EERSTE HULP DOOR POLITIE. Redactie: R.H.F.M. Appelhof E.A.R. Ariëns P.A. Mantel K.J.M. Mertens H.N. den Nieuwenboer W.L.M. ten Wolde.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EERSTE HULP DOOR POLITIE. Redactie: R.H.F.M. Appelhof E.A.R. Ariëns P.A. Mantel K.J.M. Mertens H.N. den Nieuwenboer W.L.M. ten Wolde."

Transcriptie

1 EERSTE HULP DOOR POLITIE Redactie: R.H.F.M. Appelhof E.A.R. Ariëns P.A. Mantel K.J.M. Mertens H.N. den Nieuwenboer W.L.M. ten Wolde Met dank aan: Docenten Politieacademie Foto-omslag: Harro Meijnen Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopiëren, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Politieacademie. September 2012; ISBN

2 Inhoud 1 Voorwoord 2 Methodiek 3 Algemeen 4 (A)irway 5 (B)reathing 6 (C)irculation 7 (D)isability 8 (E)xposure 9 Verschijnselen 10 Overzichten 11 Toelichting 12 Afkortingen 13

3 Inhoud

4 1.1 Inhoudsopgave 1. (Alfabetische) inhoudsopgave 2. Voorwoord 3. Methodiek 4. Algemeen 4.1 Beoordelen vitale functies 4.2 Bepalen urgentie medische zorg 4.3 Constateren dood 4.4 Controle vitale functies 4.5 (Groot) ongeval 5. (A)irway 5.1 (A)irway 5.2 Luchtwegobstructie door vreemd voorwerp 6. (B)reathing 6.1 (B)reathing Oogletsel Oververhitting Rugpijn en -letsel Schedel- en hersenletsel Suikerziekte Vergiftiging Wegrakingen Wonden 11. Overzichten 11.1 Hoog letselrisico 11.2 Regel van Risico besmetting 12. Toelichting 13. Afkortingen 7. (C)irculation 7.1 (C)irculation 7.2 Basale reanimatie volwassene 7.3 Basale reanimatie kind 8. (D)isability 8.1 (D)isability (incl diabetes) 9. (E)xposure 9.1 (E)xposure 10. Verschijnselen 10.1 Aangezichts-, mond-, kaak- en tandletsel 10.2 Alcohol en drugs 10.3 Allergische reactie 10.4 Beroerte 10.5 Borst-/buik-/bekkenletsel 10.6 Borstpijn 10.7 Brandwonden 10.8 Drenkeling 10.9 Hyperventilatie Letsel aan armen en benen Nek-/halsletsel Neusbloeding Onderkoeling en bevriezing

5 1.2 Alfabetische inhoudsopgave Aangezichts-, mond-, kaak- en tandletsel 10.1 (A)irway 5.1 Alcohol en drugs 10.2 Allergische reactie 10.3 Basale reanimatie kind 7.3 Basale reanimatie volwassene 7.2 Beoordelen vitale functies 4.1 Bepalen urgentie medische zorg 4.2 Beroerte 10.4 Borst-/buik-/bekkenletsel 10.5 Borstpijn/pijn op de borst 10.6 Brandwonden 10.7 (B)reathing 6.1 (C)irculation 7.1 Constateren dood 4.3 Controle vitale functies 4.4 (D)isability (incl diabetes) 8.1 Drenkeling 10.8 (E)xposure 9.1 (Groot) ongeval 4.5 Hoog letselrisico 11.1 Hyperventilatie 10.9 Letsel aan armen en benen Luchtwegobstructie door vreemd voorwerp 5.2 Nek-/halsletsel Neusbloeding Onderkoeling en bevriezing Oogletsel Oververhitting Regel van Risico besmetting (eigen) 11.3 Rugpijn en -letsel Schedel- en hersenletsel Suikerziekte Vergiftiging Wegrakingen Wonden 10.21

6 Voorwoord

7 2.1 Voorwoord Conform artikel 2 van de Politiewet heeft de politie de taak in ondergeschiktheid aan het bevoegde gezag en in overeenstemming met geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven. Met deze handreiking Eerste Hulp door Politie (EHDP) worden handvatten gegeven om directe eerste hulp toe te passen aan hen die dit behoeven, maar vooral te bepalen in hoeverre professionele medische zorg noodzakelijk is. De basis van het verlenen van eerste hulp is (eigen) veiligheid. Aanleiding voor het opstellen van deze handreiking is te komen tot eenduidig handelen in de eerste hulp dat aansluit bij de andere hulpverleningsdiensten (m.n. ambulancezorg, huisartsen en brandweer). Daarnaast wordt de basis gelegd voor een landelijk eenduidig (opleidings)kader binnen het politieonderwijs. Het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid (NIFV), Ambulancezorg Nederland (AZN) en de Politieacademie hebben de handreiking gezamenlijk ontwikkeld die voor de basispolitiezorg relevant zijn. Op het PolitieKennisNet (PKN) is de handreiking toegankelijk voor politie Nederland. C. Alvarez-Alvarez Hoofd School voor Politiekunde

8 Methodiek

9 3.1 Methodiek De basis van het handelen van de politiemedewerker is de zogenoemde ABCDE-methode. Het is een veilige, snelle en betrouwbare methode voor het verlenen van levensreddende hulp aan slachtoffers. die ook als basis wordt gebruikt binnen de ambulancezorg. Alle protocollen zijn volgens deze methodiek opgebouwd. Het slachtoffer wordt benaderd volgens deze ABCDE-methode. Dat houdt in dat met de volgende stap in het handelen pas wordt gestart, als de vorige stap voldoende is afgerond en gewaarborgd. A = (A)irway B = (B)reathing C = (C)irculation D = (D)isability E = (E)xposure controle en vrijmaken van de ademweg met inachtneming van bescherming van de halswervelkolom controle van de ademhaling controle van de circulatie en stoppen uitwendige bloedingen met massaal bloedverlies controle van bewustzijnsstoornissen als gevolg van bijvoorbeeld schedel-/hersenbeschadiging en intoxicaties verrichten van onderzoek bij het slachtoffer door observeren en uitvragen Doelstellingen van de ABCDE-methode 1. Snelle en nauwkeurige inschatting van de vitale functies van het slachtoffer. 2. Reanimatie en veiligstellen van de vitale functies. 3. De overdracht van het slachtoffer aan het ambulanceteam vergemakkelijken. Het protocol Beoordelen vitale functies (4.1) is geschikt om elk slachtoffer, ongeacht de leeftijd, op eenzelfde wijze te benaderen. Bij de beoordeling van het slachtoffer wordt uitgegaan van wat zicht- en hoorbaar en - in beperkte mate - voelbaar is. Hierbij wordt een vaste volgorde van handelingen gevolgd. Het principe is dat de meest bedreigde vitale functie het eerst wordt behandeld: Treat first what kills first. Terminologie Medische termen zijn tot een minimum beperkt en zo veel mogelijk omgezet in spreektaal. Om aan te sluiten bij de handelwijze van de ambulancezorg is het echter soms noodzakelijk om dezelfde termen te hanteren als de ambulancezorg. Het is ten slotte van belang dat hulpdiensten dezelfde taal spreken. beoordelen vitale functies symptomen ABCD(E) methodiek (controleer) ademweg vrij ademhaling normaal circulatie normaal bewustzijn normaal specifiek protocol gebruikte symbolen toestandsbeeld en/of additionele informatie controle- en/of beslismoment urgentiebepaling acuut overleg verwijzing (A)irway (B)reathing (C)irculation (D)isability (eigen) veiligheid is voorwaarde voor verlenen eerste hulp interventie aantekening/toelichting verwijzing naar protocol

10 Algemeen

11 4.1 Beoordelen vitale functies trauma hoog letselrisico * stabiliseren kan ook door omstanders na stabiliseren halswervelkolom vitale functies beoordelen acuut *vermoeden letsel halswervelkolom: stabiliseer met beide handen in aangetroffen stand ademweg vrij (A)irway ademhaling reanimatie ademhaling normaal circulatie normaal normaal bewustzijn 6.1 (B)reathing 7.1 (C)irculation 8.1 (D)isability indicatoren abnormale ademhaling (acuut ontstaan) ademfrequentie 9x of 30x per minuut (kinderen afhankelijk van leeftijd hogere frequentie) hoorbare ademhaling borstkas/bovenbuik beweegt onregelmatig op en r intrekkingen en/of gebruik hulpademhalingsspieren abnormale gelaatskleur indicatoren abnormale circulatie (acuut ontstaan) bloedverlies abnormale pols (< 60/min. of > 100/min.) capillaire refill > 2 sec. bleek, klam en zweterig dorstig angstig abnormale gelaatskleur 9.1 (E)xposure

12 4.2 Bepalen urgentie medische zorg vitale functies bedreigd acuut medisch probleem acuut ambulancezorg via meldkamer politie overleg overleg meldkamer ambulancezorg (MKA) verwijzing eigen verantwoordelijkheid inzet huisarts/crisisdienst info voor MKA via meldkamer (1e sitrap) locatie aard incident aantal slachtoffers vitale functies slachtoffer ABCD ernst en aard letsel(s) assistentie hulpverleners noodzakelijk overdracht aan 1e ambulance eventuele gevaren aard incident en actuele situatie aard letsel reeds uitgevoerde handelingen evt. medische gegevens slachtoffer gewijzigde toestand slachtoffer melden aan MKA

13 4.3 Constateren dood verkoold lichaam ontbinding/rotting lichaam uit elkaar door trauma volledig bevroren lijkstijfheid en lijkvlekken acuut 7.2 reanimatie handel volgens PD-management

14 4.4 Controle vitale functies vitale functies veilig specifiek protocol acuut meld (gewijzigde) toestand slachtoffer aan MKA (A)irway (B)reathing 7.1 (C)irculation 8.1 (D)isability controleer ten minste elke minuut vitale functies (A, B, C, D) voorkom onderkoeling en oververhitting blijf bij slachtoffer tot overdracht aan medische zorg

15 4.5 (Groot) ongeval handel conform Incident management geef 1 e sitrap aan meldkamer triage met check op vitale functies gemiddeld 30 sec. per slachtoffer slachtoffer loopt gewond overleg verwijzing acuut opvangcentrum 1 e sitrap aan meldkamer locatie aard incident aantal slachtoffers vitale functies slachtoffer ABCD ernst en aard letsel(s) assistentie hulpverleners noodzakelijk 2 e sitrap aan meldkamer eventuele gevaren grootte en type incident aantal en type slachtoffers behoefte inzet overige hulpverleners c.q. noodzaak tot opschalen aanrijroute overdracht aan 1 e ambulance eventuele gevaren actuele situatie grootte en type incident aantal en type slachtoffers reeds uitgevoerde handelingen overdracht aan OvD-P

16 (A)irway

17 5.1 (A)irway reinig mond (trauma) kinlift (trauma) wthrust ademweg vrij acuut vreemd voorwerp m bij bedreigde ademweg helm af volgens Rogermethode bij kaakletsel geen kinlift - slachtoffer in zittende houding, licht voorovergebogen ('schrijvershouding') - bewusteloos slachtoffer in stabiele zijligging bij hoog letselrisico - wthrust - indien noodzakelijk als blok draaien 5.2 luchtwegobstructie door vreemd voorwerp bloed, slijm, braaksel reinig mond zijligging 6.1 (B)reathing

18 5.2 Luchtwegobstructie door vreemd voorwerp effectieve hoest bij bewustzijn acuut stimuleer slachtoffer te hoesten heeft hoesten effect geef stoten tussen schouderbladen 5x * afhankelijk van leeftijd zwangerschap resultaat acuut Heimlichmanoeuvre* 5x resultaat wissel 5x stoten tussen schouderbladen en 5x Heimlich-manoeuvre af bij bewustzijn acuut 6.1 (B)reathing 7.2 reanimatie

19 (B)reathing

20 6.1 (B)reathing * kinderen afhankelijk van leeftijd hogere frequentie ademfreq. 9 of 30/min* hoorbare ademhaling borstkas/bovenbuik beweegt onregelmatig op en r intrekkingen en/of gebruik hulpademhalingsspieren abnormale gelaatskleur 7.1 (C)irculation voorkeurshouding slachtoffer maak knellende kleding los 10.5 vaker benauwd trauma borstletsel verwijzing anders dan anders acuut 4.4 controle vitale functies allergische reactie borstpijn hyperventilatie alcohol en drugs allergische reactie borstpijn hyperventilatie alcohol en drugs

21 (C)irculation

22 7.1 (C)irculation bloedverlies abnormale pols (< 60/min. of > 100/min.) capillaire refill > 2 sec. bleek, klam en zweterig dorstig angstig abnormale gelaatskleur abnormale circulatie (anders dan anders) acuut ontstaan abnormaal beloop 8.1 (D)isability massaal bloedverlies stelp bloeding verbrand lichaamsoppervlak 8.1 (D)isability acuut 4.4 controle vitale functies

23 7.2 Reanimatie volwassene 7.3 Reanimatie kind niet reanimerenpenning acuut geef 5 initiële beademingen kind = 0 ar - puberteit acuut niet starten reanimatie resultaat AED direct beschikbaar AED direct beschikbaar laat AED halen start reanimatie 30 borstcompressies : 2 beademingen start AED-procedure sluit AED aan activeer AED volg gesproken instructies van AED laat AED halen start reanimatie 30 borstcompressies : 2 beademingen start AED-procedure sluit AED aan activeer AED volg gesproken instructies van AED ga door met reanimatie slachtoffer bij bewustzijn controle vitale functies ga door met reanimatie slachtoffer bij bewustzijn controle vitale functies drenkeling: geef eerst 5 initiële beademingen en start afhankelijk van resultaat AED-procedure of reanimatie let op dat niemand het slachtoffer aanraakt terwijl AED het ritme beoordeelt elektroden naast piercings en pacemaker bevestigen elektroden moeten op borstkas bevestigd blijven kind 0-8: bij voorkeur AED met aanpassingen; indien niet voorhanden standaard AED voor volwassenen let op dat niemand het slachtoffer aanraakt terwijl AED het ritme beoordeelt elektroden moeten bevestigd blijven

24 (D)isability

25 8.1 (D)isability bewusteloos verminderd bewustzijn 9.1 (E)xposure acuut overleg trauma schedel- en hersenletsel drenkeling vergiftiging drenkeling vergiftiging alcohol/drugs alcohol en drugs 10.2 suikerziekte suikerziekte beroerte (CVA) beroerte (CVA) 10.4 wegrakingen wegrakingen oververhitting/ onderkoeling oververhitting onderkoeling overige klachten specifiek protocol

26 (E)xposure

27 9.1 kijk en vraag naar wat er gebeurd is klachten verwondingen/fracturen pijn bekend met ziekte gebruik medicatie (E)xposure aandachtspunten kinderen vertel kind op eenvoudige wijze wat er gaat gebeuren geef kind iets om mee te spelen stel identiteit vast wie kan gewaarschuwd worden 4.4 controle vitale functies specifiek protocol

28 Verschijnselen

29 10.1 Aangezichts-, mond-, kaakletsel abnormale stand kaak acuut geen kinlift! slachtoffer in zittende houding, licht voorovergebogen ('schrijvershouding') bewusteloos slachtoffer in zijligging 4.4 controle vitale functies tand(en) eruit overleg spoel bij vervuiling kort af, bij voorkeur met melk stop terug in kaak; indien niet mogelijk onder tong of tussen wang en tandvlees laat tanden op elkaar houden direct naar tandarts (< 30 min.) wond wonden verwijzing

30 10.2 Alcohol en drugs abnormale ademhaling hoog letselrisico aanhoudende agressie mogelijke verschijnselen lichamelijke onrust angst verwijde pupillen trillen slap misselijk/braken algehele malaise verward achterdochtig onderkoeling acuut 4.4 controle vitale functies oververhitting acuut onderkoeling bij dronken pubers kunnen verschijnselen sneller optreden en heftiger zijn let op acute opwindingsdelier en houdingsverstikking acuut oververhitting verwijzing

31 10.3 Allergische reactie algehele reactie* eerder gehad toediening eigen medicatie door slachtoffer mogelijk acuut o.a. insectensteek voedsel (b.v. vis, noten) * mogelijke verschijnselen jeuk zwelling lippen, mond en keel huiduitslag benauwdheid misselijkheid, overgeven, diarree duizelig, wegraking resultaat 4.4 controle vitale functies verwijzing overleg

32 10.4 Beroerte (CVA) FAST-test Face en/of Arm en/of Speech niet normaal acuut overleg 4.4 controle vitale functies FAST F = Face: let op of mond scheef staat of een mondhoek naar beneden hangt A = Arm: let op of een arm (of been) verlamd is S = Speech: let op of de persoon onduidelijk spreekt of niet meer uit de woorden komt T = Time: stel vast hoe laat de klachten bij de persoon zijn begonnen. Bij minder dan 4,5 uur is de herstelkans groter

33 10.5 Borst-/buik-/bekkenletsel open letsel acuut stelp uitwendig bloedverlies laat vreemd voorwerp zitten en zet het vast plaats organen nooit terug dek zo mogelijk open wonden (steriel) af hoog letselrisico acuut overleg wonden borstletsel bij normale circulatie: voorkeurshouding, anders op gewonde zijde leggen bekkenletsel: in aangetroffen houding laten 4.4 controle vitale functies

34 10.6 Borstpijn/pijn op de borst bekend met hartklachten toediening eigen medicatie door slachtoffer mogelijk acuut ontstaan en/of bleek zweterig benauwd resultaat overleg acuut overleg 4.4 controle vitale functies

35 10.7 hitte/ inhalatieletsel vuur/vloeistof Brandwonden chemische verbranding acuut 4.4 controle vitale functies doof brandende kleren met water, deken of kleding (gebruik geen nylon of synthetisch materiaal) knip alleen knellende kleding los, niet verwijderen verwijder sieraden koel 10 minuten met lauw kraanwater probeer samenstelling middel te achterhalen handel op basis van advies brandweer of MKA overleg 4.4 controle vitale functies bij verbranding kan abnormale circulatie ontstaan (regel van 9) bij hitte-inhalatie en/of aangezichtsverbranding slachtoffer halfzittende houding let op onderkoeling

36 10.8 Drenkeling onderkoeld acuut onderkoeling 4.4 controle vitale functies redding slachtoffer onder water: zo snel mogelijk uit water bij voorkeur horizontaal uit water niet op eigen kracht uit water laten komen wanr redding te lang gaat duren dan op snelste wijze redden halswervelkolom fixeren en met beide handen stabiliseren voorkom onnodig verplaatsen

37 10.9 Hyperventilatie aanwijsbare oorzaak o.a. pijn alcohol/drugs suikerziekte borstletsel overleg bekend met hyperventilatie stel slachtoffer gerust laat slachtoffer in eigen handen ademen of laat kniebuigingen maken resultaat binnen 10 minuten verwijzing overleg 4.4 controle vitale functies

38 10.10 Letsel aan armen en benen amputatie acuut geef geamputeerd deel in plastic zak mee abnormale stand kraken gehoord vermoeden breuk wond wonden verwijzing vermijd onnodig bewegen ondersteun lichaamsdeel overleg open botbreuk dek open wond (steriel) af 4.4 controle vitale functies

39 10.11 Nek-/halsletsel hoog letselrisico acuut overleg fixeer halswervelkolom in aangetroffen stand 4.4 controle vitale functies let op ruggenmergbeschadiging; mogelijke verschijnselen verlies van controle over bewegingen verlies van spierkracht/verlamming spastische bewegingen geen gevoel voor pijn, heet/koud en druk geen gevoel ledematen als vingers, hand, armen en benen slechte regulatie van de lichaamstemperatuur verlies van normale maag/darmfuncties en van de blaasfunctie pijngevoelens in organen erectie

40 10.12 Neusbloeding traumatisch neus niet snuiten spontaan neus snuiten slachtoffer in voorovergebogen houding knijp met duim en wijsvinger neusvleugels dicht gedurende 10 minuten resultaat verwijzing overleg 4.4 controle vitale functies

41 10.13 Onderkoeling en bevriezing totale onderkoeling lichaam lokale bevriezing lichaamsdelen acuut overleg voorkom verdere afkoeling haal slachtoffer uit de wind/regen verwijder natte kleding; tenzij verminderd bewustzijn, pak dan alleen in isolerende folie in droog af geen actieve opwarming van buitenaf als slachtoffer zelf kan drinken, geef dan zoete, warme drank wikkel slachtoffer in dekens en/of isolerende folie, pak armen afzonderlijk van romp in, pak ook hoofd in, maar laat gezicht vrij vermijd onnodige prikkels laat langzaam opwarmen bij kamertemperatuur niet wrijven of masseren dek wonden, blaren steriel af dek aangedane ogen 5 min. af met warme hand houd aangedane arm/been hoog 4.4 controle vitale functies mogelijke verschijnselen onderkoeling koude, bleke huid, blauw zien suf, slaperig bewustzijnsverlaging tot -verlies rillen, klappertanden, verstijving spieren, spierverslapping hartslagveranderingen gedragsveranderingen, bv agressief, overdreven opgewekt ademfrequentie < 9 mogelijke verschijnselen bevriezing huid is rood/bleek/grijs/wit/blauw/zwart zwelling soms blaarvorming huid is pijnlijk daarna gevoelloos huid is koud en hard

42 10.14 Oogletsel brandwonden (chemisch/thermisch) mechanisch trauma pepperspray spoel met water gedurende 30 minuten (bij voorkeur op kamertemperatuur) dek getroffen oog af (vermijd druk op oogbol) koel en spoel met water tot klachtenvrij verplaats halfzittend vanaf ongevalsplaats overleg 4.4 controle vitale functies

43 10.15 Oververhitting verplaats slachtoffer naar koele omgeving laat slachtoffer zich niet inspannen verwijder overbodige kleding laat slachtoffer zelf drinken en iets zouts eten resultaat mogelijke verschijnselen veel zweten of niet meer zweten spierkrampen of spierzwakte, rillen hoge lichaamstemperatuur bleek en klam of warm en rood versnelde pols/ademhaling onrustig, agressief, verward moe, hoofdpijn duizelig, braken bewusteloos leg slachtoffer plat koel met b.v. sponzen, nevelstraal en/of ventilator resultaat verwijzing acuut 4.4 controle vitale functies

44 10.16 Rugpijn en -letsel trauma hoog letselrisico fixeer halswervelkolom in aangetroffen stand acute, hevige pijn continu zonder aanwijsbare oorzaak houdingsonafhankelijk bleek zweterig benauwd acuut 4.4 controle vitale functies overleg verwijzing let op ruggenmergbeschadiging; mogelijke verschijnselen verlies van controle over bewegingen verlies van spierkracht/verlamming spastische bewegingen geen gevoel voor pijn, heet/koud en druk geen gevoel ledematen als vingers, hand, armen en benen slechte regulatie van de lichaamstemperatuur verlies van normale maag/darmfuncties en van de blaasfunctie pijngevoelens in organen erectie

45 10.17 Schedel- en hersenletsel bewusteloos bewusteloos geweest acuut overleg *vertoont verschijnselen acuut verwijzing fixeer halswervelkolom in aangetroffen stand en stabiliseer met beide handen controle vitale functies 4.4 * mogelijke verschijnselen niet adequaat op aanspreken reageren verward, gedesoriënteerd, suf scheel kijken, dubbel zien misselijk, braken verwarde schokkende bewegingen maken onstabiel lopen/duizelig hoofdpijn geheugenverlies vochtverlies uit oor, neus blauwe plekken rond ogen, achter oren last van licht, geluid of drukte schedel niet intact let op verschijnselen niet verwarren met drugs, alcohol of suikerziekte klachten ontstaan soms pas later gaat samen met wervelkolomletsel

46 10.18 Suikerziekte bekend met ziekte suikerziekte *vertoont verschijnselen geef zoet eten of drinken (slachtoffer moet zelf kunnen eten/ drinken) laat slachtoffer naar eigen inzicht en voorschrift arts handelen * mogelijke verschijnselen zweten, misselijk en angstig verward onduidelijk praten onzekere bewegingen die op dronkenschap lijken wegrakingen niet-coöperatief gedrag snelle, krachtige hartslag let op! gedrag kan lijken op gebruik drugs en/of alcohol resultaat verwijzing overleg

47 10.19 Vergiftiging medicijnen, huishoudelijke producten en planten inventariseer hoeveelheid en soort ingenomen stof handel volgens Gifwijzer na overleg MKA overleg 4.4 controle vitale functies gasvergiftiging b.v. koolmonoxide chloorgas zoutzuur acuut 4.4 controle vitale functies alcohol en drugs alcohol en drugs 10.2

48 10.20 Wegrakingen schokkende bewegingen reageert < 1 minuut op aanspreken stop niets in de mond voorkom dat slachtoffer zich bezeert door objecten buiten zijn bereik te houden laat slachtoffer nog 10 minuten liggen klachtenvrij acuut bewegingen stoppen vanzelf acuut verwijzing overleg bekend met epilepsie controle vitale functies controle vitale functies laat slachtoffer naar eigen inzicht en voorschrift arts handelen resultaat verwijzing overleg

49 10.21 Wonden schot- of steekwond grote of diepe wond stelp uitwendig bloedverlies laat vreemd voorwerp zitten en zet het vast plaats organen nooit terug dek zo mogelijk open wonden (steriel) af acuut bijtwond prikwond schaafwond snijwond spoel wond schoon laat wond doorbloeden resultaat brandwond 10.7 brandwonden verwijzing overleg 4.4 controle vitale functies

50 Overzichten

51 11.1 Hoog letselrisico Hoog risico op letsel = hoog letselrisico Bepalen van het traumamechanisme is een hulpmiddel om een inschatting te kunnen maken van mogelijke letsels die een slachtoffer onder invloed van inwerkende krachten heeft opgelopen. Deze inwerkende krachten leveren een energieoverdracht aan het lichaam. Deze energie wordt in het lichaam omgezet in vervorming van weefsel, ofwel letsel. De hoeveelheid energie wordt bepaald door de massa en door de snelheid van het voorwerp dat in contact komt met het lichaam. Een messteek levert hierdoor een ander type verwonding op dan een slag met een honkbalknuppel. Bij een val wordt het letsel onder invloed van de zwaartekracht bepaald door de massa en de valhoogte. De richting van de kracht, aard van het voorwerp en oppervlak van inwerking zijn indicatoren die mede bepalend zijn voor de uitwerking tot letsel. Voorbeelden Hoog letselrisico: val van grote hoogte (3-5x lichaamslengte), schotwonden, ernstige verkeersongevallen met letsel, auto over de kop, motorongeval, voetganger geschept of overreden, slachtoffer bedolven onder puin, etc. Laag risico: val van lage hoogte, struikelen, zich stoten, etc.

52 11.2 Regel van 9

53 11.3 Risico besmetting (eigen) hoog risico: intensief bloedcontact bij open wonden bloed op slijmvlies bijtaccident geprikt door injectienaald met zichtbaar bloed spoel wond schoon en laat doorbloeden verwijzing overleg consulteer arts < 2 uur algemene hygiënische richtlijnen vooraf houd bij elk slachtoffer rekening met de kans op besmetting pas bij beademing bij voorkeur masker-op-mondbeademing toe houd eigen wondjes en andere huidbeschadigingen altijd afgedekt met waterafstotende middelen draag handschoenen bij elk te verwachten contact met bloed, wonden, braaksel en speeksel vermijd aanhoesten bij vermoeden TBC schakel bij slachtoffer besmet met chemische, biologische of radiologische/nucleaire stof (CBRN) brandweer in achteraf was na elk slachtoffercontact uw handen met water en gewone zeep óf desinfecteer bij verontreiniging met bloed en dergelijke uw handen met 70% alcohol (brandbaar!) of een gelijkwaardig middel, ook als u handschoenen hebt gebruikt

54 Toelichting

55 Beoordelen vitale functies protocol 4.1 De eerste hulp aan slachtoffers bestaat uit de volgende onderdelen: beoordelen van de vitale functies volgens ABCDE-methode; dit kan gedeeltelijk gelijktijdig gebeuren specifiek letsel/symptomen controle vitale functies. Bij schedel-/hersenletsel en letsel van de halswervelkolom moet de halswervelkolom met beide handen gestabiliseerd worden in de aangetroffen stand (nooit bewegen dus, tenzij de ademweg wordt bedreigd; dan wordt trauma w thrust of trauma chinlift toegepast). Het principe is dat de meest bedreigde vitale functie altijd het eerst wordt behandeld: Treat first what kills first. Na de beoordeling van de vitale functies wordt de aard van het letsel beoordeeld en wordt op basis van specifieke protocollen gehandeld.

56 Bepalen urgentie medische zorg protocol 4.2 Ambulancezorg wordt door de politie worden aangevraagd als er slachtoffers zijn met spoedeisende lichamelijke of psychische klachten. Er worden drie situaties onderscheiden. acuut overleg verwijzing Acuut: verzoek aan meldkamer ambulancezorg (MKA) voor ambulancezorg met spoed. De MKA bepaalt op basis van de geleverde informatie welke medische zorg precies ingezet wordt (ambulance(s), motorambulance, MMT). Overleg: er is geen sprake van direct levensgevaar, maar er is wel een medisch probleem (letsel, ziekte). In overleg met de MKA wordt bepaald welke eerste hulphandelingen uitgevoerd kunnen worden en welke (medische) zorg nodig is. Verwijzing: er is geen directe inzet van medische zorg noodzakelijk. Volstaan wordt met het geven van adviezen dan wel het verwijzen naar bijvoorbeeld de huisarts. Uitgangspunt is dat de hulpverleners kleine letsels zelfstandig kunnen verzorgen. Indien de toestand van een slachtoffer wijzigt moet dit gemeld worden aan de MKA.

57 Constateren dood protocol 4.3 Dit protocol geeft een aantal criteria aan voor het constateren van de dood. In geval van een verkoold lichaam, lichaam uit elkaar door trauma, ontbinding/rotting (pas zichtbaar na circa drie dagen), volledig bevroren en lijkstijfheid/-vlekken kan de dood geconstateerd worden en is er sprake van een plaats delict. Een afgekoeld lichaam is geen betrouwbare indicatie voor het constateren van de dood. Bij twijfel altijd reanimeren! Wanr er is gestart met reanimatie dan altijd doorgaan tot ambulanceteam of arts ter plaatse is. N.B. Alleen een arts mag iemand dood verklaren (door het ondertekenen van de akte van overlijden).

58 Controle vitale functies protocol 4.4 In verband met een mogelijke verandering van de conditie van het slachtoffer is het van belang de ABCD-gegevens elke minuut óf zoveel eerder als de situatie daartoe aanleiding geeft, te controleren. Alle informatie over het slachtoffer wordt verstrekt aan de meldkamer en/of het ambulanceteam.

59 (Groot) ongeval protocol 4.5 Bij een (groot) ongeval probeert de eerste aanrijdende eenheid zo snel mogelijk informatie te verzamelen en rapporteert dit aan de (politie)meldkamer middels een 1e sitrap. Daarna volgt een eerste triageronde met check op vitale functies. Dit mag gemiddeld niet meer dan 30 seconden per slachtoffer duren. In deze fase is er geen sprake van behandeling van letsels. Wel kunnen eventueel omstanders ingeschakeld worden, bijvoorbeeld voor het vrijhouden van de ademweg of uitvoeren van reanimatie. Op basis daarvan wordt de 2e sitrap aan de meldkamer gegeven. Zodra er aanvullende, nieuwe informatie is, wordt de meldkamer op de hoogte gesteld. De informatie in de 1e en 2e sitrap wordt ook wel aangeduid met de term METHANE. M = major incident E = exact location T = type of incident H = hazards A = access (aanrijroute) N = number of casualties E = emergency services Zodra de 1 e ambulance of OvD-P arriveert, wordt aan deze een overdracht gedaan.

60 Airway protocol 5.1 (A)irway staat voor controle en vrijmaken van de ademweg. Bij elk slachtoffer dat bewusteloos is, moet voor een vrije ademweg worden gezorgd. Bij de eerste beoordeling wordt gekeken of er sprake is van een obstructie (belemmering) van de ademweg of dat obstructie op korte termijn te verwachten valt. Als er sprake is van een duidelijk hoorbare ademhaling (piepen of reutelen ), dan is de ademweg waarschijnlijk niet vrij. De ademweg moet dan eerst worden geïnspecteerd en vrijgemaakt om vast te stellen of het slachtoffer zelf kan ademen. Bij drugsgebruik kan een kaakklem optreden waardoor de ademweg wordt geblokkeerd.

61 Luchtwegobstructie door vreemd voorwerp protocol 5.2 Meer dan 90% van de sterfgevallen als gevolg van vreemd voorwerp komt voor in de leeftijd tot 5 ar; 65% van de slachtoffers zijn jonger dan 1 ar. Bij kinderen zijn het vooral noten en speelgoed die de luchtpijp verstoppen, bij volwassenen is de belangrijkste oorzaak een vleesbrok die meestal slecht gekauwd is door overmatig alcoholgebruik en/of het bezit van een (gedeeltelijk) kunstgebit. Bij een gedeeltelijke obstructie is ademhaling nog wel mogelijk, maar is dan duidelijk hoorbaar. Bij een volledige obstructie kan het slachtoffer niet meer spreken, hoesten of ademen. Een vreemd voorwerp in de luchtpijp roept een hoestreactie op. Bij een effectieve hoest moet het slachtoffer worden gestimuleerd te (blijven) hoesten. Stoten tussen de schouderbladen De manier waarop deze methode wordt toegepast, is afhankelijk van de leeftijd van het slachtoffer. Heimlichmanoeuvre De Heimlichmanoeuvre kan bij zowel staande, zittende als liggende slachtoffers worden toegepast. Hij mag niet worden uitgevoerd bij kinderen jonger dan 1 ar (zuigelingen) en in het geval van een gevorderde zwangerschap. Hierbij moeten borstcompressies worden toegepast. Slachtoffer bewusteloos Raakt het slachtoffer bewusteloos, dan moet direct worden overgegaan op reanimatie.

ABCDE methodiek Biedt een vaste volgorde van het benaderen van het slachtoffer

ABCDE methodiek Biedt een vaste volgorde van het benaderen van het slachtoffer ABCDE methodiek Biedt een vaste volgorde van het benaderen van het slachtoffer Indien een stoornis in de vitale functie wordt waargenomen direct handelen (Treat as you go) A AIRWAY AND C-SPINE (= vrije

Nadere informatie

Erratum Manschap a Levensreddend handelen. Versie: 1.0, 31 december 2015

Erratum Manschap a Levensreddend handelen. Versie: 1.0, 31 december 2015 Erratum Manschap a Levensreddend handelen Versie: 1.0, 31 december 2015 Inleiding Op 1 januari 2016 is versie 3 van het Landelijke protocol levensreddend handelen door de brandweer (LPLHB 3.0) gepubliceerd.

Nadere informatie

Eerste Hulp aan Kinderen: eindtermen (vastgesteld door het College van Deskundigen in mei 2006) Doelgroep

Eerste Hulp aan Kinderen: eindtermen (vastgesteld door het College van Deskundigen in mei 2006) Doelgroep Eerste Hulp aan Kinderen: eindtermen (vastgesteld door het College van Deskundigen in mei 2006) Doelgroep a. Bezitters van het diploma Eerste Hulp b. Belangstellenden die (nog) niet in het bezit zijn van

Nadere informatie

AG eerste hulp opleidingen Best 0499-397404 agopleiding@gmail.com

AG eerste hulp opleidingen Best 0499-397404 agopleiding@gmail.com AG eerste hulp opleidingen Best 0499-397404 agopleiding@gmail.com Algemeen De mens kan ongeveer normaal 1 minuut zonder zuurstof. Hersenen zijn het meest gevoelig voor een tekort aan zuurstof. Typerend

Nadere informatie

Antwoorden 2014 EHBO-K. Ascendens Opleidingen Theorievragen EHBO-K 2014 versie 006 Pagina 1 van 5. Theorievragen versie 006

Antwoorden 2014 EHBO-K. Ascendens Opleidingen Theorievragen EHBO-K 2014 versie 006 Pagina 1 van 5. Theorievragen versie 006 Antwoorden 2014 EHBO-K Theorievragen versie 006 Pagina 1 van 5 Vraag 1: Noem de vijf belangrijke punten bij het leveren van eerste hulp in juiste volgorde Vraag 2: Vraag 3: Vraag 4 : a) Let op gevaar (zn

Nadere informatie

TRIVIANT BLAUW (uitprinten op blauw papier) Stoornissen in het bewustzijn, de ademhaling en de bloedsomloop

TRIVIANT BLAUW (uitprinten op blauw papier) Stoornissen in het bewustzijn, de ademhaling en de bloedsomloop TRIVIANT BLAUW (uitprinten op blauw papier) Stoornissen in het bewustzijn, de ademhaling en de bloedsomloop Welke drie functies zijn van direct levensbelang en hoe noemen we deze functies? Hersenfunctie

Nadere informatie

Behandeling van wonden en letsels

Behandeling van wonden en letsels Module 4 Behandeling van wonden en letsels Als u deze module gevolgd hebt, weet u: - Wat u moet doen bij mogelijk inwendig bloedverlies - Wat u moet doen bij uitwendig bloedverlies - Wat u moet doen bij

Nadere informatie

2014 EHBO-K. Theorievragen versie 006. Ascendens Opleidingen Theorievragen EHBO-K 2014 versie 006 Pagina 1 van 7

2014 EHBO-K. Theorievragen versie 006. Ascendens Opleidingen Theorievragen EHBO-K 2014 versie 006 Pagina 1 van 7 2014 EHBO-K Theorievragen versie 006 Pagina 1 van 7 Vraag 1: Noem de vijf belangrijke punten bij het leveren van eerste hulp in juiste volgorde 1) 2) 3) 4) 5). Vraag 2: Wat is het kenmerk van een gesloten

Nadere informatie

AG eerste hulp opleidingen 47 vragen met antwoorden.

AG eerste hulp opleidingen 47 vragen met antwoorden. AG eerste hulp opleidingen 47 vragen met antwoorden. 1 Noem de 5 punten van de EHBO 1 let op gevaar 2 ga na wat er is gebeurd en wat het slachtoffer mankeert 3 stel het slachtoffer gerust 4 zorg voor professionele

Nadere informatie

Eindtermen voor het diploma eerste hulp ( vastgesteld door het College van Deskundigen op 6 maart 2006)

Eindtermen voor het diploma eerste hulp ( vastgesteld door het College van Deskundigen op 6 maart 2006) Eindtermen voor het diploma eerste hulp ( vastgesteld door het College van Deskundigen op 6 maart 2006) 1. Definities Wie is het slachtoffer? Een slachtoffer is iemand die een acuut optredende, al of niet

Nadere informatie

Vijf belangrijke punten

Vijf belangrijke punten Vijf belangrijke punten 1. Let op gevaar 2. Nagaan wat er is gebeurd en daarna wat het kind mankeert 3. Stel het kind gerust en zorg voor beschutting 4. Zorg voor professionele hulp 5. Help het kind op

Nadere informatie

"EHBO" is een uitgave van CLB Externe preventie Industrieterrein Kolmen 1085 3570 Alken Tel : 011 59 83 50

EHBO is een uitgave van CLB Externe preventie Industrieterrein Kolmen 1085 3570 Alken Tel : 011 59 83 50 EHBO zon e Voor g erken eilig w d en v 1. Inleiding COLOFON "EHBO" is een uitgave van CLB Externe preventie Industrieterrein Kolmen 1085 3570 Alken Tel : 011 59 83 50 Redactie : CLB EDPB Fotografie : www.fotoben.be

Nadere informatie

H o c k e y E H B O. Woensdag 30 november MHC Goirle. Door Paul van den Broek

H o c k e y E H B O. Woensdag 30 november MHC Goirle. Door Paul van den Broek H o c k e y E H B O Woensdag 30 november MHC Goirle Door Paul van den Broek Inhoud Alarmeren Blaren Bloedneus Epilepsie Hersenschudding verstuikingen Schaafwond Suikerziekte Wond Bewusteloosheid Bloedhygiëne

Nadere informatie

KBC-Preventie. Ongevallen thuis. we hebben het voor u

KBC-Preventie. Ongevallen thuis. we hebben het voor u KBC-Preventie Ongevallen thuis we hebben het voor u Basisprincipes van eerste hulp Handel als eerstehulpverlener. Zorg dat u de situatie niet verergert. Blijf rustig in een noodsituatie en verleen de eerste

Nadere informatie

Primaire vitale functies Functie Aktie Reaktie Aktie Overig

Primaire vitale functies Functie Aktie Reaktie Aktie Overig Primaire vitale functies Functie Aktie Reaktie Aktie Overig Bewustzijn Praten tegen slachtoffer Geeft duidelijk antwoorden =ongestoord bewustzijn Per definitie ook ademhaling Kijken naar overig letsel.

Nadere informatie

EINDTERMEN INSTRUCTEUR LPEV

EINDTERMEN INSTRUCTEUR LPEV =========================================== EINDTERMEN INSTRUCTEUR LPEV =========================================== Vastgesteld : 01-02-2013 * DEEL 1 : Algemeen DEEL 2 : Eindtermen Basis Instructeur-LPEV

Nadere informatie

EHBébé. Ongevallengids voor kinderen tussen 0 en 3 jaar

EHBébé. Ongevallengids voor kinderen tussen 0 en 3 jaar EHBébé Ongevallengids voor kinderen tussen 0 en 3 jaar Bij baby s en peuters moet je vaak ogen op je rug hebben. Jammer genoeg ontsnappen ze al eens aan onze waakzame blik, soms met de nodige blutsen,

Nadere informatie

EINDTERMEN EERSTEHULPVERLENER LPEV

EINDTERMEN EERSTEHULPVERLENER LPEV =========================================== EINDTERMEN EERSTEHULPVERLENER LPEV =========================================== Vastgesteld : 01-03-2015 * DEEL 1 : DEEL 2 : DEEL 3 : Eindtermen Basis Eerstehulpverlener

Nadere informatie

Toets Ziekteleer Opleiding Sport en Bewegen. Behaalde punten Hulpmiddelen geen

Toets Ziekteleer Opleiding Sport en Bewegen. Behaalde punten Hulpmiddelen geen Cijfer In te vullen voor docent In te vullen door leerling Beroepsprestatie B.P.1.3 S.B Naam leerling Toets Ziekteleer Opleiding Sport en Bewegen Klas SB3O1A+B Versie 1 Datum Tijdsduur 60 minuten Naam

Nadere informatie

Basale reanima+e van volwassenen

Basale reanima+e van volwassenen Basale reanima+e van volwassenen Veranderingen in de richtlijnen Bel 112 bij voorkeur met de mobiele telefoon Borstcompressies van goede kwaliteit worden minimaal onderbroken Borstcompressies dienen 5

Nadere informatie

Eindtermen Jeugd Eerste Hulp

Eindtermen Jeugd Eerste Hulp Eindtermen Jeugd Eerste Hulp. 2013 Datum van ingang: 1 september 2013 1. Definities Wie en wat is de eerstehulpverlener Een eerstehulpverlener kan en wil een slachtoffer de noodzakelijke eerste hulp geven.

Nadere informatie

Eerstehulpinitiatie voor doven en slechthorenden

Eerstehulpinitiatie voor doven en slechthorenden Eerstehulpinitiatie voor doven en slechthorenden Inhoud Kennismaking Basisprincipes van eerste hulp Vier stappen in eerste hulp Bloeding Brandwonde Huidwonde Kennismaking Inhoud Kennismaking Basisprincipes

Nadere informatie

7 Epilepsie. 1 Inleiding. In dit thema komen aan de orde: 2 Wat is epilepsie? 3 Leven met epilepsie. 4 Epilepsie-aanvallen. SAW DC 7 Epilepsie

7 Epilepsie. 1 Inleiding. In dit thema komen aan de orde: 2 Wat is epilepsie? 3 Leven met epilepsie. 4 Epilepsie-aanvallen. SAW DC 7 Epilepsie DC 7 Epilepsie 1 Inleiding In dit thema komen aan de orde: 2 Wat is epilepsie? 3 Leven met epilepsie 4 Epilepsie-aanvallen 1 1 2 Wat is epilepsie? Een epileptische aanval is een plotselinge kortsluiting

Nadere informatie

Uitvoering van de ABCDE methode

Uitvoering van de ABCDE methode Uitvoering van de ABCDE methode Deze pagina beschrijft de uitvoering van de ABCDE methodiek. Om deze pagina goed te kunnen gebruiken, lees eerst de andere pagina's over het protocol, te beginnen bij de

Nadere informatie

LPLHB 3.0. Landelijk protocol levensreddend handelen door de brandweer

LPLHB 3.0. Landelijk protocol levensreddend handelen door de brandweer LPLHB 3.0 Landelijk protocol levensreddend handelen door de brandweer LANDELIJK PROTOCOL LEVENSREDDEND HANDELEN DOOR DE BRANDWEER versie 3.0 januari 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Automatische Externe Defibrillatie Opleiding Hulpverlener. Europese Reanimatieraad

Automatische Externe Defibrillatie Opleiding Hulpverlener. Europese Reanimatieraad Automatische Externe Defibrillatie Opleiding Hulpverlener Europese Reanimatieraad ACHTERGROND Er zijn ongeveer 700.000 hartstilstanden per jaar in Europa. Dit komt neer op 5 personen per uur in Nederland.

Nadere informatie

Basale reanimatie van volwassenen

Basale reanimatie van volwassenen Basale reanimatie van volwassenen 14 Nederlandse Reanimatie Raad / Belgische Reanimatieraad Introductie Dit hoofdstuk bevat de richtlijnen basale reanimatie van volwassenen voor een hulpverlener, buiten

Nadere informatie

Basale reanimatie van kinderen door niet-zorgprofessionals

Basale reanimatie van kinderen door niet-zorgprofessionals Basale reanimatie van kinderen door niet-zorgprofessionals -Gebaseerd op de 2010 richtlijnen- Introductie Indien reanimatie van een kind nodig is, wordt aan hulpverleners zonder specifieke training in

Nadere informatie

Wijzigingen in de Eerste Hulp (september 2011)

Wijzigingen in de Eerste Hulp (september 2011) Wijzigingen in de Eerste Hulp (september 2011) Naar aanleiding van de International First Aid and Resuscitation Guidelines 2011 en de wijzigingen die Het Oranje Kruis in haar leerstof heeft doorgevoerd

Nadere informatie

LIFE SUPPORT CURSUS 2010 WTC HOUTEN 80

LIFE SUPPORT CURSUS 2010 WTC HOUTEN 80 LIFE SUPPORT CURSUS 2010 WTC HOUTEN 80 Eerste deel van de cursus: HANDLEIDING OM LETSELS T.G.V. VALPARTIJEN TE HERKENNEN EN EVT. TE HANDELEN Tweede deel van de cursus: KUNNEN HANDELEN BIJ ONWELWORDING/

Nadere informatie

SEH bij snijwonden, brandwonden en vergiftiging

SEH bij snijwonden, brandwonden en vergiftiging SEH bij snijwonden, brandwonden en vergiftiging Handleiding voor het behandelen van snijwonden. Verschijnselen de huid is beschadigd meestal is er bloed te zien het slachtoffer heeft pijn Doel van de eerste

Nadere informatie

BIJLAGE 1: PROTOCOLLEN AMBULANCEZORG

BIJLAGE 1: PROTOCOLLEN AMBULANCEZORG BIJLAGE 1: PROTOCOLLEN AMBULANCEZORG Airway en CWK-immbolisatie, Breathing, Circulation, Disability en Exposure (5 protocollen) Wervelkolom indicaties fixatie en bevrijding (2 protocollen) Triage en keuze

Nadere informatie

Koortsstuipen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Koortsstuipen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Koortsstuipen Jonge kinderen zijn bij koorts gevoelig voor stuipen. Ongeveer 5 procent van de kinderen tussen de drie maanden en zes jaar heeft weleens een koortsstuip. In deze folder leest u over de achtergrond

Nadere informatie

Diazepam rectiole. (bij volwassenen) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Diazepam rectiole. (bij volwassenen) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Diazepam rectiole (bij volwassenen) U wordt behandeld voor epilepsie. Als u een aanval krijgt kan iemand in uw naaste omgeving een diazepam rectiole toedienen als dat nodig is. In deze folder leest u meer

Nadere informatie

1. Zorg voor je eigen veiligheid, die van het slachtoffer en van de omstaanders

1. Zorg voor je eigen veiligheid, die van het slachtoffer en van de omstaanders Aanbevelingen van de Belgische Reanimatieraad (BRC) voor Cardiopulmonaire Reanimatie en Automatische Externe Defibrillatie, uitgevoerd door de eerste hulpverleners ter plaatse opgeleid in de technieken

Nadere informatie

versie EHbDu09T EHbDu Educare Trimbos 1

versie EHbDu09T EHbDu Educare Trimbos 1 versie EHbDu09T EHbDu Educare Trimbos 1 Programma Inleiding Uitgaansdrugs en drank Gezondheidsrisico's Beïnvloedende risico's Acute situaties Eerste hulp EHbDu Educare Trimbos 2 Uitgaansmiddelen XTC Speed

Nadere informatie

Aan het eind van de cursus bent u in staat om: Basale reanimatie van volwassenen

Aan het eind van de cursus bent u in staat om: Basale reanimatie van volwassenen Leerdoelen: Aan het eind van de cursus bent u in staat om: Basale reanimatie van volwassenen Een bewusteloos slachtoffer op de juiste wijze te benaderen en te bepalen of er gereanimeerd moet worden. Op

Nadere informatie

HANDLEIDING EHBO JO KST ELEN

HANDLEIDING EHBO JO KST ELEN HANDLEIDING EHBO JO KST ELEN In het kader van gezondheidsopvoeding en EHBO publiceren we enkele basisregels bij eventueel voorkomende problemen op en langs voetbalterreinen. Deze regels beogen niet een

Nadere informatie

Doel van deze presentatie: het op peil houden van kennis en vaardigheden met betrekking tot de reanimatie en als voorbereiding op een competentietest.

Doel van deze presentatie: het op peil houden van kennis en vaardigheden met betrekking tot de reanimatie en als voorbereiding op een competentietest. Deze presentatie is voor personen die in het bezit zijn van een reanimatie diploma. Doel van deze presentatie: het op peil houden van kennis en vaardigheden met betrekking tot de reanimatie en als voorbereiding

Nadere informatie

Basale reanimatie van baby s en kinderen inclusief de AED

Basale reanimatie van baby s en kinderen inclusief de AED Basale reanimatie van baby s en kinderen inclusief de AED LEERDOELEN Aan het einde van deze cursus kunt u demonstreren: 1. Hoe u een bewusteloos kind benadert. 2. Hoe u borstcompressies en beademing uitvoert.

Nadere informatie

LET OP!!! 2011 Nederlandse Reanimatie Raad

LET OP!!! 2011 Nederlandse Reanimatie Raad LET OP!!! 2011 Nederlandse Reanimatie Raad Deze PowerPoint en de afbeeldingen zijn auteursrechtelijk beschermd. U mag deze PowerPoint in zijn originele hoedanigheid kosteloos gebruiken. De teksten en afbeeldingen

Nadere informatie

Levensreddende handelingen

Levensreddende handelingen Levensreddende handelingen Hoofdstuk 3: Het stelpen van ernstige bloedingen Anatomie van de bloedsomloop Samenstellende delen De hartspier De grote bloedsomloop De kleine bloedsomloop De aders en haarvaten:

Nadere informatie

Basale reanimatie inclusief de Automatische Externe Defibrillator

Basale reanimatie inclusief de Automatische Externe Defibrillator Basale reanimatie inclusief de Automatische Externe Defibrillator LEERDOELEN Aan het einde van deze cursus kunt u demonstreren: Hoe u een bewusteloos slachtoffer benadert. Hoe u borstcompressies en beademing

Nadere informatie

Basale reanimatie van kinderen door anderen dan gespecialiseerde zorgprofessionals

Basale reanimatie van kinderen door anderen dan gespecialiseerde zorgprofessionals Basale reanimatie van kinderen door anderen dan gespecialiseerde zorgprofessionals 28 Nederlandse Reanimatie Raad / Belgische Reanimatieraad Introductie Indien basale reanimatie van een kind nodig is,

Nadere informatie

12. 1. Aed met z'n twee

12. 1. Aed met z'n twee Aed met z'n twee 12. 1. Als er iemand is gestart met de reanimatie en er komt een AED bediener met een AED aan, blijf dan reanimeren. Een helper ontkleed de borstkas en instaleert de AED De ander gaat

Nadere informatie

Cardiopulmonale Reanimatie. Automatische Externe Defibrillator

Cardiopulmonale Reanimatie. Automatische Externe Defibrillator Basale Reanimatie voor Hulpverleners Cardiopulmonale Reanimatie met de Automatische Externe Defibrillator Leerdoelen Op het einde van deze cursus zal U in staat zijn: een bewusteloos slachtoffer te evalueren

Nadere informatie

Basale reanimatie van volwassenen

Basale reanimatie van volwassenen Basale reanimatie van volwassenen Introductie Dit hoofdstuk bevat de richtlijnen basale reanimatie van volwassenen voor de enkele hulpverlener, buiten het ziekenhuis. Deze richtlijnen zijn gebaseerd op

Nadere informatie

EERSTE HULP. Georganiseerde. Wie? Inhoud. De eerstehulpverlener. Pim de Ruijter. Pim de Ruijter

EERSTE HULP. Georganiseerde. Wie? Inhoud. De eerstehulpverlener. Pim de Ruijter. Pim de Ruijter Georganiseerde EERSTE HULP De eerstehulpverlener Pim de Ruijter Wie? Instructeur Eerste Hulp en BLS/PBLS Arts, in opleiding tot anesthesioloog Oprichter Eerste Hulp Wiki Auteur Gevorderde Eerste Hulp Evenementenhulp

Nadere informatie

GEVORDERDE. EERSTE HULP. ABCDE-methodiek. Pim de Ruijter. vrijdag 18 oktober 13

GEVORDERDE. EERSTE HULP. ABCDE-methodiek. Pim de Ruijter. vrijdag 18 oktober 13 GEVORDERDE. EERSTE HULP ABCDE-methodiek Pim de Ruijter Wie? Wie? Pim de Ruijter Instructeur Eerste Hulp en (P)BLS IC-arts Oprichter Eerste Hulp Wiki Auteur Gevorderde Eerste Hulp Programma Programma Introductie

Nadere informatie

Het bieden van hulp bij een ademhalingsof hartstilstand

Het bieden van hulp bij een ademhalingsof hartstilstand OPDRACHTFORMULIER Het bieden van hulp bij een ademhalingsof hartstilstand Naam student: Datum: Voordat je gaat oefenen 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen.

Nadere informatie

2. Voor het verlenen van eerste hulp is het gebruik van het beademingsmasker en handschoenen niet verplicht. O juist O onjuist

2. Voor het verlenen van eerste hulp is het gebruik van het beademingsmasker en handschoenen niet verplicht. O juist O onjuist VRAGEN JUIST OF ONJUIST. 1. Als u, het slachtoffer en eventuele omstanders in een gevaarlijke situatie verkeren wacht u totdat politie of brandweer aanwezig is. U volgt hun aanwijzingen op. 2. Voor het

Nadere informatie

Hyperventilatie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Hyperventilatie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Hyperventilatie Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Hyperventilatie Hyperventilatie wordt veroorzaakt door verkeerde manier van ademhalen. Hyper betekent

Nadere informatie

KINDERGENEESKUNDE. Vragen en antwoorden rond stuipen bij koorts

KINDERGENEESKUNDE. Vragen en antwoorden rond stuipen bij koorts KINDERGENEESKUNDE Stuipen bij koorts Vragen en antwoorden rond stuipen bij koorts Bij uw kind zijn stuipen ontstaan tijdens koorts, ook wel koortsconvulsies genoemd. In deze folder wordt uitgelegd wat

Nadere informatie

Basale reanimatie van baby s en kinderen inclusief de AED. Voor een toekomst in de zorg!

Basale reanimatie van baby s en kinderen inclusief de AED. Voor een toekomst in de zorg! Basale reanimatie van baby s en kinderen inclusief de AED Voor een toekomst in de zorg! LET OP!!! 2011 Nederlandse Reanimatie Raad Deze PowerPoint en de afbeeldingen zijn auteursrechtelijk beschermd. U

Nadere informatie

Eindtermen Certificaat Eerste Hulp bij Sportongevallen van. Het Oranje Kruis. 18 december 2012

Eindtermen Certificaat Eerste Hulp bij Sportongevallen van. Het Oranje Kruis. 18 december 2012 Eindtermen Certificaat Eerste Hulp bij Sportongevallen van Het Oranje Kruis 2013 18 december 2012 Eindtermen Certificaat Eerste Hulp bij Sportongevallen vastgesteld door het College van Deskundigen Doelgroep

Nadere informatie

Protocollen bij te verwachten letsels bij Elfstedentochten

Protocollen bij te verwachten letsels bij Elfstedentochten Protocollen bij te verwachten letsels bij Elfstedentochten Met adviezen van R. Buimer Oogarts MCL en Dr. J.S. de Graaf Traumachirurg MCL door Bob Velthuis Instructeur Eerste Hulp Bevroren ogen Inleiding

Nadere informatie

Wijzigingen triage-criteria TriageWijzer, update 2014.

Wijzigingen triage-criteria TriageWijzer, update 2014. Wijzigingen triage-criteria TriageWijzer, update 2014. Alle ingangsklachten: Apathisch wordt: AVPU niet A; Vaatletsel wordt: Ischemie; Hoog letselrisico wordt: Hoog energetisch trauma Kleinere tekstcorrecties

Nadere informatie

XTC. Speed. Cocaïne. Smartshopproducten. Cannabis. Alcohol GHB

XTC. Speed. Cocaïne. Smartshopproducten. Cannabis. Alcohol GHB 1 XTC Speed Cocaïne Smartshopproducten Cannabis Alcohol GHB 2 Verhoogde hartfrequentie Versnelde ademhaling Verhoogde bloeddruk Verhoogde lichaamstemperatuur Vergrote pupillen Verhoogde reflexen Verwardheid

Nadere informatie

Het toepassen van algemene regels voor het verlenen van eerste hulp in onvoorziene situaties

Het toepassen van algemene regels voor het verlenen van eerste hulp in onvoorziene situaties OPDRACHTFORMULIER Het toepassen van algemene regels voor het verlenen van eerste hulp in onvoorziene situaties Naam student: Datum: Voordat je gaat oefenen 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval?

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Patiënteninformatie Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie,

Nadere informatie

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Hyperventilatie Wanneer u gespannen bent of angstig, kunnen verschillende lichamelijke klachten ontstaan. Eén van die klachten is hyperventileren. Hyperventileren wil zeggen dat u te snel of te diep ademt.

Nadere informatie

AANTEKENINGEN BIJ DE LESSEN E.H.B.O.

AANTEKENINGEN BIJ DE LESSEN E.H.B.O. AANTEKENINGEN BIJ DE LESSEN E.H.B.O. LES 1 Wat betekent EHBO? Waar gebeuren de meeste ongelukken? Wie is er verantwoordelijk voor veilig werken, sporten enz.? VERBANDDOOS Wat moet er in een verbanddoos

Nadere informatie

Deel 1: Algemene informatie over eerste hulp. 1 Basisprincipes van eerste hulp 2. 2 Vier stappen in eerste hulp 14

Deel 1: Algemene informatie over eerste hulp. 1 Basisprincipes van eerste hulp 2. 2 Vier stappen in eerste hulp 14 BSL_EHBO_NASLAGWERK_BINNENWERK:BSL_EHBO_NASLAGWER_BINNENWERK 17-04-2008 16:08 Pagina V Inhoud Voorwoord XIII Inleiding XIV Hoe gebruik je dit boek? XV Deel 1: Algemene informatie over eerste hulp 1 Basisprincipes

Nadere informatie

Basale reanimatie van volwassenen

Basale reanimatie van volwassenen Basale reanimatie van volwassenen 14 Nederlandse Reanimatie Raad / Belgische Reanimatieraad Introductie Dit hoofdstuk bevat de richtlijnen basale reanimatie van volwassenen voor een hulpverlener, buiten

Nadere informatie

LET OP!!! 2011 Nederlandse Reanimatie Raad

LET OP!!! 2011 Nederlandse Reanimatie Raad LET OP!!! 2011 Nederlandse Reanimatie Raad Deze PowerPoint en de afbeeldingen zijn auteursrechtelijk beschermd. U mag deze PowerPoint in zijn originele hoedanigheid kosteloos gebruiken. De teksten en afbeeldingen

Nadere informatie

luc van de wouwer verpleegkundige spoed

luc van de wouwer verpleegkundige spoed luc van de wouwer verpleegkundige spoed - alle overmaat is dodelijk - 100% zuurstof is dodelijk (na tijd) - veel water geeft watervergiftiging - BENADERING approach - LUCHTWEG airway - ADEMHALING breathing

Nadere informatie

Vijf belangrijke punten van EHBO voor kinderen zijn:

Vijf belangrijke punten van EHBO voor kinderen zijn: Vijf belangrijke punten van EHBO voor kinderen zijn: 1. Denk eerst aan je eigen veiligheid en de veiligheid voor het kind 2. Ga na wat er gebeurd is en wat het kind mankeert 3. Probeer het kind gerust

Nadere informatie

STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM

STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM Hyperventilatie Hyperventilatie betekent een te snelle en/of een te diepe ademhaling. Wat is ademhalen? Door middel van de borstkas en de buikspieren ademen wij lucht in en

Nadere informatie

KVK AVELGEM 01869. REANIMATIE en AED 2013-2015. Sportmedische begeleiding KVK Avelgem. Pascal D Haene

KVK AVELGEM 01869. REANIMATIE en AED 2013-2015. Sportmedische begeleiding KVK Avelgem. Pascal D Haene KVK AVELGEM 01869 REANIMATIE en AED Sportmedische begeleiding KVK Avelgem Pascal D Haene 2013-2015 D O O R N I K S E S T E E N W E G 2 2 6 8 5 8 0 A V E L G E M R E A N I M A T I E Reanimatie is het

Nadere informatie

Inleiding... 1. Ademhaling... 1. Hyperventilatie... 1. Oorzaak van hyperventilatie... 2. Klachten bij hyperventilatie... 3. Wat kunt u zelf doen...

Inleiding... 1. Ademhaling... 1. Hyperventilatie... 1. Oorzaak van hyperventilatie... 2. Klachten bij hyperventilatie... 3. Wat kunt u zelf doen... Hyperventilatie Inhoudsopgave Inleiding... 1 Ademhaling... 1 Hyperventilatie... 1 Oorzaak van hyperventilatie... 2 Klachten bij hyperventilatie... 3 Wat kunt u zelf doen... 4 Tot slot... 5 Inleiding Deze

Nadere informatie

Basisreanimatie volwassenen. CPR-werkgroep Heilig Hart Ziekenhuis Mol

Basisreanimatie volwassenen. CPR-werkgroep Heilig Hart Ziekenhuis Mol Basisreanimatie volwassenen CPR-werkgroep Heilig Hart Ziekenhuis Mol Overlevingsketen is de basis voor Advanced Life Support en een goede en snel begonnen is doorslaggevend voor het succes van de ALS en

Nadere informatie

Module 3 Levensbedreigende verwondingen

Module 3 Levensbedreigende verwondingen OPLEIDING HULPVERLENING VOOR REISLEIDERS OPLEIDING HULPVERLENING VOOR REISLEIDERS Module 3 Levensbedreigende verwondingen Toerisme Vlaanderen, i.s.m. AVICENNA, medische opleiding en consultancy Toerisme

Nadere informatie

Basale reanimatie LET OP!!! 2015 Nederlandse Reanimatie Raad WELKOM

Basale reanimatie LET OP!!! 2015 Nederlandse Reanimatie Raad WELKOM LET OP!!! Nederlandse Reanimatie Raad Deze PowerPoint en de afbeeldingen zijn auteursrechtelijk beschermd. U mag deze PowerPoint in zijn originele hoedanigheid kosteloos gebruiken. De teksten en afbeeldingen

Nadere informatie

Epilepsie. bij 60-plussers

Epilepsie. bij 60-plussers Epilepsie bij 60-plussers Wat is epilepsie? Epilepsie is een stoornis die ongeveer 1 op de 150 à 250 personen treft. In België gaat het dus om meer dan 60.000 personen. Er bestaan trouwens verschillende

Nadere informatie

Informatie over (niet)-reanimeren

Informatie over (niet)-reanimeren Informatie over (niet)-reanimeren iet-reanimerenpenning Wat is reanimatie? Wat is de overlevi ans? Wat merkt het slachtoffer? Hoe groot is de kans op (blijv chade? Wel of niet reanimeren? Uw wens telt

Nadere informatie

Lesfiche : EHBO & Reanimatie

Lesfiche : EHBO & Reanimatie Lesfiche : EHBO & Reanimatie Niveau 1: (Praktijk: 2lesuren) Inschatten van een situatie: Veiligheid! Waarom? Niemand heeft nood aan meerdere slachtoffers dan er oorspronkelijk waren ( aarzel dus ook niet

Nadere informatie

Lesfiche: EHBO en reanimatie:

Lesfiche: EHBO en reanimatie: Lesfiche: EHBO en reanimatie: Niveau: 2 (praktijk: 2 lesuren) AED: Wat? De defibrillator of Defib is de enige manier om een hart terug te doen pompen. Paramedici hebben een professionele defib inde ambulance.

Nadere informatie

Reanimatie Stabiele zijligging Toedienen zuurstof

Reanimatie Stabiele zijligging Toedienen zuurstof Nieuwe richtlijnen sinds 2010 Kobe Van Herwegen 1* Instructeur Reanimatie Stabiele zijligging Toedienen zuurstof E-mail: kobe.vh@gmail.com GSM: 0474/81 49 20 2 3 Probleemstelling Volgorde Veiligheid Hartstilstand

Nadere informatie

SEH Spoedeisende hulp

SEH Spoedeisende hulp Afdeling: Onderwerp: SEH Spoedeisende hulp 1 Wat is hyperventilatie Wanneer u gespannen of angstig bent, kunnen daardoor verschillende lichamelijke klachten ontstaan. is één van die klachten. wil zeggen

Nadere informatie

Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen

Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen 2 In deze folder leest u over de verschijnselen en de mogelijke gevolgen van een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel bij uw kind (hersenschudding of

Nadere informatie

De een heeft het warm, de ander te warm en de ander heeft het veel te warm, en dat in dezelfde werkruimte.

De een heeft het warm, de ander te warm en de ander heeft het veel te warm, en dat in dezelfde werkruimte. Hittestress: werken en warm weer Inleiding De een heeft het warm, de ander te warm en de ander heeft het veel te warm, en dat in dezelfde werkruimte. De gevoelstemperatuur wordt, behalve door de luchttemperatuur

Nadere informatie

Toedienen van Stesolid bij epilepsie

Toedienen van Stesolid bij epilepsie Sophia Kinderziekenhuis Uw kind is onderzocht op de afdeling Kinderneurologie wegens epilepsie. Bij sommige kinderen is het nodig de epilepsie te behandelen met anti-epileptica. Deze medicijnen zorgen

Nadere informatie

Stoornissen in het bewustzijn

Stoornissen in het bewustzijn Hoofdstuk 3 Stoornissen in het bewustzijn Een verandering in het bewustzijn en de ademhaling kan erop duiden dat de hersenen en ademhalingsorganen te weinig zuurstof krijgen. Daardoor komen de vitale functies,

Nadere informatie

GEVORDERDE EERSTE HULP

GEVORDERDE EERSTE HULP GEVORDERDE EERSTE HULP Eerste Hulp op evenementen en in specifieke bedrijfsomgevingen Pim de Ruijter Wie? Pim de Ruijter Instructeur Eerste Hulp en (P)BLS Intensive Care arts Oprichter Eerste Hulp Wiki

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

08#11#11% EHBO en hockey. Voor coaches en trainers van Alliance. Nicole Troost en Elly Blok, huisartsen

08#11#11% EHBO en hockey. Voor coaches en trainers van Alliance. Nicole Troost en Elly Blok, huisartsen EHBO en hockey Voor coaches en trainers van Alliance Nicole Troost en Elly Blok, huisartsen 1% Onderwerpen:! Inleiding ;aantallen blessures! Voorbereiding: het halve werk! Tijdens de wedstrijd:! Opgelopen

Nadere informatie

Hoe handelen bij een epileptische aanval

Hoe handelen bij een epileptische aanval Hoe handelen bij een epileptische aanval Wat is epilepsie? Epilepsie is een hersenaandoening die zich uit in de vorm van aanvallen. Epilepsie is een plotselinge, tijdelijke verstoring van het elektrisch

Nadere informatie

MODULE 3 Levensreddende handelingen

MODULE 3 Levensreddende handelingen MODULE 3 Levensreddende handelingen cursus brandweerman Levensreddende handelingen Hoofdstuk 1: Algemene interventieprocedures Het menselijk lichaam De eerste minuten Opbouw van het lichaam Ons lichaam

Nadere informatie

Antwoord Vraag ABC Vraagnr Nee. Waarop moet u letten bij het verwijderen van een

Antwoord Vraag ABC Vraagnr Nee. Waarop moet u letten bij het verwijderen van een Antwoord Vraag ABC Vraagnr Nee Waarop moet u letten bij het verwijderen van een 1 Als de teek pas net op de huid zit, heeft hij nog geen speeksel kunnen spuiten in de bijtwond. achtergebleven angel? Niet

Nadere informatie

MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie

MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie Dit kan ook geen kwaad, maar kan wel leiden tot een aantal verschijnselen als: Benauwd gevoel, kortademigheid; krop in de keel; droge mond; strak gevoel rond de mond; prikkelingen

Nadere informatie

Verdrinking: oorzaken, proces en gevolgen

Verdrinking: oorzaken, proces en gevolgen Verdrinking: oorzaken, proces en gevolgen A. Oorzaken van verdrinking Primair Onderdompeling Bewustzijnsverlies Verdrinking Secundair Bewustzijnsverlies Onderdompeling Verdrinking 75 % 25% 1. Primaire

Nadere informatie

Examenopdrachten uitgewerkt. AG eerste hulp opleidingen Best www.agopleiding.dse.nl

Examenopdrachten uitgewerkt. AG eerste hulp opleidingen Best www.agopleiding.dse.nl Examenopdrachten uitgewerkt Beroerte (stoornis in bewustzijn): vrije luchtweg 1-1-2 bellen stabiele zijligging FAST-test; lachen, handen vooruit Verslikking/verstikking (stoornis in de ademhaling): moedig

Nadere informatie

Nummer: D04-6 Datum: Oktober 2013 Versie: 1.0

Nummer: D04-6 Datum: Oktober 2013 Versie: 1.0 Midazolam rectiole Werking en toepassingen Wat doet dit medicijn en waarbij wordt het gebruikt? De werkzame stof in midazolam rectiole is midazolam. Midazolam vermindert angst en spanning en werkt rustgevend.

Nadere informatie

Welke stelling in het geval van brandwonden is juist?

Welke stelling in het geval van brandwonden is juist? Meerkeuzevraag 8.1 Meerkeuzevraag 8.2 Meerkeuzevraag 8.3 Meerkeuzevraag 8.4 Meerkeuzevraag 8.5 Meerkeuzevraag 8.6 Meerkeuzevraag 8.7 Welke stelling in het geval van brandwonden is juist? A. De gevormde

Nadere informatie