Forensisch psychiatrische snippers (zesde herziene druk) Oei, T.I.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Forensisch psychiatrische snippers (zesde herziene druk) Oei, T.I."

Transcriptie

1 Tilburg University Forensisch psychiatrische snippers (zesde herziene druk) Oei, T.I. Publication date: 2011 Link to publication Citation for published version (APA): Oei, T. I. (Ed.) (2011). Forensisch psychiatrische snippers (zesde herziene druk). Nijmegen: Wolf Legal Publishers (WLP). General rights Copyright and moral rights for the publications made accessible in the public portal are retained by the authors and/or other copyright owners and it is a condition of accessing publications that users recognise and abide by the legal requirements associated with these rights. Users may download and print one copy of any publication from the public portal for the purpose of private study or research You may not further distribute the material or use it for any profit-making activity or commercial gain You may freely distribute the URL identifying the publication in the public portal Take down policy If you believe that this document breaches copyright, please contact us providing details, and we will remove access to the work immediately and investigate your claim. Download date: 26. aug. 2015

2 Forensisch psychiatrische snippers Prof. dr. T.I. Oei a

3 Forensisch psychiatrische snippers, Prof. dr. T.I. Oei ISBN-13: Uitgave 2011 Uitgever: Productie: Willem-Jan van der Wolf René van der Wolf / Simone Fennell Dit boek is een uitgave van: aolf Legal Publishers Postbus CB Nijmegen Tel.: Fax: Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar worden gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur(s) en uitgever. Voor het opnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken dient men zich tot de uitgever te wenden. Hoewel aan deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden de samenstellers noch WLP aansprakelijkheid voor de aanwezigheid van eventuele (druk)fouten en onvolkomenheden productie en vormgeving; WLP 2011 tekst T.I. Oei

4 Inhoudsopgave VERANTWOORDING VII VOORWOORD IX Deel I Enkele inleidende beschouwingen over psychiatrie en justitie in Nederland Wat is er aan de hand met pyromanen? 3 TBS, recidivegevaar en behandelbaarheid 9 (On)toerekeningsvatbaarheid en het forensische betrekkingssysteem 15 De geboeide gek in het gevang 23 Ik WEET, ik weet, wat jij niet weet 27 De reclassering als voor- en nazorginstantie van Rotterdamse incestplegers 33 De psychiater en het gevang 45 Het rapporteren voor de Rechtbank 51 Het middelengebruik in het snelle (weg)verkeer 57 De forensisch psychiater: intermediair tussen rechterlijke instanties en volksgezondheid 67 De forensische psychiatrie: graadmeter voor knelpunten in de samenleving 73 Enkele kanttekeningen bij het kabinetsstandpunt over Veilig en wel van de Commissie beleidsvisie terbeschikkingstelling 83 TBS en internering, actuele ontwikkelingen in België 87 iii

5 Deel II Praktische aspecten van de forensische psychiatrie De rapportagetaak van de districtpsychiater 103 Medicatie en crimineel gedrag 109 De gereguleerde toekomst van tbs: problemen en oplossingen 123 De forensische psychiatrie als dubbeldiscipline 139 Detentie(on)-geschiktheid bepalen is een justitieel forensischpsychiatrische taak 149 Pleidooi voor een afdeling Gedrags- en Neurowetenschappen bij het Nederlands Forensisch Instituut 155 Het geweten, vanuit forensisch psychiatrisch perspectief 169 Spreken en zwijgen op de zitting 183 Is de maatregel aan inflatie onderhevig? Enkele gedragskundige beschouwingen 187 Impulsief (affectief) agressief gewelddadig gedrag: resultaten van een literatuuronderzoek 197 Moeder-zoon symbiose en zedendelinquentie 211 De ontleding van de forensische psychiatrie door de generalist 279 De tbs als maatregel die in Nederland niet te bijzonder is 291 Empathie en agressie 303 Forensisch psychiatrische aspecten en de state of the art van Pro Justitia rapportage 329 Van stoornis naar delict 355 Gehechtheid, antisociale persoonlijkheidsstoornis en Pro 371 Ambivalentie in overdracht en tegenoverdracht 385 iv

6 Functiegerichte aanpak van de (forensische) borderline patiënt in het komende decennium 401 De ontkennende verdachte als onderzochte door Justitie 4101 De toename van 60+-criminaliteit in Nederland: een verkenning 419 Geluidsoverlast leidt tot steekpartij 425 Overwegingin over een psychoanalytische behandeling 433 Ambivalenties en collusies 439 Hoge bomen vangen veel wind 441 Enkele associatieve overwegingen naar aanleiding van een drievoudige zelfmoord 443 De moraliteit en de filosoof 447 De Tolbertzaak onder de loep: drugsstoornis, opzet en toerekenbaarheid 453 Verklaringsmodellen voor de ontwikkeling van individu tot persoon 463 Verantwoording auteursrechten 473 v

7 vi

8 Verantwoording eerste druk (2006) Sinds mijn aantreden als bijzonder hoogleraar forensische psychiatrie in 1993 aan de rechtenfaculteit van de Universiteit van Tilburg (toen Katholieke Universiteit Brabant) heb ik regelmatig stukjes geschreven onder meer voor Proces en Medisch Contact over actuele onderwerpen met betrekking tot de zorg- en rapportagetaak van de justitieel forensisch psychiater. Ik heb de gewoonte gehad alle artikelen die ik had geschreven zo mogelijk in een jaarlijks terugkerende syllabus te bundelen voor het onderwijs aan de juridische faculteit aan aanstaande juristen en psychologen. Het cursusjaar 2003/2004, toen ik gastcolleges gaf aan de Radboud Universiteit Nijmegen, werd mij her en der de suggestie gedaan het een en ander uit te geven. Thans is de eerste uitgave mogelijk geworden door de goede samenwerking met Willem-Jan van der Wolf, waarvoor mijn dank. Ook dank ik alle coauteurs die met mij regelmatig hun krachten hebben gegeven om dit soort stukjes te helpen schrijven. Niet ten laatste dank ik Mr. E.G.D. van Dongen, die mij als assistent terzijde stond bij het vormgeven van deze uitgave. Ik hoop dat deze uitgave in een behoefte kan voorzien voor het onderwijs aan studenten die het forensisch psychiatrisch gedachtegoed, zoals in Nederland in praktijk gebracht, willen leren kennen. Ik hou me aanbevolen voor suggesties. Karel Oei Verantwoording bij de tweede druk (2007) Naast de nodige correcties, zijn twee bijdragen over empathie verwijderd. Twee recente bijdragen over TBS in Nederland (in samenwerking met Dr. Jaap van Vliet) en in België (in samenwerking met Mr. J. Goorden), alsmede over gehechtheid (in samenwerking met Drs. Anne van den Berg en Mr. V. Verbiest)zijn aan deze bundel toegevoegd. Voor suggesties blijf ik openstaan. K.O. Verantwoording bij de derde druk (2008) Zoals te doen gebruikelijk zijn nu ook weer zetfoutjes weggehaald en de nodige aanpassingen verricht. Daarnaast zijn een paar nieuwe bijdragen toegevoegd die al elders waren verschenen (Verkeersrecht, 2000, en het congres van de International Association for Forensic Psychotherapy, Oxford, 2007). Wederom sta ik open voor eventuele suggesties. K.O. Verantwoording bij vierde druk (2009) Zetfoutjes zijn weggehaald en de nodige correcties zijn gepleegd. Een paar nieuwe bijdragen zijn toegevoegd De ontkennende verdachte als onderzochte door Justitie, die afkomstig is van het uitverkochte eerste deel van de Tilburgse bundel over forensische psychiatrie, Psychiatrie en Justitiabelen, uit 1997, en een statement voor de Nederlandse Vereniging vii

9 voor Psychiatrie over het aantal vacatures psychiater, Waarom nader onderzoek zoals dat van Schnabel uit 1982 nodig is. Zoals voorheen hou ik me aanbevolen voor suggesties. K.O. Verantwoording bij vijfde druk (2010) zetfoutjes zijn weggehaald en de nodige correcties zijn uitgevoerd. Aan het einde van de bundel zijn enkele actuele bijdragen toegevoegd. Het artikel 'Ambivalentie in overdracht en tegenoverdracht' is in de Engelse versie opgenomen. Zoals voorheen houd ik met aanbevolen voor suggesties. K.O. Verantwoording bij zesde herziene druk (2011) Ook thans zijn zetfoutjes weggehaald en de nodige correcties uitgevoerd. Aan het eind van de bundel is een aantal nieuwe bijdragen ingevoerd, waaronder een vrij uitzonderlijk relaas van een psychoanalytische behandeling gebaseerd op de indrukken en ervaringen van de analysant zelf, een zeldzaam verschijnsel binnen de literatuur over psychoanalytische behandelingen. Ik dank de analysant voor zijn openhartigheid. Het feit dat psychoanalyse als een van de oudste behandelingen op psychotherapiegebied begin 2010 uit het AWBZ-pakket is gehaald, is wellicht mede het gevolg van het feit dat er zo weinig over psychoanalytische behandelingen is geschreven in de zin van transparantie, toetsbaarheid, herhaalbaarheid en wetenschappelijke validiteit. Ik blijf me aanbevolen houden voor allerlei suggesties, en dank de velen die met mij hebben meegedacht. K.O. viii

10 Voorwoord (bij de eerste druk) In deze bundel komen onderwerpen aan de orde die een brug slaan tussen de psychiatrie en justitie, de forensische psychiatrie. De brug tussen twee geheel verschillende vakgebieden, met elk zijn eigen doelstelling, maatschappelijke oriëntatie en taal. Alleen al door de wetgeving, maar ook door de organisatievorm en de wijze van financiering vormen deze vakgebieden aparte systemen die lastig met elkaar in verband te brengen zijn. Toch bestaat de noodzaak daartoe, en wel om twee redenen. De eerste reden wordt gevormd door de klassieke forensisch psychiatrische vraagstellingen van ontoerekeningsvatbaarheid, relatie tussen psychiatrische ziekte en delict, en het voorspellen van gevaar, waarvoor juristen en psychiaters elkaar nodig hebben. De modernisering van de psychiatrie, waarbij de patiënten niet meer in een inrichting, maar in hun eigen maatschappelijke omgeving kunnen worden behandeld en begeleid, heeft geleid tot de tweede reden. Het sluiten van de psychiatrische inrichtingen heeft immers voor een deel van de patiënten averechts gewerkt. Zij kunnen niet profiteren van de vermaatschappelijking van de behandeling, raken buiten beeld van de ambulante geestelijke gezondheidszorg, vermijden de zorg, verloederen en komen op velerlei manieren in aanraking met justitie. Hierdoor zijn er in Nederland, zoals in ieder ontwikkeld land, duizenden mensen die afwisselend in beide systemen verblijven, nu eens in detentie, dan weer in een psychiatrische voorziening. Er zijn hierdoor op ieder moment duizenden gestoorden in detentie, die medisch noodzakelijke zorg behoeven. Justitie heeft daartoe in de afgelopen 15 jaar zorg- en behandelvoorzieningen moeten ontwikkelen, de klinische forensische psychiatrie. Karel Oei is de zeldzame man van beide werelden. Het is hem gelukt allerlei aspecten van de forensische psychiatrie in de vakliteratuur en de media aan de orde te stellen op een manier die zowel voor mensen die werkzaam zijn bij justitie als in de gezondheidszorg verhelderend is, en zo de samenwerking ten voordele van de patiënten bevordert. Ik kan me voorstellen dat hij ook studenten, zowel in de geneeskunde als aan de juridische faculteit, met zijn essays en beschouwingen vanuit de forensisch psychiatrische praktijk motiveert en inspireert tot professioneel kijken naar het andere gebied. Co Bleeker, psychiater Forensische Crisis Unit ( FOBA), Bijlmer Bajes Amsterdam ix

11 x

12 Deel I enkele inleidende beschouwingen over psychiatrie en justitie in nederland

13

14 Wat is er aan de hand met pyromanen? 1 Brandstichting en persoonlijkheid T.I. Oei Inleiding In 1995 werden er weer zoals iedere paar jaar wel- enkele (nu wegens het aantal en de aard) opzienbarende branden gemeld. In Ede bijvoorbeeld, maar ook in Rijswijk, Hengelo, Zutphen en Eindhoven heerste ontzetting naar aanleiding van terugkerende krantenkoppen over de gevaren voor goederen/personen en de feitelijke ravages door die branden. Geen enkele huismoeder, die boodschappen deed in het gewraakte winkelcentrum of in de buurt van de getroffen scholen en containers woonde, kon rustig blijven. Maar ook potentiële belangstellenden die slechts in hun stoutste dromen durfden fantaseren zelf dader te zijn, hielden hun adem in, als de krant er weer over schreef. In Ede bijvoorbeeld, waarbij het ging om veertig branden in korte tijd gepleegd, betrof het twee broers (men spreekt mogelijk van meer verdachten). 2 Was hier sprake van klassieke pyromanie (de ziekelijke neiging tot brandstichten), of van een nieuw verschijnsel? De tragedie is veelal groot! Zeker indien er slachtoffers bij betrokken zijn. Maar, ook indien dit niet het geval is, zijn materiële én persoonlijke schade (soms verlies van huis, have en vee) voldoende om er bij stil te staan. Wanneer ik zowel uit eigen ervaring als vanuit mijn professionele achtergrond tracht te ontrafelen, waarom zo n brand diepgaande indruk op mensen maakt, dan denk ik aan het volgende. Zou het toch niet vooral te maken hebben met enerzijds het geboeid zijn door een vlammenzee en anderzijds de angst die we als kind allemaal hebben overgehouden toen we, verkleumd, bij de haard ons onverwacht bezeerden, of dat we, met lucifers spelend niet wisten dat ze, eenmaal aangestoken, pijn konden doen? 3 1 Dit is een bewerkte versie van de voordracht die aan de KUB gehouden werd ter gelegenheid van de landelijke Wetenschapsdag (8 oktober 1995). 2 Zie Utrechts Nieuwsblad, 1 mei Zie ook Trouw, 11 oktober 1995, waarin de verdachte bekend heeft 28 branden te hebben gepleegd. Hij zou grote gedragsproblemen op school hebben gehad, en met de andere kinderen thuis om de gunsten van zijn moeder hebben gestreden. Bovendien zou hij zich opgezweept hebben gevoeld door zijn oudere broer en twee maten bij het plegen van de branden. 3 Belangwekkend is wat Bachelard erover zegt: De sociale verboden komen eerst. De natuurlijke ervaring komt pas in de tweede plaats en levert een lijfelijk bewijs, dat onverwacht is en daarom te vaag om de grondslag te kunnen vormen voor objectieve kennis. De brandwond, dat wil zeggen de natuurlijke sanctie, bevestigt de sociale verboden en toont in de ogen van het kind alleen maar de juistheid van het ouderlijk inzicht. In J. Goudsblom, Vuur en Beschaving, Amsterdam 1992, p Ik meen dan ook, dat bij kinderen, bij wie onvoldoende sociale invloed door ouders, leraren en dergelijke heeft plaatsgevonden, d.w.z. die pedagogisch 3

15 Wat is er aan de hand met pyromanen? Enkele voorbeelden Wat is eigenlijk pyromanie en wordt een brand altijd gesticht door een pyromaan? Deze vragen brengen ons in aanraking met de volgende voorbeelden. Een jongeman die, vastgelopen in zijn relatie, uit wanhoop het huis in brand stak nadat zijn vriendin hem de deur had gewezen. Hetzelfde gebeurde bij een jonge vrouw die, verbijsterd door het feit dat haar vriend de relatie verbrak in plaats van aanhaalde, haar dreigement haar woning in brand te steken, uitvoerde. In beide gevallen betrof het een gebrekkige ontwikkeling van de geestvermogens in de zin van een persoonlijkheidsstoornis en in het verlengde daarvan een pathologische relatie, waarbij afhankelijkheid en ziekelijke dweepzucht leidden tot het delict. De man werd door de rechtbank verminderd toerekeningsvatbaar geacht en veroordeeld tot gevangenisstraf en TBS met dwangverpleging, ook al omdat hij een aantal keren eerder was veroordeeld. De vrouw kreeg, omdat ze verder een blanco strafblad had, een voorwaardelijke veroordeling met de bijzondere voorwaarde dat ze zich zou laten behandelen. Ik herinner me nog goed een vereenzaamde Dominicaanse man, die altijd al een buitenbeentje was geweest; op school, in de familie en op zijn werk. Mensen vonden hem ofwel geniaal ofwel volstrekt gestoord. Hij was niet gewoon aanspreekbaar. Wanneer hem iets werd gevraagd, dacht hij dat er wat achter stak. Iedere vorm van mededogen was hem vreemd. Als het aan hem lag, konden alle honden worden afgeschoten: Ze zijn er toch alleen maar om de straten vuiler en viezer te maken. Deze man kreeg door zijn wereldvreemd gedrag problemen met zijn huisbaas, die hem dan ook de deur wees. Hij vertoefde in allerlei tehuizen voor daklozen, omdat die naar zijn zeggen tenminste nog iets voor hem deden. Na sociaal volledig te zijn vastgelopen, reageerde hij zijn rancune op de overheid af door willekeurig in brievenbussen, containers en dergelijke brandjes te stichten. Hij werd wegens een ziekelijke stoornis van de geestvermogens ontoerekeningsvatbaar geacht, en rijp bevonden voor een bevel tot plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis van ten hoogste één jaar. Voor de behandelaars een dilemma, wegens het feit dat deze man geen medicatie accepteerde, omdat hij zichzelf niet ziek achtte. Het voorbeeld uit Hengelo betrof een 22-jarige man die bekende niet alleen een groot winkelcentrum, maar al honderd branden op zijn geweten te hebben met een schade van 100 miljoen gulden. De eerste brand van de man was in 1990 in het winkelcentrum, waarbij er drie gewonden waren en vele woningen rookschade opliepen. De dader stak ook modezaken in brand. De politie betrapte hem op heterdaad bij het aansteken van een vuurtje in een container. Hij bekende verder nog vanaf 1989 tientallen branden te hebben gesticht in fietsenhokken, scholen en slooppanden. Volgens de politie bemoeilijkte de werkwijze van de verdachte diens opsporing. Hij ging na de en affectief verwaarloosd zijn, zich een antisociale persoonlijkheidsstructuur zal vormen. Deze kinderen lopen het risico om, ingeval van stigmatisering en vereenzaming, te vervallen in het stichten van branden. 4

16 Wat is er aan de hand met pyromanen? brandstichting naar huis zonder af te wachten of de poging zou slagen. Hij ging ook niet bij de brand staan kijken, zoals bij een pyromaan te doen gebruikelijk. 4 Interessant is het te zien dat er duidelijk andere mechanismen een rol spelen in het laatste voorbeeld. Er is minder sprake van een ontwikkelingsgestoorde dader, maar meer van een asociaal, agressiegestoord type, al blijft het verleden van invloed. Een adolescent die in zijn eentje te werk gaat en zijn frustraties kennelijk moeilijk de baas is, want als het moet gaat hij containers te lijf, zelfs als hij daardoor tegen de lamp loopt en gesnapt wordt. Er is reden om aan te nemen dat het zo n persoon niet alleen aan invoelingsvermogen ontbreekt, maar ook dat er sprake is van een gering verantwoordelijkheidsbesef. Op een container je ongenoegen afreageren betekent al wat, maar vervolgens op je onlustgevoelens reageren door voorwerpen van algemeen belang, zoals scholen en winkels, kapot te willen maken, is een duidelijk signaal van algemene malaise voortvloeiend uit onvrede met het bestaan als zodanig. 5 Psychiatrisch profiel van de brandstichter 6 Er zijn derhalve naar mijn mening de volgende typen brandstichters: 1. Het type persoon dat, om innerlijke conflicten te bezweren, zich zelf dupeert door zijn eigen huis en have in brand te steken. In dit geval is er sprake van een persoonlijkheidsstoornis of een ernstige karakterneurose, soms in samenhang met een ziekelijke verstandhouding, gebaseerd op afhankelijkheidsgevoelens en dweepzucht, met partner of ouders. 2. Het type persoon dat zijn frustraties afreageert door, achtereenvolgens, huizen, kantoorpanden, scholen, enzovoort in brand te steken (type 2a), in sommige gevallen voorafgegaan door of afgewisseld met, vuurtje te stoken in afvalbergen, containers, brievenbussen, het zogeheten kleine werk (type 2b). Deze personen ontlenen een zodanige bevrediging aan dergelijke acties dat ze er emotioneel even tegen kunnen, om na verloop van tijd toch weer te moeten toeslaan in een situatie van uitzichtloosheid en ontevredenheid met zichzelf en het bestaan. De personen van het type 2a hebben primair een antisociale problematiek. Het type 2b persoon vertoont daarentegen een secundaire psychopathiesering op basis van a. een mentale handicap, zoals zwakbegaafdheid en/of een psychotische stoornis, al dan niet gecompliceerd door een organisch-cerebrale afwijking, of b. een ernstige minderwaardigheidscomplex door gevoelens van afschuw ten aanzien van de eigen lichamelijke- of geestelijke kwaliteiten (lelijkheid, domheid, vunzigheid) die het gevolg zijn van het feit altijd al het zwarte schaap van de familie of lulletje rozenwater van de klas of groep te zijn geweest. 4 Trouw, 8 augustus Zie de verwevenheid van heden en verleden in helder proza bij G. Flaubert: De eerste leerschool der liefde. Amsterdam 1989, p. 209: Toch was zijn tegenwoordige geestestoestand het resultaat van dit alles, de som van al zijn vroegere belevenissen, die het hem mogelijk maakte ze terug te zien; elke gebeurtenis had tot een tweede geleid, elk gevoel was versmolten tot een idee. 6 Zie ook de monografie van M. Zeegers: Brandstichting, Arnhem

17 Wat is er aan de hand met pyromanen? Alle typen vallen in de leeftijdsgroep van jaar en betreffen in meerderheid mannen, die zich moeilijk kunnen aanpassen aan de eisen van de maatschappij, of die zich door die maatschappij afgewezen voelen. Het zijn veelal contactgestoorde en veeleisende, dwingende karakters, die geen tegenspraak dulden, en zeer snel gekrenkt zijn. 7 Hun gevoelens van onlust en rancune kunnen ze doorgaans moeilijk uiten, wat hen vaak tot het gebruik van drank en andere middelen drijft en uiteindelijk tot al dan niet impulsief pyromaan gedrag. 8 Tot besluit Brandstichting blijft, voor welke dader dan ook, een nooduitgang, een signaal dat er iets mis is. Het klassieke type van de pyromaan die vanwege verborgen erotische behoeften of frustraties branden sticht, is, als aparte groep, verwaarloosbaar klein en lijkt moeilijk te onderscheiden. 9 Er is derhalve geen sprake van een al dan niet weloverwogen keuze om zijn lustgevoelens bot te vieren in geval van brandstichting. Als zodanig is er geen dwingende reden om pyromanie te verbinden met een seksueel gefrustreerde persoonlijkheid. Brandstichting is nogal eens het gevolg van de ongecontroleerde wraakzuchtige reactie van degene die zich ten diepste gekrenkt voelt en daarmee niet in het reine kan komen, zonder dat een dergelijke daad wordt gesteld. Jaarlijks lopen de schattingen in de orde van grootte van ruim honderd verdachten van brandstichting, die gedragskundig onderzocht worden op verzoek van de rechter-commissaris. Genoemd aantal is dan nog maar een kwart van hetgeen de rechter ziet! 10 Het gedragskundig onderzoek is evenwel van groot belang bij brandstichters, omdat zij potentiële recidivisten zijn. Het is dus wenselijk dat er vaker forensisch gedragskundig onderzoek 7 Bij jeugdigen is er sprake van een gebrek aan innerlijke structuur en leiding, wat vaak resulteert in vandalistisch gedrag, zoals fikkie stoken. Gedifferentieerd dient hierbij te worden tussen brand stichten (art. 157 Sr) en een voorwerp in brand steken (art. 158, resp. 429, I Sr). Het onderscheid tussen brand stichten en iets in brand steken komt uit bij vergelijking van art. 157 met 429 1, waarbij als overtreding strafbaar is gesteld het aanleggen van vuur op zo korte afstand van gebouwen of goederen dat daardoor brandgevaar ontstaat. Hieruit blijkt dat het maken van vuur op zich zelf niet brandstichting is. 8 Er bestaan binnenbranden (in gebouwen) en buitenbranden. Van de ruim binnenbranden in 1993 was 19,7% te wijten aan brandstichting en 12,1 % aan vandalisme. Van de ruim buitenbranden was 30,6% een gevolg van brandstichting en 25,8% van vandalisme. In totaal heeft 51 % van al die branden een criminele oorzaak. Zie J.A. de Boer, Brand wordt meestal door brandstichting veroorzaakt, Beveiliging 1995, p.13. Opvallend is dat het aantal brandstichtingen in flats in 1993 ruim tweemaal zoveel is als in etagewoningen, respectievelijk eengezinswoningen, terwijl het omgekeerde het geval is met betrekking tot het aantal dodelijke slachtoffers (in eengezins-, respectievelijk etagewoningen minstens tweemaal zoveel als in flats). Zie Brandweerstatistiek, C.B.S. 1994, p. 55, respectievelijk p Zie J.A.C. van Berkel, De psycho(patho)logie van de brandstichter; een aanzet tot theorievorming op empirische grondslag, Maastricht 1994, p. 29 e.v. 10 Het aantal brandstichtingen in 1993, dat als strafzaak door de rechter werd afgedaan in de vorm van schuldigverklaring, bedroeg 414. Zie Statistisch Jaarboek 1995, C.B.S

18 Wat is er aan de hand met pyromanen? plaatsvindt in dergelijke gevallen. Wanneer er gesproken wordt van een bijzonder doel bij het oplossen van het probleem van de pyromanie, dan is dat wel dat iedere brand er een teveel is. Vandaar dat de brandstichter altijd zal moeten worden opgespoord en zo nodig behandeld, ook al is de kans dat hij opnieuw zal toeslaan, ingeval hij ouder is dan zijn veertigste, bijkans nihil Zoals dat vaak ook geldt voor drugverslaafden. 7

19 8

20 TBS, Recidivegevaar en behandelbaarheid TBS, recidivegevaar en behandelbaarheid Problemen en mogelijke oplossingen T.I. Oei Terbeschikkingstelling (TBS) is een strafrechtelijke maatregel die wordt opgelegd aan een ernstig psychisch gestoorde dader van een zwaar delict, die waarschijnlijk zonder behandeling zal recidiveren. Het probleem in Nederland op dit moment is dat er te weinig plaatsen zijn voor ter beschikking gestelden en er tegelijkertijd vaker TBS wordt opgelegd. In Nederland is de ter beschikkingstelling (TBS) een strafrechtelijke maatregel die door de rechter wordt opgelegd als de dader van een zwaar delict ernstig psychisch gestoord is en waarschijnlijk zonder verpleging/behandeling zal recidiveren. Zo n ter beschikking gestelde wordt dusdanig gevaarlijk geacht dat hij, ter beveiliging van de maatschappij, voor lange(ere) tijd vast moet zitten. TBS-waardig zijn die delicten waarop wettelijk minimaal vier jaar gevangenisstraf staat. Het gaat hier om zeer ernstige delicten die de rechtsorde schokken: moord, doodslag, verkrachting, brandstichting met slachtoffers en dergelijke. Het probleem in Nederland is op dit moment dat er te weinig plaatsen zijn voor ter beschikking gestelden en tegelijkertijd dat er vergeleken met enkele jaren geleden vaker TBS wordt opgelegd. Dit is bekend aan zowel de beleidmakers (overheid) als de behandelaars. Hetzelfde probleem, doch van een andere orde (lange(re) gevangenisstraffen en minder snelle behandeling) doet zich voor in de Verenigde Staten. Daar heeft men geen TBSinrichtingen, maar wel behandelgevangenissen. Zijn persoonlijke ervaringen hiermee besprak prof. Courtless, hoogleraar forensic science and sociology aan de universiteit van Washington DC, in zijn voordracht op een internationaal congres in s-gravenhage, waar ik deze voordracht van commentaar voorzag. 1 In deze bijdrage zal ik eerst een samenvatting geven van Courtless betoog. Daarna zal ik ingaan op de specifiek Nederlandse situatie en problematiek. De behandelgevangenis in de VS Courtless maakt gewag van het feit dat in de Verenigde Staten sinds enige tijd, hardere straffen (of zwaardere sancties) worden opgelegd aan hen die zich aan een 1 Dit artikel is het bewerkte commentaar op de voordracht van T.F. Courtless, Ph.D., ter gelegenheid van de First world conference on new trends in criminal investigation and evidence, georganiseerd door The International Network for Research on the Law of Evidence and Procedure, 4 december 1995 te s-gravenhage. De titel van de voordracht van Courtless luidde: Commitments of mentally disordered offenders, in the State of Maryland (USA); Forensic psychiatric evidence of future dangerousness versus treatment amenability. 9

21 TBS, Recidivegevaar en behandelbaarheid ernstig delict hebben schuldig gemaakt. Kennelijk worden verpleegmogelijkheden minder vaak overwogen dan langere gevangenisstraffen. In Courtless betoog komen eerst de mogelijkheden voor ernstig psychisch gestoorden in de behandelgevangenis Patuxent Institution (Maryland) aan de orde en vooral de rol van deze gevangenis sinds Het gaat over de onbeperkt lange of langdurige verpleging aldaar van ernstig gestoorde psychopaten en over delinquenten die juridisch niet krankzinnig waren, maar die uit medisch oogpunt bezien wel als zodanig kunnen worden beschouwd. Vervolgens schetst Courtless de recente veranderingen in Patuxent : daar verblijven nu meer adolescenten met minder ernstige delicten. Een van de redenen voor deze verandering is dat daders van ernstige delicten hetzij niet (meer) in behandeling worden genomen, hetzij pas na een lange detentieperiode. De reclassering komt er derhalve ook pas laat aan te pas. Deze categorie delinquenten krijgt hierdoor niet de gewenste en noodzakelijke verpleging (behandeling), met als gevolg een blijvend gevaar voor recidive. In plaats dat zij in Patuxent voor hen relevante vaardigheden aanleren, worden zij slechts in bewaring genomen en vastgehouden in de gevangenis; daar gaan zij zowel psychisch als lichamelijk achteruit. De verandering van de populatie in Patuxent is bovendien het resultaat van de thans vaker in de VS gehoorde publieke roep om genoegdoening in plaats van resocialisatie. Daarnaast is er sprake van een explosief toenemende gevangenispopulatie. Voor het voortbestaan van Patuxent wordt dan ook gevreesd, mede vanwege verdere bezuinigingen. Deze behandelgevangenis stond al niet zo sterk vanwege het gebrek aan kwaliteitstoetsing en bewaking. Behandelplannen en evaluatieve behandelmomenten ontbraken er. Courtless vindt dat daardoor een gebrek aan expertise ontstond ten aanzien van het doen van valide voorspellingen omtrent de effectiviteit van verschillende gevangenisprogramma s. Dat de soms verre van accurate voorspellingen betreffende het wel of niet bestaan van recidivegevaar vaak aanleiding gaven tot heftige onenigheid in de staf, was nog tot daar aan toe, maar dat deze vermoedelijk mede oorzaak geweest zijn van een verlies aan vertrouwen bij collegabehandelaars uit de geestelijke gezondheidszorg en beleidsmakers was moeilijk te aanvaarden. De behandelgevangenis bleek dus niet zo n succes te zijn als beleidsmakers en behandelaars hadden verwacht. Courtless voert als belangrijke reden aan de ambigue opvatting waarmee Patuxent haar activiteiten moest ontplooien. Zij had tot taak enerzijds het gedurende lange tijd vasthouden van delinquenten ter beveiliging van de maatschappij, anderzijds het verstrekken van behandeling op vrijwillige basis, gericht op resocialisatie. Een oplossing die wel tot problemen aanleiding móést geven! Natuurlijk is een en ander wel terug te voeren tot de thans meer verzakelijkte samenleving, Tot zover Courtless. Herkenbaar Ook in Nederland spelen ontwikkelingen als die in Maryland, waaronder de lange gevangenisstraffen, het toegenomen percentage jeugdige criminelen en het 10

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999 Tilburg University Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1999 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R.

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Tilburg University Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Published in: Bedrijfskunde: Tijdschrift voor Modern Management Publication date: 1991 Link to publication Citation

Nadere informatie

Tilburg University. Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1988

Tilburg University. Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1988 Tilburg University Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo Published in: De Psycholoog Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen,

Nadere informatie

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Tilburg University Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Publication date: 1980 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P.

Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P. Tilburg University Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1987 Link to publication Citation

Nadere informatie

Procrustes analyse (1) Steenkamp, J.E.B.M.; van Trijp, J.C.M.; Verhallen, T.M.M.

Procrustes analyse (1) Steenkamp, J.E.B.M.; van Trijp, J.C.M.; Verhallen, T.M.M. Tilburg University Procrustes analyse (1) Steenkamp, J.E.B.M.; van Trijp, J.C.M.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1989 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Tilburg University. Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie. Publication date: 1982

Tilburg University. Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie. Publication date: 1982 Tilburg University Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Tilburg University. Huisvuilscheidingsproeven in Nederland Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Beswa-Revue. Publication date: 1985

Tilburg University. Huisvuilscheidingsproeven in Nederland Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Beswa-Revue. Publication date: 1985 Tilburg University Huisvuilscheidingsproeven in Nederland Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Beswa-Revue Publication date: 1985 Link to publication Citation for published version (APA): Pieters,

Nadere informatie

Tilburg University Het voorkomen van merkverwarring General rights Take down policy

Tilburg University Het voorkomen van merkverwarring General rights Take down policy Tilburg University Het voorkomen van merkverwarring Hacker, T.W.F.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Tilburg University. Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1980 Link to publication Citation for

Nadere informatie

Begrip image kent in wetenschap allerlei uiteenlopende definities Verhallen, T.M.M.

Begrip image kent in wetenschap allerlei uiteenlopende definities Verhallen, T.M.M. Tilburg University Begrip image kent in wetenschap allerlei uiteenlopende definities Verhallen, T.M.M. Published in: Adformatie Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 2 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1983 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Forensisch psychiatrische snippers (zesde herziene druk) Oei, T.I.

Forensisch psychiatrische snippers (zesde herziene druk) Oei, T.I. Tilburg University Forensisch psychiatrische snippers (zesde herziene druk) Oei, T.I. Publication date: 2011 Link to publication Citation for published version (APA): Oei, T. I. (editor) (2011). Forensisch

Nadere informatie

Tilburg University. Economische psychologie Verhallen, T.M.M. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1977. Link to publication

Tilburg University. Economische psychologie Verhallen, T.M.M. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1977. Link to publication Tilburg University Economische psychologie Verhallen, T.M.M. Published in: De Psycholoog Publication date: 1977 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen, T. M. M. (1977). Economische

Nadere informatie

De invloed van preferente beschermingsaandelen op aandelenkoersen Cantrijn, A.L.R.; Kabir, M.R.

De invloed van preferente beschermingsaandelen op aandelenkoersen Cantrijn, A.L.R.; Kabir, M.R. Tilburg University De invloed van preferente beschermingsaandelen op aandelenkoersen Cantrijn, A.L.R.; Kabir, M.R. Published in: Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie Publication date: 1992 Link

Nadere informatie

Tilburg University. Deelname aan huisvuilscheidingproeven Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Toegepaste sociale psychologie 1

Tilburg University. Deelname aan huisvuilscheidingproeven Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Toegepaste sociale psychologie 1 Tilburg University Deelname aan huisvuilscheidingproeven Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Toegepaste sociale psychologie 1 Publication date: 1985 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Tilburg University. Domein-specifieke marktsegmentatie van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Handboek marketing, 3e ed.

Tilburg University. Domein-specifieke marktsegmentatie van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Handboek marketing, 3e ed. Tilburg University Domein-specifieke marktsegmentatie van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Handboek marketing, 3e ed. Publication date: 1990 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Tilburg University. Psychologisch marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Publication date: 1988. Link to publication

Tilburg University. Psychologisch marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Publication date: 1988. Link to publication Tilburg University Psychologisch marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen, T. M. M. (1988). Psychologisch marktonderzoek.

Nadere informatie

De spaarder Alessie, R.J.M.; Camphuis, H.; Kapteyn, A.; Klijn, F.; Verhallen, T.M.M.

De spaarder Alessie, R.J.M.; Camphuis, H.; Kapteyn, A.; Klijn, F.; Verhallen, T.M.M. Tilburg University De spaarder Alessie, R.J.M.; Camphuis, H.; Kapteyn, A.; Klijn, F.; Verhallen, T.M.M. Published in: Financiele advisering aan de consument Publication date: 1993 Link to publication Citation

Nadere informatie

Tilburg University. Chapters 1-7 Bouckaert, L.; Sels, A.T.H.

Tilburg University. Chapters 1-7 Bouckaert, L.; Sels, A.T.H. Tilburg University Chapters 1-7 Bouckaert, L.; Sels, A.T.H. Published in: Waarden-in-Spanning. Conflicterende Keuzen bij Zelfstandige Ondernemers, Land en- Tuinbouwers Publication date: 2001 Link to publication

Nadere informatie

Tilburg University. Publication date: 2005. Link to publication

Tilburg University. Publication date: 2005. Link to publication Tilburg University Naar een Optimaal Design voor Investeringssubsidies in Milieuvriendelijke Technieken Aalbers, R.F.T.; van der Heijden, Eline; van Lomwel, A.G.C.; Nelissen, J.H.M.; Potters, n; van Soest,

Nadere informatie

Juridische basiskennis over de maatregel TBS, oplegging en verlenging

Juridische basiskennis over de maatregel TBS, oplegging en verlenging TBS voor Dummies Juridische basiskennis over de maatregel TBS, oplegging en verlenging Auteur: Miriam van der Mark, advocaat-generaal en lid van de Kerngroep Forum TBS Algemeen De terbeschikkingstelling

Nadere informatie

Tilburg University. De portefeuillekeuze van Nederlandse huishoudens Das, J.W.M.; van Soest, Arthur

Tilburg University. De portefeuillekeuze van Nederlandse huishoudens Das, J.W.M.; van Soest, Arthur Tilburg University De portefeuillekeuze van Nederlandse huishoudens Das, J.W.M.; van Soest, Arthur Published in: De Rol van het Vermogen in de Economie. Preadviezen van de KVS Publication date: Link to

Nadere informatie

Hoe schadevergoeding kan leiden tot gevoelens van erkenning en gerechtigheid Mulder, J.D.W.E.

Hoe schadevergoeding kan leiden tot gevoelens van erkenning en gerechtigheid Mulder, J.D.W.E. Tilburg University Hoe schadevergoeding kan leiden tot gevoelens van erkenning en gerechtigheid Mulder, J.D.W.E. Published in: Nederlands Juristenblad Document version: Publisher final version (usually

Nadere informatie

Tilburg University. De Wet Gelijke Behandeling E-handtekeningen Koops, Bert Jaap. Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening

Tilburg University. De Wet Gelijke Behandeling E-handtekeningen Koops, Bert Jaap. Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening Tilburg University De Wet Gelijke Behandeling E-handtekeningen Koops, Bert Jaap Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening Publication date: 2000 Link to publication Citation for

Nadere informatie

Koerseffecten van aandelenemissies aan de Amsterdamse Effectenbeurs Arts, P.; Kabir, M.R.

Koerseffecten van aandelenemissies aan de Amsterdamse Effectenbeurs Arts, P.; Kabir, M.R. Tilburg University Koerseffecten van aandelenemissies aan de Amsterdamse Effectenbeurs Arts, P.; Kabir, M.R. Published in: Financiering en belegging Publication date: 1993 Link to publication Citation

Nadere informatie

TBS uit de gratie. K.P.M.A. Muis L. van der Geest

TBS uit de gratie. K.P.M.A. Muis L. van der Geest K.P.M.A. Muis L. van der Geest Samenvatting en conclusies in hoofdpunten In 2008 en 2009 is er sprake van een opvallende daling van het aantal tbs-opleggingen met bevel tot verpleging. Het is onwaarschijnlijk

Nadere informatie

Tilburg University. Omgaan met verschillen Kroon, Sjaak; Vallen, A.L.M.; Van den Branden, K. Published in: Omgaan met verschillen

Tilburg University. Omgaan met verschillen Kroon, Sjaak; Vallen, A.L.M.; Van den Branden, K. Published in: Omgaan met verschillen Tilburg University Kroon, Sjaak; Vallen, A.L.M.; Van den Branden, K. Published in: Publication date: 2002 Link to publication Citation for published version (APA): Kroon, S., Vallen, T., & Van den Branden,

Nadere informatie

Tilburg University. Een kenteken voor Internetters? Koops, Bert Jaap. Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening

Tilburg University. Een kenteken voor Internetters? Koops, Bert Jaap. Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening Tilburg University Een kenteken voor Internetters? Koops, Bert Jaap Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening Publication date: 2000 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Tilburg University. Internationaal marketingonderwijs Verhallen, T.M.M.; de Freytas, W.H.J. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Internationaal marketingonderwijs Verhallen, T.M.M.; de Freytas, W.H.J. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Verhallen, T.M.M.; de Freytas, W.H.J. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1992 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen, T. M. M., &

Nadere informatie

Forensisch Psychiatrisch Centrum de Kijvelanden. Over TBS

Forensisch Psychiatrisch Centrum de Kijvelanden. Over TBS Forensisch Psychiatrisch Centrum de Kijvelanden Over TBS In deze folder vertellen wij u graag meer over Forensisch Psychiatrisch Centrum de Kijvelanden en in het bijzonder over tbs. De Kijvelanden behandelt

Nadere informatie

Wie zijn onze patiënten?

Wie zijn onze patiënten? In deze folder vertellen wij u graag wat meer over Forensisch Psychiatrisch Centrum de Kijvelanden. De Kijvelanden behandelt mensen met een psychiatrische stoornis. De rechter heeft hen tbs met bevel tot

Nadere informatie

Tilburg University. De Trusted Third Party bestaat niet Koops, Bert Jaap. Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening

Tilburg University. De Trusted Third Party bestaat niet Koops, Bert Jaap. Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening Tilburg University De Trusted Third Party bestaat niet Koops, Bert Jaap Published in: Informatie : Maandblad voor de Informatievoorziening Publication date: 1999 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Zedendelicten vormen een groot maatschappelijk probleem met ernstige gevolgen voor zowel het slachtoffer als voor de dader. Hoewel de meeste zedendelicten worden gepleegd door

Nadere informatie

Tilburg University. Nekt personeelsgebrek Brabantse economie? van Schaik, A.B.T.M. Published in: Brabant Provincie Magazine. Publication date: 2000

Tilburg University. Nekt personeelsgebrek Brabantse economie? van Schaik, A.B.T.M. Published in: Brabant Provincie Magazine. Publication date: 2000 Tilburg University Nekt personeelsgebrek Brabantse economie? van Schaik, A.B.T.M. Published in: Brabant Provincie Magazine Publication date: 2000 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Geluidsoverlast leidt tot steekpartij Troelstra, J.; Kossen, M.; Niemantsverdriet, J.; Oei, T.I.

Geluidsoverlast leidt tot steekpartij Troelstra, J.; Kossen, M.; Niemantsverdriet, J.; Oei, T.I. Tilburg University Geluidsoverlast leidt tot steekpartij Troelstra, J.; Kossen, M.; Niemantsverdriet, J.; Oei, T.I. Published in: Forensisch psychiatrische snippers (zesde herziene druk) Document version:

Nadere informatie

Kinderdoding. Inhoud. Onderzoeksopzet. Aanleiding 17-10-2010. Aanleiding Onderzoeksopzet Wetgeving Resultaten Discussie. Verschil in berechting tussen

Kinderdoding. Inhoud. Onderzoeksopzet. Aanleiding 17-10-2010. Aanleiding Onderzoeksopzet Wetgeving Resultaten Discussie. Verschil in berechting tussen Kinderdoding Verschil in berechting tussen mannelijke en vrouwelijke kinderdoders Aanleiding Onderzoeksopzet Wetgeving Resultaten Discussie Inhoud E.J.C. Goetheer 13-1- Aanleiding Proefschrift A.J. Verheugt,

Nadere informatie

Rechterlijke organisatie en organisatie van de rechtspraak Barendrecht, Maurits

Rechterlijke organisatie en organisatie van de rechtspraak Barendrecht, Maurits Tilburg University Rechterlijke organisatie en organisatie van de rechtspraak Barendrecht, Maurits Published in: Nederlands Juristenblad Publication date: 2001 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

VAN REDACTIEWEGE. Levenslang en TBS: een LAT-relatie. PM Schuyt

VAN REDACTIEWEGE. Levenslang en TBS: een LAT-relatie. PM Schuyt VAN REDACTIEWEGE Levenslang en TBS: een LAT-relatie PM Schuyt Mevr. Mr. Drs. P.M. Schuyt is universitair docent straf en strafprocesrecht aan de universiteit Leiden en redacteur van dit blad. Op 14 maart

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Nadere informatie

Tilburg University. Published in: Economisch Statistische Berichten. Publication date: 2000. Link to publication

Tilburg University. Published in: Economisch Statistische Berichten. Publication date: 2000. Link to publication Tilburg University Komen we steeds meer rood te staan?. [Review of the book De Nederlandse Economie 1999, CBS - Centraal Bureau voor de Statistiek, 2000] van Schaik, A.B.T.M. Published in: Economisch Statistische

Nadere informatie

Terbeschikkinggestelden tussen wal en schip

Terbeschikkinggestelden tussen wal en schip Terbeschikkinggestelden tussen wal en schip M.A.M. Wolters * Toen mij ongeveer een half jaar geleden werd gevraagd een lezing te houden met als onderwerp "De geestelijk gestoorden tussen wal en schip",

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesaanvraag

Samenvatting. Adviesaanvraag Samenvatting Adviesaanvraag De antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) is een psychiatrische stoornis die wordt gekenmerkt door een duurzaam patroon van egocentrisme, impulsiviteit en agressiviteit.

Nadere informatie

Gezondheidsstrafrecht

Gezondheidsstrafrecht Gezondheidsstrafrecht Mr. dr. W.L.J.M Duijst Deventer 2014 Omslagontwerp: H2R creatievecommunicatie ISBN 978-90-13-12600-6 E-book 978-90-13-12601-3 NUR 824-410 2014, W.L.J.M. Duijst Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

De Tolbert-zaak onder de loep: drugsstoornis, opzet en ontoerekenbaarheid.

De Tolbert-zaak onder de loep: drugsstoornis, opzet en ontoerekenbaarheid. T.I. Oei* en E.M.C. van Nielen** De Tolbert-zaak onder de loep: drugsstoornis, opzet en ontoerekenbaarheid. In de zaak die later is gaan heten de Tolbert-zaak bracht Avi C. in augustus 2005 de twee kinderen

Nadere informatie

P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ

P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ Dilemma s bij risicotaxatie Risicotaxatie is een nieuw en modieus thema in de GGZ Veilige zorg is een illusie Hoe veiliger de zorg, hoe minder vrijheid voor

Nadere informatie

Wetboek van Strafrecht

Wetboek van Strafrecht Wetboek van Strafrecht Titel XIV. Misdrijven tegen de zeden Artikel 239 Met gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of geldboete van de tweede categorie wordt gestraft schennis van de eerbaarheid:

Nadere informatie

Tilburg University. Buitengerechtelijke kosten en eigen schuld Vranken, J.B.M. Publication date: 2008. Link to publication

Tilburg University. Buitengerechtelijke kosten en eigen schuld Vranken, J.B.M. Publication date: 2008. Link to publication Tilburg University Buitengerechtelijke kosten en eigen schuld Vranken, J.B.M. Publication date: 2008 Link to publication Citation for published version (APA): Vranken, J. B. M., (2008). Buitengerechtelijke

Nadere informatie

Verplichtingen tot ongevraagde werkzaamheden bij adviseur en notaris TjongTjin Tai, Eric

Verplichtingen tot ongevraagde werkzaamheden bij adviseur en notaris TjongTjin Tai, Eric Tilburg University Verplichtingen tot ongevraagde werkzaamheden bij adviseur en notaris TjongTjin Tai, Eric Document version: Preprint (usually an early version) Publication date: 2009 Link to publication

Nadere informatie

Werken in sph. Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli

Werken in sph. Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli Verslaafden Werken in sph Redactie: Dineke Behrend Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli 2 Verslaafden Auteur: Hans van Nes Bohn Stafleu Van Loghum Houten, 2004

Nadere informatie

Evaluatie experiment van werk naar werk tussenrapportage Visscher, K.; de Groot, M.; van Eck, S.; van Gestel, N.; van de Pas, Irmgard

Evaluatie experiment van werk naar werk tussenrapportage Visscher, K.; de Groot, M.; van Eck, S.; van Gestel, N.; van de Pas, Irmgard Tilburg University Evaluatie experiment van werk naar werk tussenrapportage Visscher, K.; de Groot, M.; van Eck, S.; van Gestel, N.; van de Pas, Irmgard Document version: Publisher final version (usually

Nadere informatie

ECLI:NL:RBUTR:2004:AR8109

ECLI:NL:RBUTR:2004:AR8109 ECLI:NL:RBUTR:2004:AR8109 Instantie Rechtbank Utrecht Datum uitspraak 23 12 2004 Datum publicatie 23 12 2004 Zaaknummer 16/028249 04 Rechtsgebieden Strafrecht Bijzondere kenmerkeneerste aanleg meervoudig

Nadere informatie

P R O J U S T I T I A

P R O J U S T I T I A Psychiatrisch onderzoek P R O J U S T I T I A betreffende de heer/mevrouw Voornamen TUSSENVOEGSEL(S) ACHTERNAAM geboren : dag maand jaar te : plaats, land verblijvend : forensisch psychiatrische instelling

Nadere informatie

De zorgplicht van scholen voor leerlingen: de praktijk

De zorgplicht van scholen voor leerlingen: de praktijk AANSPRAKELIJKHEID VAN SCHOLEN mr.dr. b.m. paijmans Aansprakelijkheid van scholen De zorgplicht van scholen voor leerlingen: de praktijk 134 Aansprakelijkheid van scholen De zorgplicht van scholen voor

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR GEWELD IN DE PSYCHIATRIE

ONDERZOEK NAAR GEWELD IN DE PSYCHIATRIE ONDERZOEK NAAR GEWELD IN DE PSYCHIATRIE FACTSHEET 1: OMVANG, AARD & GEVOLGEN VAN GEWELDSINCIDENTEN De Vrije Universiteit Amsterdam doet onderzoek naar geweld in de psychiatrie. Aan hulpverleners werkzaam

Nadere informatie

Tilburg University. Bedrijfsscholing de Wolff, C.J.; Luijkx, Ruud; Kerkhofs, M.J.M. Published in: Over - Werk: Tijdschrift van het steunpunt WAV

Tilburg University. Bedrijfsscholing de Wolff, C.J.; Luijkx, Ruud; Kerkhofs, M.J.M. Published in: Over - Werk: Tijdschrift van het steunpunt WAV Tilburg University Bedrijfsscholing de Wolff, C.J.; Luijkx, Ruud; Kerkhofs, M.J.M. Published in: Over - Werk: Tijdschrift van het steunpunt WAV Publication date: 2002 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Informatie Piet Roordakliniek. Tactus

Informatie Piet Roordakliniek. Tactus Informatie Tactus Behandelaanbod Forensische Verslavingskliniek De is een forensische verslavingskliniek en biedt behandeling aan cliënten die veelvuldig met justitie in aanraking zijn gekomen, langdurig

Nadere informatie

informatie voor cliënten en verwijzers AFPN Ambulante Forensische Psychiatrie Noord www.ggzdrenthe.nl www.afpn.nl

informatie voor cliënten en verwijzers AFPN Ambulante Forensische Psychiatrie Noord www.ggzdrenthe.nl www.afpn.nl informatie voor cliënten en verwijzers AFPN Ambulante Forensische Psychiatrie Noord www.ggzdrenthe.nl www.afpn.nl GGZ Noord-Drenthe AFPN Wanneer u problemen heeft of psychisch ziek bent, kunt u na een

Nadere informatie

Verslaving binnen de forensische psychiatrie

Verslaving binnen de forensische psychiatrie Verslaving binnen de forensische psychiatrie Minor - Werken in gedwongen kader Praktijkverdieping Docent: Paul Berkers Geschreven door: Martine Bergshoeff Edith Yayla Louiza el Azzouzi Evelyne Bastien

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer

Eindexamen maatschappijleer Opgave 3 Criminaliteit in Nederland tekst 1 2 30 3 40 4 In Nederland worden per jaar zo n vijf en een half miljoen misdrijven gepleegd. Ruim anderhalf miljoen daarvan komt ter kennis van de politie. Uiteindelijk

Nadere informatie

Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist

Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist Deel 1: Wet op de gedwongen opname Deel 2: problematisch middelengebruik Toetsing van de wet bij verslaving Geesteszieke

Nadere informatie

STOP ELECTRONISCHEWAPENS STOP GROEPSTALKING

STOP ELECTRONISCHEWAPENS STOP GROEPSTALKING Openbaar Ministerie Parket-Generaal T.a.v. De directie Postbus 20305 2500 EH Den Haag Datum: 10 oktober 2011 Betreft: Onvolkomenheden in de bewijsvoering van het Openbaar Ministerie naar de geestelijke

Nadere informatie

De Kleine Gids Mensen met een licht verstandelijke beperking 2011

De Kleine Gids Mensen met een licht verstandelijke beperking 2011 De Kleine Gids Mensen met een licht verstandelijke beperking 2011 Tekst: drs. Y. de Beer Grafische vormgeving: De Ploeg Communicatie Omslagontwerp: Reclamestudio Arthur van der Veer Advertentie acquisitie:

Nadere informatie

Tilburg University. De toename van 60+criminaliteit in Nederland Van Alphen, S.P.J.; Oei, T.I.

Tilburg University. De toename van 60+criminaliteit in Nederland Van Alphen, S.P.J.; Oei, T.I. Tilburg University De toename van 60+criminaliteit in Nederland Van Alphen, S.P.J.; Oei, T.I. Published in: Proces: Tijdschrift voor strafrechtspleging Publication date: 2008 Link to publication Citation

Nadere informatie

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting Inleiding Depressie en angst zijn veel voorkomende psychische stoornissen. Het ontstaan van deze stoornissen is gerelateerd aan een breed scala van risicofactoren, zoals genetische kwetsbaarheid, neurofysiologisch

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie Denken en intuïtie Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Denken en intuïtie Den Haag, 2015 Eerste druk, november 2015 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright

Nadere informatie

5 Samenvatting en conclusies

5 Samenvatting en conclusies 5 Samenvatting en conclusies In 2008 werden in Nederland bijna 5,2 miljoen mensen het slachtoffer van criminaliteit (cbs 2008). De meeste van deze slachtoffers kregen te maken met diefstal of vernieling,

Nadere informatie

Dokters voor de rechter

Dokters voor de rechter Dokters voor de rechter Tien jaar tuchtuitspraken in Medisch Contact Paul Rijksen Reed Business, Amsterdam Medisch Contact, Utrecht Inleiding.indd 1 Reed Business, Amsterdam 2011 Medisch Contact, Utrecht

Nadere informatie

Titel II. Straffen. 1. Algemeen. Artikel 1:11

Titel II. Straffen. 1. Algemeen. Artikel 1:11 Titel II Straffen 1. Algemeen Artikel 1:11 1. De straffen zijn: a. de hoofdstraffen: 1. gevangenisstraf; 2. hechtenis; 3. taakstraf; 4. geldboete. b. de bijkomende straffen: 1. ontzetting van bepaalde

Nadere informatie

Beperkte rol privaatrecht bij prefentiebeleid medicijnen Vranken, J.B.M.

Beperkte rol privaatrecht bij prefentiebeleid medicijnen Vranken, J.B.M. Tilburg University Beperkte rol privaatrecht bij prefentiebeleid medicijnen Vranken, J.B.M. Publication date: 2008 Link to publication Citation for published version (APA): Vranken, J. B. M., (2008). Beperkte

Nadere informatie

Zoekresultaat - inzien document. ECLI:NL:RBOBR:2015:5776 Permanente link: Uitspraak. Rechtbank Oost-Brabant

Zoekresultaat - inzien document. ECLI:NL:RBOBR:2015:5776 Permanente link: Uitspraak. Rechtbank Oost-Brabant Zoekresultaat - inzien document ECLI:NL:RBOBR:2015:5776 Permanente link: http://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ec Instantie Datum uitspraak 07-10-2015 Datum publicatie 07-10-2015 Rechtbank Oost-Brabant

Nadere informatie

Ik hoop u hiermee nog extra informatie te hebben gegeven, die misschien verduidelijkend kan werken.

Ik hoop u hiermee nog extra informatie te hebben gegeven, die misschien verduidelijkend kan werken. Dames en heren, De kliniek waar ik nu 6 jaar verblijf, heeft helaas voor een impasse gezorgd door een behandelcoördinator van de long stay afdeling, Ed Schutguns, een risico taxatie in het kader van de

Nadere informatie

Als uw kind in aanraking komt met de politie

Als uw kind in aanraking komt met de politie Als uw kind in aanraking komt met de politie Inhoud 3 > Als uw kind in aanraking komt met de politie 4 > De Raad voor de Kinderbescherming 6 > Het traject in jeugdstrafzaken 7 > Officier van justitie en

Nadere informatie

Dit vonnis is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de openbare terechtzitting van 26 maart 2013 in de zaak tegen: thans gedetineerd in de.

Dit vonnis is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de openbare terechtzitting van 26 maart 2013 in de zaak tegen: thans gedetineerd in de. vonnis RECHTBANK NOORD-HOLLAND Afdeling Publiekrecht, Sectie Straf Locatie Schiphol Meervoudige strafkamer Parketnummer: Uitspraakdatum: 8 april 2013 Tegenspraak Strafvonnis Dit vonnis is gewezen naar

Nadere informatie

Tilburg University. Naar een echte visie op het onderwijs Barendrecht, Maurits. Published in: Nederlands Juristenblad. Publication date: 2001

Tilburg University. Naar een echte visie op het onderwijs Barendrecht, Maurits. Published in: Nederlands Juristenblad. Publication date: 2001 Tilburg University Naar een echte visie op het onderwijs Barendrecht, Maurits Published in: Nederlands Juristenblad Publication date: 2001 Link to publication Citation for published version (APA): Barendrecht,

Nadere informatie

Tilburg University. Eigen woning en echtscheiding Gubbels, Nicole. Published in: Fiscaal Praktijkblad

Tilburg University. Eigen woning en echtscheiding Gubbels, Nicole. Published in: Fiscaal Praktijkblad Tilburg University Eigen woning en echtscheiding Gubbels, Nicole Published in: Fiscaal Praktijkblad Document version: Author final version (often known as postprint) Publication date: 2013 Link to publication

Nadere informatie

Niet meer depressief

Niet meer depressief Niet meer depressief Dit boek, Niet meer depressief; Werkboek voor de cliënt, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks Protocollen voor de

Nadere informatie

Naar aanleiding van het emailbericht van Caroline Hazewinkel met bijlagen d.d. 17 juli 2015, bericht ik u als volgt.

Naar aanleiding van het emailbericht van Caroline Hazewinkel met bijlagen d.d. 17 juli 2015, bericht ik u als volgt. De heer F. Wagenvoort Beleidsmedewerker NIFP Per email: f.wagenvoort@dji.minjus.nl mr. E.J.P. Nolet mr. P. Drenth mr. J.A.W. Knoester mr. A.A. van Harmelen mr. F.P. Holthuis mr. A. Klomp-Kraal mr. K.J.

Nadere informatie

Het delict als maatstaf

Het delict als maatstaf Het delict als maatstaf Methodiek voor werken in gedwongen kader Anneke Menger Lous Krechtig Hoofdstuk 1 Wat is methodiek? Begeleidingscommissie: Mw. A. Andreas Beleidsmedewerker, Reclassering Nederland

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

Een stap verder in forensische en intensieve zorg

Een stap verder in forensische en intensieve zorg Een stap verder in forensische en intensieve zorg Palier bundelt intensieve en forensische zorg. Het is zorg die net een stapje verder gaat. Dat vraagt om een intensieve aanpak. Want onze doelgroep kampt

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 1998 1999 Nr. 204 26 027 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, de Wet op de rechterlijke organisatie en enkele andere wetten met betrekking tot het

Nadere informatie

De uitvoering van het jeugdstrafrecht

De uitvoering van het jeugdstrafrecht Stelselwijziging Jeugd Factsheet De uitvoering van het jeugdstrafrecht Na inwerkingtreding van de Jeugdwet De uitvoering van het jeugdstrafrecht 1 De uitvoering van het jeugdstrafrecht 2 Inleiding Deze

Nadere informatie

Zakboek Omgaan met agressie in de spoedeisende zorg

Zakboek Omgaan met agressie in de spoedeisende zorg Zakboek Omgaan met agressie in de spoedeisende zorg Zakboek Omgaan met agressie in de spoedeisende zorg Drs. Geuk Schuur Bohn Stafleu van Loghum Houten 2010 2010 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van

Nadere informatie

Van je nachtmerries af

Van je nachtmerries af Van je nachtmerries af 2 van je nachtmerries af Dit boek, Van je nachtmerries af, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks Protocollen voor

Nadere informatie

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Majone Steketee Sandra ter Woerds Marit Moll Hans Boutellier Een evaluatieonderzoek naar zes pilotprojecten Assen 2006 2006 WODC, Ministerie van Justitie.

Nadere informatie

Mr Henk van Asselt. Werkzaam op het advocatenkantoor te Roosendaal. Strafrechtadvocaat. Lid van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten

Mr Henk van Asselt. Werkzaam op het advocatenkantoor te Roosendaal. Strafrechtadvocaat. Lid van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten Mr Henk van Asselt Werkzaam op het advocatenkantoor te Roosendaal Strafrechtadvocaat Lid van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten Jeugdstrafrecht Leeftijdscategorieën Jeugdstrafrecht: - 12

Nadere informatie

betreft: [klager] datum: 2 april 2014 Op grond van haar onderzoek overweegt en beslist de beroepscommissie als volgt:

betreft: [klager] datum: 2 april 2014 Op grond van haar onderzoek overweegt en beslist de beroepscommissie als volgt: nummer: 13/3550/GA (tussenbeslissing) betreft: [klager] datum: 2 april 2014 De beroepscommissie als bedoeld in artikel 69, tweede lid, van de Penitentiaire beginselenwet (Pbw) heeft kennisgenomen van een

Nadere informatie

Tilburg University. Bespreking van 'Werknemerscompensatie in de steigers' van Dijck, Gijs. Published in: Recht der werkelijkheid

Tilburg University. Bespreking van 'Werknemerscompensatie in de steigers' van Dijck, Gijs. Published in: Recht der werkelijkheid Tilburg University Bespreking van 'Werknemerscompensatie in de steigers' van Dijck, Gijs Published in: Recht der werkelijkheid Document version: Author final version (often known as postprint) Publication

Nadere informatie

GAMS België. GAMS België

GAMS België. GAMS België 14 15 Emoties zijn reacties op allerlei zaken die zich afspe- VGV is een uiterst pijnlijke ingreep die vaak onder len rondom ons: angst, vreugde, woede, verbazing, dwang en zonder waarschuwing wordt uitgevoerd.

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2008-I

Eindexamen maatschappijleer vwo 2008-I Opgave 1 Tbs ter discussie 1 maximumscore 2 beveiliging van de samenleving Voorbeeld van juiste toelichting bij beveiliging van de samenleving: In de tekst staat dat er steeds minder mensen uitstromen

Nadere informatie

Embargo tot 18 okt. 2012, 12.30 uur

Embargo tot 18 okt. 2012, 12.30 uur Embargo tot 18 okt. 2012, 12.30 uur Toespraak van de Nationaal rapporteur mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen mr. Corinne Dettmeijer-Vermeulen Ter gelegenheid van de aanbieding van het rapport

Nadere informatie

Tilburg University. Internationaal marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Published in: Onderzoek. Publication date: 1992. Link to publication

Tilburg University. Internationaal marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Published in: Onderzoek. Publication date: 1992. Link to publication Tilburg University Internationaal marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Published in: Onderzoek Publication date: 1992 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen, T. M. M. (1992). Internationaal

Nadere informatie

Published in: Mededelingenblad van de Nederlandse Vereniging voor Psycho-analyse

Published in: Mededelingenblad van de Nederlandse Vereniging voor Psycho-analyse Tilburg University Overwegingen over een psychoanalytische behandeling Oei, T.I. Published in: Mededelingenblad van de Nederlandse Vereniging voor Psycho-analyse Document version: Author final version

Nadere informatie

Omgaan met ziekelijke jaloezie

Omgaan met ziekelijke jaloezie Omgaan met ziekelijke jaloezie Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op de vraag

Nadere informatie

20.1 SLACHTOFFER VAN MENSELIJKE AGRESSIE

20.1 SLACHTOFFER VAN MENSELIJKE AGRESSIE 20.1 SLACHTOFFER VAN MENSELIJKE AGRESSIE In deze beknopte analyse van arbeidsgerelateerde ongevallen, gaat het over ongevallen waarbij sprake is van slachtoffers van agressie en geweld door mensen. De

Nadere informatie

Mondriaan. Mondriaan. in vogelvlucht. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid

Mondriaan. Mondriaan. in vogelvlucht. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid in vogelvlucht voor geestelijke gezondheid Colofon Tekst Concernstaf i.s.m. Afdeling Communicatie is an institute for mental health care in Limburg and is spread over more than fifty sites. This enables

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie