Postbankrekeningnummer CONTACTBLAD. 9 e jaargang, nr.31, maart 2003

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Postbankrekeningnummer 6933420 CONTACTBLAD. http://www.kankerpatient.nl/ppc. 9 e jaargang, nr.31, maart 2003"

Transcriptie

1 Postbankrekeningnummer CONTACTBLAD Internet site: 9 e jaargang, nr.31, maart 2003 Redactie: Het bestuur PPC Inge van Leeuwen Hans Vasen Redactieadres: Janneke en Piet Sondervan A van Voorthuijsenweg ZA Franeker tel/fax: Voorzitter: Aart Copper Dokter Rietveldplein SJ Papendrecht tel/fax: Vice voorzitter/2 e penningmeester: Huub Simons Tel: Fax: Secretariaat: Ria Kersten-de Beijer Jan van Kanrede TA Capelle a/d IJssel tel: fax: Penningmeester: Wil Mofers Dautzenbergstraat LT Bocholtz (L) Tel/fax: Webmaster Internet: Wil Mofers Tel/fax: Bestuursleden: Ans Dietvorst-Geraets Tel/fax: PR Simon Frank en Marian de Brabander Tel: Fax: Adviesraad: Dr. A.B. Bijnen Mw. Dr. A.H.J.T. Bröcker- Vriends Mw. Lammers Mw. I.S.J. van Leeuwen Mw. Prof. E.M.H. Mathus- Vliegen Dr. P. de Ruiter Dr. J.F.M. Slors Dr. H.F.A.Vasen 1

2 Inhoud pagina Adressen 1 Inhoudsopgave 2 Van de redactie 3 Van de voorzitter 4 Thema: Geef de kans de balans te hervinden 5 Thema: Reacties uit de medische hoek 8 Thema: Vermoeidheid op internet 9 Thema: Boekentips 10 Thema: Ik ben dit jaar maar 6 keer uitgeweest 11 Thema: Ik ben het type luie huisvrouw geworden 17 Thema: Inloopspreekuren vermoeidheid na kanker 19 Thema: Revalidatieprogramma s voor kankerpatiënten krijgen licentie 21 Thema: Informatie van de werkgroep vermoeidheid 22 Thema: Les in vermoeidheidsproblemen 24 Thema: Zoeken naar een behandeling voor vermoeidheid na Kanker 25 Ledenpost: Reactie op 30 Verslag: Bezoek inloophuis 31 2

3 Van de Redactie Hier voor u ligt nummer 31 van ons contactblad. Deze keer hebben voor het thema Vermoeidheid gekozen. We beseffen dat veel maar lang niet alle polyposis patiënten dit verschijnsel kennen. De artikelen over dit onderwerp komen uit het blad N.U. Extra. We hebben een keuze gemaakt, die naar wij dachten, ook voor onze groep relevant is. Mocht u meer willen weten dan is het blad nog te bestellen bij het NFK, Postbus 8152, 3503 RD Utrecht. Tel op werkdagen van uur. Fax , e- mail en natuurlijk op internet: Via dit adres kunt u ook naar de site van de Polyposis Contactgroep komen. Verder staan er in dit boekje de gebruikelijke rubrieken, o.a ledenpost en nogmaals vragen we u te reageren, t liefst per brief of per . Zo voedt u de redactie en kunnen wij op zoek naar artikelen die u van dienst kunnen zijn. Even vooruitlopen op onze volgende nummers. In nummer 32 willen we artikelen plaatsen, met diverse informatie die nog bij ons op het bureau liggen. Dan komt nummer 33 (oktober) waarin we willen ingaan op de polyposis en de WAO. Dit onderwerp komt waarschijnlijk op de contactdag aan de orde. U kunt nu alvast een schot voor de boeg geven en ons voorzien van kopij. Uw reacties over verschillende onderwerpen houdt ons blad levendig. De redactie. 3

4 Van de voorzitter Beste leden, Het jaar 2003 is inmiddels alweer twee maanden oud. Ook dit jaar zullen er ongetwijfeld weer jongeren onder ons zijn die voor de eerste keer voor een onderzoek cq erfelijkheidsonderzoek naar de specialist gaan. Tegen deze groep leden wil ik zeggen: weet dat je niet alleen staat. De contactgroep is er ook voor jullie. Schroom niet om, als je er behoefte aan hebt, iemand te bellen, voor informatie, of een luisterend oor. Natuurlijk geldt dit ook voor hen die geopereerd moeten worden. Van te voren informatie inwinnen bij lotgenoten kan soms een grote steun zijn. Het bestuur is inmiddels begonnen aan de invulling van de contactdag op 8 november a.s. Zodra het programma is vastgesteld en alles geregeld is zullen we de uitnodigingen versturen, maar het kan natuurlijk geen kwaad om 8 november alvast in de agenda te noteren. Met vriendelijke groet, Aart Copper, voorzitter. 4

5 Geef de kans de balans te hervinden Tachtig procent van de kankerpatiënten is erg moe. De vermoeidheid is er vaak al voordat de diagnose kanker wordt gesteld. Of zij treedt op als gevolg van de behandeling. Als de kanker weg is, blijven veel ex-patiënten extreem moe. Maria Hendriks, voorzitter van de werkgroep Vermoeidheid en journalist bij de Volkskrant, schetst een beeld van deze vermoeidheid en de gevolgen ervan voor dagelijks leven en werk. Haar artikel verscheen begin dit jaar in het Tijdschrift voor Bedrijfs- en Verzekeringskunde. Uit het lezende artsenpubliek kwamen zowel positieve als negatieve reacties. door Maria Hendriks, voorzitter van de werkgroep Vermoeidheid van de NFK. Extreme vermoeidheid is geen chronische staat van uitputting. Het is minder energie hebben, veel minder dan voor de ziekte, ogenschijnlijk zonder de mogelijkheid door conditietraining de energievoorraad te vergroten. Vermoeidheid na kanker onderscheidt zich van gewone vermoeidheid door drie kenmerken: ze is er ogenschijnlijk plotseling, zonder waarschuwing en niet altijd als gevolg van een inspanning; ze is extreem en lijkt op uitputting; de herstelperiode is langer dan normaal. De uitwerking is voor iedereen verschillend, al keren verschillende elementen regelmatig terug in de verhalen, bijvoorbeeld het kenmerk dat vooral de eerste jaren na de behandeling de vermoeidheid steeds uit het niets lijkt op te duiken. De ex-kankerpatiënt staat moe op of wordt tijdens het douchen overvallen door een niet te stuiten gevoel van uitputting. De vermoeidheid lijkt vooral toe te slaan bij rust,waarschijnlijk omdat ze dan beter voelbaar is. In ieder geval houdt de vermoeidheid geen gelijke tred met de dingen die worden 5

6 ondernomen en daarom is er aanvankelijk geen peil op te trekken. Aard van de vermoeidheid De vermoeidheid die toeslaat is extreem. Vaak doét alles pijn, de benen worden van 'rubber', de handelingen zijn ongecoördineerd. De vermoeide struikelt over zijn eigen voeten, laat dingen uit zijn handen vallen, zet de theepot in de koelkast, want moeheid maakt ook dom. In de uitputtingsperiode werkt het korte termijn geheugen slecht en verloopt het denken en praten trager. Hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, keelpijn en pijn in de ogen zijn veelgehoorde klachten. Velen voelen zich grieperig en koortsig. Sommigen zijn bij wijlen zo moe dat ze het almaar koud hebben en liggen te klappertanden, te rillen en te schokken. Anderen hebben het gevoel dat hun hele lijf jeukt en gloeit, alsof ze tintelen nadat ze bevroren zijn geweest of in brand staan. Ook is er vaak pijn die samenhangt met de verdwenen kanker of de behandeling: in de oksels,aan de achterkant van de armen, in het zitvlak of onderin de rug, want nogal wat mensen houden een handicap over aan kanker. Veel ex-kankerpatiënten spreken van loodzware armen of benen of een harde buik. Sommigen voelen zich zwaar, alsof hun hele lichaam van lood is. De vermoeidheid is soms zo extreem dat ze niets meer voelen. Omdat ze minder energie hebben dan ze gewend waren, kunnen velen geen stress meer hebben en niet meer jachten en haasten. De mate van energiegebrek is niet bij alle vermoeide exkankerpatiënten hetzelfde. Sommigen werken fulltime, anderen stopten met werken. Sommigen beoefenen dezelfde sport als voor hun ziekte, anderen hebben iets rustigers gezocht. Velen rusten overdag en maken ook nog lange nachten. Vermoeidheid en werk Veel bedrijfs- en verzekeringsartsen, maar ook oncologen en huisartsen kennen het verschijnsel blijvende vermoeidheid na kanker niet of onvoldoende. Dat blijkt uit ervaringen van lotgenoten en dat merkt ook de Helpdesk van het Breed Platform Verzekerden en Werk, waarin twintig patiëntenorganisaties samenwerken. De helft van de kankerpatiënten is in de werkzame leeftijd. Uit nog niet afgerond onderzoek van het Coronel Instituut van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam blijkt dat anderhalf jaar na de diagnose bijna veertig procent van 235 kankerpatiënten nog niet werkt. 6

7 Vermoedelijke oorzaak: vermoeidheid en somberheid. Het TNO-onderzoek 'Kanker en Werk' geeft geen cijfers maar toont aan dat ex-kankerpatiënten zonder baan vermoeider zijn dan hun werkende lotgenoten. Deze ex-kankerpatiënten zijn na hun ziekte teruggegaan naar hun werk, maar vielen na een tijdje toch uit. Zij hebben het idee dat zij minder kans hadden op promotie, dat ze vaker verzuimden en minder presteerden dan hun collega's. Uitvallers hadden vaker lichamelijk zwaar werk dan ex-patiënten die blijven werken. Waarschijnlijk speelt een rol dat ze minder hoge functies hadden en daardoor minder in goed in staat waren hun werk zelf in te delen. Bij velen die niet meer werken, was de functie aangepast, maar onvoldoende. De helft had achteraf meer hulpmiddelen willen hebben en meer mogelijkheden het werk zelf in te delen. Ex-kankerpatiënten die blijven werken hebben die klachten trouwens ook. Ook hen gaan de aanpassingen niet ver genoeg. Richtlijnen voor terugkeer naar het werk Niet werken ontneemt ex-kankerpatiënten hun sociale contacten, de mogelijkheid tot zelfontplooiing door werk en betekent financieel een forse aderlating. Daarbij accepteren werkende chronisch zieken hun ziekte vaak makkelijker. Om het werk aan te kunnen, moeten zij korter kunnen werken, taken kunnen weglaten, zoveel mogelijk hun werk zelf kunnen indelen en moet de werkdruk niet te groot zijn. Veel ex-kankerpatiënten, en ook veel bedrijfsartsen, vinden het moeilijk het juiste moment van terugkeer naar het werk te bepalen. Vermoeide exkankerpatiënten hebben een periode nodig als overgang van hun oude naar hun nieuwe leven. Bij hartpatiënten is revalidatie onderdeel van de behandeling, dat zou voor ex-kankerpatiënten ook zo moeten zijn. Goede revalidatie levert op den duur meer energie op dan overhaast proberen het oude leven op te vatten. Zolang er geen richtlijnen opgesteld zijn door de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB) voor de terugkeer van vermoeide ex-kankerpatiënten naar hun werk, dienen bedrijfs- en verzekeringsartsen voldoende hersteltijd en genuanceerde functieaanpassingen als uitgangspunt te nemen. Op die manier krijgen deze ex-patiënten de kans hun balans te hervinden. Want als er één les geleerd kan worden uit hun ervaringen, is dat voor hen het oude leven niet meer terugkomt. Literatuur: Andries, F., Wevers, C. Werken met een neuro- musculaire aandoening. Amsterdam: NIA TNO,

8 Chorus, A.M.J., Miedema, H.S. Kanker en werk, samenvatting eerste resultaten van een dwarsdoorsnede onderzoek. Leiden: TNO Preventie en Gezondheid, Jaarverslag Breed Platform Verzekerden enwerk Kremer, A., Wevers, C., Andries, F. Werken met multiple sclerose. Amsterdam: NIA TNO, Overleven, winter 2000/2001. Tijdschrift Kanker 20 juni 1996: 'Het is hard werken hoor, zo'n ziekte'. Correspondentieadres: M. Hendriks, p/a NFK, Postbus 8152, 3503 AD Utrecht. Reacties uit medische hoek Wetenschappelijke onderbouwing ontbreekt. In een reactie op dit artikel gaf een lezer van het Tijdschrift voor Bedrijfs- en Verzekeringskunde aan een wetenschappelijke onderbouwing te missen. Hij noemt de stelling van Maria Hendriks dat werknemers die kanker hebben gehad meer tijd en ruimte moeten krijgen om hun oude werkende leven weer op te pakken ongegrond. Volgens hem zijn er onvoldoende argumenten om vermoeidheid als een geïsoleerd symptoom te zien. Hij pleit daarom voor zorgvuldig onderzoek naar het verschijnsel vermoeidheid. In een reactie op dit commentaar roept de redactie van het Tijdschrift voor Bedrijfs- en Verzekeringskunde haar lezers, de artsen, op om zich te storten op de problematiek van de vermoeidheid, om er zo meer vat op te krijgen. Werkhervatting draagt bij aan betere conditie Een andere lezer reageerde positief op het artikel van Maria Hendriks. Deze bedrijfsarts bevestigt dat er weinig aandacht is voor vermoeidheid na afloop van de behandeling, en noemt ook mogelijke oorzaken daarvan: ' In het 845 pagina's dikke handboek Oncologie gaat minder dan een halve pagina over dit probleem. Er valt te lezen: "Een klacht die in het algemeen (te) weinig aandacht krijgt is vermoeidheid". Het is overigens best te begrijpen dat tijdens controlebezoeken vooral op andere zaken wordt gelet. Oncoloog en patiënt zijn dan vooral gespitst op de 8

9 vraag of er sprake is van een recidief, veel minder op de kwaliteit van leven'. De bedrijfsarts vestigt ook de aandacht op onderzoek naar vermoeidheid dat al wordt gedaan: in Nijmegen doet medisch psycholoog Bleijenberg onderzoek onder vermoeiden-na-kanker die hij ook begeleidt. Verder wijst hij erop dat de NVAB-richtlijn over psychische klachten een uitgangspunt voor begeleiding kan bieden. Die geeft aan dat juist door de belasting te verminderen de belastbaarheid vergroot kan worden. Zo kan een betere balans worden bereikt. Paradoxaal genoeg is het dus juist - gedoseerde - werkhervatting die bijdraagt aan een betere conditie. Daarbij benadrukt de bedrijfsarts dat wat haalbaar en wenselijk is, steeds individueel moet worden bepaald. Vooral goede sociale contacten, met bedrijfsarts en werkgever, maar in het algemeen met de omgeving ('onbegrip van de omgeving is een van de instandhoudende factoren van vermoeidheid') zijn belangrijk voor een geslaagde terugkeer naar het werk. Vermoeidheid op internet Op de site van de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenverenigingen vindt u, naast informatie over de 24 patiëntenverenigingen die bij de NFK zijn aangesloten, ook informatie over vermoeidheid na kanker. Gaat u naar: > rondom kanker en klikt u op Vermoeidheid. Op deze pagina's vindt u ervaringsverhalen en informatie over lotgenotencontact. Ook leest u er meer over de uitkomsten van de enquête die de werkgroep Vermoeidheid hield onder haar achterban van meer dan duizend vermoeide exkankerpatiënten. 9

10 Boekentips Ziekenwerk, door Gerard Nijhof, Uitgeverij Aksant, 2002 Nijhof is hoogleraar Medische Sociologie. Bij de medische behandeling die hij ondergaat als bij hem darmkanker wordt geconstateerd, beseft hij dat er dingen gebeuren waarover hij in de vakliteratuur zo nooit gelezen had. Hij hield bij wat hem overkwam en constateerde wat niet spoorde met zijn kennis. Voor iedereen die werkzaam is in de gezondheidszorg en andere geïnteresseerden. De psychologie van vermoeidheid, door Denise de Ridder, Karlein Schreurs, Wilmar Schaufeli, Uitgeverij Van Gorkum, Het boek geeft een overzicht van de stand van zaken op het gebied van onderzoek naar vermoeidheid. Centraal staat het idee dat vermoeidheid van alle tijden is, maar de fascinatie voor het onderwerp is echt modern. Behandeld worden de geschiedenis van onderzoek naar vermoeidheid, verschijningsvormen van vermoeidheid, behandeling van bijvoorbeeld burnout en ME. Vermoeidheid na kanker komt er slechts zijdelings in voor. De auteurs zijn psychologen-onderzoekers. Het boek is geschreven voor gebruik in het hoger onderwijs, maar ook goed leesbaar voor geïnteresseerden. Ik ben zo moe, door Henk Hermans, Uitgeverij Boom, 2001 Vermoeidheid is een van de meest voorkomende gezondheidsklachten in de westerse wereld, aldus de flap van het boek. Binnenin komen verschillende psychologische kanten van vermoeidheid aan bod, uitlopend in praktische tips en adviezen. Het boek is vooral gericht op mensen met burnout. 10

11 'Ik ben dit jaar maar zes keer uit geweest' Hieke, Lucas en Robert hebben alle drie kanker gehad. Heel verschillende vormen van kanker, maar ze hielden er dezelfde vermoeidheid aan over. Robert is student in Eindhoven, hij doet informatica aan de HTS. In 1997 kreeg hij acute leukemie en onderging een beenmergtransplantatie. Hieke kreeg in 1999 Non- Hodgkin. De behandeling sloeg aan, maar ze is nog altijd erg moe. Ze studeert nu creatieve therapie in Nijmegen, maar kan maar twee vakken volgen en dat is eigenlijk al te zwaar. 'Door de vermoeidheid is mijn studie een tien jaren project geworden,' zegt ze. Lucas kwam vanuit het hoge noorden naar Utrecht om te praten over vermoeidheid. Hij is net begonnen met een studie architectuur aan de HTS. Dit voorjaar haalde hij zijn diploma voor de MTS en in de zomer deed hij een cursus wiskunde. Hij was toen onder behandeling voor zaadbalkanker met uitzaaiingen. door Riet van Dijk Wat is jullie ervaring van de ziekte kanker? Lucas: Na de operatie drong het eigenlijk pas tot me door dat ik kanker had gehad. Toen ik in het ziekenhuis lag, heb ik mijn hele leven liggen analyseren. Ik vroeg me af waarom het zo had moeten zijn dat ik kanker had gekregen en heb weer helemaal mijn eigen weg moeten vinden. Ik begin nu helemaal opnieuw. Ik weet nu beter wat voor persoon ik ben en ook wat ik aan mensen in mijn omgeving heb. Ik heb het gevoel dat ik meer de Lucas ben die ik zou moeten zijn. Ik heb me wel een tijdje agressief gevoeld; niet dat ik het uitte, maar ik voelde dat ik het was. Daarom ben ik gaan roken. Ik weet dat het niet goed is, maar toen ik van iemand een keer een sigaret kreeg, merkte ik dat ik van roken rustig word. Sindsdien neem ik af en toe een 11

12 sigaretje.ik ben ook wel depressief geweest. Ik heb daarom het RIAGG voor mezelf ingeschakeld. Hieke: Ik was eigenlijk heel blij toen ik de diagnose kanker hoorde. Begrijp me niet verkeerd; ik had natuurlijk liever een onschuldig griepje gehad, maar ik was al een halfjaar ziek, voelde me erg rot en had ook veel pijn. Nu wist ik wat ik had en kon het aangepakt worden. Nu werd ik beter. Wat ik wel vervelend vond, is dat veel mensen zeiden dat het ergens goed voor was en dat ik er wat van zou leren. Nou, kanker krijgen is nergens goed voor en ik kan achteraf zeggen dat ik er veel van geleerd heb, maar dat had ik liever op een andere manier gedaan. Jullie hebben last van vermoeidheid sinds jullie kanker hebben gehad. Hoe gaan jullie daarmee om? Robert: Eerst ging ik gewoon door; soms was ik even ziek, even heel moe, en dan ging ik weer verder. Maar op een gegeven moment was ik weer bijna net zo moe als voor ik opgenomen werd. Ik was helemaal op, er kwam niks meer uit mij. Ik ben toen bij een studentenpsycholoog geweest en heb ervoor gekozen om een HTS- studie te gaan doen. Ik heb het er dus een tijd heel moeilijk mee gehad, maar nu gaat het goed. Mijn studie is eigenlijk te makkelijk, maar ik vind nu andere dingen ook heel belangrijk. Ik ga veel naar vrienden en ik neem tijd om te ontspannen. Ik vind het alleen jammer dat op de hogeschool de band met de docenten minder goed is. Op de universiteit zijn de mensen volgens mij meer echt bezig met hun vak. Eigenlijk heb ik de ziekte en de vermoeidheid pas anderhalf jaar geleden geaccepteerd. Ik weet dat het gewoon heel veel invloed heeft op mijn leven en ook zal hebben. Dat ik toevallig kanker heb gehad en een ander niet, daar zit ik niet mee. Ik heb gewoon pech gehad. Ik ben nu eigenlijk wel blij dat ik het heb meegemaakt. Ik kan nu soms wel drie uur lang op de Waalkade zitten, dan zit ik alleen maar te kijken. Geen van drieën hadden jullie erop gerekend dat je last zou krijgen van vermoeidheid. Lucas, jij vertelde toen je een keer belde naar de NFK dat je geen last had van vermoeidheid. 12

13 Lucas: Nee, toen nog niet, pas de laatste maanden begint de vermoeidheid echt toe te slaan. Ik ga naar college, omdat ik mezelf daartoe zet, maar het is wel moeilijk. Ik slaap gemiddeld twaalf uur per dag en eet goed, maar door de vermoeidheid heb ik soms geen puf meer om dingen voor school te doen. Daar baal ik erg van. Meestal ga ik dan sporten en daarna lukt het wel weer een uurtje, maar ik kan me toch minder goed concentreren dan vroeger en ik word ook sneller afgeleid. Voordat ik ziek werd speelde ik op hoog niveau basketbal. Dat kan ik nu niet meer. Toen ik er weer mee begon, was mijn schot weg, mijn conditie was zwaar onvoldoende. Met sporten pleegde ik toen ook een en al roofbouw op mijn lichaam. Mijn conditie is nu gelukkig weer redelijk, iets boven gemiddeld. Hieke: In het ziekenhuis werd er tegen me gezegd dat de moeheid die er een jaar na de behandeling nog over was waarschijnlijk blijvend zou zijn. Ik heb toen een jaar lang heel erg hard gewerkt om mijn conditie omhoog te krijgen. Toen ik na een jaar nog doodmoe was, was dat echt een kater. Nu ben ik nog steeds heel erg moe. De twee vakken van mijn opleiding die ik wil afmaken, zijn nu al te zwaar. Als dat niet verandert, denk ik dat ik toch maar moet stoppen met school,want buiten dat doe ik eigenlijk helemaal niks. Ik heb geen energie om veel vriendschappen te onderhouden. Wel probeer ik gezond te leven. Ik heb daar heel bewust voor gekozen, want zeggen dat je beter wilt worden en niet moe wilt zijn en dan toch dingen doen waarvan je weet dat ze slecht voor je zijn, is erg tegenstrijdig. Ik doe er alles voor om me beter te voelen en niet meer moe te zijn. Praat je ook met anderen over de ziekte en over de vermoeidheid? Wat zou je willen weten van anderen die ook kanker hebben gehad? Robert: Ik hoef niet speciaal met lotgenoten te praten. In het begin had ik veel moeite met dat ik ziek ben geweest, maar dat heb ik nu geaccepteerd.het gaat ook steeds beter. Ik heb wel een vriendin die ME heeft, met haar praat ik veel over moe zijn. Bij haar lig ik gewoon de hele middag. of avond op de bank, dan kijken we een film. Zij is nog moeier dan ik en als ik het bij haar 13

14 over moe heb, weet ze precies wat ik bedoel. Zij is eigenlijk de enige die het echt kan begrijpen. Dat is handig, dat is gewoon goed. Mijn ex-vrlendin was er altijd toen ik ziek was maar zelfs zij kon niet echt begrijpen wat het is om zo moe te zijn. Hieke: Ik zou of met heel vermoeide kankerpatiënten willen praten of met mensen die ME hebben. Ik ben wel eens mee geweest met een weekend van Stichting Jongeren en Kanker. Dat vond ik wel fijn, maar ik kwam daar geen mensen tegen die net zo moe waren als ik. Dat vond ik erg jammer. Iemand die ME heeft, daarvan kan ik me voorstellen dat die het echt begrijpt. Gelukkig heb ik een goede vriendin in Nijmegen, die het niet erg vind om mij gezelschap te houden als ik zo moe ben en die het ook leuk vind om dingen te doen waarvan ik niet zo erg moe word. In Nijmegen woonde ik eerst op een gang met zestien mensen, die kwamen pas hun kamer uit als ik naar bed ging. Gelukkig ga ik binnenkort naar een kleinere gang verhuizen. Daar kijk ik erg naar uit, ik verwacht dat het een stuk rustiger wordt. Het afgelopen jaar ben ik maar een stuk of zes keer uit geweest, terwijl ik dat vroeger wekelijks deed. Het is dan erg moeilijk om nieuwe mensen te ontmoeten en vriendschappen op te bouwen. Ik heb me nu wel voorgenomen om meer uit te gaan. Ik heb gemerkt dat alleen naar school gaan -ook al vind ik mijn opleiding nog zo leuk -en moe zijn toch ook niet erg bevredigend is. Als ik thuis tegen mijn oude vrienden zeg dat ik moe ben, merk ik dat ze het niet begrijpen. Ze weten dat ik heel erg ziek ben geweest, maar denken dat ik nu beter ben. Maar 'beter' in de zin van dat ik net zo ben als ik was voordat ik ziek werd, ben ik niet. Ik ben elke dag doodmoe. Ik moet mijzelf 's morgens echt uit bed slepen. Het is elke keer weer een gevecht om verder te gaan, terwijl ik hoopte dat ik na mijn behandeling niet meer zou hoeven vechten. Gelukkig hebben de mensen op school erg veel begrip voor mijn situatie. Het ligt misschien ook aan de opleiding die ik doe, ze zijn gewoon allemaal heel sociaal. In het begin vond ik het heel vervelend om te zeggen: jongens, we moeten nu een opdracht doen, maar ik kan er geen evenredig deel aan leveren. Maar dat vinden ze helemaal niet erg. Ze proberen me echt te helpen waar ze dat kunnen. Gelukkig maar, anders was het voor mij niet vol te houden. Robert: Er is wel een verschil tussen de mensen die ik heb leren kennen na de ziekte en die ik daarvoor al kende, die hebben 14

15 meegemaakt dat ik ziek was. Als ik tegen hen zeg dat ik moe ben, dan weten ze wat het is. Terwijl de mensen die ik nu van de HTS ken -die zijn sowieso al wat anders -zij weten wel dat ik leukemie heb gehad, maar ik heb het gevoel dat ze het minder goed begrijpen. Hieke: Toen ik ziek was, vroegen de mensen hoe ik me voelde. Als ik dan niet kon uitleggen hoe rot ik me voelde, trok ik een pluk haren uit mijn hoofd en dan snapte iedereen het direct. Nu zie ik er aan de buitenkant heel gezond uit. Dat ik doodmoe ben en nog steeds veel pijn heb, ziet niemand. Het is dan ook voor mensen om me heen moeilijk om te begrijpen en te geloven dat ik me nog zo moe en rot voel. Ik zou graag willen dat ik niet meer steeds hoef uit te leggen waarom ik niet 'gewoon' naar school toe kan of waarom ik niet mee uit ga. Lucas: Ik doe gesprekken bij het RIAGG. Ik had dat gewoon nodig; het was bij mij eigenlijk zo dat kanker de laatste druppel was, ik heb veel meegemaakt. Mijn kop stond op springen. Als ik er iets over zei, gooide ik ook echt alles eruit,terwijl ik het toch niet op andere mensen wilde afreageren. Maar het heeft ook wel te maken met de houding van mensen. Ik ben nu heel kritisch tegenover meisjes. Ik heb een standaard pakket vragen voor ze. Ik stel psychologische vragen en ben dan benieuwd hoe ze daarop reageren. Ik kijk ook naar hun lichaamshouding, daar trek ik mijn conclusies uit. Hieke: Wat voor vragen stel je dan? Lucas: Dat verschilt. Wat op dat moment in me opkomt, ik volg gewoon mijn gevoel. Hieke: Wil je ook weten hoe ze met zieke mensen omgaan? Ik kan me voorstellen dat je dat wilt, maar aan de andere kant denk ik dat het moeilijk te begrijpen is voor hen. Je moet ze ook het voordeel van de twijfel geven, denk ik. Je weet nooit hoe mensen onder bepaalde misschien wel moeilijke omstandigheden reageren. Lucas: Ik vertel eerst ook niets over kanker. Ik vraag bijvoorbeeld wat ze vinden van de actie van de twee Albert Heijnmedewerkers, die een paar winkeldieven aangepakt hebben; ik wil weten hoe ze denken over bepaalde stellingen. Maar ik vraag ook gewoon wat voor muziek ze leuk vinden. Het gaat om het gevoel dat ik heb bij mensen. Als ze me niet mogen, dan zeg ik gewoon: daar is het gat van de deur, doei. Een tijdje geleden heb ik een meisje verteld dat ik kanker heb 15

16 gehad. Ze schrok zichtbaar en ze zei daarna dat ik toch misschien niet helemaal haar type was. Hieke: Het is vervelend als mensen schrikken als je vertelt dat je kanker hebt gehad, maar ik zou ook schrikken als iemand mij dat vertelde. Je vertelt tenslotte niet dat je een nieuwe broek hebt gekocht. Wel is het jammer dat mensen soms niet verder kunnen kijken, je bent toch veel meer dan alleen een ex-kankerpatiënt. Lucas: Ik ben ook realistischer geworden. Ik ben wie ik ben, ik weet wie ik ben en wat ik wil. Dat is nu duidelijker, doordat ik meer nadenk over mijn leven. Dat probeer ik mee te nemen in mijn contacten met anderen. Maar ik mis nu wel een vriendin. Hoe zien jullie de toekomst? Hieke: Ik hoop dat ik in de toekomst kan zeggen dat het oké is dat ik zo moe ben, iets wat ik nu nog heel erg moeilijk vind. Ik probeer plannen en doelen te maken voor de korte termijn. Nu wil ik bijvoorbeeld mijn propedeuse halen. Verder wil ik leuke dingen blijven doen, vooral met mijn vriendinnen. Dingen waardoor het voor mij weer allemaal de moeite waard wordt. Dat hoeven geen heel gekke dingen te zijn, een kopje thee drinken en bijkletsen is daarvoor al genoeg. Robert: Ik ging altijd mee met de stroom, ik deed gewoon. Ik dacht helemaal niet na over wat ik deed. Na mijn eindexamen wist ik wel dat ik naar de universiteit ging -je moet studeren als je dat kunt -maar wat verder? Dat heb ik pas daarna gerealiseerd. Het is eigenlijk idioot, een mens is geen studeer- en werkmachine. Maar ik ben er verder nuchter over; mijn ziekte en de vermoeidheid, het is gewoon iets dat er is. Lucas: Ik wil graag m' n oude ritme weer oppakken. Ik zit er bijvoorbeeld over te denken om weer te gaan basketballen. Verder wil ik mijn opleiding afmaken en architect worden. In tussentijd hoop ik een leuke meid te ontmoeten. Ik was van plan om na mijn MTS een jaar naar Australië te gaan, maar dat gaat nu niet door, omdat ik in Nederland moet blijven voor de controles. Na mijn studie, als ik een of twee jaar gewerkt heb, wil ik dat alsnog gaan doen. Ik wil ook van het roken af. De agressie moet ik maar op een andere manier onder controle zien te krijgen. Ik ga er vanuit dat de vermoeidheid overgaat. 16

17 Ik ben het type luie huisvrouw geworden Door Marleen Bottelier, lid van de lotgenotengroep Vermoeidheid Eind december 1992 werd bij mij borstkanker geconstateerd en onderging ik een borstsparende operatie en een okseltoilet. De behandelende chirurg meldde tussen neus en lippen door dat ik mijn rechterarm nooit meer functioneel zou kunnen gebruiken, dat ik misschien nog net mijn haar zou kunnen kammen. Verbijsterd hoorde ik de man aan, maar eigenwijs als ik was en nóg ben, heb ik dát verhaaltje naast me neergelegd. Immers, ik moest thuis en op mijn werk toch gewoon kunnen functioneren, als kostwinner en alleenstaand moeder van een dochter van twaalf jaar. Na alle bestralingen, die voor mij alleen psychisch vervelend waren, heb ik mezelf drie maanden gegeven om bij te komen. Ik heb op mijn manier het verdriet en de boosheid verwerkt en ben vervolgens weer voor halve dagen aan het werk gegaan. " Ja, natuurlijk was ik moe, maar daaraan mocht ik niet toegeven. Met behulp van een fysiotherapeut ben ik mijn arm gaan trainen, want,"zo dacht ik, die zit aan mijn lichaam en doet maar mee met de rest. Ook dat was heel vermoeiend, maar het werkte wel. Als ik van mijn werk thuiskwam, dook ik mijn bed in, in de hoop dat de vermoeidheid over zou gaan. Want daarna kwamen de boodschappen, de huishouding en de moeder-diemet-thee-klaar-zit als mijn dochter uit school kwam.dat heb ik een half jaar volgehouden en toen was het op! Ik heb me ziek gemeld en heb hulp gezocht bij een psychiater. Hij heeft me geleerd, dat op je tenen lopen niet goed is, dat je zwak mag zijn, soms even niet kan of geen zin hebt om de 17

18 dingen te doen die gebeuren moeten. Luister naar je lichaam, zei hij, en ik die dat altijd een 'geitenwollensokkenverhaal' vond, heb zijn raad aangenomen. Ik ontdekte trucjes die me in het huishouden helpen. Als ik daarover aan iemand vertel, verklaren ze me voor gek, maar wat kan mij dat schelen? Om een voorbeeld te noemen: als ik handwas heb, neem ik dat mee in bad en zit in het warme water op een relaxte manier de kledingstukken te wassen. Als de badkamer schoongemaakt moet worden, doe ik de muren terwijl ik zelf onder de douche sta en smeer vervolgens wat autowas op de tegels, zodat er de eerste weken geen kalkaanslag verschijnt. Kortom, ik ben het type 'luie huisvrouw' geworden. Als mensen zich storen aan de pluizen op het kleed is dat jammer, ze nemen dan zelf maar de stofzuiger ter hand. Ik vind het veel belangrijker dat ik lekker in mijn vel zit, me goed voel en daar heeft mijn dochter en de rest van de omgeving ook veel meer plezier van. En als ik heel erg moe ben, doe ik alleen de dingen die, ik leuk vind, ga lekker een film kijken op bed, lees een boek, ga in de tuin zitten genieten... Natuurlijk zijn er dagen dat het helemaal niet gaat, maar ik accepteer dat als iets dat erbij hoort. Alleen mijn werkgever was niet zo blij, ik kon mijn eigen werkzaamheden niet meer doen en toen ik ook nog een whiplash opliep tijdens de dienst - ik werkte bij de politie - en gedeeltelijk in de WAO terechtkwam, was dat een reden om mijn ontslag aan te vragen. In eerste instantie, ben ik daar erg boos over geweest, voelde me afgedankt, maar eigenlijk ben ik nu dankbaar. Het geeft me meer tijd voor mezelf en daar word ik alleen maar beter van. Ik hoop dat dit verhaal voor anderen bijdraagt aan de acceptatie van vermoeidheid. Denk er maar eens over na en laat dat 'moeten' eens varen. Je zult merken dat het helpt. Wilt u reageren op dit verhaal, mailt u dan naar: 18

19 Inloopspreekuren Vermoeidheid na kanker Begin 1999 startte ervaringsdeskundige Ina van den Brand in de Daniël den Hoed Kliniek een inloopspreekuur voor mensen die kampen met blijvende vermoeidheid na kanker. Daartoe bood het voorlichtingscentrum van het Rotterdamse ziekenhuis de ruimte. Veel kankerpatiëntenverenigingen houden daar op vaste dagdelen hun spreekuur in de Inloop, wat staat voor INformatie, LOtgenotencontact en OPvang. Dit jaar verhuisde het vermoeidheidsspreekuur naar een locatie waar de bezoekers zich geen patiënt meer hoeven te voelen. Sinds oktober 2002 houdt Ina van den Brand spreekuur in het Inloophuis De Boei, in een prachtig gerenoveerd, comfortabel ingericht pand, dat het Inloophuis werd aangeboden door de Stichting Roparun. door Ina van den Brand, lid van de werkgroep Vermoeidheid Een aantal jaren is het inloopspreekuur in de Daniël den Hoed Kliniek het enige spreekuur voor vermoeidheid na kanker geweest. Inmiddels is er een tweede spreekuur gestart in het IJsselland Ziekenhuis in Capelle aan den IJssel, waar Johanna Fijn op een vast dagdeel in de maand aanwezig is om te praten over vermoeidheid na kanker. Te verwachten valt dat er binnenkort in het oosten van het land, in Zwolle en in Apeldoorn, ook spreekuren zullen starten. Afgelopen zomer hebben vrijwilligers die de nieuwe inloopspreekuren zullen, bemannen 'stage' gelopen op mijn spreekuur in de Daniël den Hoed Kliniek. Uitbreiding van de inloopspreekuren is een welkome aanvulling op de regionale bijeenkomsten over vermoeidheid na kanker en het telefonische lotgenotencontact via de werkgroep Vermoeidheid. In het najaar van 2002 verhuisde het spreekuur Vermoeidheid na kanker van de Daniël den Hoed Kliniek naar het nieuwe Inloophuis aan de Weimansweg. Mensen die dit spreekuur bezoeken, hoeven vaak niet meer wekelijks naar het ziekenhuis voor behandeling of controles. 19

20 Daarom is het prettiger om het spreekuur te houden in een andere omgeving dan de kliniek. Degenen die het Inloophuis nog niet bezocht hebben, kunnen er dan gelijk eens rondkijken. In mijn gesprekken geef ik ook altijd aan dat het Inloophuis fijne, ontspannende en stimulerende activiteiten organiseert, die ondersteunend zijn bij het leren omgaan met vermoeidheid. Het is bijvoorbeeld mogelijk om deel te nemen aan yoga- of meditatiecursussen. Zelf ben ik gaan tekenen en schilderen in het Inloophuis. Maar eigenlijk is die activiteit vooral een middel om er regelmatig te komen. Veel belangrijker vind ik het contact met mensen die op een of andere manier hetzelfde meemaken of hebben meegemaakt als ik. Het is zo vanzelfsprekend, we hebben ook erg veel plezier onder elkaar, Maar als het met iemand eens even niet zo lekker gaat, is er begrip. Hier ben je niet meer 'bijzonder', maar weer gewoon mens onder de mensen. Je voelt je thuis en gewenst. Het spreekuur Vermoeidheid na kanker vindt pl.aats op elke vierde maandagmiddag van de maand In: Roparun Inloophuis De Boei Weimansweg MP Rotterdam telefoon: Oproep Als u als ervaringsdeskundige ook mogelijkheden ziet om een inloopspreekuur Vermoeidheid na kanker op te zetten in uw regio, zou de werkgroep Vermoeidheid dat graag vernemen. Neemt u contact op met het bureau van de NFK: tel ; mail: 20

21 Revalidatieprogramma s voor kankerpatiënten krijgen licentie Op 10 oktober 2002 heeft de Stichting Herstel & Balans aan zestien zorginstellingen in Nederland de eerste licenties verstrekt voor het uitvoeren van het revalidatieprogramma Herstel & Balans. Herstel & Balans is een nazorgprogramma voor kankerpatiënten, waarvan het concept in 1996 is ontwikkeld en dat inmiddels op diverse locaties in Nederland wordt aangeboden. Alle zestien zorginstellingen voldoen aan de kwaliteitseisen die de stichting stelt. In 2001 namen ruim vierhonderd patiënten deel aan het programma. Als gevolg van de gestegen genezingspercentages en de langere overlevingsduur bij kankerpatiënten neemt het belang van goede nazorg en revalidatie toe. Veel kankerpatiënten kampen met een verminderde conditie en vermoeidheidsklachten, maar hebben ook moeite hun leven opnieuw vorm te geven. Kanker is een ingrijpende ziekte die voor de patiënt en zijn sociale omgeving een grote psychische en sociale impact heeft. Het programma Herstel & Balans biedt kankerpatiënten gedurende drie maanden begeleiding bij hun fysieke herstel en psychosociale ondersteuning. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat het volgen van het revalidatieprogramma voor kankerpatiënten leidt tot een belangrijke verbetering van de kwaliteit van hun leven en tot vermindering van hun vermoeidheidsklachten. Kankerpatiënten kunnen via hun arts verwezen worden naar het programma Herstel & Balans. De Stichting Herstel & Balans wil ervoor zorgen dat het revalidatieprogramma een structurele voorziening wordt voor kankerpatiënten in Nederland, die overal in het land wordt aangeboden en ook structureel gefinancierd wordt. Op die manier kunnen op termijn alle patiënten die voor dit programma in aanmerking komen daar ook gebruik van maken. De stichting, waarin de Vereniging van Integrale Kankercentra (VIKC), de Vereniging van Revalidatie-instellingen in Nederland (VRIN) en de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenverenigingen (NFK) 21

22 participeren, staat door de uitgifte van licenties garant voor de kwaliteit van het aangeboden programma. Het programma wordt op zestien locaties in Nederland uitgevoerd en uitbreiding van locaties wordt voorbereid. Informatie en locaties revalidatieprogramma Herstel & Balans:.Integraal Kankercentrum Stedendriehoek 1 Twente, telefoon: locatie: Enschede.Integraal Kankercentrum Oost, telefoon: locaties: Arnhem, Nijmegen, Ermelo.Integraal Kankercentrum Limburg, telefoon: locaties: Horn, Hoensbroek.Integraal Kankercentrum Amsterdam, telefoon: locaties: Amsterdam, Hoorn, Haarlem, Hilversum.Integraal Kankercentrum Midden Nederland, telefoon: locatie: Utrecht.Integraal Kankercentrum Leiden, telefoon: locatie: Delft.Integraal Kankercentrum Rotterdam, telefoon: locatie: Dordrecht.Integraal Kankercentrum Noord Nederland, telefoon: locatie: Groningen.Integraal Kankercentrum Zuid, telefoon: locaties: Breda, Veldhoven Over de werkgroep Vermoeidheid Bij de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenverenigingen is de werkgroep Vermoeidheid na kanker actief. De werkgroep wordt ondersteund door een adviesraad en naast de werkgroep opereert een lotgenotengroep. Doelen en activiteiten van de werkgroep Vermoeidheid zijn: Lotgenoten steunen Dat gebeurt door het beleggen van bijeenkomsten, door contact per telefoon en en door publicaties. 22

23 Organisaties die een bijeenkomst beleggen over vermoeidheid na kanker kunnen bij de werkgroep terecht als zij behoefte hebben aan een ervaringsdeskundige spreker over dit onderwerp. Onderzoek stimuleren dat de oorzaak van vermoeidheid opspoort en/of wegneemt De werkgroep hield zelf een enquête naar problemen met keurings- en bedrijfsartsen en werkgevers en was betrokken bij een NIPO-onderzoek naar vermoeidheid na kanker. Over dit onderzoek leest u meer in dit katern. (dit is het katern N.U.Extra zie van de redactie PPC) Zorgen voor maatschappelijke en medische erkenning van blijvende vermoeidheid na kanker De werkgroep schrijft artikelen in tijdschriften voor keurings- en huisartsen en treedt op bij cursussen voor deze artsen. Ook zoekt zij publiciteit voor vermoeidheid na kanker. Nazorg stimuleren De werkgroep ijvert voor nazorg die elke kankerpatiënt direct na de behandeling wordt aangeboden en die ook standaard vergoed wordt door de zorgverzekeraars. Over de NFK De Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenverenigingen (NFK) is een koepelorganisatie van 24 kankerpatiëntenorganisaties. Tien jaar geleden werd de NFK opgericht, met als doel de collectieve belangen van de aangeslóten patiëntenverenigingen te behartigen. Vermoeidheid na kanker is een belang dat de individuele belangen van de verschillende verenigingen overstijgt. Begin 2003 treedt oud-minister Els Borst aan als voorzitter van de NFK. Zij is een voorstander van meer invloed van patiëntenorganisaties op het beleid, de taakstelling en de uitvoering van de zorgsector. De NFK en haar lidorganisaties ontvangen voor hun activiteiten subsidie van de Nederlandse Kankerbestrijding/KWF. 23

24 Les in vermoeidheidsproblemen 'Vermoeidheid bij kanker; signaleren, voorlichten, helpen': dit is de titel van de onderwijsmodule waarbinnen ervaringsdeskundige Ina van den Brand een gastles presenteert voor oncologieverpleegkundigen. Doel is de verpleegkundigen meer inzicht te geven in de vermoeidheidsproblemen van kankerpatiënten, waardoor ze hen op een adequate manier kunnen verplegen. Een module die wordt aanbevolen voor alle academische ziekenhuizen. door Ina van den Brand, lid van de werkgroep Vermoeidheid. Alweer drie jaar verzorg ik een gastles voor alle groepen verpleegkundigen die deelnemen aan de module 'Vermoeidheid bij kanker; signaleren, voorlichten, helpen' in het opleidingscentrum van het Erasmus MC te Rotterdam. Twee of drie maal per jaar sta ik daar voor een groep verpleegkundigen. Aan de hand van mijn ervaringsverhaal en de kennis die ik binnen de werkgroep Vermoeidheid heb opgedaan, probeer ik hen duidelijk te maken hoe het is om te leven met vermoeidheid. Ik geef daarbij een beeld van mijn eigen leven na leukemie en een beenmergtransplantatie en van mijn leven met vermoeidheid. Ik doe dit werk met veel plezier, omdat ik het erg belangrijk vind dat juist de verpleegkundigen met wie mensen met kanker zeker in de behandelfase veel te maken hebben, enigszins begrijpen wat de vermoeidheid betekent in het dagelijkse leven. Ze zijn een belangrijke steun voor de patiënt, ook omdat ze vaak een gemakkelijker klankbord zijn dan de familie. Verpleegkundigen kunnen familie uitleg geven over de gevolgen van de ziekte en bereiden de patiënt zelf voor op veranderingen in zijn leven na kanker. Uit de reacties op deze lessen merk ik dat mijn verhaal uit de praktijk veel duidelijk maakt en een onmisbare aanvulling is op 24

1. Introductie 2. Feiten over vermoeidheid 3. Persoonlijke ervaringsverhaal 4. Tips en adviezen 5. Hulp en steun

1. Introductie 2. Feiten over vermoeidheid 3. Persoonlijke ervaringsverhaal 4. Tips en adviezen 5. Hulp en steun Thea Brouwer 1. Introductie 2. Feiten over vermoeidheid 3. Persoonlijke ervaringsverhaal 4. Tips en adviezen 5. Hulp en steun Ervaringsdeskundige kanker en vermoeidheid Nederlandse Federatie van Kankerpatiënten

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Vermoeidheid bij kanker

Vermoeidheid bij kanker Vermoeidheid bij kanker Vermoeidheid bij kanker Vermoeidheid bij kanker is een veel voorkomend probleem. Het heeft met veel verschillende dingen te maken. Door chemotherapie en radiotherapie neemt het

Nadere informatie

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U?

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? Nadine Köhle, MSc. Contactdag Stichting Olijf 3 oktober 2015 Garderen EVEN VOORSTELLEN ACHTERGROND KANKER HEB JE NIET ALLEEN! 4 ACHTERGROND IMPACT VAN DE

Nadere informatie

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven Het nazorgtraject Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven In de afgelopen periode bent u behandeld voor borstkanker. Nu uw behandeltraject is afgesloten begint het nazorgtraject. Hieronder vindt u informatie

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Onderzoek werknemers met kanker

Onderzoek werknemers met kanker Onderzoek werknemers met kanker Dinsdag 15 april 2013 Over dit onderzoek Dit onderzoek is gehouden in samenwerking met de Nederlandse Federatie voor Kankerpatiëntenorganisaties (NFK). Aan het onderzoek

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

Waar kunt u heen als u kanker hebt?

Waar kunt u heen als u kanker hebt? Oncologiecentrum Waar kunt u heen als u kanker hebt? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waar kunt u terecht als u kanker hebt?... 3 Overzicht hulpverleners binnen het Catharina Kanker Instituut... 3 Extern...

Nadere informatie

Omgaan met de ziekte. Omgaan met de ziekte

Omgaan met de ziekte. Omgaan met de ziekte Omgaan met de ziekte Omgaan met de ziekte Inhoud Omgaan met de ziekte, januari 2014 3 Inleiding 4 Invloed op mijn leven 4 Omgaan met klachten 5 In de rouw 6 Onzekerheid 7 Een ander zelfbeeld 8 Reactie

Nadere informatie

Omgaan met kanker. Moeheid

Omgaan met kanker. Moeheid Omgaan met kanker Moeheid Vermoeidheid is een veelvoorkomende bijwerking van kanker of de behandeling ervan. Ruim 60% van alle mensen zegt last van vermoeidheid te hebben, zelfs dagelijks. De vermoeidheid

Nadere informatie

AANMELDINGSFORMULIER ONCOLOGISCHE NAZORG HERSTEL & BALANS OF FYSIEKE TRAINING

AANMELDINGSFORMULIER ONCOLOGISCHE NAZORG HERSTEL & BALANS OF FYSIEKE TRAINING AANMELDINGSFORMULIER ONCOLOGISCHE NAZORG HERSTEL & BALANS OF FYSIEKE TRAINING Om in aanmerking te komen voor Oncologische Nazorg dient u het aanmeldingsformulier invullen en binnen drie weken retourneren

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Het verlies van een dierbare

Het verlies van een dierbare Het verlies van een dierbare Het Zorgpad Stervensfase is gebaseerd op de Liverpool Care Pathway for the dying patient (LCP). De LCP is door het Erasmus MC Rotterdam en het IKNL locatie Rotterdam integraal

Nadere informatie

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen Delier Informatie voor familie en betrokkenen Inleiding Op onze verpleegafdeling is een familielid, vriend(in) of kennis van u opgenomen. Tijdens uw bezoek aan de patiënt heeft u waarschijnlijk gemerkt

Nadere informatie

Psychosociale gevolgen van kanker. Wat speelt er bij kanker. 8 november 2011 8 november 2011. K.Rutgers, Centrum Amarant/THHA 1

Psychosociale gevolgen van kanker. Wat speelt er bij kanker. 8 november 2011 8 november 2011. K.Rutgers, Centrum Amarant/THHA 1 Psychosociale gevolgen van kanker Karen Rutgers van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant te Utrecht Toon Hermans Huis Amersfoort Wat speelt er bij kanker Kanker = crisis = ontreddering Kanker

Nadere informatie

Aan de slag met vermoeidheid bij kanker. Hugo Lemmens Coach Ervaringsdeskundige

Aan de slag met vermoeidheid bij kanker. Hugo Lemmens Coach Ervaringsdeskundige Aan de slag met vermoeidheid bij kanker Hugo Lemmens Coach Ervaringsdeskundige Doel & onderwerpen Het specifieke van deze vermoeidheid: Kenmerken, feiten Oorzaken, effecten Hoe zit het bij jou? Wat herken

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie

Nazorg bij vermoeidheid & kanker

Nazorg bij vermoeidheid & kanker Overzicht Nazorg bij vermoeidheid & kanker Platform Vermoeidheid Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties Datum van publicatie: december 2007 Eerste herziene versie: februari 2009 Downloaden:

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Sportief bewegen na kanker. Kanker

Sportief bewegen na kanker. Kanker Sportief bewegen na kanker Kanker Sportief bewegen na kanker...................................... Bewegen: goed en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de gezondheid en is nog

Nadere informatie

Zorg en begeleiding na de diagnose gynaecologische kanker

Zorg en begeleiding na de diagnose gynaecologische kanker Zorg en begeleiding na de diagnose gynaecologische kanker Gynaecologie Locatie Langendijk Inhoudsopgave Inleiding Diagnose kanker Schriftelijke informatie Polikliniek gynaecologie Gynaecoloog-oncoloog

Nadere informatie

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Helen Dowling Instituut: Begeleiding bij kanker voor (ex-) kankerpatienten en hun naasten: Onder andere: Individuele begeleiding Lotgenotengroepen

Nadere informatie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie FIBROMYALGIE 286 Inleiding Uw reumatoloog heeft u verteld dat u fibromyalgie hebt. Er komen ongetwijfeld veel vragen in u op. In deze folder proberen wij antwoord te geven op uw vragen. U leest meer over

Nadere informatie

Een dierbare verliezen

Een dierbare verliezen Patiënteninformatie Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en de gevoelens die u daarover kunt hebben Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en

Nadere informatie

Psychologische zorg bij kanker

Psychologische zorg bij kanker Psychologische zorg bij kanker Ik wilde weer de persoon worden voordat ik borstkanker kreeg. Het HDI heeft me hier bij geholpen Greta Gerritsen, diagnose borstkanker Psychologische zorg bij kanker Het

Nadere informatie

Oncologische revalidatie en Herstel en balans

Oncologische revalidatie en Herstel en balans Oncologische revalidatie en Herstel en balans Afdeling sportgeneeskunde Locatie Veldhoven De oncologische revalidatieprogramma s van Máxima Medisch Centrum zijn erop gericht om mensen die zijn behandeld

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Oncologische revalidatie Balans/FIT Revalidatiecentrum Breda

Oncologische revalidatie Balans/FIT Revalidatiecentrum Breda Oncologische revalidatie Balans/FIT Revalidatiecentrum Breda Door betere behandelingen hebben mensen met kanker tegenwoordig een grotere kans op genezing. Toch blijft kanker een ingrijpende ziekte die

Nadere informatie

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling FYSIOTHERAPIE Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling BEHANDELING Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling Als u te maken krijgt met kanker is dit zeer ingrijpend. Tijdens en na

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2009 pavo 0202 Inleiding Als u last heeft van een burn-out door stress op het werk kunt u de therapiegroep werkstresshantering

Nadere informatie

Bewegen tijdens de behandeling van kanker

Bewegen tijdens de behandeling van kanker Bij kunt u last krijgen van vermoeidheid en conditieverlies. Dit wordt vaak erger tijdens de behandelperiode. Ook na de behandeling kunt u last houden van vermoeidheid. Veel mensen nemen dan extra rust,

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

1 Revalidatie bij kanker

1 Revalidatie bij kanker De ziekte kanker is ingrijpend en kan uw leven flink overhoop halen. Tijdens en na de behandeling kunt u allerlei klachten krijgen. Soms gaat uw conditie achteruit. Misschien bent u moe, angstig of onzeker.

Nadere informatie

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie?

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie? Onco-move Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Ervaringen van (ex)kankerpatiënten. terugkeer naar werk. Colofoon. Nieuwsbrief

Ervaringen van (ex)kankerpatiënten. terugkeer naar werk. Colofoon. Nieuwsbrief Ervaringen van (ex)kankerpatiënten met terugkeer naar werk Colofoon Het onderzoek is uitgevoerd 1 door het Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid afdeling van het AMC en wordt gefinancierd door de

Nadere informatie

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Máxima Oncologisch Centrum (MOC) Inleiding Als u van uw behandelend arts te horen krijgt dat u kanker heeft, krijgen u en uw naasten veel informatie en emoties

Nadere informatie

Revalidatie-adviezen na operatie aan een hersentumor

Revalidatie-adviezen na operatie aan een hersentumor Revalidatie-adviezen na operatie aan een hersentumor Herstel na een hersenoperatie U bent geopereerd aan een hersentumor. In deze folder staan adviezen voor de opbouw van activiteiten en uw conditie. Opbouw

Nadere informatie

Revalidatie bij kanker

Revalidatie bij kanker Revalidatie Revalidatie bij kanker Vermoeidheid bij kanker BEHANDELING Revalidatie bij kanker Tijdens en na de behandeling van kanker kunt u allerlei klachten krijgen. Zo gaat onder andere uw conditie

Nadere informatie

Oncologische Revalidatie:

Oncologische Revalidatie: Oncologische Revalidatie: Verleden Heden - Toekomst dr. Jan Paul van den Berg, revalidatiearts Meander MC Doelstelling Oncologische Revalidatie Het verbeteren van de kwaliteit van leven van patiënten met

Nadere informatie

U heeft slokdarm kanker

U heeft slokdarm kanker U heeft slokdarm kanker en uw leven staat op zijn kop PATIËNTENGROEP SLOKDARMKANKER lotgenotencontact voorlichting belangenbehartiging U heeft slokdarmkanker, uw leven staat op zijn kop. En u heeft veel

Nadere informatie

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier)

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid/delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen vanwege een ziekte, een ongeval en/of een operatie.

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

CVS, CHRONISCHE PIJN EN ANDERE FUNCTIONELE KLACHTEN

CVS, CHRONISCHE PIJN EN ANDERE FUNCTIONELE KLACHTEN CVS, CHRONISCHE PIJN EN ANDERE FUNCTIONELE KLACHTEN DR. E.J. SULKERS, KINDERARTS ADRZ Symposium Nehalennia, 11 april 2013 MOEHEID KAN EEN SYMPTOOM ZIJN VAN EEN: - infectieziekte; - orgaanziekte (hart,

Nadere informatie

Algemene informatie. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis - Kom uit het bed -

Algemene informatie. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis - Kom uit het bed - Algemene informatie Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis - Kom uit het bed - 1 U zult misschien wel schrikken als u leest dat drie maanden na ontslag ongeveer 30% van de ouderen die behandeld

Nadere informatie

Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP)

Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Familiaire Adenomateuze Polyposis: wat nu? U bent zelf, of in uw naaste omgeving geconfronteerd met Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP), ook wel polyposis genoemd.

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Nazorg bij vermoeidheid & kanker

Nazorg bij vermoeidheid & kanker Overzicht Nazorg bij vermoeidheid & kanker Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties Datum van publicatie: december 2007 Eerste herziene versie: februari 2009 Tweede herziene versie: juni 2010

Nadere informatie

Bewegen tijdens chemotherapie (Oncomove, inleiding & instructieboekje)

Bewegen tijdens chemotherapie (Oncomove, inleiding & instructieboekje) Bewegen tijdens chemotherapie (Oncomove, inleing & instructieboekje) Inleing De behandeling van kanker kan vermoeidheid en contieverlies tot gevolg hebben. De vermoeidheid neemt meestal toe gedurende de

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Supplement informatiewijzer oncologie OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Bewegen tijdens de behandeling van kanker 2.1 Instructie 2.2 Doel 2.3 Bespreking

Nadere informatie

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Oncologie Omgaan met kanker i Patiënteninformatie Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Algemeen Het hebben van kanker kan grote gevolgen hebben voor uw leven en dat van uw naasten. Lichamelijk

Nadere informatie

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Beter voor elkaar Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Inhoud Inleiding 2 Oncologieverpleegkundigen 3 Stomaverpleegkundigen 4 Geestelijke verzorging

Nadere informatie

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep)

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Eigendom van Naam Adres Plaats Telefoonnummer Bij verlies wordt de vinder vriendelijk verzocht contact op te

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek Online Psychologische Hulp Angst & Paniek 2 Therapieland Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Angst & Paniek van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Bewegen tijdens chemotherapie

Bewegen tijdens chemotherapie Bewegen tijdens chemotherapie (Onco-move) mca.nl Inhoudsopgave Voordelen van bewegen Welke vorm van beweging? Opbouw lichamelijke activiteit Intensiteit van bewegen Borgschaal Dagboekje Adviezen: starten

Nadere informatie

KANKER EN WERK. informatie voor werkgevers. jaarlijks circa 40.000 werknemers. kans op overleving steeds groter. steeds meer mensen met kanker werken

KANKER EN WERK. informatie voor werkgevers. jaarlijks circa 40.000 werknemers. kans op overleving steeds groter. steeds meer mensen met kanker werken KANKER EN WERK informatie voor werkgevers Deze brochure biedt u als werkgever een handreiking voor het begeleiden van medewerkers met kanker. Met als doel dat uw medewerker aan het werk kan blijven. De

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Achtergrondinformatie. Hoe is het beloop van vermoeidheid na kanker? Internationale literatuur Prevalentie: uitgezet tegen tijd sinds behandeling

Achtergrondinformatie. Hoe is het beloop van vermoeidheid na kanker? Internationale literatuur Prevalentie: uitgezet tegen tijd sinds behandeling Achtergrondinformatie Ongeveer 99% van alle patiënten ervaart tijdens de behandeling van Drie maanden na de behandeling van heeft 2-4% van de ziektevrije patiënten last van ernstige Hoe is het beloop van

Nadere informatie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie Onco-Move Bewegen tijdens chemotherapie Introductie De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at.

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at. ~1~ s n a l a b n i Happy A ls ouder van een kind met een chronische ziekte weet u vast als geen ander hoe moeilijk de balans is tussen goede zelfzorg en een prettig en gelukkig leven. Om er achter te

Nadere informatie

anker Oncologische revalidatie Herstel & Balans

anker Oncologische revalidatie Herstel & Balans Fysiotherapie anker en kanker Oncologische revalidatie Herstel & Balans Fysiotherapie anker en kanker Oncologiefysiotherapie is gericht op het behandelen, trainen en begeleiden van mensen met kanker. Het

Nadere informatie

Aspecifieke klachten aan arm, nek en/of schouder 1

Aspecifieke klachten aan arm, nek en/of schouder 1 Aspecifieke klachten aan arm, nek en/of schouder 1 blijven? In de linkerkolom vindt u de verschillende onderwerpen die in deze folder behandeld worden. Door te klikken op deze items gaat u direct naar

Nadere informatie

In te vullen door de onderzoeker:

In te vullen door de onderzoeker: In te vullen door de onderzoeker: Code : Datum: Studie, het effect van podoposturale therapie zolen op chronische lage rugpijn, al dan niet gepaard gaande met een uitstralende irritatie naar de gluteaalregio

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch. Multiple Sclerose

Libra R&A locatie Blixembosch. Multiple Sclerose Libra R&A locatie Blixembosch MS Multiple Sclerose Deze folder is bedoeld voor mensen met multiple sclerose (MS) die worden behandeld bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch. Tijdens uw

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren Informatie voor kinderen, jongeren en ouders Wat staat er in deze folder? Inleiding voor ouders 1 Informatie

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding in het Laurentius ziekenhuis Deze brochure is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun

Nadere informatie

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Herstel en Balans De rol van de psycholoog Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Kanker zet je leven op zijn kop 1 Kanker, gevolgen voor de patiënt Heftige emoties. Verlies van controle

Nadere informatie

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ)

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ) Afdeling Heelkunde, locatie AZU Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ) Inleiding Na een aantal onderzoeken blijkt dat u een voorstadium van borstkanker heeft. Het medische woord hiervoor is carcinoma

Nadere informatie

NVAB-richtlijn blijkt effectief

NVAB-richtlijn blijkt effectief NVAB-richtlijn blijkt effectief Nieuwenhuijsen onderzocht de kwaliteit van de sociaal-medische begeleiding door bedrijfsartsen van werknemers die verzuimen vanwege overspannenheid, burn-out, depressies

Nadere informatie

jongeren vanaf 12 jaar

jongeren vanaf 12 jaar Na de schok... de draad weer oppakken Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar die betrokken zijn geweest bij een schokkende of ingrijpende gebeurtenis. Na de schok de draad weer oppakken Informatie voor

Nadere informatie

Zingeving op MAAT. Wat zijn de effecten van aandacht voor levensvragen en hoe meet je dat?

Zingeving op MAAT. Wat zijn de effecten van aandacht voor levensvragen en hoe meet je dat? Zingeving op MAAT Wat zijn de effecten van aandacht voor levensvragen en hoe meet je dat? Hoe maken we het hard? Aandacht voor levensvragen en ouderen in zorg en welzijn Expertisenetwerk Levensvragen en

Nadere informatie

Plus Magazine, februari 2010

Plus Magazine, februari 2010 Plus Magazine, februari 2010 Handel in angst. Zo noemt een expert de controles na kanker. Want ze zijn vaak overbodig. Artsen zouden beter naar ex-kankerpatiënten moeten luisteren en de hulp moeten bieden

Nadere informatie

Denkt u. vast te lopen. in uw werk?

Denkt u. vast te lopen. in uw werk? Denkt u vast te lopen in uw werk? Het leven kan veel van u vragen. Soms misschien teveel. Zeker als u langdurig onder druk staat of een tegenslag te verwerken krijgt. U heeft bijvoorbeeld al lange tijd

Nadere informatie

In deze folder leest u meer over het doel en de mogelijkheden van het programma en welke hulpverleners erbij betrokken zijn.

In deze folder leest u meer over het doel en de mogelijkheden van het programma en welke hulpverleners erbij betrokken zijn. Hartrevalidatie Inleiding De cardioloog, de hartfalenverpleegkundige of de ICD-verpleegkundige heeft u geadviseerd het poliklinische hartrevalidatieprogramma te gaan volgen. Het hartrevalidatie-programma

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis -Kom uit bed-

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis -Kom uit bed- Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis -Kom uit bed- VOORKOM ONNODIGE ACHTERUITGANG IN HET ZIEKENHUIS -KOM UIT BED- INLEIDING U zult misschien wel schrikken als u leest dat drie maanden na ontslag

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Hypermobiliteit

PATIËNTEN INFORMATIE. Hypermobiliteit PATIËNTEN INFORMATIE Hypermobiliteit 2 PATIËNTENINFORMATIE In deze folder willen wij de behandeling van klachten ten gevolge van hypermobiliteit in ons revalidatiecentrum toelichten. Inleiding Ten gevolge

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Herstel & Balans Revalidatieprogramma voor (ex-)kankerpatiënten

Herstel & Balans Revalidatieprogramma voor (ex-)kankerpatiënten Revalidatie Herstel & Balans Revalidatieprogramma voor (ex-)kankerpatiënten Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Kanker is een ingrijpende ziekte.

Nadere informatie

Ondersteuning bij kanker

Ondersteuning bij kanker Het bericht dat kanker is geconstateerd laat je niet onberoerd. Meestal volgt een ingrijpende tijd. Misschien komt u voor situaties te staan waar u zich geen raad mee weet, ook wanneer de behandeling al

Nadere informatie

In de put, uit de put

In de put, uit de put In de put, uit de put Ouderen In de put, uit de put Introductie Wachten tot het beter gaat? Wachten in de hoop dat het gepieker en verdriet vanzelf overgaat? In de put, uit de put 1 Veel piekeren, weinig

Nadere informatie

Revalidatie bij kanker

Revalidatie bij kanker REVALIDATIE Revalidatie bij kanker De mogelijkheden BEHANDELING Revalidatie bij kanker U kunt in het St. Antonius Ziekenhuis terecht voor verschillende revalidatieprogramma s bij kanker. Revalidatie bij

Nadere informatie

Steun voor mensen met kanker aan:

Steun voor mensen met kanker aan: vereniging voor mensen met blaas- of nierkanker Steun voor mensen met kanker aan: blaas nier nierbekken urineleider plasbuis Steun voor u Steeds meer mensen worden geconfronteerd met blaas- of nierkanker.

Nadere informatie

Back2Basic. Groepsbehandeling voor kinderen en jongeren met chronische pijnklachten op het gebied van houding en beweging

Back2Basic. Groepsbehandeling voor kinderen en jongeren met chronische pijnklachten op het gebied van houding en beweging Back2Basic Groepsbehandeling voor kinderen en jongeren met chronische pijnklachten op het gebied van houding en beweging Inleiding Chronische pijnklachten op het gebied van houding en beweging zijn pijnklachten

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie