Hulpvraag bij amfetamineen ecstasygebruik

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hulpvraag bij amfetamineen ecstasygebruik"

Transcriptie

1 Esther Croes, Wil Kuijpers, Jan Krul, Margriet van Laar Hulpvraag bij amfetamineen ecstasygebruik Achtergrondstudie van de Nationale Drug Monitor

2

3 Esther Croes, Wil Kuijpers, Jan Krul, Margriet van Laar Hulpvraag bij amfetamineen ecstasygebruik Achtergrondstudie van de Nationale Drug Monitor Trimbos-instituut, Utrecht, 2010

4 Colofon Projectleiding Mw. dr. E.A. Croes Auteurs Mw. dr. E.A. Croes 1 Dhr. Drs. W.G.T. Kuijpers 2 Dhr. J. Krul MSc 3 Mw. dr. M.W. van Laar 1 Productiebegeleiding Ladenius Communicatie BV Omslagontwerp Ladenius Communicatie BV Productie Trimbos-instituut 1 Utrecht: Trimbos-instituut 2 Houten: Stichting Informatievoorziening Zorg (IVZ) 3 Groningen: Stichting Educare ISBN Deze uitgave is te bestellen via met artikelnummer AF0997 Trimbos-instituut Da Costakade 45 Postbus AS Utrecht T: F: , Trimbos-instituut, Utrecht. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, zonder voorafgaande toestemming van het Trimbos-instituut.

5 Leden van de wetenschappelijke raad van de NDM Dhr. prof. dr. H.G. van de Bunt, Erasmus Universiteit Rotterdam Dhr. prof. dr. H.F.L. Garretsen, Universiteit van Tilburg (voorzitter) Dhr. dr. P.G.J. Greeven, Novadic-Kentron Dhr. prof. dr. R.A. Knibbe, Universiteit Maastricht Dhr. dr. M.W.J. Koeter, AIAR Dhr. prof. dr. D.J. Korf, Bonger Instituut voor Criminologie, Universiteit van Amsterdam Mw. prof. dr. H. van de Mheen, IVO Dhr. dr. C.G. Schoemaker, RIVM Dhr. A.W. Ouwehand, Stg. IVZ Waarnemers Mw. mr. R. Muradin, Ministerie van Justitie Mw. drs. W.M. de Zwart, Ministerie van VWS Met dank aan: Gerard Alderliefste, Tibor Brunt, Guus Cruts, Nathalie Dekker, Erik van Delden, het DIMS netwerk, Peter van Dijk, André van Gageldonk, Marloes van Goor, Peter Greeven, Gerda Hellwich, Toine Ketelaars, Raymond Niesink, Ellen van Oerle, Sander Rigter, Aukje Sannen, Jeroen Wisselink, Roelof de Wit en intakers en behandelaren van VNN en Centrum Maliebaan. Leden van de wetenschappelijke raad van de NDM 3

6 Inhoudsopgave Samenvatting 7 1 Inleiding 11 2 Omvang en aard van ecstasy- en amfetaminegebruik 13 3 De samenstelling van amfetamine en ecstasy 27 4 Effecten van amfetamine en ecstasy 31 5 Risico s van amfetamine- en ecstasygebruik 37 6 Behandeling van amfetamine- en ecstasyafhankelijkheid 55 7 Hulpvraag in de reguliere verslavingszorginstellingen 65 8 Hulpvraag van ecstasy- en amfetaminegebruikers op grootschalige dance-evenementen 87 9 Discussie en conclusies 101 Referenties 109 Bijlage 1 Methamfetamine 117 Bijlage 2 Qat 121 Bijlage 3 ADHD medicatie 123 Bijlage 4 Kenmerken en hulpbehoefte van forse amfetamineen ecstasygebruikers 127 Inhoudsopgave 5

7

8 Samenvatting Amfetamine en ecstasy zijn chemisch verwante drugs met een stimulerende en bewustzijnsveranderende werking. Ecstasy is vooral populair onder jongeren en jongvolwassenen en het gebruik is sterk gelieerd aan het uitgaanscircuit. Amfetamine kent een relatief grote populariteit in alternatieve subscenes en wordt daarnaast door bepaalde groepen gebruikt vanwege de prestatieverhogende eigenschappen van het middel. Ondanks de populariteit van deze beide -in potentie verslavende- middelen, blijft de hulpvraag bij de reguliere verslavingszorg vanwege een probleem gerelateerd aan het gebruik relatief beperkt. Dit rapport onderzoekt de vraag waarom er in de verslavingszorg maar weinig cliënten zijn met probleemgebruik van amfetamine of ecstasy. Het eerste deel van het rapport bestaat uit inleidende teksten die de achtergrond beschrijven waartegen de hulpvraag moeten worden bezien. Deel 2 schetst het profiel van amfetamine- en ecstasygebruikers en hun hulpvraag in Nederland en maakt daarbij gebruik van twee bronnen: LADIS/IVZ voor een beschrijving van cliënten in de reguliere verslavingszorg; en Stichting Educare voor de acute hulpvraag op grootschalige evenementen. Na een inleidend hoofdstuk worden in hoofdstuk 2 epidemiologische gegevens gepresenteerd over omvang en aard van het ecstasy- en amfetaminegebruik, achtereenvolgens in de algemene bevolking en in groepen van uitgaande jongeren en jongvolwassenen. Het allergrootste deel van de algemene Nederlandse bevolking heeft geen ervaring met het gebruik van een van deze middelen en voor het merendeel van de personen die het middel wel eens hebben gebruikt was dit slechts een eenmalig of kortdurend experiment. Vergeleken met de rest van Europa is het gebruik van ecstasy in Nederland relatief hoog. Daarentegen ligt het gebruik van amfetamine in Nederland lager dan in de meeste andere Europese landen. Het gebruik onder Nederlandse uitgaande jongeren is substantieel hoger dan in de algemene bevolking, hoewel na een piek eind jaren negentig uitgaande jongeren hun gebruik van amfetamine en ecstasy gemiddeld genomen enigszins hebben gematigd. Het hoofdstuk sluit af met een aantal opmerkingen over gebruikscarrières en de motieven die meespelen in het doorgaan of juist stoppen met amfetamine- en ecstasygebruik. Hoofdstuk 3 geeft achtergrondinformatie over de samenstelling van amfetamine en ecstasy op de Nederlandse illegale markt. De samenstelling van beide middelen heeft in de afgelopen jaren sterke schommelingen laten zien, waarbij vooral in 2008 en de eerste helft van 2009 het gehalte aan amfetamine en MDMA (de werkzame stof in ecstasy) in de monsters lager was dan in voorgaande jaren. Soms bevatten de monsters geen enkel psychoactief bestanddeel, maar in de meeste gevallen werd een andere farmacologisch actieve stof toegevoegd, waardoor de effecten soms moeilijk voorspelbaar zijn. Samenvatting 7

9 Hoofdstuk 4 gaat in op de farmacologische effecten van amfetamine en ecstasy. Beide middelen hebben effect op neurotransmitters in de hersenen, overdrachtsstoffen die prikkels tussen zenuwen overbrengen. Het effect van amfetamine is het grootst op het dopaminerge en noradrenerge systeem, waarbij amfetamine ervoor zorgt dat deze stoffen langer in de zenuwspleten aanwezig blijven zodat de zenuwen langer prikkels afgeven. Het acute effect van amfetaminegebruik is een verhoogde waakzaamheid en alertheid. Ecstasy (of beter gezegd het werkzame bestanddeel MDMA) heeft vooral invloed op het serotonerge en dopaminerge systeem. De verhoogde serotonineactiviteit veroorzaakt het bekende entactogene effect (sterk gevoel van verbondenheid met andere mensen); dopamine heeft een stimulerend effect. In het hoofdstuk wordt ingegaan op de snelheid en duur van de effecten, de gebruikelijke dosis, het optreden van tolerantie bij vaker gebruik en de optredende gewenste en ongewenste effecten door het gebruik van deze stimulantia. De risico s van amfetamine- en ecstasygebruik worden beschreven in hoofdstuk 5. De lichamelijke complicaties direct aansluitend aan het gebruik zijn over het algemeen mild, maar in uitzonderingsgevallen kunnen levensbedreigende ontregelingen van verschillende systemen optreden. Berucht zijn oververhitting (hyperthermie), inwendige uitdroging (hyponatriëmie), ernstige stoornissen in de circulatie en leverfalen. Deze stoornissen kunnen op hun beurt weer leiden tot stollingsstoornissen, massale spierafbraak, uitval van de nierfunctie en de dood. Het optreden van dergelijke ernstige complicaties is onvoorspelbaar en kan al optreden na een enkele dosis. Individuele en omgevingsfactoren spelen hierbij een rol. Volgens cijfers uit de Doodsoorzakenstatistiek van het CBS overlijden in Nederland jaarlijks meerdere personen door het gebruik van psychostimulantia. Ook uit onderzoek van het Nederlands Forensisch Instituut blijkt dat in meerdere gevallen per jaar het overlijden direct kan worden toegeschreven aan amfetamine- of ecstasygebruik. In de periode betrof het 38 direct aan amfetamine- of ecstasygebruik gerelateerde gevallen, en nog eens 32 die een andere doodsoorzaak hadden, maar waarbij amfetamine of ecstasy wel een rol speelde. Bij een gematigd, recreatief gebruik van beide middelen lijkt de kans op blijvende en aantoonbare schade klein. Bij langdurig en fors gebruik kunnen structurele veranderingen in de hersenen ontstaan met als gevolg functionele beperkingen, vooral op het gebied van de uitvoerende hersenfuncties. Deze kunnen lang aanhouden, maar het is niet bewezen dat de structurele hersenschade blijvend is. Vergeleken met niet-drugsgebruikers zijn de meest consistente bevindingen onder ecstasygebruikers een vermindering van het geheugen en zelfgerapporteerde depressie en impulsiviteit. Hoewel de meeste resultaten wel in dezelfde richting wijzen, zijn de chronische effecten op het psychologisch functioneren gemiddeld genomen gering. Het is momenteel nog onduidelijk wat de relevantie van de bevindingen is, zowel op populatieniveau als voor de individuele gebruiker, en welke impact zij hebben op het dagelijks leven of de kwaliteit van leven. Bij langdurig gebruik bestaat ook het risico op afhankelijkheid, of verslaving. Langdurig gebruik van amfetamine kan leiden tot chronische ondervoeding en lichamelijke uitputting of schade aan hart en vaten en het zenuwstelsel. 8 Hulpvraag bij amfetamine- en ecstasygebruik

10 In hoofdstuk 6 valt te lezen dat de behandeling van chronische amfetamine- en ecstasyproblemen (zoals afhankelijkheid) voornamelijk bestaat uit psychosociale interventies, die soms medicamenteus worden ondersteund. Er is nog geen bewezen effectieve medicamenteuze behandeling voor amfetamine- of ecstasyafhankelijkheid. Uit de wetenschappelijke literatuur blijkt dat cognitieve gedragsinterventies waarin op enigerlei wijze een vorm van contingency management wordt gebruikt tot nu toe het meeste resultaat geeft, zowel in het verminderen van voortijdige uitval als het verminderen van het (bij) gebruik van amfetamine. In Nederland worden geen specifiek op amfetamine- of ecstasyproblemen gerichte behandelingen aangeboden, maar zijn er algemene programma s gericht op verslaving. Daarbij volgt het aanbod van interventies in de verslavingszorg het zogeheten stepped care -principe. De cliënt krijgt, afhankelijk van de ernst en complexiteit van de problematiek, in de eerste plaats de zorg aangeboden die het beste past bij zijn problemen, het minst intensief is en waarvan toch wordt verondersteld dat deze het hoogst haalbare behandeldoel oplevert. De Leefstijltraining is een programma dat past binnen een stepped care benadering. Naast het reguliere aanbod vanuit de verslavingszorginstellingen komt er ook toenemend aandacht voor behandeling via het internet en in privéklinieken. Een andere recente ontwikkeling is de oprichting van het Landelijk Spreekuur Partydrugs. Hier kunnen (ex-)gebruikers terecht met aanhoudende, vaak onbegrepen klachten. Doorgaans hebben zij geen middelenafhankelijkheid. Met hoofdstuk 7 begint ook het tweede deel van dit rapport over de hulpvraag. Het hoofdstuk beschrijft dat cliënten met een aan amfetamine of ecstasy gerelateerd probleem een beperkt aandeel hebben in de reguliere verslavingszorg en dat zij op een aantal kenmerken afwijken van de gemiddelde cliënt. Ondanks een verdrievoudiging in de afgelopen tien jaar van het absolute aantal hulpvragen vanwege amfetaminegebruik is in nog geen twee procent van alle gevallen in de verslavingszorg dit middel het hoofdprobleem. De stijging lijkt in 2008 tot staan gekomen. De hulpvraag vanwege een primair probleem met ecstasy is minder dan een half procent van het totaal en schommelt al jaren tussen de 200 en 300 gevallen. Bij tweederde van de cliënten met een amfetamineprobleem speelt ook een probleem met een ander middel. Meestal is dit alcohol, maar cannabis en snuifcoke zijn ook frequent onderdeel van de meervoudige problematiek rond amfetaminegebruik. In de helft van deze gevallen van meervoudige problematiek wordt amfetamine als het belangrijkste middel beschouwd. Ecstasy wordt zelden als hoofdprobleem gezien maar speelt wel relatief vaak mee als secundair probleem naast het probleemgebruik van een ander middel. Hulpvragers met een primair amfetamine- of ecstasyprobleem zijn jonger dan de gemiddelde hulpvrager in de verslavingszorg. De helft van de cliënten met amfetamine als hoofdprobleem is jonger dan 25 jaar en bij ecstasy is dat ruim 60 procent. Van de overige cliënten in de verslavingszorg is daarentegen slechts 10 procent jonger dan 25 jaar. Meer dan 90 procent van de cliënten met een primair amfetamine- of ecstasyprobleem is autochtoon. Ecstasycliënten vallen op omdat zij relatief weinig op eigen initiatief naar de verslavingszorg zijn gestapt; cliënten met een primair ecstasyprobleem komen opvallend vaak via justitie in de verslavingszorg terecht. Samenvatting 9

11 Hoofdstuk 8 presenteert cijfers over acute gezondheidsverstoringen die tussen 2006 en 2008 op de eerstehulppost van 33 grootschalige evenementen werden behandeld. Van de ongeveer bezoekers meldden zich op de eerstehulppost, van wie 609 aangaven ecstasy of amfetamine te hebben gebruikt. Het betrof voor het allergrootste deel milde en aspecifieke gezondheidsverstoringen; een oorzakelijke relatie tussen het gebruik van amfetamine of ecstasy en de gezondheidsverstoring was meestal niet eens te bepalen. Anderzijds onderstrepen de gegevens uit dit hoofdstuk opnieuw dat het gebruik van ecstasy en amfetamine niet gevaarloos. Bij negen aan ecstasy- en amfetaminegebruik gerelateerde gevallen bleek het medisch noodzakelijk om de patiënt door te verwijzen naar het ziekenhuis. Deze patiënten hadden een fractuur of een combinatieletsel, aanhoudende bewusteloosheid, een psychiatrisch beeld, of waren onwel geworden zonder dat de oorzaak daarvoor kon worden gevonden. Er deden zich geen incidenten voor met dodelijke afloop. Het laatste hoofdstuk legt enkele verbanden tussen de eerder beschreven bevindingen. Dit hoofdstuk eindigt met een aantal aanbevelingen, waarbij geadviseerd wordt om, gezien de verschillen in problematiek tussen amfetamine- en ecstasygebruikers, beleid op twee sporen uit te zetten. De kans op afhankelijkheid lijkt bij amfetaminegebruik groter en in recente jaren is een duidelijke stijging in de hulpvraag gezien. Het hulpaanbod voor deze groep zou zich dan ook vooral kunnen richten op (toeleiding naar) behandeling van afhankelijkheid of anderszins probleemgebruik. Ecstasygebruikers komen vooral bij de hulpverlening met acute klachten tijdens of direct na het gebruik. Het beperken van de acute risico s lijkt voor deze groep prioriteit te hebben. 10 Hulpvraag bij amfetamine- en ecstasygebruik

12 1 Inleiding Amfetamine (straatnamen: speed, pep ) en ecstasy ( XTC ) zijn psychoactieve stoffen die worden gebruikt vanwege hun stimulerende en bewustzijnsveranderende werking. Beide hebben een reputatie als dans- of uitgaansdrug. Daarnaast wordt amfetamine in bepaalde groepen gebruikt als prestatieverhogend middel, vooral in beroepen die een groot uithoudingsvermogen of grote krachtsinspanning vereisen (zoals vrachtwagenchauffeurs, vleesindustrie, land- en tuinbouw), of artistieke beroepen waar amfetamine het heldere denken zou stimuleren. Het gebruik van ecstasy is vooral populair onder jongeren en jongvolwassenen. De opkomst en het gebruik van het middel zijn sterk gerelateerd aan het muziekgenre dance, dat in de jaren tachtig opkwam en zich ontwikkelde uit de disco en elektronische muziek zoals house, techno en garage. Het gebruik van ecstasy op dancefeesten is omvangrijk, al zijn de verschillen tussen feesten groot (zie hoofdstuk 8). Aangezien meer dan 13 procent van de Nederlandse jarigen minimaal eens per jaar een dancefeest bezoekt, is het niettemin duidelijk dat het gebruik van ecstasy in deze (kwetsbare) leeftijdsgroep relatief hoog is (KPMG, 2002). Amfetamine is vergeleken met ecstasy en cocaïne minder populair maar sleutelfiguren in het uitgaansleven signaleren in de afgelopen jaren een toename van het gebruik onder jongeren in niet-stedelijke gebieden (Nabben et al., 2008). Wetenschappelijk onderzoek geeft aan dat ecstasygebruik op lange termijn sommige hersenfuncties negatief kan beïnvloeden, al is de discussie over de ernst van de afwijkingen en de rol van andere factoren nog niet afgerond. Ecstasy kan ook andere (acute) gezondheidsproblemen veroorzaken, in zeldzame gevallen met dodelijke afloop. Ondanks het wijdverbreide gebruik en de mogelijk schadelijke gevolgen blijft de hulpvraag binnen de reguliere verslavingszorg in verband met ecstasygebruik beperkt. Eén van de mogelijke oorzaken voor deze beperkte hulpvraag is het geringe verslavingsrisico van ecstasy. Voor amfetamine geldt deze relatief beperkte hulpvraag ook, echter in mindere mate. Het aantal gebruikers van amfetamine is lager en het aandeel hulpvragers groter dan onder ecstasygebruikers, waarbij er tevens in de afgelopen jaren een duidelijke stijging waarneembaar was. De hierboven geschetste ontwikkelingen rond het gebruik van ecstasy en amfetamine vormen aanleiding voor een NDM achtergrondstudie waarin de hulpvraag wegens amfetamine- of ecstasygebruik het centrale thema is. De studie begint met inleidende teksten over de achtergrond waartegen de hulpvraag in Nederland moet worden bezien: in hoofdstuk 2 de omvang en aard van het gebruik van beide middelen, in hoofdstuk 3 de samenstelling van amfetamine- en ecstasypillen en -poeders op de Nederlandse markt, in de hoofdstukken 4 en 5 de effecten van beide middelen en de risico s die 1 Inleiding 11

13 kleven aan het gebruik en hoofdstuk 6 tenslotte bevat een beknopte samenvatting over de behandeling van afhankelijkheid van amfetamine of ecstasy. Deze hoofdstukken zijn gebaseerd op de (wetenschappelijke) literatuur. In de twee volgende hoofdstukken staat de hulpvraag bij de verslavingszorg en op dance-evenementen centraal. In hoofdstuk 7 wordt een profiel geschetst van ecstasy- en amfetaminegebruikers die de afgelopen vijf jaar een beroep deden op de verslavingszorg. In hoofdstuk 8 volgt een analyse van de vraag naar medische eerste hulp op grootschalige evenementen waarin amfetamine- of ecstasygebruik een rol speelt. Tenslotte worden in het laatste hoofdstuk de bevindingen uit de voorgaande hoofdstukken geïntegreerd, met als centraal thema de vraag waarom in Nederland relatief weinig amfetamine- of ecstasygebruikers behandeling zoeken. 12 Hulpvraag bij amfetamine- en ecstasygebruik

14 2 Omvang en aard van ecstasyen amfetaminegebruik Ecstasy heeft vanwege de combinatie van entactogene (contactbevorderende) en stimulerende effecten de reputatie van meest populaire party- of dansdrug verworven. Het gebruik van ecstasy in de algemene bevolking in Nederland lijkt weliswaar over zijn hoogtepunt uit de jaren negentig heen te zijn maar is, bezien in internationaal perspectief, nog steeds hoog. Amfetamine is minder populair dan ecstasy, zowel onder de algemene bevolking als onder uitgaande jongeren, en vergeleken met andere landen is het amfetaminegebruik in Nederland laag. Het middel wordt soms beschouwd als een tweederangs stimulant (Nabben et al., 2007). Het gebruik is relatief populair in alternatieve subscenes, zoals de underground, techno scene, en onder psychonauten. Daarnaast wordt amfetamine, vaker dan ecstasy, gebruikt tijdens doordeweekse werkzaamheden. De afgelopen jaren waren er signalen voor een toenemende belangstelling onder plattelandsjongeren. Onder de problematisch drugsgebruikers speelt ecstasygebruik geen, of hooguit een bijkomende, rol en amfetaminegebruik een bescheiden rol. In 2.1 beschrijven we het gebruik in de algemene bevolking en onder scholieren. Dit betreft onderzoek op basis van een representatieve steekproef. Dit geeft een beeld van de omvang van het gebruik, hoewel in algemeen bevolkingsonderzoek juist risicogroepen nogal eens ontbreken (personen die langere tijd in een instelling verblijven, spijbelaars). Een ander nadeel is dat de aantallen drugsgebruikers vaak te klein zijn voor het in kaart brengen van kenmerken van drugsgebruikers en patronen van gebruik, zeker als het om middelen gaat die minder populair zijn. De meeste respondenten zijn immers niet-drugsgebruiker. In 2.2 wordt daarom ingezoomd op onderzoek onder groepen van uitgaande jongeren en jongvolwassenen, die doorgaans meer ervaring hebben met middelengebruik dan de doorsnee bevolking. Respondenten aan dit soort onderzoek worden doorgaans geworven op de uitgaanslocaties zelf, aangezien er geen steekproefkader van de uitgaande bevolking is waaruit deelnemers aselect benaderd kunnen worden. Bij dergelijke gelegenheidssteekproeven worden bijvoorbeeld alle, of elke zoveelste, bezoekers van een club of party benaderd voor het onderzoek. Bedacht moet worden dat de resultaten sterk zijn gekoppeld aan de setting en methode van werving. Ook is het percentage mensen dat uiteindelijk echt deelneemt in dit type onderzoek vaak nog lager dan in bevolkingsonderzoek. Dat kan enige vertekening geven van de resultaten. De uitkomsten geven daarom geen precieze schattingen van prevalenties maar beschrijven wel kenmerken van gebruikers en aspecten van gebruikspatronen. In 2.3 wordt ingegaan op de carrières van ecstasy- en amfetaminegebruikers en motieven om te stoppen of door te gaan. 2 Omvang en aard van ecstasy- en amfetaminegebruik 13

15 2.1 Gebruik in de algemene bevolking Omvang van het ecstasy- en amfetaminegebruik Het Nationaal Prevalentie Onderzoek middelengebruik uit 2005 liet zien dat 4,3 procent van de algemene bevolking van jaar ooit ecstasy had gebruikt (Rodenburg et al., 2007). Ruim 1 procent had het afgelopen jaar nog ecstasy genomen (gedefinieerd als recent gebruik) en 0,4 procent de afgelopen maand (actueel of huidig gebruik). Het allergrootste deel van de Nederlandse bevolking heeft dus geen ervaring met ecstasy, en voor het merendeel van de personen die het middel wel eens hebben gebruikt geldt dat dit experimenteel of kortdurend was. Het percentage mensen dat ooit of pas nog ervaring had met amfetamine was ongeveer twee keer kleiner. In 2005 had 2,1 procent van de algemene bevolking ooit amfetamine gebruikt; 0,3 procent deed dit nog in het afgelopen jaar en 0,2 procent in de afgelopen maand. Omgerekend naar de bevolking van jaar waren er in 2005 circa 40 duizend actuele ecstasygebruikers en 21 duizend actuele amfetaminegebruikers. Nieuwe cijfers over het aantal ecstasy- en amfetaminegebruikers komen in 2011 beschikbaar. Er zijn ook cijfers over drugsgebruik onder scholieren. Gegevens over de omvang van middelengebruik in deze groep zijn van belang vanwege de gevoelige fase van jongeren voor middelengebruik, zowel op biologisch als op sociaal en psychologisch gebied. Van de jarige scholieren van het voortgezet onderwijs had in ,9 procent ervaring met ecstasy en 1,8 procent met amfetamine (Monshouwer et al., 2008). Actueel gebruik kwam voor onder respectievelijk 0,7 en 0,8 procent van de scholieren van jaar. Onder kwetsbare groepen, zoals volwassen en jeugdige dak- en thuislozen, gedetineerden en diverse groepen probleemjongeren is het amfetaminegebruik over het algemeen hoger dan onder leeftijdgenoten in de algemene bevolking. Vergeleken met het gebruik van cannabis, cocaïne en opiaten door deze groepen blijft het amfetaminegebruik echter (zeer) beperkt. Dit geldt ook voor ecstasy (Van Laar et al., 2010). Kenmerken van gebruikers Uit het Nationaal Prevalentie Onderzoek middelengebruik uit 2005 blijkt dat de gemiddelde, recente ecstasygebruiker 28 jaar oud is, iets ouder dan in 1997 (25 jaar) en ouder dan de gemiddelde, recente amfetaminegebruiker (26 jaar). Kenmerken van actuele gebruikers zijn niet beschikbaar vanwege te kleine aantallen in de steekproef. Het Nationaal Prevalentie Onderzoek middelengebruik levert meer gegevens over ooitgebruikers. Deze groep bevat voor een belangrijk deel personen die in het verleden eens of enkele keren hebben geëxperimenteerd met gebruik van het middel. Voor inzicht in de huidige omvang van het probleem is deze groep dus minder interessant. Uit het Nationaal Prevalentie Onderzoek blijkt dat mannen vaker ervaring hebben met ecstasy dan vrouwen (ooitgebruik 6,6% versus 2,1%) en jongeren vaker dan ouderen (ooitgebruik 14 Hulpvraag bij amfetamine- en ecstasygebruik

16 door 5,1% van de jarigen en 7,1% van de jarigen versus 0,9% van de jarigen) (Rodenburg et al., 2007). Het relatief geringe ooitgebruik in de oudere bevolkingsgroepen weerspiegelt een generatie-effect, omdat ecstasy vooral in omloop is in de jongeren- en jongvolwassenencultuur en het middel pas in de jaren tachtig op de markt kwam. De gemiddelde leeftijd van het eerste gebruik in het Nationaal Prevalentie Onderzoek was 22.2 jaar (in de totale steekproef van jarigen). Voor jongeren (15-24 jaar) was de gemiddelde leeftijd van eerste gebruik 17 jaar. Het ooit gebruikt hebben van ecstasy is een stedelijk fenomeen. In de verstedelijkte gebieden had 9,6% van de bevolking ooit ecstasy gebruikt, in de niet-verstedelijkte gebieden 1,7%. Ook amfetamine is vaker ooit gebruikt door mannen dan door vrouwen (respectievelijk 3,2% en 1,0%) en de gebruikers zijn vaker afkomstig uit de stad. Er zijn geen duidelijke verschillen in het ooitgebruik tussen leeftijdscategorieën. Trends in het ecstasy- en amfetaminegebruik Tussen 1997 en 2001 nam het percentage recente gebruikers van ecstasy in de algemene Nederlandse bevolking licht toe van 0,8 naar 1,1% en bleef in 2005 op het zelfde niveau (1,2%). Het actuele ecstasygebruik is echter nauwelijks veranderd (0,3-0,4%; Rodenburg et al., 2007). Het amfetaminegebruik in de algemene bevolking bleef tussen 1997 en 2005 vrijwel ongewijzigd. Onder scholieren van het voortgezet onderwijs bereikte het gebruik van ecstasy en amfetamine in 1996 een piek om vervolgens in 1999 weer te dalen. Tussen 1999 en 2007 was sprake van een verdere geringe daling of stabilisering (Monshouwer et al., 2008). Internationale verschillen In heel Europa hebben naar schatting 10 miljoen mensen van jaar ooit ecstasy geprobeerd en 12 miljoen mensen amfetamines. Het aantal recente gebruikers is 2,5 miljoen ecstasygebruikers en 2 miljoen amfetaminegebruikers, van wie driekwart tussen 15 en 34 jaar oud is. Tabel 2.1 geeft ter vergelijking een overzicht van het ecstasygebruik in de algemene bevolking in Nederland, de EU (gemiddelde en uiterste waarden), de Verenigde Staten en Australië. De tabel geeft het percentage inwoners dat ooit in het leven en in het afgelopen jaar aangeeft het middel te hebben gebruikt. Met een slag om de arm vanwege methodologische verschillen tussen studies suggereren de gegevens dat het ecstasygebruik in Nederland vergeleken met het Europese (gewogen) gemiddelde relatief hoog is. Toch behoort Nederland nog niet tot de zes Europese lidstaten met de hoogste prevalenties. Het percentage recente ecstasygebruikers is het hoogst in het Verenigd Koninkrijk en Letland (1,5%), Slowakije (1.6%), Estland (1.7%), en Tsjechië (3.5%). Het recente gebruik is onder Australiërs bijna drie keer hoger dan in Nederland. Uit tabel 2.1 valt ook op te maken dat zowel het ooitgebruik als het recent gebruik van amfetamines in Nederland lager ligt dan het gemiddelde in Europa, de VS en Australië. In een aantal van deze landen speelt ook het gebruik van methamfetamine 2 Omvang en aard van ecstasy- en amfetaminegebruik 15

17 een significante rol, zoals de Verenigde Staten, Tsjechië en Slowakije. In Europa wordt het hoogste amfetaminegebruik gezien in het Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Spanje en Noorwegen. Landen met een laag gebruik zijn Portugal, Frankrijk en Griekenland. Ook Nederland hoort tot de landen met een relatief laag amfetaminegebruik. Tabel 2.1 Percentage gebruikers van ecstasy en amfetamine in de algemene bevolking van Nederland, Europa, de VS en Australië Ecstasy (%) Amfetamine (%) Ooit Recent Ooit Recent Nederland (15-64 jaar) 4,3 1,2 2,1 0,3 EU-15 (15-64 jaar) 3,3 (0,4-7,3) EU-27 (15-64 jaar) 2,8 (0,3-7,3) 0,8 (0,2-1,8) 0,8 (0,2-3,5) 3,9 (0,1-11,9) 3,3 (0,1-11,9) 0,6 (0,0-1,3) 0,6 (0,0-1,3) VS (12 jaar en ouder) 5,0 0,9 8,7* 1,2* Australië (14 jaar en ouder) 8,9 3,5 6,3 2,3 Percentage ooit-gebruikers en recente (laatste jaar) gebruikers van ecstasy in de algemene bevolking van Nederland (cijfers uit 2005), de 15 oude en 27 huidige lidstaten van de Europese Unie (in de meeste lidstaten van ), de Verenigde Staten (2008) en Australië (2007). Tussen haakjes in de eerste kolom de leeftijdsgrenzen. Tussen haakjes in de volgende kolommen de laagste en de hoogste waarde in de Europese landen. * Niet-medisch gebruik van psychofarmaca, stimulantia en methamfetamine. Ooitgebruik methamfetamine 5%, recent gebruik 0,3%. Vanwege verschillen in leeftijdsgroepen en methoden van onderzoek moeten verschillen tussen landen voorzichtig worden geïnterpreteerd. In landen waar een bredere leeftijdsgroep wordt gebruikt zijn de prevalenties naar verwachting lager dan wanneer alleen de leeftijdsgroepen worden meegenomen waarin het gebruik vaker voorkomt. Bronnen: Van Laar et al., 2009; EMCDDA, 2008; AIHW, 2008; SAMHSA, Gebruik onder uitgaande jongeren en jongvolwassenen In de afgelopen jaren zijn er diverse studies uitgevoerd naar middelengebruik onder jongeren en jongvolwassenen in het uitgaansleven (zie Jaarberichten NDM). Wij geven hier cijfers over het gebruik van ecstasy en amfetamine op basis van twee bronnen. Ten eerste de Antenne monitor, een kwantitatieve en kwalitatieve monitor onder uitgaande jonge Amsterdammers, met herhaalde peilingen onder bezoekers van clubs. Hoewel de cijfers uit Amsterdam niet representatief zijn voor het hele land, geven ze wel een indicatie van de ontwikkelingen in het ecstasy- en amfetaminegebruik, waarbij Amsterdam overigens niet altijd de trendsetter is. De tweede bron betreft een landelijk onderzoek in 2008/2009 naar middelengebruik onder jongeren en jonge volwassenen van jaar op elf party s en festivals in Nederland, en in clubs en discotheken in vijf regio s van Nederland (van der Poel et al., 2010). Opgemerkt moet worden dat dit soort onderzoek, vanwege de aard van de te onderzoeken populatie, eigenlijk nooit onder 16 Hulpvraag bij amfetamine- en ecstasygebruik

Kerncijfers drugsgebruik 2014

Kerncijfers drugsgebruik 2014 Fact sheet Kerncijfers drugsgebruik 2014 Tweede druk ERRATUM Kerncijfers middelengebruik Kernpunten Een kwart (24,1%) van de Nederlandse bevolking (15-64 jaar) heeft ooit wel eens cannabis gebruikt, en

Nadere informatie

Fact sheet. Kerncijfers drugsgebruik 2014

Fact sheet. Kerncijfers drugsgebruik 2014 Fact sheet Kerncijfers drugsgebruik 2014 Kernpunten Een kwart (24,3%) van de Nederlandse bevolking (15-64 jaar) heeft ooit wel eens cannabis gebruikt, en een op de twintig deed dit in de maand voor het

Nadere informatie

GHB hulpvraag in Nederland

GHB hulpvraag in Nederland GHB hulpvraag in Nederland Belangrijkste ontwikkelingen van de hulpvraag voor GHB problematiek in de verslavingszorg 2007-2012 Houten, mei 2013 Stichting IVZ GHB hulpvraag in Nederland Belangrijkste ontwikkelingen

Nadere informatie

Alcoholhulpvraag in Nederland

Alcoholhulpvraag in Nederland Alcoholhulpvraag in Nederland Belangrijkste ontwikkelingen van de hulpvraag voor alcoholproblematiek in de verslavingszorg 25-214 Houten, december 215 Stichting IVZ Alcoholhulpvraag in Nederland Belangrijkste

Nadere informatie

Belangrijkste ontwikkelingen van de hulpvraag voor cannabisproblematiek in de verslavingszorg 1995-2009

Belangrijkste ontwikkelingen van de hulpvraag voor cannabisproblematiek in de verslavingszorg 1995-2009 Belangrijkste ontwikkelingen van de hulpvraag voor cannabisproblematiek in de verslavingszorg 1995-2009 Houten, april 2011 Stichting IVZ Belangrijkste ontwikkelingen van de hulpvraag voor cannabisproblematiek

Nadere informatie

Monitor. alcohol en middelen

Monitor. alcohol en middelen Gemeente Utrecht, Volksgezondheid Monitor www.utrecht.nl/gggd alcohol en middelen www.utrecht.nl/volksgezondheid Thema 3 Gebruik van de verslavingszorg in Utrecht - 2012 1 Colofon Uitgave Gemeente Utrecht,

Nadere informatie

Nationale Drug Monitor Jaarbericht 2007 - Samenvatting

Nationale Drug Monitor Jaarbericht 2007 - Samenvatting Nationale Drug Monitor Jaarbericht 2007 - Samenvatting De tabellen 1a en 1b geven een overzicht van de laatste cijfers over het middelengebruik en de drugscriminaliteit. Hieronder volgt een beschrijving

Nadere informatie

Samenvatting. Per middel beschouwd zien we de volgende ontwikkelingen:

Samenvatting. Per middel beschouwd zien we de volgende ontwikkelingen: Samenvatting Middelengebruik: algemeen In Nederland is het percentage mensen dat ooit of in de afgelopen maand drugs heeft gebruikt tussen 1997 en 2001 toegenomen. De piek ligt bij jongeren tussen 20 en

Nadere informatie

Ecstasy: feiten en fabels.

Ecstasy: feiten en fabels. Improving Mental Health by Sharing Knowledge Ecstasy: feiten en fabels. Raymond Niesink m.m.v Nienke van der Putten, Esther Croes, Tibor Brunt e.v.a. Ecstasy: feiten en fabels Trimbos, 10 juni 2015 2 Feiten

Nadere informatie

FACTSHEET CONTINU ONDERZOEK ROOKGEWOONTEN 2013

FACTSHEET CONTINU ONDERZOEK ROOKGEWOONTEN 2013 FACTSHEET MAART 2014 FACTSHEET CONTINU ONDERZOEK ROOKGEWOONTEN 2013 KERNPUNTEN Een kwart (25%) van de Nederlandse bevolking vanaf 15 jaar rookt in 2013: 19% rookt dagelijks en 6% niet dagelijks. Het percentage

Nadere informatie

Alcohol en ouderen in de verslavingszorg in Nederland (1998-2007)

Alcohol en ouderen in de verslavingszorg in Nederland (1998-2007) in Nederland (1998-2007) Juni 2009 In het kort Het aantal 55-plussers met een alcoholhulpvraag is sinds 1998 met 130% gestegen (89% gecorrigeerd voor vergrijzing). Het aandeel alcoholcliënten van 55 jaar

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

Tabak, cannabis en harddrugs

Tabak, cannabis en harddrugs JONGERENPEILING 0 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

Nederlandse cannabisbeleid

Nederlandse cannabisbeleid Improving Mental Health by Sharing Knowledge Het Nederlandse cannabisbeleid & de volksgezondheid: oorsprong en ontwikkeling Margriet van Laar Hoofd programma Drug Monitoring CIROC Seminar Woensdag 7 maart,

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesaanvraag

Samenvatting. Adviesaanvraag Samenvatting Adviesaanvraag De afgelopen jaren is uit rapportages van het voormalige Nederlands Centrum voor Dopingvraagstukken (NeCeDo) en de daarna opgerichte Dopingautoriteit gebleken dat in ons land

Nadere informatie

Hierbij presenteert het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWDD) een selectie van "feiten en cijfers" uit zijn:

Hierbij presenteert het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWDD) een selectie van feiten en cijfers uit zijn: DRUGS IN EUROPA FEITEN EN CIJFERS Jaarverslag 2006 over de stand van de drugsproblematiek in Europa en Statistical bulletin 2006 Embargo: 11.00 uur Brusselse tijd 23.11.2006 Hierbij presenteert het Europees

Nadere informatie

Ontwikkelingen in hulpvraag voor alcohol bij ouderen in Nederland (1994-2010)

Ontwikkelingen in hulpvraag voor alcohol bij ouderen in Nederland (1994-2010) bij ouderen in Nederland (1994-2010) Jeroen Wisselink Help! 'Gun ze toch hun borreltje!?' Congres Ouderen en Alcohol Maandag 23 april 2012, 9.30 uur - 17.00 uur Inhoud Inleiding Hulpvraag ouderen Vergrijzing

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 27 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 27 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

FLEVOMONITOR 2006 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld. Annemieke Benschop, Susan Place, Marije Wouters & Dirk J. Korf

FLEVOMONITOR 2006 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld. Annemieke Benschop, Susan Place, Marije Wouters & Dirk J. Korf FLEVOMONITOR 2006 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld Annemieke Benschop, Susan Place, Marije Wouters & Dirk J. Korf Dit onderzoek is uitgevoerd door het Bonger Instituut voor Criminologie van de Universiteit

Nadere informatie

Profiel XTC-cliënten in de Nederlandse verslavingszorg

Profiel XTC-cliënten in de Nederlandse verslavingszorg Profiel XTC-cliënten in de Nederlandse verslavingszorg Drs D.E. de Bruin Dr A.A.N. Cruts A.W. Ouwehand Dr G.F. van de Wijngaart Houten/Utrecht, 16 september 1997 IVV en CVO op Internet: http://www.ivv.nl

Nadere informatie

De Nederlandse drugsmarkt in 2012

De Nederlandse drugsmarkt in 2012 Improving Mental Health by Sharing Knowledge De Nederlandse drugsmarkt in 2012 Daan van der Gouwe onder meer: Gezonde School en Genotmiddelen Nationale Drug Monitor Meldpunt Drugsincidenten THC Monitor

Nadere informatie

Samenvatting. Drugs: gebruik en hulpvraag

Samenvatting. Drugs: gebruik en hulpvraag Samenvatting Hieronder volgt een beschrijving van de meest in het oog springende ontwikkelingen uit het Jaarbericht 2009. De tabellen 1a en 1b geven een overzicht van de laatste cijfers over het middelengebruik

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Factsheet alcohol. Think Before You Drink

Factsheet alcohol. Think Before You Drink Factsheet alcohol Think Before You Drink Jongeren drinken te vroeg, te veel en te vaak. Ook in West-Brabant is dit het geval. Bovendien tolereren veel ouders dat hun kinderen onder de 16 jaar alcohol drinken.

Nadere informatie

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld NEDERLANDERS OVER DE VIERDAAGSE Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen Nienke Lammertink en Koen Breedveld Mei 2016 1 Nederlanders over de

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Eindrapport Een onderzoek in opdracht van het Vervangingsfonds Frank Schoenmakers Rob Hoffius B3060 Leiden, 21 juni 2005 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Verantwoording:

Nadere informatie

Sint Jansstraat 2C Goudsesingel 184 Telefoon 050-313 40 52 Telefoon 010-425 92 12 Fax 050-312 75 26 Fax 010-476 83 76

Sint Jansstraat 2C Goudsesingel 184 Telefoon 050-313 40 52 Telefoon 010-425 92 12 Fax 050-312 75 26 Fax 010-476 83 76 VOORSTUDIE SOFTDRUGSGEBRUIK JONGERENROTTERDAM COLOFON St. INTRAVAL Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl www.intraval.nl Kantoor Groningen: Kantoor Rotterdam: Sint Jansstraat

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Feestmeter 2008-2009

Feestmeter 2008-2009 Agnes van der Poel, Jennifer Doekhie, Jacqueline Verdurmen, Marije Wouters, Dirk Korf, Margriet van Laar Feestmeter 2008-2009 Uitgaan en middelengebruik onder bezoekers van party s en clubs Agnes van

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N GENOTMIDDELEN V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 5 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009 een schriftelijke

Nadere informatie

KERNCIJFERS VERSLAVINGSZORG 2009

KERNCIJFERS VERSLAVINGSZORG 2009 KERNCIJFERS VERSLAVINGSZORG 2009 LANDELIJK ALCOHOL EN DRUGS INFORMATIE SYSTEEM A.W. Ouwehand W.G.T. Kuijpers D.J. Wisselink E.B. van Delden Houten, september 2010 Stichting Informatie Voorziening Zorg

Nadere informatie

Middelengebruik bij jongens in Justitiële Jeugdinrichtingen

Middelengebruik bij jongens in Justitiële Jeugdinrichtingen Middelengebruik bij jongens in Justitiële Jeugdinrichtingen Het gebruik van tabak, alcohol, cannabis en drugs bij jongens met en zonder PIJmaatregel Samenvatting Annelies Kepper Violaine Veen Karin Monshouwer

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Monitor. alcohol en middelen

Monitor. alcohol en middelen Geneeskundige en Gezondheidsdienst Monitor www.utrecht.nl/gggd alcohol en middelen www.utrecht.nl/gggd Thema 3 Gebruik van de verslavingszorg in Utrecht 1 Colofon Uitgave Gemeente Utrecht (GG&GD) Postbus

Nadere informatie

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief - Werkzame preventie door het leven heen - (To Do or not To Do) Openbare les Ton Bakker lector Functiebehoud bij Ouderen in Levensloopperspectief 9 oktober

Nadere informatie

Alcohol en cannabis: Gebruik en zorggebruik door jongeren

Alcohol en cannabis: Gebruik en zorggebruik door jongeren Alcohol en cannabis: Gebruik en zorggebruik door jongeren In 211 kwamen 35 jongeren van 14 jaar in de verslavingszorg terecht door hun alcoholgebruik. Het gaat om pubers die gedurende langere tijd zo veel

Nadere informatie

Drank en Drugs in 2014

Drank en Drugs in 2014 Drank en Drugs in 2014 Judith Noijen Jellinek Preventie Projectleider Unity Amsterdam, 27 november 2013 Presentatie - Alcohol in 2014 - Cijfers - Wijziging Drank en Horeca wet - Drugs in 2014 - Cijfers

Nadere informatie

Landelijke peiling Nijmegen 2000. Resultaten eindmeting, januari 2006

Landelijke peiling Nijmegen 2000. Resultaten eindmeting, januari 2006 Resultaten eindmeting, januari 2006 O&S Nijmegen januari 2006 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Onderzoeksresultaten 5 2.1 Eerste gedachte bij de stad Nijmegen 5 2.2 Bekendheid met gegeven dat Nijmegen de

Nadere informatie

Factsheet Indicatie zorgvraag Amsterdam 2030 Prognoses van functioneren en chronische aandoeningen 1

Factsheet Indicatie zorgvraag Amsterdam 2030 Prognoses van functioneren en chronische aandoeningen 1 Factsheet Indicatie zorgvraag Amsterdam 2030 Prognoses van functioneren en chronische aandoeningen 1 Inleiding Hoe functioneren mensen en welke chronische aandoeningen hebben ze? Wat willen ze? Wat kunnen

Nadere informatie

Geestelijke Gezondheid (19 64 jaar)

Geestelijke Gezondheid (19 64 jaar) 3a Geestelijke Gezondheid (19 64 jaar) Deze factsheet beschrijft de resultaten van de gezondheidspeiling najaar 2005 van volwassenen tot 65 jaar in Zuid-Holland Noord met betrekking tot de geestelijke

Nadere informatie

Tekenen van vooruitgang: minder drugsdoden, HIV-besmettingen en heroïnegebruik, maar groeiende bezorgdheid over toename andere vormen van drugsgebruik

Tekenen van vooruitgang: minder drugsdoden, HIV-besmettingen en heroïnegebruik, maar groeiende bezorgdheid over toename andere vormen van drugsgebruik JAARVERSLAG 2004: BELANGRIJKSTE PUNTEN Tekenen van vooruitgang: minder drugsdoden, HIV-besmettingen en heroïnegebruik, maar groeiende bezorgdheid over toename andere vormen van drugsgebruik (25.11.2004

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) * 132 Baby s die te vroeg geboren worden (bij een zwangerschapsduur korter dan 37 weken) hebben een verhoogd risico op zowel ernstige ontwikkelingproblemen (zoals mentale

Nadere informatie

Kerncijfers Brijder 2012 Noord- en Zuid-Holland. Parnassia Addiction Research Centre (PARC) Brijder Parnassia Groep

Kerncijfers Brijder 2012 Noord- en Zuid-Holland. Parnassia Addiction Research Centre (PARC) Brijder Parnassia Groep Kerncijfers Brijder 2012 Noord- en Zuid-Holland Parnassia Addiction Research Centre (PARC) Brijder Parnassia Groep INHOUDSOPGAVE INLEIDING 3 VOORAF 4 BEKNOPTE SAMENVATTING 5 KERNCIJFERS BRIJDER 2012 NOORD-HOLLAND

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Cannabisgebruik en stoornissen in het gebruik van cannabis in de adolescentie en jongvolwassenheid. Cannabis is wereldwijd een veel gebruikte drug. Het gebruik van cannabis is echter niet zonder consequenties:

Nadere informatie

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN INFOKAART OUDEREN EN ROKEN Roken Roken is de risicofactor die de meeste sterfte en het meeste gezondheidsverlies met zich brengt en zodoende ook zorgt voor veel verlies aan kwaliteit van leven (1). Vijftien

Nadere informatie

Werkloosheid nauwelijks veranderd

Werkloosheid nauwelijks veranderd Persbericht Pb14-084 18-12-2014 09.30 uur Werkloosheid nauwelijks veranderd - Werkloosheid blijft 8 procent - Meer mensen aan het werk in de afgelopen drie maanden - Aantal WW-uitkeringen met 6 duizend

Nadere informatie

SCHORSINGEN EN VERWIJDERINGEN 2007/2008-2011/2012

SCHORSINGEN EN VERWIJDERINGEN 2007/2008-2011/2012 SCHORSINGEN EN VERWIJDERINGEN 2007/2008-2011/2012 Utrecht, januari 2013 INHOUD Samenvatting 4 Inleiding 6 1 Trends en wetenswaardigheden 8 1.1 Inleiding 8 1.2 Trends 8 1.3 Wetenswaardigheden 11 2 Wet-

Nadere informatie

Drugs Informatie en Monitoring Systeem (DIMS) Tactus. Parnassia Bavo Groep. Brijder. DIMS bureau Onderdeel van Trimbos-instituut.

Drugs Informatie en Monitoring Systeem (DIMS) Tactus. Parnassia Bavo Groep. Brijder. DIMS bureau Onderdeel van Trimbos-instituut. Jaarbericht Drugs Informatie en Monitoring Systeem (DIMS) Wat is het DIMS? Het Drugs Informatie en Monitoring Systeem is een landelijk netwerk van testlocaties met als doel inzicht te krijgen in de markt

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het aantal mensen met een gestoorde nierfunctie is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Dit betekent dat er steeds meer mensen moeten dialyseren of een niertransplantatie moeten

Nadere informatie

Presentatie DDu Ketencasus

Presentatie DDu Ketencasus Presentatie DDu Ketencasus Drank en Drugsincidenten in het uitgaanscircuit Reg. Ketencasusbespreking n Jan Krul MSc adviseur en onderzoeker gezondheidswetenschapper (spoed)verpleegkundige n n Mass Gathering

Nadere informatie

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 2 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Figuur 1 Aantal deelnemers naar geslacht en leeftijd 75 t/m 85 jaar 1 Over welke cijfers hebben

Nadere informatie

Lectoraat GGZ-Verpleegkunde. LVG en Verslaving. s Heerenloo 30 juni 2010

Lectoraat GGZ-Verpleegkunde. LVG en Verslaving. s Heerenloo 30 juni 2010 Lectoraat GGZ-Verpleegkunde LVG en Verslaving s Heerenloo 30 juni 2010 1 Wat komt aan bod? Overzicht programma LVG en verslaving Prevalentiegegevens Casus Brijder en s Heerenloo Discussie nav casuïstiek

Nadere informatie

Inleiding. 2. Vraagstelling. Advies expertgroep middelen. geweld

Inleiding. 2. Vraagstelling. Advies expertgroep middelen. geweld Advies expertgroep middelen Bijeenkomst 12 december 2012, 12.30-16.00 uur Nederlands Forensisch Instituut, Den Haag en geweld Datum 5 februari 2013 Ons kenmerk 1. Inleiding In maart 2011 heeft de Minister

Nadere informatie

DDu Ketencasus. Jan Krul MSc adviseur en onderzoeker. Presentatie. Mass Gathering Medicine Substance-related Emergencies

DDu Ketencasus. Jan Krul MSc adviseur en onderzoeker. Presentatie. Mass Gathering Medicine Substance-related Emergencies Presentatie DDu Ketencasus Drank en Drugsincidenten in het uitgaanscircuit Reg. Ketencasusbespreking Jan Krul MSc adviseur en onderzoeker gezondheidswetenschapper (spoed)verpleegkundige Mass Gathering

Nadere informatie

Tendens: Trends in Wonen, Werken en Middelengebruik 2012-2013: een update

Tendens: Trends in Wonen, Werken en Middelengebruik 2012-2013: een update Tendens: Trends in Wonen, Werken en Middelengebruik 212-213: een update 2 Tendens 212-213 Tendens: Trends in Wonen, Werken en Middelengebruik 212-213: een update Inleiding I Doel van Tendens Dit factsheet

Nadere informatie

EHBO & EDS Grootschalige publieksevenementen. Ronald van Litsenburg Directeur/Eigenaar Event Medical Service BV Ambulanceverpleegkundige

EHBO & EDS Grootschalige publieksevenementen. Ronald van Litsenburg Directeur/Eigenaar Event Medical Service BV Ambulanceverpleegkundige EHBO & EDS Grootschalige publieksevenementen Ronald van Litsenburg Directeur/Eigenaar Event Medical Service BV Ambulanceverpleegkundige Het belang van de keten! Informatie en Monitoring Systeem (DIMS)

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

Ton Nabben - Annemieke Benschop - Dirk J. Korf m.m.v. Floor van Bakkum en Jaap Jamin

Ton Nabben - Annemieke Benschop - Dirk J. Korf m.m.v. Floor van Bakkum en Jaap Jamin ANTENNE 2009 TRENDS IN ALCOHOL, TABAK EN DRUGS BIJ JONGE AMSTERDAMMERS Ton Nabben - Annemieke Benschop - Dirk J. Korf m.m.v. Floor van Bakkum en Jaap Jamin Antenne 2009 (Jellinek Reeks, nr. 21) is uitgevoerd

Nadere informatie

VOORLICHTING AAN OUDERS VAN HET CHR. LYCEUM OVER DRUGS. / pagina

VOORLICHTING AAN OUDERS VAN HET CHR. LYCEUM OVER DRUGS. / pagina VOORLICHTING AAN OUDERS VAN HET CHR. LYCEUM OVER DRUGS / pagina eens oneens VIA INVOEGEN KOPTEKST EN VOETTEKST KUNT U DEZE TEKST WIJZIGEN / pagina 2 Cannabis/hasj is verslavend VIA INVOEGEN KOPTEKST EN

Nadere informatie

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt.

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt. IJsselland GENOTMIDDELEN Jongerenmonitor 1 4% ooit alcohol gedronken.163 jongeren School Klas 13-14 jaar Klas 4 1-16 jaar 4% weleens gerookt % ooit wiet gebruikt Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17 Inhoud Lijst met afkortingen 13 Voorwoord 15 Inleiding 17 DEEL 1 TRENDS IN CIJFERS OVER ILLEGALE DRUGS IN VLAANDEREN/BELGIË 1997-2007 19 HOOFDSTUK 1! ILLEGALE DRUGS. SITUERING EN DEFINIËRING 21 1.1 Wat

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

STERKE WIET EEN ONDERZOEK NAAR BLOWGEDRAG, SCHADELIJKHEID EN AFHANKELIJKHEID VAN CANNABIS

STERKE WIET EEN ONDERZOEK NAAR BLOWGEDRAG, SCHADELIJKHEID EN AFHANKELIJKHEID VAN CANNABIS STERKE WIET EEN ONDERZOEK NAAR BLOWGEDRAG, SCHADELIJKHEID EN AFHANKELIJKHEID VAN CANNABIS Dirk J. Korf Marije Wouters Annemieke Benschop Patrick van Ginkel Dit onderzoek is uitgevoerd door het Criminologisch

Nadere informatie

Samen tegen eenzaamheid

Samen tegen eenzaamheid Samen tegen eenzaamheid Van 25 september tot en met 4 oktober is de Week tegen de Eenzaamheid. Het thema dit jaar is: Herken eenzaamheid en handel op tijd. Hoe eerder eenzaamheid wordt gesignaleerd en

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Kerncijfers Brijder 2013 Noord- en Zuid-Holland. Parnassia Addiction Research Centre (PARC) Brijder Parnassia Groep

Kerncijfers Brijder 2013 Noord- en Zuid-Holland. Parnassia Addiction Research Centre (PARC) Brijder Parnassia Groep Kerncijfers Brijder 2013 Noord- en Zuid-Holland Parnassia Addiction Research Centre (PARC) Brijder Parnassia Groep INHOUDSOPGAVE INLEIDING 3 BEKNOPTE SAMENVATTING 5 KERNCIJFERS BRIJDER 2013 NOORD-HOLLAND

Nadere informatie

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Cretien van Campen m.m.v. Maaike

Nadere informatie

Stadia chronische nierschade

Stadia chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 3 Nierschade vraagt om continue alertheid en aandacht van de behandelaar Nierfunctie en eiwitverlies: voorspellers van complicaties Stadia chronische nierschade Nierschade

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2010 en 2014 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

Figuur 1 Precede/Proceed Model

Figuur 1 Precede/Proceed Model Nederlandse samenvatting Benzodiazepinen zijn geneesmiddelen die vooral bij angstklachten en slaapstoornissen worden voorgeschreven. Ze vormen de op één na meest voorgeschreven middelen in Nederland. Tien

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking, G. Waverijn & M. Rijken, NIVEL, januari

Nadere informatie

Hepatitis C in penitentiaire inrichtingen Een onderzoek naar prevalentie

Hepatitis C in penitentiaire inrichtingen Een onderzoek naar prevalentie Hepatitis C in penitentiaire inrichtingen Een onderzoek naar prevalentie C.J. Leemrijse M.Bongers M. Nielen W. Devillé ISBN 978-90-6905-995-2 http://www.nivel.nl nivel@nivel.nl Telefoon 030 2 729 700 Fax

Nadere informatie

Wat weten we van de Nederlandse drugseconomie? Nicole Maalsté

Wat weten we van de Nederlandse drugseconomie? Nicole Maalsté Wat weten we van de Nederlandse drugseconomie? Nicole Maalsté Boeken en reportages www.accesinterdit.nl DRUGSCONSUMPTIE LIFE TIME drugsgebruik 15-64 jaar (Nationale Drugmonitor, 2012) 30 25 22,6 25,7 20

Nadere informatie

FACTSHEET CONTINU ONDERZOEK ROOKGEWOONTEN 2014

FACTSHEET CONTINU ONDERZOEK ROOKGEWOONTEN 2014 FACTSHEET APRIL 201 FACTSHEET CONTINU ONDERZOEK ROOKGEWOONTEN 2014 KERNPUNTEN Iets minr dan een kwart (23%) van Nerlandse bevolking vanaf 1 jaar rookte in 2014. Dat is een vergeleken met 2013 (2%). Ook

Nadere informatie

SEH-behandelingen naar aanleiding van GHBgebruik

SEH-behandelingen naar aanleiding van GHBgebruik SEH-behandelingen naar aanleiding van GHBgebruik H. Valkenberg Uitgegeven door Stichting Consument en Veiligheid Postbus 75169 1070 AD Amsterdam Maart 2012 Bij de samenstelling van deze publicatie is de

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen Juni 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen Ouderenmonitor 2011 Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen De Ouderenmonitor is een onderzoek naar de lichamelijke, sociale en geestelijke

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

De impact van legalisering van online. kansspelen op klassieke loterijen. April 2011. In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV

De impact van legalisering van online. kansspelen op klassieke loterijen. April 2011. In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV De impact van legalisering van online kansspelen op klassieke loterijen April 2011 In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV Uitgevoerd door: MWM2 Bureau voor Online Onderzoek Auteurs Matthijs Wolters

Nadere informatie

Advies expertgroep middelen en geweld. 1. Inleiding. 2. Vraagstelling

Advies expertgroep middelen en geweld. 1. Inleiding. 2. Vraagstelling Advies expertgroep middelen en geweld Bijeenkomst 12 december 2012, 12.30-16.00 uur Nederlands Forensisch Instituut, Den Haag 5 tabruari 2013 Onalcenmerk 1. Inleiding In maart 2011 heeft de Minister van

Nadere informatie

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten.

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. Joanneke van der Nagel, psychiater, Tactus Verslavingszorg, Enschede Pieter-Jan Carpentier, psychiater, Reinier van Arkel groep, s-hertogenbosch

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Middelengebruik: Cannabisgebruik

Middelengebruik: Cannabisgebruik Middelengebruik: Cannabisgebruik Inleiding Cannabisgebruik geeft zowel gezondheidsrisico s, psychosociale gevolgen als wettelijke consequenties 1,2. Frequent gebruik van cannabis wordt geassocieerd met

Nadere informatie

Wonen zonder partner. Arie de Graaf en Suzanne Loozen

Wonen zonder partner. Arie de Graaf en Suzanne Loozen Arie de Graaf en Suzanne Loozen In 25 telde Nederland 4,2 miljoen personen van 18 jaar of ouder die zonder partner woonden. Eén op de drie volwassenen woont dus niet samen met een partner. Tussen 1995

Nadere informatie

Overlast park Lepelenburg

Overlast park Lepelenburg Overlast park Lepelenburg 1-meting oktober 2014 www.onderzoek.utrecht.nl Colofon Uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht Postbus 16200 3500 CE Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht

Nadere informatie

Gemeente Oss. Jaarverantwoording 2013

Gemeente Oss. Jaarverantwoording 2013 Gemeent eoss Jaar ver ant woor di ng2013 Gemeente Oss Jaarverantwoording 2013 In dit document treft u de jaarverantwoording aan van de door uw gemeente separaat van de in gezamelijkheid met de andere regiogemeenten

Nadere informatie

Kenmerk VGP /3083193. Den Haag

Kenmerk VGP /3083193. Den Haag Kenmerk VGP /3083193 Den Haag Besluit houdende wijziging van lijst I en lijst II, behorende bij de Opiumwet, in verband met plaatsing op lijst I van het middel 4-methylmethcathinon (mefedron) en het middel

Nadere informatie

Rommelen met je identiteit. Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren

Rommelen met je identiteit. Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren Rommelen met je identiteit Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren Utrecht, maart 2005 2 Rommelen met je identiteit Uitvoerder:

Nadere informatie

ONDERZOEK GENOTMIDDELENGEBRUIK SCHOLIEREN VOORTGEZET ONDERWIJS DEN HAAG 2003

ONDERZOEK GENOTMIDDELENGEBRUIK SCHOLIEREN VOORTGEZET ONDERWIJS DEN HAAG 2003 RIS128575a_10-JUN-2005 ONDERZOEK GENOTMIDDELENGEBRUIK SCHOLIEREN VOORTGEZET ONDERWIJS DEN HAAG 2003 Beknopt verslag ten behoeve van de deelnemende scholen April 2005 Dienst OCW / GGD Den Haag Epidemiologie

Nadere informatie

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren alcohol. Dit proefschrift laat zien dat de meerderheid van

Nadere informatie