmolens heeft niettemin behoefte aan zekerheid op de lange termijn. Waar de SDE+-subsidies die zekerheid voor de periode van 15 jaar bieden, is het belastingvoordeel voor de gebruiker slechts vastgelegd in belastingplannen die jaarlijks worden vastgesteld. Het energie-akkoord spreekt nu over het vastleggen voor 4-jarige periodes, maar ook dat is kort. Het is nog niet duidelijk hoe de relatie tussen SDE+-subsidies en belastingkorting eruit gaat zien. Energiebesparing Eind 2013 komt er een revolverend fonds, waarmee burgers goedkoop rendabele besparingsmaatregelen aan hun woning kunnen uitvoeren, zoals een nieuwe verwarmingsketel of extra isolatie. Dat stond al in het lente-akkoord van 2012, maar werd door het kabinet later weer geschrapt vanwege bezuinigingen. De energiebedrijven bereiden de financiering voor die vervolgens via de energierekening kan worden terugbetaald zonder dat de maandlasten stijgen. Daarmee kun je snel resultaat boeken. Nu moet er alleen nog een manier gevonden worden om alle consumenten zover te krijgen dat ze gaan investeren. Verbetering van huurhuizen krijgt ook een flinke impuls door vier jaar lang 100 miljoen per jaar beschikbaar te stellen aan woningcorporaties voor woningisolatie. Er komt helaas geen verplichte norm voor de energiezuinigheid van woningen en geen subsidie voor isolatie. In het akkoord is echter afgesproken dat wanneer zachte stimulerende instrumenten onvoldoende resultaat opleveren er in 2020 verplichtingen komen om de doelen alsnog te bereiken. Het bedrijfsleven heeft toegezegd ook aan energiebesparing te gaan werken. Er komt een energieprestatiekeuring die moet helpen de doelen uit de Wet Milieubeheer te bereiken en te bevorderen dat bedrijven maatregelen nemen om energieverspilling tegen te gaan. Grote bedrijven gaan bedrijfsspecifieke afspraken maken. Wat hier uit gaat komen, zal van de ambitie van die bedrijven afhangen. 10 limburgs milieu

11 Kolencentrales Wanneer aan een aantal voorwaarden wordt voldaan, sluiten energiebedrijven drie oude kolencentrales die in de jaren 80 zijn gebouwd, namelijk die in Nijmegen, Zeeland en Geertruidenberg. In 2017 moeten de twee kolencentrales op de Rotterdamse Maasvlakte volgen. In ruil hiervoor wordt de kolenbelasting per 2016 afgeschaft. Als het doorgaat, betekent dat zeker een verbetering van het algemene rendement van de energiecentrales en een vermindering van de milieubelasting. Windenergie In het akkoord wordt zwaar ingezet op windenergie op zee én op land. Zeker ook omdat de inzet van bijstook van biomassa beperkt wordt in het akkoord zal de bouw van duizenden windmolens nodig zijn om de doelen te halen. Eind januari lag er al een akkoord tussen Rijk en provincies dat er op land in Megawatt aan windenergiecapaciteit moet zijn geplaatst en op zee nog eens megawatt. Samen is dat voldoende om alle huishoudens in Nederland van duurzame stroom te voorzien. Ter vergelijking: het grootste bestaande windpark op zee (Amalia Windmolenpark van Eneco) levert 120 megawatt. Dat betekent dat er over tien jaar veertig vergelijkbare parken moeten zijn, ruim drie nieuwe per jaar. De bijdrage van Limburg daaraan is met 95,5 megawatt overigens vrij beperkt, maar het betekent nog altijd een verviervoudiging van het huidige aantal windmolens. Duurzame energie De plannen van het kabinet om in procent duurzame energie op te wekken gaan niet door. De doelstelling is verschoven naar In 2020 wordt wel het Europese doel van 14 procent duurzame energie gehaald. Dit is kostenefficiënter, aldus het akkoord. Ook hoopt men op die wijze op meer innovaties. De SDE+ regeling (de overheid past per opgewekte energie-eenheid net zoveel bij dat het rendabel wordt) blijft het belangrijkste instrument om die doelen te halen. De partijen waren het er over eens dat het doel 16 procent in 2020 erg moeilijk haalbaar is. Op dit moment is het aandeel namelijk slechts 4,4 procent. In 2012 is er ten opzichte van 2011 maar 0,1 procent meer duurzame energie opgewekt. Als dat tempo doorzet, haalt Nederland in 2023 dus niet meer dan 5,5 procent. Onderzoekers van onder meer ECN (onafhankelijk onderzoeksinstituut voor duurzame energie-red.) waarschuwen er al voor dat het doel 14 procent in 2020 onhaalbaar is. Wanneer hun voorspelling uitkomt, wacht een forse boete van Europa, zo voorspelt Milieudefensie. Verder staan er gelukkig ook haalbare doelen in het akkoord. Winstpunt is dat de bijstook van biomassa beperkt wordt en dat dit onder strenge duurzaamheidscriteria gaat vallen. Zo wordt voorkomen dat hele bossen onder de vlag van duurzame energie gesubsidieerd in energiecentrales verdwijnen. Energieverslinders Het principe de vervuiler betaalt komt volgens de Natuur en Milieufederaties en Milieudefensie nog te weinig uit de verf in het akkoord. Zo is de kilometerheffing onbespreekbaar, blijft het rijden in leaseauto s financieel aantrekkelijk en is er geen duidelijk maatregelenpakket afgesproken om de uitstoot van broeikasgassen door het verkeer terug te dringen. Siegbert van de Velde vindt dat er verder over gepraat moet worden.,,in de transportsector zijn weliswaar ambitieuze doelen afgesproken voor het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen - maximaal 25 megaton in maar het bijbehorende maatregelenpakket ontbreekt nog. De milieuorganisaties achten daarbij vormen van beprijzing en aanpassingen in de huidige woonwerkverkeerregelingen onmisbaar om de doelen te halen. Jelle Vegt Milieufederatie Limburg Stichting Milieufederatie Limburg 11

12 Diersoorten wereldwijd in de verdrukking door klimaatverandering Het Wereld Natuur Fonds (WNF) voert sinds kort de campagne Er is nog een Wereld te Winnen om iedereen te wijzen op de wereldwijde gevolgen van klimaatverandering. De meeste Nederlanders weten dat de opwarming van de aarde het voortbestaan van de ijsbeer direct bedreigt. Maar dat ook andere diersoorten in de verdrukking komen door klimaatverandering is veel minder bekend. WNF heeft een aantal iconische diersoorten op een rij gezet die in de nabije toekomst ernstig in de verdrukking dreigen te raken door klimaatverandering. Behalve de ijsbeer die door het wegsmelten van de Noordpool zijn leefgebied letterlijk ziet verdwijnen, zijn ook de Afrikaanse olifanten in gevaar. Door lange periodes van droogte en versnippering van hun leefgebieden raken zij vaker in de problemen. Ze komen in conflict met boeren, omdat ze landbouwgebieden vernielen. Ook bezwijken de beesten aan watergebrek. Stroperij is veruit de grootste bedreiging voor olifanten, maar ook klimaatverandering kan op termijn leiden tot het uitsterven van lokale olifantenpopulaties. Klimaatverandering raakt ook de zeeschildpad. Door stijging van de zeespiegel verdwijnen de legstranden van de schildpad onder water. Dat is een probleem, omdat zeeschildpadden na een lange reis door de oceanen naar hun geboortestrand terugkeren om hier eieren te leggen. Ook het sneeuwluipaard dreigt door opwarming van de Himalaya in de verdrukking te komen. Door stroperij is een derde van alle sneeuwluipaarden reeds overleden. Momenteel zijn er nog maar van deze soort. Klimaatverandering zorgt ervoor dat deze diersoort 30 procent van zijn leefgebied verliest. De boomgrens verschuift namelijk bergopwaarts, terwijl het dier voor de jacht afhankelijk is van het lege hooggebergte. Overigens dreigt ook de Bengaalse tijger zijn leefgebied te verliezen. De dieren kunnen daardoor niet meer jagen en komen vaker in conflict met de lokale bevolking, zoals vissers. (Bron: WNF) Merendeel Nederlanders tegen importheffing op Chinese zonnepanelen Het draagvlak voor het gebruik van zonnepanelen groeit. De meeste Nederlanders (84%) vinden dat de Nederlandse overheid duurzame energiebronnen meer moet stimuleren. Een meerderheid (62%) vindt dat alle zonnestroom vrijgesteld moet zijn van energiebelasting, ook als de zonnepanelen niet op het eigen dak staan. En slechts 2 op de 10 Nederlanders is voorstander van een importheffing op Chinese zonnepanelen. Dat blijkt uit onderzoek van Motivaction in opdracht van Natuur & Milieu. Nederlanders zijn tegen de importheffing omdat zonnestroom dan duurder wordt en banen verloren gaan. De overheid zou deze signalen serieus moeten nemen.,,zorg dat de transitie naar zonnestroom door kan zetten, meent Olof van der Gaag van Natuur & Milieu.,,De consument wil zekerheid op de zonnemarkt. Daarom moet de importheffing op zonnepanelen verdwijnen. En de vrijstelling van energiebelasting zou moeten gelden voor iedereen die zelf zonnestroom opwekt, ook als je dat doet op het dak van iemand anders. Mensen willen zeker weten dat een investering in zonnepanelen kan worden terugverdiend. Inmiddels hebben ruim Nederlanders zonnepanelen op hun dak. Groei in het aantal zonnedaken lukt alleen als de overheid een duidelijk en consequent beleid voert; 68 procent van de mensen die nog geen zonnepanelen hebben, staat open voor de aanschaf hiervan. De belangrijkste obstakels zijn: de aanschafkosten (40%) en het wonen in een huurhuis (28%). Slechts 3% denkt dat zonnestroom van het eigen dak duurder is dan stroom van het energiebedrijf. Mensen die al zonnepanelen hebben, zijn uitermate tevreden. Vrijwel iedereen die zonnepanelen heeft op het eigen dak zou deze aanbevelen aan anderen. Het onderzoek door Motivaction is uitgevoerd onder 828 Nederlanders tussen 18 en 70 jaar die deel uitmaken van het online respondentenpanel van Motivaction. 12 limburgs milieu

13 Een nieuwe toekomst in een nieuw gebouw Het Centrum voor Natuur- en Milieueducatie Westelijke Mijnstreek (CNME WM) verhuist per 1 januari 2014 naar het Dierenbeschermingscentrum Limburg in Born. Vanuit Plinthos, de huidige locatie in Sweikhuizen, werden de afgelopen tien jaar vrijwel alle kinderen en tienduizenden volwassenen in de Westelijke Mijnstreek in contact gebracht met natuur, milieu en duurzaamheid. Plinthos krijgt binnenkort een horecabestemming waarbij intern flink wordt verbouwd en de kantoorruimtes verdwijnen. Voor CNME WM was Plinthos een ideale uitvalbasis voor de invulling van natuureducatie. De verschillende biotopen en landschapselementen in de directe omgeving leenden zich uitstekend voor natuurleerpaden, speurtochten en excursies. CNME WM groeide snel en naast de natuureducatie kwam er steeds meer aandacht voor milieu en duurzaamheid. CNME WM ging daarvoor de wijk in, naar vrijwel alle scholen in de regio. In de toekomst zal het centrum zich verder focussen op educatie rondom duurzaamheid. Niet alleen de natuur, maar ook de thema s water, voedsel en energie staan daarbij centraal. Voor CNME WM is samenwerking met andere organisaties belangrijk om de ambities te kunnen bereiken. Het Dierenbeschermingscentrum Limburg is een van deze partners. Ook hier hecht men veel belang aan educatie rondom natuur en duurzaamheid. Educatie over dierenwelzijn ligt bovendien in het verlengde hiervan. Zo is het thema natuur uitstekend in te vullen vanuit het oogpunt van zowel natuurbelang als dierenwelzijn. Zeker voor het basisonderwijs zijn er veel mogelijkheden voor educatieve activiteiten die een combinatie zijn van zorg voor de natuur, dieren en hun omgeving. Zorgvuldig omgaan met de natuur en huisdieren liggen immers in elkaars verlengde. Door kinderen meer kennis en inzicht te geven in de manier waarop dieren en planten volwaardig kunnen bestaan en in de zorg die ze nodig hebben, leren ze ook verantwoordelijkheid te dragen hiervoor. Daarnaast is het prettig dat van de faciliteiten van dit nieuwe gebouw ook andere educatieve organisaties en opleidingen gebruik zullen maken. Samenwerking zal ongetwijfeld leiden tot een beter op de doelgroep afgestemd en breed aanbod van activiteiten. Dierenbeschermingscentrum Limburg in Born wordt een multifunctioneel centrum met veel ruimte voor educatie, opleiding en zorg waarbij duurzaamheid een belangrijk thema is. Het nieuwe centrum ligt dichtbij natuurgebied De Rollen en wordt op dit moment gebouwd; het hoogste punt is in juli jongstleden bereikt. Het wordt een duurzaam gebouw met functioneel ingerichte leslokalen en een multimediale leeromgeving. Hier wil het CNME WM verder groeien om zo de aantrekkelijkheid van een duurzame levensstijl bij jong en oud te vergroten. Plinthos zal echter ook in de toekomst een uitvalbasis blijven voor de activiteiten van CNME WM. Bart Cobben Milieufederatie Limburg Foto s: Monique Demarteau Stichting Milieufederatie Limburg 13

14 Column Wim Kuipers Lekkere wolfsburgers Als ik de nieuwste kreten van bierbrouwer H. bij mekaar op een bord zie staan: global cold en open your world, dan zie ik weer dat onze smaak zich niet langer in en rond mond en neus bevindt. De medische bestseller Wij zijn ons brein beweert dat we geen vrije wil hebben, dus laten we met zijn allen meehelpen definitief uit de crisis te komen: staatsbedrijf Breineken brengt de wolfsburger op de wereldmarkt. Kweekvlees van wolven. We brengen de kindermoordenaar Canis lupus in verlegenheid, want een kind dat drie wolfsburgers per week eet, daar is een wolf vies van. Roodkapje exit. China concurreren we weg met hun pekineesjes op de menukaart. En wat een machtige naam: wolfsburger, want in Wolfsburg zetelen de breinburgers van de grootste autoproducent ter wereld. Wat zegt u daar, zijn auto s gevaarlijker voor kinderen dan wolven? Ik heb slechts twee komkommers aaneengesmeed. Voor ik verder ga: mag ik wel van komkommers spreken? Ik vind van wel, gezien de verhalen die we voorgeschoteld kregen; verhalen als de soap dat de wolf dood uit Polen meegebracht was en ergens in het vredige, wolvenvrije Drenthe gedropt is. Komkommer twee, het kweekvlees uit Maastricht. Dat leverde regelrechte visioenen op. Een journalist zag een totaal ander Nederland: zonder koeien in de wei, want je hebt voor dat vlees nog maar enkele koeien nodig, in de achtertuin van een lab. Het duurde vier volle dagen voor een lezer reageerde: hoe komen we dan aan melk? Ach, geiten en schapen leveren ook wel melk, maar die schattige dieren worden natuurlijk verslonden door de wolven, die via de ecoducten over de A50 (autoweg door Utrecht en de Veluwe) het dan koevrije Groene Hart bestormen. Sojamelk dus? Ho ho! Het verbouwen van sojabonen zorgt voor globale ontbossing. Nou wordt de meeste soja in veevoer verwerkt ook voor melkkoeien, dus niet alle in Nederland geïmporteerde soja (we zijn koploper in Europa) is voor de productie van dat verderfelijke vlees. Moeten we daarom geiten melk laten maken van soja als we van soja ook de melkvervanger sojamelk kunnen vervaardigen? Niet zo komkommeren Kuipers. Mede door het Maastrichtse kweekvlees (ook limburger geheten) raakt de aarde niet zo makkelijk uitgeput. Heel belangrijk, maar ik ben eens aan het rekenen geslagen. Lukt het met dat kweekvlees, dan kunnen Foto: Fotobureau Kuit, Roermond wij (de nazaten van uw nazaten en Global Breineken) wel mensen voeden. Als mensen elke dag drie ons vlees (willen) eten - ook soepvlees, dunne plakjes op de boterham, betekent dat twee kilo en nog wat in de week. Straks dus elke week zo n 24 miljard kilo nepvlees vervaardigen en vervoeren. Vlees is zwaarder dan water, het moet verpakt worden (waar doen we dat in, houten kratten - Siberië kaal?), en dan geraak ik tot de voorzichtige schatting dat voor duizend kilo vlees ongeveer 1,3 kubieke meter aan ruimte nodig is; dat is voor de weekproductie van kweekvlees dik dertig miljoen kubieke meter. Met de trein vervoeren? Een goederenwagon is veertig kuub groot, dat betekent een trein van Roermond via Vlodrop naar Wladiwostok - als ik het goed berekend heb. Oei, dan moeten we hulp krijgen van duizenden Poolse vrachtwagens. En hoe zit het met parkeerplaatsen, opslagplaatsen, waar plaatsen we de fabrieken? Ik verslond daarom het betoog in de Limburgse gazetten, dat als kop had: Kweekvlees is niet nodig. Korte samenvatting: als je rekening houdt met mondiale honger(snood), dan denk je eerder aan het verbouwen van graan en rijst dan aan kweekvlees, want vlees is een welvaartsproduct, dat straks alleen voor de rijken is, omdat het zwaar belast gaat worden (ecotaks). Even denk je: graan = ontbossing, evenals soja; maar nee: zonne-energie blijkt de oplossing. Met veel van die energie kun je zeewater zoet maken, zodat - ik citeer - op plekken voedsel verbouwd kan worden waar dat nu nog onmogelijk lijkt te zijn. Midden in de woestijn bijvoorbeeld. Ik ben bang dat dit een nog verdere toekomst is dan kweekvlees, en blijf daarom komkommeren. Als de mensen eens wilden wonen waar het benodigde voedsel verbouwd wordt, kostte dat voedsel nog niet de helft van wat het nu kost. Helaas, die mensen trekken nu massaal naar de stad - dáár moet je zijn. Open your world. Die wereld blijkt vaak een vuilnisbelt, en in de woestijn staat eenzaam een brouwerij. Global cold, your world. Altijd dat your, your. Jouw, jij alleen. Misschien wordt het tijd de openingstijden van enkele van die werelden in ogenschouw te gaan nemen. Schouw niet je ogen: open ze. Wim Kuipers 14 limburgs milieu

15 Win dit schitterende boek over paddestoelen Bij KNNV Uitgeverij is onlangs het fraaie boek Het leven van paddenstoelen & schimmels verschenen. In dit door Jens H. Petersen geschreven boek vind je alles over paddestoelen en schimmels in woord en in beeld. Doe mee aan de prijsvraag en win een exemplaar van dit bijzondere boek. Veel mensen denken bij paddenstoelen aan het najaar. Maar dat is niet helemaal juist. Paddenstoelen en schimmels zijn het hele jaar aanwezig. Hun bestaan onttrekt zich echter grotendeels aan onze aandacht. Het leven van paddenstoelen & schimmels brengt deze verborgen wereld schitterend in beeld. Het behandelt de groepen en het spectaculaire vormenrijkdom wereldwijd. Het boek is een handig naslagwerk voor prijsvraag Geef het goede antwoord op de onderstaande vraag en maak kans op een exemplaar van het boek Het leven van paddenstoelen & schimmels. De Milieufederatie Limburg en KNNV Uitgeverij verloten drie exemplaren onder de goede inzenders. Hoe heet de kabouter wiens paddenstoel krakte omdat hij heen en weer zat te wippen? professionals en natuurliefhebbers, maar tevens een prachtig bladerboek dankzij meer dan 800 unieke foto s. Overal om ons heen wemelt het van de paddenstoelen en schimmels. Niet alleen in bos en veld, maar ook in onze huizen, op ons lichaam en in ons eten - en dan meestal in een vorm die je niet ziet, bijvoorbeeld schimmeldraden of microscopisch kleine sporen. Ze leven verborgen en mysterieuze levens, intiem vervlochten met die van andere levende wezens. Ze verschijnen en verdwijnen op de meest onverwachte manieren, plekken en momenten. Het leven van paddenstoelen en schimmels brengt dit verborgen koninkrijk schitterend in beeld. Van geleizwammen tot boleten en van roest tot hoedjeszwammen : alle bekende en minder bekende soorten passeren de revue. En dan niet als in een veldgids, maar in een fraai fotoboek: spectaculair in beeld gebracht vanuit de meest onverwachte hoeken. Dit is een boek waar je voor je plezier een paar uur in gaat bladeren, en waarbij je meegesleept wordt van de ene verbazing naar de andere. Het boek bevat zoals gezegd meer dan 800 prachtige kleurenfoto s, begeleid door luchtige, bondige teksten. Die beschrijven niet alleen de vorm en levenswijze van de groepen (wereldwijd), maar ook manieren waarop mensen ze gebruiken of ermee te maken krijgen. Schrijver Jens H. Peterson is een Deense schimmeldeskundige en fotograaf. Hij doceerde meer dan twintig jaar aan de Universiteit van Aarhus en publiceerde diverse publieksboeken over paddenstoelen. Ga mee op een zinnenprikkelende ontdekkingsreis door deze onbekende wereld. Geef het antwoord op de vraag en win een exemplaar van dit schitterende fotoboek dat een verrassende inspiratiebron zal zijn voor alle natuurliefhebbers. A. Wiplala B. Paulus de Boskabouter C. Spillebeen D. Plop Stuur het antwoord op deze vraag per briefkaart vóór 1 december 2013 naar: Milieufederatie Limburg t.a.v. Limburgs Milieu Godsweerderstraat GH Roermond of stuur een naar: o.v.v. Limburgs Milieu/Paddestoelen en schimmels Het leven van paddenstoelen & schimmels Jens H. Petersen 268 pagina s full colour genaaid gebonden KNNV Uitgeverij ISBN: Verkrijgbaar in de boekhandel en via KNNVuitgeverij.nl Prijs: 29,95 Vermeld volledige naam- en adresgegevens. De winnaars krijgen het boek automatisch thuisgestuurd. Stichting Milieufederatie Limburg 15

16 Kort nieuws Kwaliteit Maaswater niet verbeterd Net als een jaar eerder is ook in 2012 de kwaliteitsverbetering van het Maaswater gestagneerd. Dat blijkt uit het jaarrapport van RIWA- Maas, een vereniging van zes waterleidingbedrijven onder wie WML. Met name door afvalstoffen zoals medicijnen en onkruidbestrijdingsmiddelen zijn de streefwaarden vorig jaar met ruim 10 procent overschreden. RIWA waarschuwt dat als er geen maatregelen worden genomen drinkwaterbedrijven op termijn meer moeten doen om het Maaswater voldoende te filteren. Deze ontwikkeling staat haaks op Europees beleid om drinkwaterbronnen zoals de Maas zo schoon te houden dat er juist minder gefilterd hoeft te worden, aldus de betrokken drinkwaterbedrijven. Lange tijd sprak RIWA van een gestaag stijgende kwaliteit van het Maaswater. De laatste 2 jaar loopt de kwaliteit terug Nunhems Zaden mag uitbreiden Nunhems Zaden in Leudal mag uitbreiden. Daarvoor moet het bedrijf wel 3 miljoen euro op tafel leggen voor natuurcompensatie. Nunhems Zaden, de gemeente Leudal en de provincie tekenden hiertoe onlangs een overeenkomst. Daarin staat dat het bedrijf tevens een kwart miljoen euro moet uittrekken voor de beveiliging van de Maas, omdat de uitbreiding in een uiterwaard wordt gebouwd, tegenover de huidige locatie aan de Napoleonsweg. Daar komt 20 hectare aan kassen. De Milieufederatie hoopte dat het bedrijf elders zou uitbreiden, maar deze lobby kreeg geen gehoor bij het bedrijf en de politiek. Die besliste dat het bedrijf in het buitengebied van Leudal mag uitbreiden. De uitbreiding kost circa 100 miljoen euro en levert 200 arbeidsplaatsen op. Verbod afknippen snavels verrast LLTB De LLTB is verrast door het verbod op snavels afknippen bij pluimvee. Dat verbod zou in eerste instantie in 2021 ingaan maar dat wordt nu vervroegd naar De staatssecretaris komt daarmee tegemoet aan de wens van de Tweede Kamer. In Limburg worden miljoenen legkippen gehouden. Als de dieren jong zijn wordt het puntje van de snavel met infrarood verwijderd. Zo kunnen ze elkaar niet verwonden in de stal. Limburgse pluimveehouders gaan op zoek naar alternatieven. Er wordt onder meer gedacht aan andere kippenrassen. Toestemming voor ontgrinding Elerweert De Vlaamse regering heeft groen licht gegeven voor de ontgrinding van de Elerweert, aan de overkant van de Maas bij Grevenbicht. De bedoeling is dat volgend jaar begonnen wordt met baggeren in het landbouwgebied tussen Maaseik en het dorpje Elen. De grindwinning zal zo n vijftien tot twintig jaar duren. Daarna krijgt het gebied een natuurlijke bestemming, en wordt het een overloop voor de Maas. GroenLinks wil meer controle op luchtwassers in veehouderij De Limburgse GroenLinks-fractie in het Limburgs Parlement wil meer controle op het gebruik van luchtwassers in de intensieve veehouderij. De fractie stelde de vragen naar aanleiding van een rapport van de provincie Noord-Brabant. Daaruit blijkt dat 1 op de 6 agrariërs een te kleine luchtwasser heeft of zelfs helemaal geen apparaat. Verder blijken de luchtwassers nogal eens uitgeschakeld te zijn. GroenLinks wil weten of dergelijke situaties ook in Limburg voorkomen. Verder stelt de partij vragen over de samenwerking tussen provincie en gemeenten bij de controle en handhaving van de luchtwassers. Luchtwassers zijn bestemd om de uitstoot van ammoniak te verminderen. Rampjaar voor roofvogels Er zijn dit jaar fors minder roofvogels geboren. Reden daarvoor is de lange winter en een groot voedseltekort. Vooral buizerds en haviken hebben het zwaar. Dat blijkt uit onderzoek van de Werkgroep Roofvogels Nederland. Ook in Limburg is de situatie dramatisch. Bij sommige soorten is het aantal broedparen gehalveerd. In de bossen waren er nauwelijks beukennootjes en eikels te vinden afgelopen winter, hierdoor overleefden veel muizen niet. Dit had tot gevolg dat er te weinig voedsel was voor roofvogels. Onderzoekers vonden veel dode dieren. LLTB: Natuurbeheer boeren in orde De LLTB is van mening dat boeren wel degelijk de natuur goed beheren. Daarmee spreekt de bond een adviescommissie van het kabinet tegen. Deze commissie concludeerde dat het natuurbeheer door boeren een groot fiasco is en adviseerde de staatssecretaris om boeren die niet met verregaande milieumaatregelen bezig zijn, geen subsidie meer te verstrekken. De LLTB is het daar niet mee eens. De commissie negeert nieuwe ontwikkelingen, om bijvoorbeeld de biodiversiteit te verbeteren. Er is zelfs een stichting opgericht voor natuurbeheer, aldus de bond. 16 limburgs milieu

17 Bijdrage provincie restauratie buitenplaats Kasteel Huys Heijen Kasteel Huys Heijen (gemeente Gennep) kan in het kader van de subsidieregeling Historische Buitenplaatsen rekenen op een bijdrage van de Provincie Limburg van circa 45 duizend euro voor het onderhoud en de restauratie van de groene karakteristieke monumentale waarden. Verder worden het park, de laan en de moestuin hersteld. Tot slot krijgen de landschappelijke elementen een opknapbeurt. Gedeputeerde Noël Lebens vind de vijftig bestaande buitenplaatsen belangrijke landmarks in Limburg:,,Stuk voor stuk zijn het plekken om tot rust te komen en van te genieten. In het kader van het landelijke Jaar van de buitenplaatsen in 2012, hebben we als provincie geld uitgetrokken om met name de groene en landschappelijke elementen van de buitenplaatsen te herstellen en voor de toekomst te behouden. Ook het historische groen van kasteel Huys Heijen wordt in dat kader opgeknapt en in oude staat teruggebracht. Met deze opknapbeurt komt het park weer tot zijn recht en kunnen de mensen uit de omgeving blijven genieten van deze prachtige historische plek. Het restauratiewerk levert bovendien een bijdrage aan de werkgelegenheid. Thema van het Jaar van de historische buitenplaatsen was om deze bij een breed publiek onder de aandacht te brengen ten behoeve van het behoud van het cultureel erfgoed. De provincie wil daarbij vooral een verbinding maken tussen de cultuurhistorische aspecten van een buitenplaats met de natuurlijke en landschappelijke elementen zoals lanen, hagen, tuinkamers, borders en zichtlijnen in de tuinen. (Bron: Provincie Limburg) Milieudefensie wil bijendodend gif uit handel Milieudefensie heeft in een brandbrief aan alle filiaalhouders van Intratuin opgeroepen om al het gif dat in verband wordt gebracht met bijensterfte uit de schappen te halen. Om de oproep kracht bij te zetten is met de brief een zak honingsnoep meegestuurd nu het nog kan. Door gebruik van voor bijen schadelijk gif gaat het erg slecht met de bijenstand. De actie is onderdeel van het project Sta de Bij Bij. De brief is verstuurd door de lokale afdelingen van Milieudefensie die samen een campagne zijn gestart om bijendodend gif uit de schappen te krijgen. De verzamelde afdelingen zijn eerder al een handtekeningenactie begonnen waarin ze de oproep aan Intratuin doen. Ruim mensen ondertekenden die oproep.,,intratuin kan als marktleider haar verantwoordelijkheid tonen door de schadelijke giffen niet meer te verkopen, aldus woordvoerster Merel de Wit van Milieudefensie. Intratuin haalde eerder al drie producten uit de schappen vanwege de link naar bijensterfte.,,maar het gaat om veel meer producten. Wij vragen de filiaalhouders om consequent te zijn en alle gifdodende stoffen uit de schappen te halen. Het gaat onder meer om neonicotinoïden, een soort zenuwgif dat opgenomen wordt in de sapstroom van planten. De plant - alsmede nectar en stuifmeel - wordt zo langdurig giftig voor insecten. Er zijn voldoende alternatieven die Intratuin kan aanbieden voor dit gif. Vanaf december verbiedt de Europese Commissie enkele toepassingen van drie van de gifsoorten. Maar niet alle toepassingen worden verboden. Zo mogen de stoffen nog steeds verkocht worden in de vorm van biociden. Ook zijn in het politieke compromis niet alle soorten neonicotinoïden die bijdragen aan bijensterfte verboden. Stichting Milieufederatie Limburg 17

18 Verzet tegen gedwongen onteigening Garzweiler II De grootste Duitse Milieubond spant een bodemprocedure aan tegen de energiegigant RWE. De inzet is het burgerrecht versus het mijnbouwrecht. De uitspraak volgt in december Als Der Bund gelijk krijgt, heeft dit enorme gevolgen voor het Duitse energieprogramma. Duizenden mensen in de zogenoemde Grubenranddörfer (bij Erkelenz) moeten hun huis en woonoord (Heimat) verlaten vanwege de dagbouwbruinkoolwinning in het Duitse Nordrhein-Westfalen. Het bruinkoolwinningsproject in dit gebied heeft als eerste het dorp Garzweiler afgegraven. Het project dankt hier tevens zijn naam aan. De winning van bruinkool in Garzweiler door RWE strekt zich uit over twee gebieden met de projectnamen Garzweiler I en Garzweiler II. In totaal gaat het om een oppervlakte van in totaal 120 vierkante kilometer. In dit gebied wordt ongeveer 210 meter bovenlaag afgegraven voor de mijnbouw. Dit heeft als gevolg dat alle lokale inwoners worden onteigend. Een 50-jarige inwoner uit Immenrath verzet zich hiertegen en heeft samen met de grootste Duitse milieuorganisatie Der Bund für Umwelt und Naturschutz verzet aangetekend. Der Bund heeft ongeveer een half miljoen leden en wordt volledig gefinancierd door particuliere bijdragen. De klagers hebben hun probleem in juni 2013 voorgelegd aan de hoogste rechtsprekende macht in Duitsland. Dit is het constitutionele gerechtshof in Karlsruhe, het Bundesverfassungsgericht. Er wordt met spanning afgewacht wat het oordeel van het gerechtshof zal zijn. Het is namelijk een spannend dilemma. De klagers willen aantonen dat de onteigeningen in het project Garzweiler II in strijd zijn met de grondrechten van de burger. De burger heeft recht op vrije vestiging en het recht om een beschermd thuis te bezitten, volgens de Duitse grondwet. Dit geldt trouwens ook in Nederland. RWE beroept zich op het algemeen belang. Daarom verwijzen de klagers tevens naar de doelstelling van de Duitse Energiewende waarin duurzame energie belangrijker is voor het algemeen belang dan fossiele brandstofwinning. Ook verwijzen ze naar de schade door CO2 en fijnstof bij het inzetten van bruinkool als brandstof en naar de blijvende schade aan het landschap als gevolg van de dagmijnbouw. De uitspraak van de rechtbank wordt eind dit jaar verwacht. Als de klagers gelijk krijgen, mag dagbouw niet zonder meer worden toegepast in bewoonde gebieden. 18 limburgs milieu

19 Een tweede probleem van project Garzweiler II is de blijvende invloed op het grondwaterpeil en de waterkwaliteit in Nederland en Duitsland. Door de verlaging van het waterpeil als gevolg van de dagbouw, zullen de natuurgebieden in de omgeving worden aangetast. Omdat verschillende watervoerende lagen worden doorboord, stroomt water in de afgraving. Dit water wordt door duizend pompinstallaties die aan de rand van het afgravingsgebied staan, afgevoerd. Zij verwijderen jaarlijks 130 miljoen kubieke water. Het grondwaterpeil wordt hierdoor tot 20 kilometer in de omtrek beïnvloed. Dit heeft nadelige gevolgen voor beken en natuurgebieden in en rondom het gebied. In Nederland heeft het vooral gevolgen voor de gevoelige ecosystemen in het Natura 2000-gebied De Meinweg. De RWE tracht dit te compenseren door grondwater terug te laten vloeien in de onderliggende lagen. In De Meinweg gebeurt dit door op 25 plekken via boringen op 150 meter diepte ongeveer 4 miljoen kubieke meter water per jaar te doseren. Doordat een deel van het afgegraven materiaal blijvend wordt verwijderd, ontstaat er een enorm meer met een diepte van 180 meter, met een inhoud van 2 miljard kubieke meter en een oppervlakte van hectare. Dit meer moet kunstmatig op peil gehouden worden om de grondwaterspiegel te handhaven. Het project vraagt dus een enorme nazorg. Gebeurt dit niet of onvoldoende, dan zakt het grondwaterpeil dermate drastisch dat De Meinweg sterk zal verdrogen. Betrokken dorpen bij dagmijnbouw Garzweiler II Door de afgravingen worden de oorspronkelijke waterhoudende lagen verstoord en komt het water in contact met nieuwe bodemlagen. Dit heeft ook nog eens grote invloed op de toekomstige waterkwaliteit. Door de veranderde zuurgraad en wijziging in de opgeloste mineralen zal de waterkwaliteit verslechteren. Volgens Der Bund is het negatieve effect op de waterkwaliteit in deze regio tot diep in de volgende eeuw merkbaar. Math Mertens Vrijwilliger Milieufederatie Limburg Stichting Milieufederatie Limburg 19

20 Inschrijving oscars voor duurzaam ondernemen nu mogelijk Bedrijven kunnen zich nog tot eind dit jaar inschrijven voor de prestigieuze Koning Willem I Prijs en de Koning Willem I Plaquette voor duurzaam ondernemerschap. Beide prijzen worden in mei 2014 uitgereikt. Met de Koning Willem I Prijs wordt creatief en innovatief ondernemerschap gestimuleerd. Aan de hand van de criteria durf, daadkracht, duurzaamheid, doorzettingsvermogen en innovatie worden de deelnemers beoordeeld door vier regionale selectiecommissies en het bestuur van de Koning Willem I stichting. Zowel het MKB als grote ondernemingen komen in aanmerking voor de prestigieuze ondernemersprijs. drie kandidaten. Deze bedrijven kunnen zich tevens inschrijven voor de EBAE, de European Business Awards for the Environment. Meer informatie over de procedure en wijze van inschrijving vind je op de website De Koning Willem I Plaquette voor duurzaam ondernemerschap beloont duurzame innovaties van kleine en grote organisaties. Organisaties met duurzaam management, duurzame internationale samenwerking, producten of diensten of duurzame productielijnen worden uitgenodigd zich in te schrijven. De vakjury beoordeelt de inzendingen en selecteert Pensioenfondsen investeren nauwelijks in duurzame energie Nederlandse pensioenfondsen investeren nog geen half procent van hun beleggingen in duurzame energie. Van dit kleine percentage gaat het meeste geld ook nog eens naar het buitenland. Dit blijkt uit een quick scan van onderzoeksbureau Profundo in opdracht van Natuur & Milieu. De onderzochte pensioenfondsen hebben een totaal belegd vermogen van 586 miljard euro, dat is 73 procent van het totale belegde vermogen van alle Nederlandse pensioenfondsen. Het aandeel duurzame energie in Nederland moet volgens het regeerakkoord de komende jaren flink stijgen, van 4 procent nu naar 16 procent in Hiervoor is veel kapitaal nodig. Een grotere rol van de pensioenfondsen is onmisbaar. Beleggingen in Belgische windmolenparken op zee laten zien dat een rendement van 10 procent gemakkelijk gehaald kan worden, terwijl vrijwel alle risico s zijn uitgebannen. Pensioenfondsen halen dit rendement nu bij lange na niet. Ook investeringen in energiebesparing zijn uiterst rendabel. Het isoleren van woningen en kantoorgebouwen verdient zichzelf via een lagere energierekening terug en leidt tot meer werkgelegenheid in de bouw. Pensioenfondsen willen zekerheid voor hun langetermijninvesteringen bijvoorbeeld in windmolenparken op zee. Juist het ontbreken van een stabiel overheidsbeleid zorgt ervoor dat pensioenfondsen liever investeren in duurzame energie in het buitenland of in andere zaken. Meer zekerheid leidt ertoe dat pensioenfondsen hun kapitaal eerder zullen beleggen in Nederland waarmee ze tevens werkgelegenheid en economische groei in ons land stimuleren. Werknemers hebben in Nederland vrijwel niets te zeggen over de manier waarop hun pensioen belegd wordt. Dat moet volgens Natuur & Milieu veranderen. Mensen zouden, net als bij verzekeringen, een keuzevrijheid moeten hebben tussen pensioenfondsen zodat deze ook gaan concurreren op de doelen waarin ze beleggen en investeren. Werknemers willen dit ook graag. Uit onderzoek van Motivaction (2012) blijkt dat 69 procent van de Nederlanders zelf wil kiezen bij welk pensioenfonds men zich aansluit; 62 procent wil meer zeggenschap over de manier waarop het pensioen wordt belegd. Uit hetzelfde onderzoek blijkt ook dat ruim de helft van alle Nederlanders hun pensioen deels wil beleggen in windmolens en zonnepanelen. 20 limburgs milieu

Kennissessie. Energietransitie. Willem Altena John Kerkhoven

Kennissessie. Energietransitie. Willem Altena John Kerkhoven Kennissessie Energietransitie Willem Altena John Kerkhoven 2 Programma Kennissessie Introductie Toelichting Energieakkoord Uitleg Pauze Toepassen ETM 3 Programma Kennissessie Introductie Toelichting Energieakkoord

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding 1 Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Versie: 25 april 2013 Opgesteld door: Windgroep Goeree-Overflakkee, gemeente Goeree-Overflakkee en provincie Zuid-Holland Aanleiding Waarom zijn

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal

Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Verkiezingen in de provincie Op 18 maart 2015 zijn er verkiezingen in de provincies van Nederland. Iedereen

Nadere informatie

Kijken! Kijken! Niet kopen!

Kijken! Kijken! Niet kopen! Kijken! Kijken! Niet kopen! 1. Aanzetten 1.a Kijken! Kijken! Niet kopen! Jij gaat aan de slag met het dossier Kijken! Kijken! Niet kopen!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Van warme douche, autorit en vliegvakantie tot het verwarmen van ons huis: alles wat we in ons dagelijks leven doen, leidt tot uitstoot van broeikasgassen.

Nadere informatie

Demi Smit Sarah Lingaard. Atlas van de toekomst

Demi Smit Sarah Lingaard. Atlas van de toekomst Demi Smit Sarah Lingaard Atlas van de toekomst 1 Introductie: Wij hebben de Atlas van onze toekomst gemaakt met daarin onze ideeën voor Nederland in 2040. Hierin hebben wij geprobeerd weer te geven hoe

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

snelwegen voor de wind

snelwegen voor de wind snelwegen voor de wind Snelwegen voor de wind GroenLinks stelt voor om grond langs snelwegen beschikbaar te stellen voor de bouw van windmolens. Er is in Nederland meer dan 2300 kilometer snelweg. Langs

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID?

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID? Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM BOUWEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI = sociale duurzaamheid, van A naar anders. Anders denken, nieuwe wegen bewandelen en nieuwe, niet voor de hand liggende samenwerking tot stand brengen

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Krachtig. Klimaatbeleid. Klimaatbegroting 2016 2020

Krachtig. Klimaatbeleid. Klimaatbegroting 2016 2020 Krachtig Klimaatbeleid Klimaatbegroting 2016 2020 De krachten bundelen voor een krachtig klimaatbeleid Deze begroting gaat niet, zoals gebruikelijk, over miljarden euro s, maar over megatonnen CO2. Ze

Nadere informatie

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011 Visie op voedsel WAT KAN IK IK DOEN? Cursus Permacultuur organiseren in Castricum en zelf meedoen Seizoenbewuster kopen Zinvolle planten in de tuin en beter

Nadere informatie

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in uw regio? bedrijvencoöperatie?

Nadere informatie

GROENLINKS/PE. n i e u w s b r i e f. Juni 2010

GROENLINKS/PE. n i e u w s b r i e f. Juni 2010 GROENLINKS/PE n i e u w s b r i e f Juni 2010 Voorwoord In de week van de verkiezingen hierbij de nieuwsbrief van GroenLinks/PE. Aanstaande woensdag 9 juni is het zover. We mogen weer stemmen. Wie de jeugd

Nadere informatie

Besluiten Provinciale Staten 24 juni 2015 Algemene Beschouwingen bij de Voorjaarsnota 2015

Besluiten Provinciale Staten 24 juni 2015 Algemene Beschouwingen bij de Voorjaarsnota 2015 p e r s b e r i c h t e-mail: website: statengriffie@provinciegroningen.nl www.provinciegroningen.nl PS-besluitenlijst, nr. 123, 25 juni 2015 Besluiten Provinciale Staten 24 juni 2015 Algemene Beschouwingen

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING HAVO/VWO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING De mens maakt op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen. Dit zijn bijvoorbeeld aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS ZONSTATION GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS Amsterdam staat aan de vooravond van een energietransitie. Van vieze

Nadere informatie

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk 1. Aanzetten Waterrijk 1.a Waterrijk Jij gaat aan de slag met het dossier Waterrijk. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL TIJD BESCHRIJVING 2

Nadere informatie

Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief. 1 september 2014

Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief. 1 september 2014 Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief 1 september 2014 Programma: Welkom! Wethouders Wijnne en Nootebos aan het woord Werkgroepleden Presentatie plannen Vragen? Afsluiting: circa 21.30 uur Wethouder

Nadere informatie

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Eigen duurzame energie Is dat mogelijk? Jelle Vegt Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Waarom zouden we? 2-6-2015 3 2-6-2015 4 2-6-2015 5 Olie en gasvoorraden

Nadere informatie

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak 26-03-2015 Toespraak van de staatssecretaris Dijksma (EZ) bij het Groentecongres op 26 maart 2015 in het World Trade Centrum in Rotterdam.

Nadere informatie

Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015. Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren,

Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015. Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren, Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015 Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren, Wanneer we kijken naar de wereld om ons heen, dan beseffen we hoe rijk gezegend we zijn met de omgeving waarin we

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 De kringloop van het water A B LAND ZEE 2p 1 In figuur 1 staat de kringloop van het

Nadere informatie

Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van omwonenden is bij het plaatsen van windturbines?

Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van omwonenden is bij het plaatsen van windturbines? Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van Groningen PVV Groningen wil niet dat er Ik sta hier niet achter windturbines in bewoond gebied komen! PVV Heel belangrijk PVV Groningen

Nadere informatie

Resultaat Windmolenenquête Wakker Emmen

Resultaat Windmolenenquête Wakker Emmen Resultaat Windmolenenquête Wakker Emmen Datum: 22 mei 2013 Plaats: Emmen 1. Inleiding Wakker Emmen vindt het belangrijk dat de mening van de burger wordt gehoord. Er is al een geruime tijd discussie binnen

Nadere informatie

Spiekbriefje Frisse Wind

Spiekbriefje Frisse Wind Spiekbriefje Frisse Wind Feiten over windenergie voor feestjes, verjaardagen of andere bijeenkomsten. Er worden dan veel halve waarheden over windenergie verkondigd, en dat is jammer, want windenergie

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 Voor raadsvergadering d.d.: 19-03-2013 Agendapunt: 06 Onderwerp:

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Verandering is dichterbij dan je denkt

Verandering is dichterbij dan je denkt Verandering is dichterbij dan je denkt Tegenbegroting 2016 Verandering is dichterbij dan je denkt Soms slaat verbazing om in boosheid. Het overkomt me niet vaak, maar de afgelopen maanden kreeg het kabinet

Nadere informatie

13 Resultaten, financiële consequenties en dekking

13 Resultaten, financiële consequenties en dekking 13 Resultaten, financiële consequenties en dekking 13.1 Inleiding In dit hoofdstuk volgt een beknopt overzicht van de beoogde en berekende resultaten van het Energieakkoord voor duurzame groei. Voor een

Nadere informatie

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Een beter klimaat begint bij jezelf! Erik de Ruijter, Coöperatie EnergiekAlphen SAMEN, LOKAAL EN DUURZAAM

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO DE ACTIES HAVO/VWO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 500 subsidie te verlenen aan 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren. Dit levert in totaal een afname van 5 -units uitstoot

Nadere informatie

Energiek Alphen aan den Rijn

Energiek Alphen aan den Rijn Nieuwsbrief Januari 2014 Energiek Alphen aan den Rijn Nieuwsbrief Januari 2014 De items in deze Nieuwsbrief: Eerst Repaircafe geopend! Energiek Alphen aan den Rijn plaatst PV panelen. Korting op BTW tarief

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Beleidsnotitie Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Aanleiding De afgelopen periode is de interesse voor kleine windturbines in Nederland toegenomen. Verwacht wordt dat de komende jaren

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Bijgevoegd zenden wij u de motie die de gemeenteraad van Stadskanaal in zijn vergadering van 26 januari 2015 heeft aangenomen.

Bijgevoegd zenden wij u de motie die de gemeenteraad van Stadskanaal in zijn vergadering van 26 januari 2015 heeft aangenomen. GEMEENTE Stadskanaal De Provinciale Staten van de provincie Drenthe Postbus 122 9400 AC ASSEN PROVINCIE DREN HE No.: Ingek.: 09 FEB. 2015 TEAM: TE BEH. DOOR: DWS: 1 GTAFD.: BSN uw kenmerk uw brief van

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Zonnepanelen in Nederland

Zonnepanelen in Nederland bezoekadres Marnixkade 1015 ZL Amsterdam 109 postadres Postbus 1001 E T moti@motivaction.nl MG 15262 F Amsterdam W +31 www.motivaction.nl (0)20 589 83 83 00 Zonnepanelen in Nederland Draagvlak en gebruik

Nadere informatie

Hierbij treft u aan een bij Provinciale Staten ingekomen brief van Coöperatieve vereniging De Windvogel d.d. 3 juli 2012 inzake 1000 PalenPlan.

Hierbij treft u aan een bij Provinciale Staten ingekomen brief van Coöperatieve vereniging De Windvogel d.d. 3 juli 2012 inzake 1000 PalenPlan. Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499 88 99 Fax 038 425 48 56 provincie.overljssel.nl postbus@overijssel.nl RABO Zwolle 39 73 41 121 Gedeputeerde Staten van Overijssel Inlichtingen

Nadere informatie

Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013

Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 Welkom allemaal! Om te beginnen fantastisch dat we met zo n grote groep en uit diverse geledingen hier bij elkaar zijn

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland 1. Aanzetten Tropisch Nederland 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in Gilze en Rijen? ons

Nadere informatie

De toolbox. Te gebruiken instrument

De toolbox. Te gebruiken instrument LochemEnergie heeft geen blauwdruk klaarliggen voor het plaatsen van windmolens. We zullen samen met de leden en lokale organisaties de opties en locaties bespreken. We hebben een draaiboek en een toolbox

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING VMBO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING Mensen maken op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen ontstaan uit resten

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Marc ter Horst, Jacques van der Pijl THEMA 4 thema 4 les 1 Wat eten

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO DE ACTIES VMBO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren te belonen. Zij krijgen een subsidie van vijfhonderd euro. Dit levert in totaal een

Nadere informatie

Overzicht partijprogramma s Provinciale Verkiezingen Limburg 2011

Overzicht partijprogramma s Provinciale Verkiezingen Limburg 2011 Overzicht partijprogramma s Provinciale Verkiezingen Limburg 2011 EHS / Natura2000 Energie / Duurzaamheid Landbouw CDA - De Ecologische Hoofdstructuur (EHS) moet er komen. - Alle natuurcompensatie moet

Nadere informatie

RESULTATEN GROOT WILD ENQUETE

RESULTATEN GROOT WILD ENQUETE RESULTATEN GROOT WILD ENQUETE 1 Uitkomsten van de Groot Wild enquête Dank u wel! In 2013 organiseerde Natuurmonumenten een landelijke ledenraadpleging over het beheer van wilde dieren zoals edelherten,

Nadere informatie

Wie bestuurt de provincie?

Wie bestuurt de provincie? Wie bestuurt de provincie? Nederland heeft twaalf provincies. En die provincies hebben allemaal hun eigen volksvertegenwoordigers en hun eigen bestuurders. De provincies staan tussen het Rijk en de gemeenten

Nadere informatie

Eindrapportage. Project Verbreding augustus 2008 juli 2012

Eindrapportage. Project Verbreding augustus 2008 juli 2012 Vereniging voor verbrede landbouw De Frisse Wind Eindrapportage Project Verbreding augustus 2008 juli 2012 POP/ILG projectnummer: 2008-41517-32609 Contact: Westfriesedijk 164 1767 CV Kolhorn info@defrissewind.nl

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Heilust. Nieuwsbrief Heilust juni 2014 Nummer 1

Heilust. Nieuwsbrief Heilust juni 2014 Nummer 1 Nieuwsbrief Heilust juni 2014 Nummer 1 West krijgt meer ruimte om te wonen, werken en spelen. Meer ruimte voor plezier en ontspanning. Meer ruimte om je thuis te voelen. In deze nieuwsbrief: - Introductie

Nadere informatie

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen naar aanleiding van introductie wethouder Wagemakers Hoe is de provincie tot de keuze van de twee locaties gekomen? In de provincie Zuid Holland wordt

Nadere informatie

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren Jaarverslag 2013 Van pionieren naar realiseren 1 1.1 1.2 1.2.1 1.2.2 2 2.1 2.2 2.3 Inhoudsopgave 1. Bestuur ECD Het bestuur van de ECD, in 2013 bestaande uit dhr. D.A. van Steensel (HVC) en dhr. H.P.A.

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

Wie bestuurt de provincie?

Wie bestuurt de provincie? Wie bestuurt de provincie? Nederland heeft twaalf provincies. En die provincies hebben allemaal hun eigen volksvertegenwoordigers en hun eigen bestuurders. De provincies staan tussen het Rijk en de gemeenten

Nadere informatie

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord.

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Deelname Gelders Energieakkoord Programma Duurzaamheid Portefeuillehouder H. Tiemens Samenvatting Het Klimaatverbond, Alliander en Gelderse Natuur en Milieufederatie

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

7-PUNTENPLAN 2013-2014

7-PUNTENPLAN 2013-2014 7-PUNTENPLAN 2013-2014 oplegger bij het meerjarig actieplan DUURZAME WADDENEILANDEN OP WEG NAAR EEN ENERGIEKE TOEKOMST IN 2020 1 1. Inleiding Dit 7-punten plan is een oplegger bij het meerjarig actieplan

Nadere informatie

oprichtings manifest

oprichtings manifest oprichtings manifest 23 januari 2008 Water is een onafhankelijke organisatie, die staat voor schoon en natuurlijk ingericht water waaraan en waarop het goed en veilig wonen, werken en recreëren is. Zo

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

Provincie kiest voor natuur,

Provincie kiest voor natuur, Noordstra, lepie Van: Verzonden: Onderwerp: IVN Gelderland [gelderland ivn.nl] woensdag 12september2012 13:54 IVN-nieuws no. 8-2012 Inshtuut voor natuur educ,tie & duurzairnheid IVN Gelderland 12109 In

Nadere informatie

Toespraak Diederik Samsom, Toekomstfestival Duurzaamheid, 28 februari 2015, Leeuwarden.

Toespraak Diederik Samsom, Toekomstfestival Duurzaamheid, 28 februari 2015, Leeuwarden. Toespraak Diederik Samsom, Toekomstfestival Duurzaamheid, 28 februari 2015, Leeuwarden. -Gesproken woord geldt- We zijn hier in een gebouw van de toekomst. Hier stroomt straks door de leiding geen Gronings

Nadere informatie

Essent en duurzame energieproductie in Nederland

Essent en duurzame energieproductie in Nederland Essent en duurzame energieproductie in Nederland Een manifest Essents inspanningen voor duurzame energie Essent is een leidend bedrijf bij de inspanningen voor duurzame energie, vooral op het gebied van

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

INFORMATIEBROCHURE ZON OP WENNEKER INVESTEER MEE IN DE 219 ZONNEPANELEN

INFORMATIEBROCHURE ZON OP WENNEKER INVESTEER MEE IN DE 219 ZONNEPANELEN INFORMATIEBROCHURE ZON OP WENNEKER INVESTEER MEE IN DE 219 ZONNEPANELEN Het Wennekerpand aan de Vijgensteeg 2 in Schiedam is een karakteristiek gebouw, waar culturele en educatieve activiteiten worden

Nadere informatie

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon. Inleiding Het veenkoloniaal gebied in Drenthe is door het Rijk aangewezen

Nadere informatie

In het open landschap van Oldambt is de geschiedenis nog zichtbaar. Als je er oog voor hebt en de kenmerken kunt herkennen laat het zich lezen als

In het open landschap van Oldambt is de geschiedenis nog zichtbaar. Als je er oog voor hebt en de kenmerken kunt herkennen laat het zich lezen als Werkgroep Oldambt In het open landschap van Oldambt is de geschiedenis nog zichtbaar. Als je er oog voor hebt en de kenmerken kunt herkennen laat het zich lezen als een boek. De Dollard is daarbij een

Nadere informatie

Ruim baan voor windenergie in het leefgebied van vleermuizen. De optimale bescherming van vleermuizen rond windturbines. Bat Protection System

Ruim baan voor windenergie in het leefgebied van vleermuizen. De optimale bescherming van vleermuizen rond windturbines. Bat Protection System Ruim baan voor windenergie in het leefgebied van vleermuizen De optimale bescherming van vleermuizen rond windturbines Bat Protection System De missie van Topwind Meer kans op een succesvolle ontwikkeling

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

KEMPENENERGIE. samen groen

KEMPENENERGIE. samen groen KEMPENENERGIE samen groen De coöperatie KempenEnergie wil alle inwoners van de 5 Kempengemeenten toegang geven tot de maatschappelijke en financiële voordelen van lokaal opgewekte schone energie. KEMPENENERGIE

Nadere informatie

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen 1 Doelstelling Dordrecht 2015 Routekaart Duurzaamheidsdoelstellingen 2010-2015: Doelstelling 2015 Duurzame energie 132 TJ

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Harderwijk in de zon

Harderwijk in de zon Harderwijk in de zon Informatieavond zonne-energie Veluwe Duurzaam samen met Gemeente Harderwijk 17 juni 2014 ir. A.D. Hekstra Handicom Solar solar@handicom.nl 0341-412629 Vanavond Zonnestraling -> warmte

Nadere informatie

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3 Programma 20:00 Plenaire aftrap VKK Energie inspiratie Otto Willemsen AGEM samen op weg Guus Ydema Provinciale regelingen Maarten Visschers Leefbaarheid en gemeenschapsvoorzieningen Peter van Heek 20:30

Nadere informatie

Nieuws onder de zon. Haal het zonnetje in huis. Onderwerpen. Handicom Solar. Contents

Nieuws onder de zon. Haal het zonnetje in huis. Onderwerpen. Handicom Solar. Contents Contents 1 Chapter... 1.1 paragraph... 1.2 paragraph... 1.2.1 sub paragraph... 1.2.2 sub paragraph... 1.3 paragraph... Nieuws onder de zon september 2013 Haal het zonnetje in huis Onderwerpen 1. BTW-nummers

Nadere informatie

Het beste alternatief voor wind is zon

Het beste alternatief voor wind is zon onderhouden+verbouwen Duurzaam energie opwekken zonder overlast Het beste alternatief voor wind is zon 32 Op veel plekken waar het kabinet nieuwe windturbines plant, protesteren omwonenden tegen overlast.

Nadere informatie

Actieplan Moes- Verkeer Traject Take The Lead van het NJR

Actieplan Moes- Verkeer Traject Take The Lead van het NJR Actieplan MoesVerkeer Traject Take The Lead van het NJR Aan: Andel de Haan Actieplan voor Take The Lead, van NJR MoesVerkeer 2 april 2013 Jasmijn van Es Jasmijn.vanes@hotmail.com www.moesverkeer.wordpress.com

Nadere informatie

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen September 12, 2012 Deze marktstudie werd uitgevoerd in samenwerking met Gfk Significant uit Leuven. 1 Gemeenten van de 308 Vlaamse gemeenten werden geïnterviewed.

Nadere informatie

2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden.

2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden. Provinciale Stellingen Stellingen 2007-2008 1. Landbouw en woningen moeten wijken voor waterberging. 2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden. 3. Overheid moet bedrijven

Nadere informatie