De behandeling van anafylaxie, de adrenaline auto-injector

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De behandeling van anafylaxie, de adrenaline auto-injector"

Transcriptie

1 R i c h t l i j n e n e n P r o t o c o l l e n De behandeling van anafylaxie, de adrenaline auto-injector Samenvatting Anafylaxie is een algemene allergische reactie, die binnen enkele minuten kan ontstaan en levensbedreigend kan zijn. Voor de therapie ervan is adrenaline het middel van eerste keus, daarna dienen anti-histaminica en corticosteroïden te worden gegeven. Voor de thuis- of schoolsituatie bestaat er een auto-injector, een adrenalinepen voor eenmalig gebruik. In dit artikel worden richtlijnen weergegeven betreffende indicaties, contra-indicaties en voorlichting aan patiënten. (Ned Tijdschr Allergie 2002;4: ) Trefwoorden - anafylaxie - adrenaline - auto-injector - therapie - richtlijnen Inleiding Anafylaxie is een algemene allergische reactie van het lichaam die binnen enkele minuten kan ontstaan. Er zijn verschillende organen die vooral bij deze, in principe levensbedreigende, reactie betrokken zijn. De allergische reactie treedt in de meeste gevallen op in het eerste uur na de uitlokkende gebeurtenis. Hoe sneller de reactie optreedt, des te ernstiger is het beloop. De verschijnselen van anafylaxie ontstaan doordat in het lichaam massaal histamine uit de ontstekingscellen treedt. Histamine is een krachtige mediator en kan onder meer aanleiding geven tot vasodilatatie, coronariaspasme, verhoogde mucusproductie, pruritus, tachycardie en verhoogde cardiale contractiliteit. Daarnaast komen vele prostaglandinen, leukotriënen en andere mediatoren (zoals PAF) vrij uit de mestcellen die een bijdrage kunnen leveren aan het optreden van vasodilatatie, coronariaspasme en bronchospasme. Anafylaxie is een in principe levensbedreigende aandoening als gevolg van de betrokkenheid van de luchtwegen en het hartvaatstelsel bij deze reactie. Bij patiënten met reeds bestaande ziekten van deze organen (astma, hartfalen, ritmestoornissen) bestaat een verhoogd risico op een ernstig verlopende allergische aanval. Ook het gebruik van bepaalde geneesmiddelen, waarvan de bètablokkeerders het meest berucht zijn, kan de optredende anafylactische reactie versterken en een extra risico vormen voor een fatale afloop van de anafylaxie. Doodsoorzaken bij anafylaxie zijn meestal angiooedeem van de glottis, astma bronchiale, irreversibele shock of cardiale ritme- en geleidingsstoornissen. De meest voorkomende oorzaken van anafylaxie in Nederland zijn: insectensteken (wesp, bij, hommel) voedselbestanddelen (vooral pinda en noten) natuurrubberlatex geneesmiddelen (niet-steroïde anti-inflammatoire drugs - NSAID s, penicilline, anesthesiemedicatie, röntgencontrastmiddelen). Meer zeldzame oorzaken van anafylaxie zijn: mastocytose inspanning, soms is deze vorm van anafylaxie een uiting van een voedselallergie kou idiopathisch; hiervan spreekt men als alle andere oorzaken van anafylaxie na uitgebreide vragenlijsten en aanvullend onderzoek uitgesloten zijn. Behandeling Bij de behandeling van anafylaxie moet onderscheid worden gemaakt tussen het voorkomen (preventie) en het bestrijden van een eenmaal ontstane anafylactische aanval. Indien een oorzaak voor de anafylaxie is gevonden, moet alles in het werk worden gesteld om hernieuwd contact met het betreffende allergeen te voorkomen: Auteur H. de Groot 163

2 R i c h t l i j n e n e n P r o t o c o l l e n Vermijden van insectensteken, injectiekuur met zuiver insectengif. Vermijden van het voedingsmiddel (eventueel met hulp van een diëtiste). Andere medicijnen in geval van een geneesmiddelreactie. Bij strikte indicatie voor een geneesmiddel als aspirine of penicilline kan de patiënt vooraf door middel van een desensitisatiekuur ongevoelig voor het betreffende medicament worden gemaakt, waarna het zonder bijwerkingen kan worden gegeven. Er kan een Witte Kruis Alarmpenning worden aangeschaft waarop vermeld staat welke allergische aandoening men heeft en wat men dient te doen bij het optreden van een dergelijke anafylactische reactie (Stichting Witte Kruis, tel ). De symptomatische behandeling van anafylaxie is als volgt (zie voor doseringen Tabel 1, pagina 165): Patiënt neerleggen, de luchtweg vrijmaken. Epinefrine toedienen. Infuus inbrengen. Antihistaminicum (oraal, subcutaan of intraveneus). Deze antagoneert de werkingen van het massaal vrijgekomen histamine. Corticosteroïden (oraal, subcutaan of intraveneus). Anti-inflammatoir, dat wil zeggen deze geneesmiddelen onderdrukken de late en/of geprotraheerde reactie. Bij bronchospasme vernevelen met een bètasympathicomimeticum. Beoordeling van de opnamenoodzaak. Indien geïndiceerd tracheotomie, zuurstof en/of intubatie. Epinefrine (adrenaline) is het middel van eerste keus aangezien het middel snel en effectief verdere mediatorvrijmaking, oedeemvorming, bloeddruk- Voorlichting die aan patiënten wordt gegeven over het gebruik van de adrenaline auto-injector. De adrenaline auto-injector of noodpen Onder auspiciën van de vakgroep ALLERGOLOGIE april 2000 Een adrenaline auto-injector is een voorgevulde injectiespuit, een noodpen waarmee u uzelf of uw kind kunt behandelen in het geval van een ernstige allergische reactie, een zogenaamde anafylactische reactie of anafylaxis genoemd. Het kan zijn dat u al eens een dergelijke anafylactische reactie heeft meegemaakt, het kan zijn dat uw behandelend arts u uit voorzorg een adrenaline auto-injector heeft voorgeschreven. In deze folder wordt u uitgelegd wat een anafylaxis betekent, hoe u de verschijnselen of symptomen hiervan herkent, wanneer en hoe u de adrenaline auto-injector moet gebruiken en wat u daarna moet doen. Wat is een anafylactische reactie? Een anafylactische reactie is een hevige algemene reactie waarbij in korte tijd, vaak binnen enkele minuten tot een uur, het lichaam allergisch reageert op bijvoorbeeld een voedingsmiddel of een insectensteek. De verschijnselen of symptomen treden op in verschillende organen, zoals de ogen, de huid, het maagdarmkanaal en de longen, en meestal in meerdere organen tegelijk. In het ergste geval treedt een zodanige bloeddrukdaling op, dat de persoon het bewustzijn kwijt kan raken. We spreken dan van shock. Een anafylactische reactie is gevaarlijk en kan in het ergste geval dodelijk zijn. Wat zijn de verschijnselen bij een anafylactische reactie? 1. Jeuk, vaak met uitgebreide roodheid van de huid en galbulten. 2. Zwelling van oogleden, lippen, keel, handen of elders. 3. Maagdarmklachten: pijn, misselijkheid, braken, diarree. 4. Ademhalingsproblemen: druk op de borst, piepende ademhaling, kortademigheid, blauwe lippen, heesheid, moeite met praten en slikken. 5. Duizeligheid, verminderd aanspreekbaar zijn, wegraking. Wanneer moet u de adrenaline auto-injector gebruiken? Als een of meerdere van bovenstaande verschijnselen optreden is het belangrijk om snel te handelen. Bij een geringe reactie, bijvoorbeeld alleen jeuk en roodheid van de huid, kan worden afgewacht. Als u twijfelt kunt u uit voorzorg naar een arts of een spoedeisende hulp gaan en daar het verdere beloop afwachten. Zodra de reactie zich uitbreidt buiten de huid, dat wil zeggen als er duidelijk zwelling van de keel of kortademigheid of een neiging tot flauwvallen optreedt, moet u de adrenaline auto-injector gebruiken. Verderop leest u hoe. Het werkzame medicijn in de adrenaline auto-injector is adrenaline. Dit is een stof die ook in het lichaam voorkomt en die daar wordt vrijgemaakt in acute stresssitu- 164 A U G U S T U S - S E P T E M B E R N R. 4

3 Generieke naam dosering bij volwassenen bij kinderen Tabel 1. Therapieschema anafylaxie. adrenaline 0,3-0,5 mg i.m. 0,01 mg/kg i.m. epinefrine-auto-injector 0,3 mg i.m. 0,15 mg i.m. (Junior) clemastine 2 mg i.v. 0,025 mg/kg i.v. dexamethason 8 mg i.v. 0,3 mg/kg i.v. prednisolon 50 mg i.v. 2 mg/kg i.v. salbutamol via dosisaërosol μg μg salbutamol via jetvernevelaar 5 mg 5 mg daling en bronchospasme tegengaat. De epinefrine kan subcutaan of intramusculair worden toegediend. Er bestaat de mogelijkheid dat de patiënt of zijn naaste omgeving zelf de epinefrine toedient met behulp van de epinefrine auto-injector. Nadat in een noodsituatie deze epinefrinepen is toegediend, dient zo snel mogelijk aanvullende medische hulp te worden gezocht voor de verdere aties, zoals hevig schrikken en inspanning. Door de adrenaline gaat de bloeddruk omhoog, versnelt de hartslag en verwijden de luchtwegen zich. Als u de adrenaline auto-injector ten onrechte gebruikt, dus zonder dat er een anafylactische reactie is, dan is dit meestal geen probleem, u merkt dat u gedurende enige minuten hartkloppingen krijgt en mogelijk hoofdpijn, alsof u hevig bent geschrokken. Ook bij zwangerschap of borstvoeding kan in noodsituaties de adrenaline auto-injector gebruikt worden. Voor mensen met hartvaataandoeningen, dient in overleg met de behandelend arts te worden gekeken of de noodzaak voor het gebruiken van een adrenaline autoinjector opweegt tegen de eventuele risico s. Bepaalde medicijnen tegen onder andere hoge bloeddruk (de zogenaamde bètablokkers) mogen niet worden gebruikt als u een noodpen bij u draagt. Overlegt u dan direct met uw behandelend arts over vervangende medicijnen. Hoe moet de EpiPen auto-injector worden toegediend? In Nederland bestaat de adrenaline auto-injector of noodpen alleen als EpiPen, in twee sterktes, één voor volwassenen en een juniorversie voor kinderen tot een lichaamsgewicht van 30 kg. De noodpen heeft twee kanten: aan de ene kant zit een zwarte punt. Hier komt de naald uit, dus deze kant moet op het been van de patiënt worden gedrukt. Aan de andere kant van de noodpen zit een grijs beschermdopje, dat uit de pen getrokken moet worden. Pas dan kan de naald aan de andere kant afgaan. Als de beschermdop is verwijderd, moet de naaldkant (zwart) van de noodpen loodrecht op het bovenbeen van de patiënt worden aangeduwd, eventueel door de kleren heen (de pen moet vastgehouden worden als een schrijfpen). De naald schiet uit de pen in het been ( de klik ) en moet daar 10 seconden blijven zitten zodat de adrenaline er uitgepompt kan worden. Hierna kan de naald er loodrecht uitgehaald worden. De adrenaline auto-injector is dan leeg. Na de injectie nog tien tellen de plek masseren. Nadat de adrenaline auto-injector is toegediend altijd 112 bellen voor een ambulance en doorgeven dat het gaat om een anafylactische reactie. De EpiPen is een EHBO middel, het gebruik heeft snel en goed, maar tijdelijk effect, dus de patiënt moet altijd nog door een arts worden beoordeeld en eventueel verder behandeld, ook al lijkt de patiënt weer op te knappen. Na het gebruik van de noodpen dient uiteraard weer een nieuwe adrenaline auto-injector te worden aangevraagd. Ten slotte Nu u een EpiPen heeft voorgeschreven gekregen zult u ook kenbaar moeten maken aan uw omgeving dat u een hevige allergische reactie kunt krijgen. De werkgroep Anafylaxie van de Stichting Voedselallergie, de patiëntenorganisatie voor voedselallergie en voedselintolerantie, kan u hier in ondersteunen door u informatie te geven hoe u dit kunt doen. Er is bijvoorbeeld ook een protocol voorhanden hoe u de school- of werkomgeving kunt informeren. Inlichtingen: Stichting VoedselAllergie postbus 207, 3860 AE Nijkerk tel. ma - vrij uur , fax

4 R i c h t l i j n e n e n P r o t o c o l l e n Figuur 1. De EpiPen auto-injector in twee sterktes: eén voor volwassenen en een juniorversie voor kinderen tot een lichaamsgewicht van 30 kg. behandeling. De werking van de auto-injector dient zowel mondeling als schriftelijk aan de patiënt te worden toegelicht en gedemonstreerd met behulp van een trainer. Patiënten dienen te worden geïnstrueerd wanneer ze de auto-injector moeten toedienen, hoe ze de auto-injector moeten toedienen en hoe zij moeten handelen direct na de toediening. Zwangerschap en lactatie zijn geen contra-indicaties voor het voorschrijven en gebruiken van een epinefrine-auto-injector. Stellingen over de adrenaline auto-injector De vakgroep van Nederlandse Allergologen heeft in april 1999 in het kader van Richtlijnontwikkeling consensus bereikt over de indicaties, contra-indicaties, bijwerkingen, dosering en informatieverstrekking van de adrenaline auto-injector (de EpiPen ). Deze stellingen zijn vervolgens aangeboden aan het bestuur van de Nederlandse Vereniging voor Allergologie, beoordeeld en geaccordeerd (ref. Bulletin nov 2000,16:15). Absolute indicaties voor het voorschrijven van een auto-injector zijn: 1. Elke systemische reactie na een insectensteek (en in ieder geval tot aan het bereiken van de onderhoudsdosering in het geval van een geïndiceerde immunotherapie met insectengif). 1,2,3 2. Elke acute systemische reactie 4 in de voorgeschiedenis, in het geval van: 2.1. Voedselallergie 2.2. Latexsensibilisatie 2.3. Systemische mastocytosis 2.4. Exercised Induced Anafylaxis 2.5. Anafylaxie e.c.i. Relatieve indicaties voor het voorschrijven van een auto-injector zijn: - Penicilline anafylaxie - NSAID intolerantie - Koude urticaria - Milde anafylaxie, waarbij de patiënt angstig is voor een toekomstige ernstiger reactie. Er bestaan geen absolute contra-indicaties voor het voorschrijven van een adrenaline auto-injector bij een levensbedreigende anafylaxie. 5 Voorzichtigheid bij het toedienen van de adrenaline auto-injector is geboden bij cardiovasculaire insufficiëntie, hypertensie, neiging tot aritmie, uitgebreide atherosclerose, hyperthyreoïdie, diabetes mellitus, bronchiaal astma, prostaathypertrofie en glaucoom. Dan nog weegt bij een levensbedreigende anafylaxie het voordeel op tegen de risico s. 5 Deze voorzichtigheid dient aan de individuele patiënt specifiek te worden uitgelegd. 166 A U G U S T U S - S E P T E M B E R N R. 4

5 Zwangerschap en lactatie zijn geen contra-indicaties voor het voorschrijven en gebruiken van een adrenaline auto-injector. 5 Bij elke indicatie voor een adrenaline auto-injector dienen β-blokkers vervangen te worden. Bij absolute indicaties voor β-blokkers dient overleg met de behandelend specialist (cardioloog, oogarts) plaats te vinden. Voorlichting Patiënten die een auto-injector voorgeschreven krijgen, dienen mondeling, schriftelijk (zie kader) en door middel van een demonstratie (trainer/ oude pen ) voorgelicht te worden over: - wanneer te gebruiken - hoe te gebruiken - het handelen direct na de toediening Deze voorlichting dient na 2 maanden geëvalueerd en eventueel herhaald te worden. 6 Uit een retrospectief onderzoek bij 69 wesp-allergische patiënten met een EpiPen bleek minder dan 30% deze noodpen altijd bij zich te dragen; men zag de juiste techniek van toediening met een auto-injector trainer bij slechts 44% van de patiënten. Opvallend was dat deze techniek veel beter was in een subgroep die uitgebreide instructie had ontvangen van een allergoloog. 7 Patiënten die een auto-injector voorgeschreven krijgen, dienen geïnformeerd te worden over de aanschaf van een Witte Kruis Alarmpenning en de mogelijkheid van een medisch paspoort (KNMG). Een aanvullende nood-set met ampullen en/of tabletten en/of aërosol kan voorgeschreven worden aan patiënten met anafylaxie die naar (exotisch) buitenland gaan en/of patiënten die kundig zijn op het gebied van injectietechniek. Hierbij dient de nodige instructie plaats te vinden zodat een overzichtelijk behandelplan gehandhaafd blijft. Dosering van de adrenaline auto-injector Dosering bij volwassenen bedraagt 0,3 mg in het bovenbeen en bij kinderen tot 30 kg 0,15 mg ( Junior ) in het bovenbeen. Een injectie met een auto-injector kan na 15 minuten worden herhaald indien de symptomen nog niet zijn afgenomen. 5,8 Uit een zeer uitvoerige Canadese studie bleek zowel de EpiPen 0,3 mg als de Juniorversie zeer onzorgvuldig te worden voorgeschreven aan kinderen, variërend van 2 maanden tot 17 jaar voor de 0,15 mg EpiPen, respectievelijk 1 1 /2 tot 17 jaar voor de 0,3 mg EpiPen. 9 De gemiddelde leeftijd waarop werd overgegaan van de 0,15 mg pen naar de volwassen 0,3 mg pen was 6 1 /2 jaar (met een range van 2 jaar tot 17 jaar!). Simons concludeert dan ook dat artsen zorgvuldiger de EpiPen doseringen dienen voor te schrijven die passen bij de leeftijd/lichaamsgewicht van het kind. Wat betreft de tussengroep (4-8 jaar, lichaamsgewicht kg) is er recentelijk een studie afgesloten wat de beste dosering is voor deze kinderen. 10 Beide pennen gaven in deze groep een voldoende hoge adrenaline piekconcentratie in het bloed, echter de 0,3 mg pen gaf uiteraard meer en langduriger bijwerkingen. Er werd geconcludeerd dat er geen juiste dosering was voor deze leeftijdscategorie, ervaring en deskundigheid van de behandelend arts dient de doorslag te geven. Er is een lichte voorkeur voor de 0,15 mg pen voor kinderen met een lichaamsgewicht van kg, de volwassen pen dient gegeven te worden bij kinderen met een lichaamsgewicht van kg, kinderen met astma, kinderen met ernstiger vormen van anafylaxie en kinderen met slechte toegang tot een EHBO en/of medische zorg in het algemeen. Echter dit zijn relatieve voorkeuren door de auteurs naar voren gebracht, harde richtlijnen hieromtrent ontbreken nog. 10 Interacties Interacties kunnen optreden met tricyclische antidepressiva, β-blokkers, MAO-remmers, isoprenaline, guanethidinederivaten, methyldopa, halothaan en sympaticolytica. Reactiegraden anafylaxie De klinische verschijnselen van anafylaxie worden naar de mate van ernst geclassificeerd in verschillende reactiegraden: Graad I. huidklachten zoals jeuk, gegeneraliseerde urticaria en/of erytheem. Graad II. graad I met gegeneraliseerd oedeem, misselijkheid, braken, licht in het hoofd, niet-uitstralend drukkend gevoel op de borst, buikpijn, diarree. Graad III. graad I/II met stridor, dysfagie, heesheid, onduidelijke spraak, dyspnoe. Graad IV. cyanose, hypotensie, collaps, incontinentie, bewusteloosheid, ernstige hartritmestoornissen, al dan niet met graad I, II, III. De bovengenoemde absolute indicaties voor een 167

6 A ANWIJZINGEN VOOR DE PRAKTIJK 1. Bij een ernstige anafylactische reactie is adrenaline het middel van eerste keus, in tweede instantie dienen anti-histaminica en corticosteroïden te worden gegeven. 2. Voor de thuissituatie bestaat er een gebruikersvriendelijke adrenalinepen (de auto-injector), die de patiënt in voorkomende gevallen zelf kan toedienen. 3. Er bestaat een volwassendosering (>30 kg lichaamsgewicht 0,3 mg adrenaline) en een kinderdosering (Junior, <30 kg lichaamsgewicht 0,15 mg adrenaline) van de auto-injector. 4. Uitgebreide voorlichting en evaluatie hiervan betreffende het juiste gebruik van de pen zijn essentieel. adrenaline auto-injector gelden voor reactiegraad III en IV. Allergische reacties zoals exacerbatie van atopisch eczeem en oraal allergie syndroom vallen buiten het indicatiegebied. Tenslotte, er hoeft geen adrenaline auto-injector voorgeschreven te worden indien de patiënt in het verleden heeft laten zien dat het betreffende allergeen absoluut vermeden kan worden (zoals een zeldzaam voedselbestanddeel). Referenties 1. Consensus: Indicaties voor immunotherapie met insectengif. Allergie Bulletin november 1997;10: Muller U, Mosbech H, Blaauw P, Dreborg S, Malling HJ, Przybilla B, et al. Emergency treatment of allergic reactions to Hymenoptera stings. Clin Exp Allergy 1991;21: Muller U, Mosbech H. Position paper EAACI 1993: Immunotherapy with Hymenoptera venoms. Allergy 1993;45: Position Statement AAAI: The use of epinephrine in the treatment of anaphylaxis. J Allergy Clin Immunol 1994;94: Farmacotherapeutisch kompas 1999; Huang S.W. A survey of Epi-PEN use in patients with a history of anaphylaxis. J Allergy Clin Immunol 1998;102: Goldberg A, Confino-Cohen R. Insect sting-inflicted systemic reactions: attitudes of patients with insect venom allergy regarding after-sting behavior and proper administration of epinephrine. J Allergy Clin Immunol 2000;106: Muller U, Mosbech H, Aberer W, Dreborg S, Ewan P, Kunkel G, et al. Position paper EAACI: Adrenaline for emergency kits. Allergy 1995;50: Simons FER, Peterson S, Black CD. Epinephrine dispensing for the out-of-hospital treatment of anaphylaxis in infants and children: a population-based study. Ann Allergy Asthma Immunol 2001;86: Simons FER, Gu X, Silver NA, Simons KJ. Epipen Jr versus Epipen in young children weighing 15 to 30 kg at risk for anaphylaxis. J Allergy Clin Immunol 2002;109: Correspondentie-adres auteur: Dr. H. de Groot, internist-allergoloog Erasmus MC Afdeling Allergologie Postbus CA Rotterdam Tel.: Fax:

Behandeling van een anafylactische reactie

Behandeling van een anafylactische reactie PATIËNTEN INFORMATIE Behandeling van een anafylactische reactie Door middel van de adrenaline auto-injector of noodpen 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis

Nadere informatie

Allergologie De adrenaline auto-injector of noodpen (met een handleiding voor het gebruik van de Epipen en de Jext )

Allergologie De adrenaline auto-injector of noodpen (met een handleiding voor het gebruik van de Epipen en de Jext ) Allergologie De adrenaline auto-injector of noodpen (met een handleiding voor het gebruik van de Epipen en de Jext ) Inleiding Een adrenaline auto-injector is een voorgevulde injectiespuit, een noodpen

Nadere informatie

Aan: patiënten/ouders/school/kinderopvang.

Aan: patiënten/ouders/school/kinderopvang. Aan: patiënten/ouders/school/kinderopvang. Datum: Betreft: Informatie over anafylaxie bij kinderen en gebruik van adrenaline auto injector Naam: Geboortedatum: Allergie voor: Medicatie die patiënt heeft

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Behandeling van een anafylactische reactie Door middel van de adrenaline auto-injector of noodpen

PATIËNTEN INFORMATIE. Behandeling van een anafylactische reactie Door middel van de adrenaline auto-injector of noodpen PATIËNTEN INFORMATIE Behandeling van een anafylactische reactie Door middel van de adrenaline auto-injector of noodpen Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over

Nadere informatie

Anafylaxie bij kinderen

Anafylaxie bij kinderen Patiënteninformatie Anafylaxie bij kinderen Informatie over anafylaxie bij kinderen en het gebruik van een adrenaline auto-injector Inhoudsopgave Pagina Wat is een anafylactische reactie? 4 Milde tot

Nadere informatie

EpiPen of Jext bij een ernstige allergische reactie Instructies voor ouders en verzorgers. www.nwz.nl

EpiPen of Jext bij een ernstige allergische reactie Instructies voor ouders en verzorgers. www.nwz.nl EpiPen of Jext bij een ernstige allergische reactie Instructies voor ouders en verzorgers www.nwz.nl Inhoud EpiPen en Jext 3 Anafylactische reactie 3 Wat doet u bij een anafylactische reactie? 6 Hoe werkt

Nadere informatie

Interne geneeskunde Allergologie. Anafylaxie zonder duidelijke oorzaak

Interne geneeskunde Allergologie. Anafylaxie zonder duidelijke oorzaak Interne geneeskunde Allergologie Anafylaxie zonder duidelijke oorzaak Interne geneeskunde Allergologie Inleiding U heeft één of meerdere ernstige allergische aanvallen gehad, ook wel anafylaxie genoemd.

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Allergologie. Immunotherapie voor insectenallergie bij mastocytose

Interne Geneeskunde Allergologie. Immunotherapie voor insectenallergie bij mastocytose Interne Geneeskunde Allergologie Immunotherapie voor insectenallergie bij mastocytose Interne Geneeskunde Allergologie Wat is mastocytose? Mastocytose is de naam voor een zeldzame ziekte, die het gevolg

Nadere informatie

Insectenallergie met alleen reacties van de huid. Uitleg van onderzoek. UMCG

Insectenallergie met alleen reacties van de huid. Uitleg van onderzoek. UMCG Insectenallergie met alleen reacties van de huid. Uitleg van onderzoek. UMCG Dit onderzoek wordt gedaan op de Afdeling Allergologie, Universitair Medisch Centrum Groningen, onder leiding van J.N.G. Oude

Nadere informatie

GEVORDERDE EERSTE HULP. Shock, Anafylaxie en de EpiPen. Pim de Ruijter. vrijdag 18 oktober 13

GEVORDERDE EERSTE HULP. Shock, Anafylaxie en de EpiPen. Pim de Ruijter. vrijdag 18 oktober 13 GEVORDERDE EERSTE HULP Shock, Anafylaxie en de EpiPen Pim de Ruijter Inhoud Kort over shock Wat is allergie precies? Allergische reactie Inhoud Anafylaxie en anafylactische shock Gebruik van de EpiPen

Nadere informatie

Centrumlocatie. Voedselprovocatie. Afdeling Allergologie

Centrumlocatie. Voedselprovocatie. Afdeling Allergologie Centrumlocatie Voedselprovocatie Afdeling Allergologie Met u is afgesproken dat u een voedselprovocatie zult doen. Dit is tot op heden de enige test waarin nagegaan kan worden of u een echte reactie krijgt

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Allergologie. Informatie over de Epipen voor ouders/verzorgers. Voorbeeld

Interne Geneeskunde Allergologie. Informatie over de Epipen voor ouders/verzorgers. Voorbeeld Informatie over de Epipen voor ouders/verzorgers Dit is informatiemateriaal van het Academisch Ziekenhuis Groningen. De folder is verkrijgbaar bij Patiënteninformatie, telefoonnummer (050) 361 33 00. De

Nadere informatie

Anafylaxie. Werkgroep Anafylaxie. Een levensbedreigende allergische reactie op voeding

Anafylaxie. Werkgroep Anafylaxie. Een levensbedreigende allergische reactie op voeding Werkgroep Anafylaxie Anafylaxie Een levensbedreigende allergische reactie op voeding Stichting Voedsel Aller Allergie Patiëntenorganisatie voor voedselallergie en voedselintolerantie Inleiding Deze brochure

Nadere informatie

Doel handleiding Wat is subcutane immunotherapie? Praktische uitvoering van SCIT

Doel handleiding Wat is subcutane immunotherapie? Praktische uitvoering van SCIT Doel handleiding Deze folder is bedoeld als handleiding voor artsen die in hun eigen praktijk subcutane immunotherapie (SCIT) gaan geven. Bij vragen naar aanleiding van deze handleiding of bij problemen

Nadere informatie

Informatie over Epipen voor leerkrachten

Informatie over Epipen voor leerkrachten Informatie over Epipen voor leerkrachten 2 Kinderen die allergisch zijn voor bepaalde voedingsmiddelen of voor insecten lopen de kans (opnieuw) een ernstige allergische reactie te krijgen. Om de ernstige

Nadere informatie

Workshop F. immunotherapie

Workshop F. immunotherapie Workshop F. immunotherapie Hans de Groot, allergoloog Mijke Breukels, kinderarts-allergex Leerdoelen immunotherapie SLIT (contra)indicaties - bijwerkingen & voorwaarden toepassing SCIT (contra)indicaties

Nadere informatie

Patiëntenvoorlichting Urticaria en Angio-oedeem

Patiëntenvoorlichting Urticaria en Angio-oedeem Patiëntenvoorlichting Urticaria en Angio-oedeem Wat zijn urticaria en angio-oedeem? Urticaria Urticaria zijn hevig jeukende verheven rode vlekken op de huid met een centrale bleke opheldering. Is er sprake

Nadere informatie

Urticaria en angio-oedeem

Urticaria en angio-oedeem Urticaria en angio-oedeem URTICARIA EN ANGIO-OEDEEM Urticaria Urticaria zijn hevig jeukende verheven rode vlekken op de huid met een centrale bleke opheldering. Is er sprake van één bult of vlek dan spreekt

Nadere informatie

Voedselprovocatie. Havenziekenhuis. april 2012

Voedselprovocatie. Havenziekenhuis. april 2012 Voedselprovocatie april 2012 Een allergie is een reactie van het afweersysteem van het lichaam gericht tegen niet schadelijke stoffen als stuifmeel, huidschilfers of voedingsmiddelen met allergische klachten

Nadere informatie

Mastocytose en allergie. Mediatoren. Insecten allergie. Welke klachten ontstaan door mastocytose? Oorzaken Anafylaxie

Mastocytose en allergie. Mediatoren. Insecten allergie. Welke klachten ontstaan door mastocytose? Oorzaken Anafylaxie Mastocytose en allergie Welke klachten ontstaan door mastocytose? Klachten door mastocytosis kunnen ontstaan door: i. Vrijkomen van chemische stoffen (mediatoren) uit mestcellen ii. Infiltreren van mestcellen

Nadere informatie

Informatie over Jextpen voor leerkrachten

Informatie over Jextpen voor leerkrachten Informatie over Jextpen voor leerkrachten 2 Kinderen die allergisch zijn voor bepaalde voedingsmiddelen of voor insecten lopen de kans (opnieuw) een ernstige allergische reactie te krijgen. Om de ernstige

Nadere informatie

uitvoering van subcutane immunotherapie met allergeenhoudende extracten

uitvoering van subcutane immunotherapie met allergeenhoudende extracten a a a a a a a a a Handleiding uitvoering van subcutane immunotherapie met allergeenhoudende extracten a a a a Doel handleiding Deze folder is bedoeld als handleiding voor artsen die in hun eigen praktijk

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE. Allergie voor INSECTENGIF

PATIËNTENINFORMATIE. Allergie voor INSECTENGIF PATIËNTENINFORMATIE Allergie voor INSECTENGIF Volgende afspraak: Naam arts:... Naam instelling:... Datum:... Afdeling/locatie:... 2 PATIËNTENINFORMATIE Het contact tussen mensen en dieren veroorzaakt soms

Nadere informatie

Urticaria en angio-oedeem

Urticaria en angio-oedeem Urticaria en angio-oedeem Informatie afkomstig van de Nederlandse Vereniging voor Allergologie (juni 2011) In deze folder vindt u informatie over urticaria en angio-oedeem. Wat zijn urticaria en angio-oedeem?

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. BUSCOPAN injectievloeistof, 20 mg/ml butylscopolaminebromide

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. BUSCOPAN injectievloeistof, 20 mg/ml butylscopolaminebromide BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER BUSCOPAN injectievloeistof, 20 mg/ml butylscopolaminebromide Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

Informatie over Jextpen voor ouders/verzorgers

Informatie over Jextpen voor ouders/verzorgers Informatie over Jextpen voor ouders/verzorgers 2 Uw kind is allergisch voor bepaalde voedingsmiddelen of voor insecten en heeft een ernstige allergische reactie gehad. Hoe vervelend een dergelijke reactie

Nadere informatie

Informatie voor de preventie van de kans op ernstige allergische reacties.

Informatie voor de preventie van de kans op ernstige allergische reacties. 1/7 PROTOCOL VOOR DE ORGANISATIE RONDOM ANAFYLAXIE (de best mogelijke veilige omgeving) (laatste versie: januari 2016) Bij vragen of ondersteuning: 1995-2016. Het Nederlands Anafylaxis Netwerk Kennis en

Nadere informatie

Collectieve spreekuren

Collectieve spreekuren Neus voor allergie Hanneke Oude Elberink Zorgvisie Waarom? Integrale benadering Zelfredzaamheid en zelfmanagement bevorderen Chronische aandoening Manifestaties wisselend gedurende leven Multi-orgaan waar

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. EpiPen Junior 150 microgram, Oplossing voor injectie in voorgevulde pen. Adrenaline

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. EpiPen Junior 150 microgram, Oplossing voor injectie in voorgevulde pen. Adrenaline BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER EpiPen Junior 150 microgram, Oplossing voor injectie in voorgevulde pen Adrenaline Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. butylscopolaminebromide

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. butylscopolaminebromide Bijsluiter: informatie voor de gebruiker Buscopan injectievloeistof, 20 mg/ml butylscopolaminebromide Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Jext 150 microgram, oplossing voor injectie in voorgevulde pen Jext 300 microgram, oplossing voor injectie in voorgevulde pen Adrenaline Lees goed de hele bijsluiter

Nadere informatie

Bijsluiter: Informatie voor de patiënt

Bijsluiter: Informatie voor de patiënt Bijsluiter: Informatie voor de patiënt Jext 150 microgram, oplossing voor injectie in voorgevulde pen Jext 300 microgram, oplossing voor injectie in voorgevulde pen Adrenaline Lees goed de hele bijsluiter

Nadere informatie

Urticaria en angio-oedeem. Centrumlocatie

Urticaria en angio-oedeem. Centrumlocatie Urticaria en angio-oedeem Centrumlocatie In deze folder vindt u informatie over urticaria en angio-oedeem. Wat zijn urticaria en angio-oedeem? Urticaria Urticaria zijn hevig jeukende verheven rode vlekken

Nadere informatie

Ustekinumab. (Stelara) Dermatologie

Ustekinumab. (Stelara) Dermatologie Ustekinumab (Stelara) Dermatologie Inhoudsopgave Inleiding 4 1. Hoe werkt Ustekinumab (Stelara) 4 2. Wat moet u weten voordat u Ustekinumab (Stelara) gebruikt 5 Gebruik Ustekinumab (Stelara) niet 5 Wees

Nadere informatie

Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen

Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen Ipsen Endocrinologie Increlex (injectie met mecasermine [rdna-herkomst]) Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen Voorlichtingsfolder zoals beschreven

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. EpiPen 0,3 mg/dosis, oplossing voor injectie 1 mg/ml Adrenaline

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. EpiPen 0,3 mg/dosis, oplossing voor injectie 1 mg/ml Adrenaline BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER EpiPen 0,3 mg/dosis, oplossing voor injectie 1 mg/ml Adrenaline Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke

Nadere informatie

Pharmalgen, poeder voor injectievloeistof 0,12-120 microgram Bijengif, Wespengif

Pharmalgen, poeder voor injectievloeistof 0,12-120 microgram Bijengif, Wespengif BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Pharmalgen, poeder voor injectievloeistof 0,12-120 microgram Bijengif, Wespengif Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Allergologie. Urticaria / Angio-oedeem

Interne Geneeskunde Allergologie. Urticaria / Angio-oedeem Interne Geneeskunde Allergologie Urticaria / Angio-oedeem Interne Geneeskunde Allergologie U heeft een huidafwijking die urticaria (galbulten, netelroos) wordt genoemd. Deze aandoening gaat ook vaak gepaard

Nadere informatie

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Afdeling maag-darm-leverziekten Inleiding Uw arts heeft een behandeling met infliximab voorgesteld. Infliximab is

Nadere informatie

IMMUNOTHERAPIE BIJ KINDEREN

IMMUNOTHERAPIE BIJ KINDEREN IMMUNOTHERAPIE BIJ KINDEREN 277 Inleiding Op dit moment gebruikt uw kind medicijnen om klachten van zijn of haar allergie te voorkomen. De arts heeft met u en uw kind besproken dat immunotherapie een optie

Nadere informatie

Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen

Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen Ipsen Endocrinologie Increlex (injectie met mecasermine [rdna-herkomst]) Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen Voorlichtingsfolder zoals beschreven

Nadere informatie

Lees ook de bijsluiter voor informatie over de toepassing van dit medicijn.

Lees ook de bijsluiter voor informatie over de toepassing van dit medicijn. Fabrikant/Leverancier Pharmodontal Nederland BV Toepassing (= indicaties) o.a. Verdoving (= anesthesie), voorkómen (= preventie) en/of bestrijden van pijn door plaatselijke verdoving in de tandheelkunde

Nadere informatie

Patiënten informatie polikliniek Allergologie. Geneesmiddelovergevoeligheid Juni 2011 vakgroep Allergologie

Patiënten informatie polikliniek Allergologie. Geneesmiddelovergevoeligheid Juni 2011 vakgroep Allergologie Patiënten informatie polikliniek Allergologie Geneesmiddelovergevoeligheid Juni 2011 vakgroep Allergologie Geneesmiddelovergevoeligheid Uw arts heeft u verwezen naar de polikliniek van de allergoloog omdat

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Allergologie. Informatie over de Epipen voor volwassenen. Voorbeeld

Interne Geneeskunde Allergologie. Informatie over de Epipen voor volwassenen. Voorbeeld Interne Geneeskunde Allergologie Informatie over de Epipen voor volwassenen Dit is informatiemateriaal van het Academisch Ziekenhuis Groningen. De folder is verkrijgbaar bij Patiënteninformatie, telefoonnummer

Nadere informatie

Groepsspreekuur Urticaria & Angiooedeem. Urticaria = galbulten = netelroos

Groepsspreekuur Urticaria & Angiooedeem. Urticaria = galbulten = netelroos Groepsspreekuur Urticaria & Angiooedeem Urticaria = galbulten = netelroos Urticaria Urticaria komen veel voor: ¼ volwassenen heeft het wel eens gehad Kenmerkend zijn snel wisselende kwaddels (bleek) daaromheen

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Alutard SQ Giffen, suspensie voor injectie, 100 100.000 SQ-E/ml Bijengif of wespengif

Alutard SQ Giffen, suspensie voor injectie, 100 100.000 SQ-E/ml Bijengif of wespengif BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Alutard SQ Giffen, suspensie voor injectie, 100 100.000 SQ-E/ml Bijengif of wespengif Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het innemen

Nadere informatie

Voedselovergevoeligheid! op kamp

Voedselovergevoeligheid! op kamp Voedselovergevoeligheid! op kamp INLEIDING Voedselovergevoeligheid is een overkoepelende term. Voedselallergie en voedselintolerantie horen thuis onder deze term. In de brochure wordt uitgelegd wat een

Nadere informatie

1. Wat is SLITone en waarvoor wordt het gebruikt?

1. Wat is SLITone en waarvoor wordt het gebruikt? BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER SLITone 200 STU, oplossing voor oraal gebruik Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER 1.3.1 : Productinformatie Bladzijde : 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Salbutamol 200 Cyclocaps, (in capsules) 200 microgram Salbutamol 400 Cyclocaps, (in capsules) 400 microgram salbutamolhemisulfaat

Nadere informatie

ImmunotherapIe een injectiekuur wat is het? Voor wie? hoe gebeurt het?

ImmunotherapIe een injectiekuur wat is het? Voor wie? hoe gebeurt het? Immunotherapie Immunotherapie De behandeling van allergie bestaat uit drie stappen: 1. het zoveel mogelijk vermijden van de stof die allergische klachten veroorzaakt (bijvoorbeeld saneren van de slaapkamer);

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. Pharmalgen, poeder voor injectievloeistof 0,12-120 microgram Bijengif, Wespengif

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. Pharmalgen, poeder voor injectievloeistof 0,12-120 microgram Bijengif, Wespengif Bijsluiter: informatie voor de gebruiker Pharmalgen, poeder voor injectievloeistof 0,12-120 microgram Bijengif, Wespengif Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Allergologie Immunotherapie met inhalatieallergenen

Interne Geneeskunde Allergologie Immunotherapie met inhalatieallergenen Interne Geneeskunde Allergologie Immunotherapie met inhalatieallergenen Desensibilisatie Interne Geneeskunde Allergologie Inleiding U reageert allergisch op stuifmeel, huisstofmijt, of huidschilfers van

Nadere informatie

Desensibilisatie bij insectengifallergie

Desensibilisatie bij insectengifallergie DERMATOLOGIE Desensibilisatie bij insectengifallergie BEHANDELING Desensibilisatie bij insectengifallergie De dermatoloog heeft bij u een allergie voor wespen- en/of bijengif vastgesteld. Omdat u in het

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Allergologie. Informatie over de Epipen voor volwassenen

Interne Geneeskunde Allergologie. Informatie over de Epipen voor volwassenen Interne Geneeskunde Allergologie Informatie over de Epipen voor volwassenen Interne Geneeskunde Allergologie Waarom een Epipen? U bent allergisch voor insecten, voor bepaalde voedingsmiddelen of u bent

Nadere informatie

BIJSLUITER. NEBIVOLOL 2,5 mg tablet

BIJSLUITER. NEBIVOLOL 2,5 mg tablet BIJSLUITER NEBIVOLOL 2,5 mg tablet Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft u hem

Nadere informatie

Urticaria en angio oedeem

Urticaria en angio oedeem Urticaria en angio oedeem Haarlem Urticaria Urticaria zijn hevig jeukende verheven rode vlekken op de huid met een centrale bleke opheldering. Is er sprake van één bult of vlek dan spreekt men in het Nederlands

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Allergologie. Immunotherapie bij insectenallergie

Interne Geneeskunde Allergologie. Immunotherapie bij insectenallergie Interne Geneeskunde Allergologie Immunotherapie bij insectenallergie Interne Geneeskunde Allergologie Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten dat u behandeld wilt worden voor uw

Nadere informatie

Geneesmiddelenallergie

Geneesmiddelenallergie Geneesmiddelenallergie Geneesmiddelovergevoeligheid Uw arts heeft u verwezen naar de polikliniek van de allergoloog omdat u mogelijk klachten heeft gekregen als het gevolg van medicatiegebruik. In deze

Nadere informatie

Bijsluiter: Informatie voor de patiënt

Bijsluiter: Informatie voor de patiënt Bijsluiter: Informatie voor de patiënt Jext 150 microgram, oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Jext 300 microgram, oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Adrenaline Lees goed de hele

Nadere informatie

Allergie bij het schoolgaande kind: preventie en aanpak van acute allergische reacties

Allergie bij het schoolgaande kind: preventie en aanpak van acute allergische reacties Allergie bij het schoolgaande kind: preventie en aanpak van acute allergische reacties Kinderallergologie Dr. Liliane De Swert 65 8 Preventie en aanpak van acute allergische reacties In onze westerse landen

Nadere informatie

Specifieke subcutane immunotherapie voor inhalatieallergenen bij kinderen

Specifieke subcutane immunotherapie voor inhalatieallergenen bij kinderen 1. ALGEMEEN Specifieke subcutane immunotherapie voor inhalatieallergenen bij kinderen 1.1 Inleiding - Specifieke immunotherapie met allergeenextracten heeft als doel een allergische patiënt minder gevoelig

Nadere informatie

Insectensteken enkel gevaarlijk bij overgevoeligheid

Insectensteken enkel gevaarlijk bij overgevoeligheid patiënteninformatie kindergeneeskunde Insectensteken enkel gevaarlijk bij overgevoeligheid ALGEMEEN ZIEKENHUIS SINT-JOZEF Oude Liersebaan 4-2390 Malle tel. 03 380 20 11 - fax 03 380 28 90 azsintjozef@emmaus.be

Nadere informatie

Bijlage 14A. SYMPTOOMSCOREFORMULIER DUBBELBLINDE PLACEBOGECONTROLEERDEKOEMELK PROVOCATIE 2 E EN 3 E LIJN

Bijlage 14A. SYMPTOOMSCOREFORMULIER DUBBELBLINDE PLACEBOGECONTROLEERDEKOEMELK PROVOCATIE 2 E EN 3 E LIJN Bijlage 14A. SYMPTOOMSCOREFORMULIER DUBBELBLINDE PLACEBOGECONTROLEERDEKOEMELK PROVOCATIE 2 E EN 3 E LIJN Betreft 0 TEST DAG 1 (Voor zowel TEST DAG 1 en TEST DAG 2 wordt dit formulier ingevuld) 0 TESTDAG

Nadere informatie

07 - Informatie over insectenallergie

07 - Informatie over insectenallergie 07 - Informatie over insectenallergie Inhoud Wat is een insectenallergie eigenlijk?... 1 Waarom is een behandeling nodig?... 2 Wat te doen indien een insectenallergie wordt vermoed?... 3 De behandeling

Nadere informatie

eczeem door huidirritatie: tekortschieten huidbarrière eczeem door contactallergie

eczeem door huidirritatie: tekortschieten huidbarrière eczeem door contactallergie Lezing verslag Verslag van Maandag 26 November 2001 Spreker: Dr Meinardi Beroepsaandoeningen van tandheelkundig personeel Huidaandoeningen eczeem op handen/onderarmen en/of gelaat eczeem door huidirritatie:

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Informatie over de Epipen Jext voor volwassenen

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Informatie over de Epipen Jext voor volwassenen Informatie over de Epipen Jext voor volwassenen INFORMATIE OVER DE EPIPEN /JEXT VOOR VOLWASSENEN WAAROM EEN EPIPEN JEXT? U bent allergisch voor insecten, voor bepaalde voedingsmiddelen of u bent allergisch

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR DE PATIENT

INFORMATIE VOOR DE PATIENT De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel Increlex. Het verplicht plan voor risicobeperking in België, waarvan deze informatie

Nadere informatie

Bosentan (Tracleer ) bij reumatische aandoeningen

Bosentan (Tracleer ) bij reumatische aandoeningen Bosentan (Tracleer ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel bosentan te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

dagziekenhuis inwendige geneeskunde Injectafer

dagziekenhuis inwendige geneeskunde Injectafer dagziekenhuis inwendige geneeskunde Injectafer Inhoud Injectafer 3 Bijsluiter 3 Firma Injectafer 3 Voorbereiding 3 Rijvaardigheid en gebruik van machines 3 Maatregelen en uitzonderingen bij gebruik 4 Combinatie

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. MUCOANGIN, zuigtabletten 20mg ambroxolhydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. MUCOANGIN, zuigtabletten 20mg ambroxolhydrochloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER MUCOANGIN, zuigtabletten 20mg ambroxolhydrochloride Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u. Dit geneesmiddel

Nadere informatie

BIJSLUITER BUSCOPAN COMPOSITUM OPLOSSING VOOR INJECTIE

BIJSLUITER BUSCOPAN COMPOSITUM OPLOSSING VOOR INJECTIE BIJSLUITER BUSCOPAN COMPOSITUM OPLOSSING VOOR INJECTIE Lees de hele bijsluiter aandachtig door alvorens dit geneesmiddel te gebruiken. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft u hem nog een keer nodig.

Nadere informatie

DERMATOLOGIE. Insectengifallergie

DERMATOLOGIE. Insectengifallergie DERMATOLOGIE Insectengifallergie Insectengifallergie Een steek van een bij of wesp veroorzaakt bij vrijwel iedereen een reactie: er ontstaat een rood bultje en de huid jeukt. Maar sommige mensen reageren

Nadere informatie

Dermatologie AZ Maria Middelares Dr Linda Temmerman Dr Els Van Autryve Dr Veerle Dhondt Dr Jolien Veramme Dr Sam Dekeyser

Dermatologie AZ Maria Middelares Dr Linda Temmerman Dr Els Van Autryve Dr Veerle Dhondt Dr Jolien Veramme Dr Sam Dekeyser 10 09 2016 Urticaria bij kinderen, praktische aanpak in 2016 Dermatologie AZ Maria Middelares Dr Linda Temmerman Dr Els Van Autryve Dr Veerle Dhondt Dr Jolien Veramme Dr Sam Dekeyser Wat is urticaria?

Nadere informatie

Jodiumhoudende contrastmiddelen Informatie voor patiënten

Jodiumhoudende contrastmiddelen Informatie voor patiënten Jodiumhoudende contrastmiddelen Informatie voor patiënten Afdeling radiologie Welke contrastmiddelen? Deze informatie gaat over jodiumhoudende contrastmiddelen die bij radiologische onderzoeken in bloedvaten

Nadere informatie

Naam... Geboortedatum... Uitvoerende JGZ-professional Naam... Verantwoordelijke arts Naam...

Naam... Geboortedatum... Uitvoerende JGZ-professional Naam... Verantwoordelijke arts Naam... Protocollen voor JGZ-professionals Bijlage 2a: Dubbelblinde placebogecontroleerde koemelkprovocatie Datum... Kind Naam... Geboortedatum... Uitvoerende JGZ-professional Naam... Verantwoordelijke arts Naam...

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKSTER. Monuril 2000, granulaat voor drank Monuril 3000, granulaat voor drank. fosfomycine-trometamol

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKSTER. Monuril 2000, granulaat voor drank Monuril 3000, granulaat voor drank. fosfomycine-trometamol BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKSTER Monuril 2000, granulaat voor drank Monuril 3000, granulaat voor drank fosfomycine-trometamol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken,

Nadere informatie

Geneesmiddelovergevoeligheid

Geneesmiddelovergevoeligheid Centrumlocatie Geneesmiddelovergevoeligheid Uw arts heeft u verwezen naar de allergoloog omdat u mogelijk klachten heeft gekregen als gevolg van medicatiegebruik. In deze folder leest u meer over de verschillende

Nadere informatie

Informatie over de EpiPen voor leerkrachten

Informatie over de EpiPen voor leerkrachten Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Kindergeneeskunde Informatie over de EpiPen voor leerkrachten 1 Informatie over de EpiPen: voor leerkrachten Kinderen die allergisch

Nadere informatie

BIJSLUITER. BIbv pagina 1 van 7 Mucoangin Citroen zuigtabletten sva 1503

BIJSLUITER. BIbv pagina 1 van 7 Mucoangin Citroen zuigtabletten sva 1503 BIJSLUITER BIbv pagina 1 van 7 Mucoangin Citroen zuigtabletten sva 1503 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER MUCOANGIN CITROEN 20 mg, zuigtabletten ambroxolhydrochloride Lees goed de hele bijsluiter

Nadere informatie

Allergie. Wat is allergie? Samenvatting

Allergie. Wat is allergie? Samenvatting Allergie Samenvatting Osteoporose Allergie 1/5 1/4 Zijn allergieën eigenlijk altijd aangeboren of kun je deze ook later in je leven ontwikkelen? Waarom kan de ene cliënt in levensgevaar komen door zijn

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Alutard SQ Epithelia, suspensie voor injectie, 100 100.000 SQ-E/ml Kattenhuidschilfers

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Alutard SQ Epithelia, suspensie voor injectie, 100 100.000 SQ-E/ml Kattenhuidschilfers BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Alutard SQ Epithelia, suspensie voor injectie, 100 100.000 SQ-E/ml Kattenhuidschilfers Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE PATIËNT. Jext 300 microgram oplossing voor injectie in voorgevulde pen adrenaline

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE PATIËNT. Jext 300 microgram oplossing voor injectie in voorgevulde pen adrenaline BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE PATIËNT Jext 300 microgram oplossing voor injectie in voorgevulde pen adrenaline Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke

Nadere informatie

DESENSIBILISATIE VOOR BIJEN- EN WESPENGIF

DESENSIBILISATIE VOOR BIJEN- EN WESPENGIF DESENSIBILISATIE VOOR BIJEN- EN WESPENGIF Dr. R. van Puijenbroek - Dr. D. Degraeve Hoe verloopt desensibilisatie voor bijen- en wespengif? Mensen die na een bijen- of wespensteek een ernstige veralgemeende

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Alutard SQ pollen, suspensie voor injectie, 100 100.000 SQ-E/ml Boompollen of graspollen

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Alutard SQ pollen, suspensie voor injectie, 100 100.000 SQ-E/ml Boompollen of graspollen BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Alutard SQ pollen, suspensie voor injectie, 100 100.000 SQ-E/ml Boompollen of graspollen Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het innemen

Nadere informatie

a l l e r g i e I. Terreehorst en E.J. van Zuuren anafylaxie, anesthesie, standaard consultformulier

a l l e r g i e I. Terreehorst en E.J. van Zuuren anafylaxie, anesthesie, standaard consultformulier a l l e r g i e Anaf yl a xie tijdens anesthesie: een gestanda ardiseerd consult voor allergologisch onder zoek Auteurs Tref woorden I. Terreehorst en E.J. van Zuuren anafylaxie, anesthesie, standaard

Nadere informatie

PATIENTENBIJSLUITER: informatie voor de gebruiker CosmoFer 50 mg/ml, oplossing voor injectie en infusie IJzer(III)

PATIENTENBIJSLUITER: informatie voor de gebruiker CosmoFer 50 mg/ml, oplossing voor injectie en infusie IJzer(III) PATIENTENBIJSLUITER: informatie voor de gebruiker CosmoFer 50 mg/ml, oplossing voor injectie en infusie IJzer(III) Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. BUSCOPAN, zetpillen 10 mg BUSCOPAN voor kinderen, zetpillen 7,5 mg butylscopolaminebromide

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. BUSCOPAN, zetpillen 10 mg BUSCOPAN voor kinderen, zetpillen 7,5 mg butylscopolaminebromide BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER BUSCOPAN, zetpillen 10 mg BUSCOPAN voor kinderen, zetpillen 7,5 mg butylscopolaminebromide Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken,

Nadere informatie

Allergie op school of de kinderopvang, waar let je op?

Allergie op school of de kinderopvang, waar let je op? Allergie op school of de kinderopvang, waar let je op? Programma 19.30 uur Welkom Algemene inleiding in voedselallergie Rienus Doedens, kinderarts-immunoloog 20.20 uur Speciale aandachtspunten voor scholen

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Mucoangin Cassis 20 mg zuigtabletten ambroxolhydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Mucoangin Cassis 20 mg zuigtabletten ambroxolhydrochloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Mucoangin Cassis 20 mg zuigtabletten ambroxolhydrochloride Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie. Dit geneesmiddel kunt u zonder

Nadere informatie

BIJSLUITER. BIbv pagina 1 van 6 Mucoangin zuigtabletten PIL 1101

BIJSLUITER. BIbv pagina 1 van 6 Mucoangin zuigtabletten PIL 1101 BIJSLUITER BIbv pagina 1 van 6 Mucoangin zuigtabletten PIL 1101 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER MUCOANGIN, zuigtabletten 20mg ambroxolhydrochloride Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door,

Nadere informatie

Allergie. A27/ Allergie bij kinderen

Allergie. A27/ Allergie bij kinderen Allergie Wat is een allergie? Een allergie is een overdreven reactie (overgevoeligheidsreactie) van het afweersysteem op, in het algemeen niet-schadelijke stoffen, zoals: stuifmeel, huidschilfers van huisdieren,

Nadere informatie

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid Colofon Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid Teksten: Stichting Gezondheid Vormgeving: Michael Box (Internet Marketing Nederland) Correspondentie: Stichting Gezondheid (Stefan Rooyackers)

Nadere informatie

Fentanyl-Janssen oplossing voor injectie 0,05 mg/ml (fentanyl)

Fentanyl-Janssen oplossing voor injectie 0,05 mg/ml (fentanyl) BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Fentanyl-Janssen oplossing voor injectie 0,05 mg/ml (fentanyl) Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken - Bewaar deze bijsluiter. Misschien

Nadere informatie

KEYTRUDA (pembrolizumab)

KEYTRUDA (pembrolizumab) Risico minimalisatie materiaal betreffende Keytruda (pembrolizumab) voor patiënten KEYTRUDA (pembrolizumab) Patiënteninformatiefolder Risico minimalisatie materiaal betreffende Keytruda (pembrolizumab)

Nadere informatie

Immunotherapie met inhalatieallergenen

Immunotherapie met inhalatieallergenen Immunotherapie met inhalatieallergenen Desensibilisatie Inleiding U reageert allergisch op stuifmeel, huisstofmijt, of huidschilfers van katten. Deze stoffen, die in de lucht voorkomen, heten inhalatieallergenen.

Nadere informatie

Allergie- en astmacentrum voor kinderen

Allergie- en astmacentrum voor kinderen Patiënteninformatie Allergie- en astmacentrum voor kinderen Informatie over het allergie- en astmacentrum van Tergooi Allergie- en astmacentrum voor kinderen Informatie over het allergie- en astmacentrum

Nadere informatie

Langdurig gebruik van bijnierschorshormonen

Langdurig gebruik van bijnierschorshormonen Langdurig gebruik van bijnierschorshormonen Bijnierschorshormonen (glucocorticoïden), zoals hydrocortison, cortison-acetaat, prednisolon of dexamethason U gebruikt één van de volgende medicijnen: hydrocortison,

Nadere informatie

Dermatologie. Constitutioneel eczeem en (voedsel)allergie

Dermatologie. Constitutioneel eczeem en (voedsel)allergie Dermatologie Constitutioneel eczeem en (voedsel)allergie Dermatologie Veel ouders van kinderen, en ook volwassenen, denken dat een allergie de oorzaak is van eczeem. Zij komen met de vraag bij de huisarts

Nadere informatie

en de ziekte van Pompe Pompe

en de ziekte van Pompe Pompe en de ziekte van Pompe Pompe U heeft deze brochure van uw arts gekregen omdat u meer over Pompe en/of behandeling met Myozyme wilt weten. Deze brochure legt op eenvoudige wijze uit wat de oorzaak van deze

Nadere informatie