(zonder volledig te willen zijn) Dr. Marc Vanpoecke Huisarts Hoofdgeneesheer Rode Kruis-Limburg. Hasselt, 26 januari 2004

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "(zonder volledig te willen zijn) Dr. Marc Vanpoecke Huisarts Hoofdgeneesheer Rode Kruis-Limburg. Hasselt, 26 januari 2004"

Transcriptie

1 Hoofdletsels (zonder volledig te willen zijn) Dr. Marc Vanpoecke Huisarts Hoofdgeneesheer Rode Kruis-Limburg Hasselt, 26 januari 2004 Traumatische hoofdpathologie Hoofdtrauma als gevolg van geboortetrauma Het "onbeduidend" cranieel trauma De intracraniële bloeding Hersenschudding (commotio cerebri) Contusio cerebri Aangezichtsfractuur / orbitafractuur Trauma van het mondgebied Trauma van de neus Oortrauma Trauma van de wervelkolom 1

2 Hoofdletsels Algemeen Epidemiologie en voorkomen Preventie Anatomische begrippen Hersenletsel De rest Hoofdletsels Epidemiologie naar ZH /per jaar/ inwoners 10% ernstig hoofdletsel 10% matig ernstig hoofdletsel 80% mild hoofdletsel 1-3% ontwikkeling intracranieel hematoom 2

3 Incidentie van traumatisch hersenletsel (THL). CDC : elk jaar in VS: mensen op spoedgevallendienst ambulant gezien gehospitaliseerd sterven Incidentie van traumatisch hersenletsel (THL). CDC : elk jaar in VS: - THL incidentie (hospitalisatie en overleden) is 95 per % van THL sterven aan de letsels 3

4 THL riscofactoren en oorzaken Het risico op een THL is vooral hoog bij adolecenten, jong volwassenen en bejaarden > 75 jaar. Risico mannen is 2x zo hoog als vrouwen De voornaamste oorzaken zijn: Verkeersongevallen Geweldpleging Vallen +/- 2/3 wapen-gerelateerde THL s geclassificeerd als zelfmoord(poging) Leeftijd en geslacht 16 F M % NL MI yrs 4

5 Leeftijd en eindresultaat p Geslacht en eindresultaat ± ± p p

6 THL risicofactoren en eindresultaat De voornaamste oorzaken van THL zijn leeftijdsafhankelijk: Vallen is de grootste oorzaak bij 65+ Transportongevallen voornaamste bij 5-65j. Het eindresultaat hangt sterk af van de oorzaken: 91% van de vuurwapen-gerelateerde THL: dodelijk 11% van de val-gerelateerder THL Epidemiology of Brain Injury Copyright GE Fanuc Automation, 1999 Sports/Recreation Among Leading Causes Sep

7 Eindresultaat opgedeeld per oorzaak! p gezondheidsniveau 7 % 3 % 19 % 71 % NL MI A. goede gezondheid B. Milde tot gematigde beperking van de activiteiten C. Ernstige maar niet handicaperende beperking van de activteiten D. Handicaperende beperking Knaus WA, Zimmerman JE, Wagner DP et al: Apache-acute physiology and chronic health evaluation: a physiologically based classification system. Crit Care Med 1981; 9:

8 gezondheidsniveau 0 36% 59% 79% 86% A B C D p A. Goede gezondheid; B. Milde tot gematigde beperking van de activiteiten; C. Ernstige maar niet handicaperende beperking van de activteiten D. Handicaperende beperking Evolutie THL : 22% THL-gerelateerde van 24,6/ VS-inwoners in 1979 naar 19,3/ in : 13% ivm vuurwapens : 25% gemotoriseerd verkeer Vuurwapens zijn het gemotoriseerd verkeer voorbijgestoken als grootste doodsoorzaak voor THL in 1990 in de VS 8

9 9

10 Incidentie en voorkomen van THL-afh.-invaliditeit. Volgens CDC in Elk jaar overleven meer dan VSinwoners een hospitalisatie voor THL, maar worden ontslagen met THLgerelateerde handicaps Americanen leven vandaag met een THL-gerelateerde handicap. Soorten THL-invaliditeit: Kennis / bewustzijn: stoornissen in Concentratie Geheugen Beoordelingsvermogen Stemming Bewegingsstelsel: Voortbeweging Kracht Coördinatie Evenwicht Zintuigen: Gevoel zicht - gehoor Epilepsie +/- 1% overleeft een ernstig THL in een blijvend coma 10

11 Er is geen manier om de menselijke kosten van THL volledig te beschrijven: de lasten die door de gekwetsten en ook door de families worden gedragen, op verschillende vlakken: financieel, emotioneel, maatschappelijk, beroepsmatig, relationeel,... Primaire preventie Primaire preventie van THL is een belangrijk doel van de gezondheidsinstanties: 1. verkeer 2. geweld 3. valpreventie 11

12 1. Verkeer Verkeersongevallen zijn de voornaamste oorzaak van THL-doden bij vrouwen en kinderen en adolescenten < 15 j. Gelukkig: 40% THL-doden sinds 1980 Bij VKO: 70% van alle patienten hebben een of andere vorm van THL 12

13 1. Verkeer Deze 40% wordt ws. bekomen door combinatie van factoren: - gebruik van veiligheidsgordels en aangepaste kinderzitjes - voertuigen met air bags - geïntoxiceerde bestuurders 13

14 14

15 Rollover & Ejectie vrouw, 34j, droeg geen gordel. 15

16 Vrouw 18j, Motor tegen wagen, met helm zonder aangezichtsbescherming: o.a. bloedingen in hersenen, meerdere breuken in OL 1(bis) Fietsongevallen Zonder fietshelm: 6,6 x meer kans op hoofdletsel 8,3 x meer kans op hersenletsel Becijferd werd dat het wettelijk verplicht stellen in de V.S. zal leiden tot een vermindering van ongeveer eerste-hulpbehandelingen vanwege hoofdletsels en van 100 sterftegevallen. 16

17 1(bis) Fietsongevallen - de fietsomgeving (infrastructuur) veiliger maken; - zorgen dat de fiets op maat wordt gekocht en onderhouden wordt (goede remmen, verlichting, aangepast wordt aan de bouw en de grootte van het kind); - de regelgeving in het voordeel van de fietser als kwetsbare verkeersdeelnemer veranderen of te interpreteren; - zelf zorgen voor een veilig gedrag door onder andere een fietshelm te dragen. 2. Geweld Geweld is een voorname oorzaak van THL -- voornamelijk bij mannen en geweld met vuurwapens is de voornaamste oorzaak van THLgeassocieerde dood. 17

18 3. Vallen Vallen is de 3 grootste oorzaak van THLgeassocieerd overlijden: Bij vrouwen > 75j en mannen >85j is vallen de grootste oorzaak van THL-geassocieerd overlijden. Vallen is ook een grote oorzaak van niet-fataal THL. Valpreventie is zeer belangrijk: aangepast medicatiegebruik aangepaste leefomgeving personenalarmsysteem bij alleenstaande ouderen 18

19 De hersenpan Anatomie Soorten letsels Aanpak De schedel Bestaat uit 2 delen. Cranium. De beenderige schil, beschermend rond de hersenen Faciale beenderen. Vormen het gezicht. Beschermen de hersenen aan de voorzijde 19

20 Anatomie 20

21 Anatomie Anatomie 21

22 Anatomie Normale totale volume van CSV is +/- 150 cc. CSV wordt geproduceerd door de plexus chorioideus aan 20 cc per uur of 500 cc per dag. 22

23 Anatomie Epiduraal Hematoom 23

24 Subduraal Hematoom Epiduraal Hematoom Subduraal Hematoom 24

25 Traumatische hersenpathologie Hoofdtrauma als gevolg van geboortetrauma Het "onbeduidend" cranieel trauma Hersenschudding (commotio cerebri) Hersenkneuzing Contusio cerebri De intracraniële bloeding 25

26 Hoofd- en CWZ-letsels Hoofd- en CWZ-lestels zijn de meest voorkomende oorzaak van dood en invaliditeit na trauma Sommige van deze lestels gebeuren na het trauma door onjuiste manipulatie van het slachtoffer Een voorbeeld: VKO-slachtoffer die door omstanders uit het voertuig gesleurd wordt zonder bescherming (fixatie) van zijn gebroken nek en die verlamd blijft De eerste regel in de hulpverlening is: Do no harm! Primum non nocere Veroorzaak geen bijkomend letsel Hoofdletsel Ongevalsmechanismen Directe kracht-letsel als hersenletsel thv slag of letsel Een slag van een hamer op het hoofd zal op de impactplaats zelf letsel veroorzaken 26

27 Hoofdletsel Ongevalsmechanismen Indirect letsel: de schade treedt niet op aan de impactplaats, maar aan de tegenovergestelde plaats van de hersenen: à contre coup Als de schedel een erg hevig klap krijgt moet je uitgaan zowel direct en indirect letsel: Vb. VKO: met hoofd tegen voorruit : Direct letsel vooraan de hersenen op de impactplaats Indirect letsel achteraan de hersenen door het botsel van de hersenen tegen de achterzijde van het schedelpan 27

28 Hoofdletsel Ongevalsmechanismen Hier bij een extensie-flexie-trauma Bvb. bij aanrijding langs achter Hoofdletsel Hoofdletsel gaat altijd gepaard met een risico op nekletsel De energie die het hoofd beschadigd heeft, wordt voortgeleid naar de cervicale wervelzuil Alle hoofdletselpatiënten moeten geïmobiliseerd worden ivm potentieel letsel aan de CWZ 28

29 29

30 Types hoofdletsel Gesloten hoofdletsel. De schedel beschermt enerzijdes de hersenen, maar anderzijds beperkt ze ze ook. Als weefsels beschadigd worden, zwellen ze bij de genezing. Als de hersenen beschadigd worden, en de schedel blijft intact, dan zal dit zwellen problemen geven. Bij een gesloten hoofdletsel veroorzaakt de zwelling druk op de hersenen, dit kan tot blijvende schade of dood lijden. Open hoofdletsel. Het open hoofdletsel zal gewoonlijk hevig bloeden. Alhoewel een open hoofdletsel in eerste instantie ernstiger lijken, maar de open ruimte geeft de hersenen wel mogelijkheid tot zwellen. Bij nazicht van een open hoofdwonde dien je ook de oren en neus na te kijken op lekkage van CSV. Hersenweefsel en botfragmenten kunnen ook aanwezig zijn. Hersenoedeem Symptomen: verwijde pupil Abnormale lichaamshoudingen Achteruitgaande neurologische status CT Behandeling ABC Mannitol Hypertone zoutoplossing 30

31 Intracraniële overdruk Hersenoedeem Bloedingen Epiduraal Subduraal In de hersenen zelf ICP kan gemeten worden door een lumbaal punctie, bij klinisch stabiele patiënten. LP mag evenwel niet uitgevoerd worden bij vermoeden van een sterk verhoogde ICP, dit wegens een risico van een uitpuilen van de hersenen uit de schedel naar onder toe. bij kritisch zieke / gekwetste patiënten kan de druk gemeten worden dmv een heelkundig ingebrachte sonde 31

32 32

33 33

34 De verhoogde ICP wordt via de oogzenuw (een verlengstuk van de hersenen) doorgegeven naar het oog. Het duurt uren tot dagen vooraleer dit klassieke teken van overdruk aanwezig is, dus niet tijdens de eerste uren! Normaal Papilloedeem 34

35 Hoofdletsel symptomatologie Verwardheid. Ongewoon gedrag (o.a agressie!). Bewusteloosheid Misselijkheid of braken. Bloed uit het oor of neus. Verminderend bewustzijn. Ongelijke pupillen of veranderde lichtreactie, dubbelzicht. Uitvalsverschijnelen: verlammingen, gevoelsstoornissen. Epileptische aanvallen Uitwendig hoofdletsel, bloedingen, builen, kneuzingen. Hoofdletsel symptomatologie Brilhematoom De patient heeft bilateral bloedingen thv en rond de ogen. Kan ontstaan zonder directe slag op ogen of neus 35

36 Hoofdletsel symptomatologie Brilhematoom De patient heeft bilateral bloedingen thv en rond de ogen. Kan ontstaan zonder directe slag op ogen of neus Hoofdletsel symptomatologie Battle s sign. Hematoom achter 1 of 2 oren. Zowel een brilhematoom als battle s sign kunnen tekens zijn van ernstig hoofdletsel (schedelbasisfractuur) 36

37 Hoofdletsel Therapie PBM. Handschoenen en oogbescherming. ABC. Open ademhalingsweg via jaw thrust maneuver. Voorkom beweging van de CWZ. Imobilizeer hoofd en CWZ. 100% Zuurstof. Zuurstof helpt het zwellen van de hersenen te verminderen. IV-lijn Let op bloed en CSV vanuit neus en oren. CSV is een helder waterig vocht. Stop de CSV-lekkage niet, dit verlicht de druk van het hersenoedeem. Controleer bloedingen vanuit de wonden met wondverband en lichte druk Te hoge druk kan botfragmenten in de hersenen duwen. Behandel andere grote letsels. Zorg voor onmiddellijk transport naar een aangepast ziekenhuis. Hoofdlestel Is er CSV in die bloedneus? Veel hoofdletsels veroorzaken ook neusletsels. Deze letsels lijden zeer frekwent tot bloedneuzen. De vraag: komt er ook CSV uit die bloedende neus??? Neem een stukje absorberend papier (keukenrol) en dip een hoek in het bloed. Als er CSV in het bloed is zal er een heldere vochtzone verschijnen rond het bloed. Deze eenvoudig test zal helpen bepalen of de patiënt een open hoofdwonde heeft, met lekkage van CSV (en dus een rechtstreekse verbinding van de buitenwereld met de hersenen!) 37

38 Enkele testen Orientatie Tijd, ruimte, situatie Concentratie Cijfers achterste-voren tellen (3-1-7)( )( ) Maanden van het jaar in omgekeerde volgorde Geheugen Herhalen van 3 eenvoudige woorden / voorwerpen na 0 & 5 minuten Recente gebeurtenissen (nieuws), details van het sportgebeuren Neurologisch onderzoek Kracht, gevoel, coördinatie, behendigheid, 38

39 Glascow coma schaal 3 onderdelen: Eye movement Motor respons Verbal reaction Eye movement 1. Geen reactie 2. Ogen open op pijnprikkel 3. Ogen open op aanspreken 4. Spontaan openen van de ogen bij een brilhaematoom wordt een C genoteerd 39

40 Motor respons 1. Geen reactie 2. Strekken 3. Abnormaal buigen 4. Buigen / terugtrekken 5. Lokaliseren 6. Opdrachten uitvoeren Verbal respons 1. Geen reactie 2. Onverstaanbaar 3. Inadequaat 4. Verward 5. Helder en adequaat bij afasie of tracheotomie wordt een T genoteerd 40

41 41

42 Algemene classificatie van THL Mild (GCS 13-15) Matig (GCS 9-12) Ernstig (GCS 3-8) Aanpak van matige en ernstige hoofdletsels (niet zelden in kader van algemeen polytrauma) The European Brain Injury Consortium. 42

43 Intracraniele bloeding: Kan traumatisch or atraumatisch zijn. Epiduraal, subduraal, subarachnoidaal, intracerebraal. Epiduraal tgv ruptuur van slagader tgv breuk in os temporale Initieel kan de patiënt helemaal geen symptomen hebben (helder interval). Maar als de bloeding blijft duren, veroorzaakt deze: verhoogde ICP, herniatie en dood, tenzij heelkundig behandeld Subduraal tgv ruptuur van overbruggende venen, kwetsbaar aan scheuren. Kan chronisch of acuut optreden Chronisch: vaak bij ouderen, waarbij de hersenatrofie de hersenen meer ruimte geeft, deze meer kunnen bewegen en de venen sneller inscheuren. Soms zonder voorgeschiedenis van trauma, of maar van een licht trauma. Trage bloeding over weken tot maanden laat de hersenen toe zich aan te passen: => dikwijls vage symptomen: Hoofdpijn, cognitieve achteruitgang, onzekere gang, focale uitval Acuut: vaak door hoge snelheidsletsel, vaak samen met andere hoofdletsels 43

44 Subarachnoidale bloeding Bloed kan in de hersenen. Niet-traumatisch en traumatisch Spontaan: plotse erg hevige (catastrofale) hoofdpijn, meestal tgv aneurysma Risko factoren: hypertensie roken alcohol plotse verhoging van de ICP, zoals bij cocaïne-gebruik) Symptomen: Hoofdpijn, meningeale prikkeling, nekstijfheid, lichtintollerantie, zenuwutival, verstoord bewustzijn, dood. 44

45 Enkele casussen Niet voor gevoelige zielen 45

46 46

47 47

48 48

49 49

50 Penetrating injury with complicated handling (ca 1987) Walked in to the emergency room. Neurosurgery and Orthopaedics treatment Fully recovered with no deficits!!! 50

51 Auto tegen trein 51

52 ATLS Procedures A: Ademwegen vrij met aandacht voor CWZ B: Beademen C: Circulatie D: neurologisch Deficiet (GCS) 52

53 GCS (na reanimatie) GCS < 8 GCS > 8 Pupillary asymmetry Intubation HV Mannitol (0.25 a 0.5 mg/kg/bolo) CT? Neurosurgery Isocoria Intubation CT ICU Neurosurgery GCS 9-13 GCS CT Intensive - Intermediate Care Neurosurgery? Guidelines for Minor Head Injury Glasgow 9-13 Clinical observation 48 hs, CT and neurosurgical consultation No intracranial lesion Intracranial lesion New CT in 48 hs TCDB III Temporal Contusion TCDB I - II Contusion NICU ICP NINCU Hourly GCS 53

54 Glasgow Outcome Scale 1: dood 2: vegetatieve status 3: zwaar gehandicapt» Kan niet zelfstandig leven, kan bevelen uitvoeren 4: matig gehandicapt 5: goed herstel:» Kan zelfstandig leven, kan niet naar school of werken» Kan zelfstandig leven, kan naar school of werken Trauma-opvang systemen De standaard: Alle regios dienen een georganiseerd trauma-opvang systeem te hebben (cfr MUG) Opties: Neurochirurgische diensten zijn ook georganiseerd en de opvang van neuro-traumata dient georganiseerd en afgesproken te zijn: ook in de prehospitaal-fase en triage. Trauma-centra die neurotraumata behandelen moeten een dienst neurochirugie hebben, een in-huis traumatoloog, een OP, CT, IZ en labo. In plattelands- of weersafhankelijke gebieden zonder neurochirurgische dienst zou een chirurg de eerste neuro-chirurgische zorgen moeten kunnen toedienen, oa. bij intracraniële bloedingen. 54

55 Bloeddruk en zuurstof Richtlijnen: Hypotensie (RR-S < 90 mmhg) of hypoxie (apnea, cyanose of SpO 2 < 90%) moeten vermeden en zo snel mogelijk behandeld worden bij ernstig THL. Opties: Patienten met GCS < 9 die hun vrije luchtweg niet kunnen houden of zuurstoftekort vertonen, ondanks toediening van zuurstof, dienen een verzekerde vrij luchtweg te hebben, bij voorkeur d.m.v. endotracheale intubatie. Incidentie van hypoxie en hypotensie 50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Hypoxie Hypotensie

56 GOS en hypotensie 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Normotensief Initiële hypotensie (30) Late hypotensie (117) Beide (39) GOS 4-5 GOS 3 GOS 1-2 Modified from Chesnut R. Acta Neurochir Suppl 1993;59:121. Verdere aanpak: Intracraniële drukmeting? Zorgen voor goede cerebrale bloeddoorstroming Kunstmatige hyperventillatie? Gebruik van medicatie: Mannitol barbituraten? steroïden? Goede voedingstoestand van de patiënt profylactisch anti-epileptica (Klasse III evidentie) 56

57 Heroïsche ingreep! Indicaties voor trepanatie Herniëring van de hersenen Alle andere behandelingen zijn onvoldoende Neurochirurgie is niet beschikbaar Medisch transport is niet tijdig mogelijk Procedure wordt uitgevoerd aan de zijde van gedilateerde pupil 57

58 % 20% 40% 60% 80% Hospital Fernández, Buenos Aires, Severe Head Injury mortality rates from 1987 to

59 Mild THL Definitie GCS Score van 15 of 14. Hersenschudding Hersenkneuzing Met uitzondering van: Focale neurologische uitval Ingedeukte schedelbreuk Klinische tekens van schedelbasisfractuur Mild hersenletsel veroorzaakt een kneuzing, gedefinieerd als een tijdelijke uitval van het neurologisch functioneren gedurende enkele minuten tot uren na een hoofdtrauma. Het juiste mechanisme is onbekend, maar het functioneren van de zenuwcellen is aangedaan. CT & MRI zijn normaal. Symptomen: bewustzijnsverlies, sterren zien, hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, braken, geheugenstoornis (zowel voor als na het ongeval, soms uren) zijn mogelijk. Herstel is meestal volledig Sommige patiënten ontwikkelen een post-contusioneel syndroom: Hoofdpijn, lethargie, mentale dofheid, enz gedurende maanden. Ernstiger trauma kan blijvende schade opleveren. De patiënt dient de eerste 24 u van dichtbij gevolgd te worden. 59

60 Krachtlijnen van beleid in de acute fase: 1: aanhoudend bewustzijnsverlies, open schedelletsel of een verlamming» direct gespecialiseerde protocollaire zorg. 2: tijdelijk bewustzijnsverlies, nog desoriëntatie» 24 h klinische observatie + CT schedel; 3: alleen kort bewustzijnsverlies, goede oriëntatie in tijd/ plaats/ persoon, zonder hersenletsel of verlamming» ambulante opvang; wel wekadvies. Aangezichtsletsels 60

61 Aangezichtsletsels Het voornaamste gevaar van aangezichtsletsels: Stukken bot van het aangezicht die invallen en de luchtwegen afsluiten. Het bloeden kan ernstig zijn en de vrije luchtweg in het gedrang brengen Oorzaken: Zie hersenletsel Aangezichtsletsels Symptomen Bloeding. Kan hevig zijn, maar zelden levensbedreigend, tenzij verstoring van de vrije luchtweg. Kneuzingen. Vervormings van de aangezichtsbeenderen. Verlies of verplaatsing van tanden. 61

62 Aangezichtsletsels Aanpak PBM. Handschoenen en oogbescherming. ABC. Open ademhalingsweg via jaw thrust maneuver. Hou de ademhalingsweg vrij van bloed en braaksel met aspiratietoestel of manueel Voorkom beweging van de CWZ. Imobilizeer hoofd en CWZ. 100% Zuurstof. Zuurstof helpt het zwellen van de hersenen te verminderen. (IV-lijn) Controleer bloeding met sterieel verband en directe druk. Kijk de mond na voor kwetsuren Probeer te voorkomen dat bloed ingeslikt wordt. Behandel andere grote letsels. Zorg voor onmiddellijk transport naar een aangepast ziekenhuis. Aangezichtsfracturen Enkele weetjes: 70% van de # met de orbita erbij Nogal eens lucht onder huid 62

63 Fracture Type Prevalence Zygomaticomaxillary complex (tripod fracture) 40 % LeFort I 15 % II 10 % III 10 % Zygomatic arch 10 % Alveolar process of maxilla 5 % Smash fractures 5 % Other 5 % 63

64 LeFort-fracturen Fracture Type Prevalence Body % Angle % Condyle % Symphysis 7-15 % Ramus 3-9 % Alveolar 2-4 % Coronoid process 1-2 % 64

65 65

66 Enkele neusletsels 66

67 Subcutaan emfyseem 67

68 Enkele oogletsels Enkele oogletsels 68

69 Blow outfractuur 24% ook oogletsel: Bloedingen Drukstijging in het oog Tot netvliesloslating Let op: Enofthalmie Dubbelzicht Gezichtsstoornissen Blow outfractuur 69

70 Blow out-fractuur Blow out-fractuur 70

71 Blow out-fractuur Retro-bulbair hematoom 71

72 Enkele oorletsels 72

73 Hematoom oorschelp Trommelvliesperforatie 73

74 Bronnen CD-rom Codex Medicinae Richtlijnen voor verwijzing naar beeldvormend onderzoek voorgesteld door het Consilium Radiologicum ophys%20of%20sports%20tbi.pps AFEB_nov2004_for_web.ppt 74

Als het mis gaat. Stoornissen bewustzijn. Frans Rutten Anesthesioloog/spoedarts

Als het mis gaat. Stoornissen bewustzijn. Frans Rutten Anesthesioloog/spoedarts Als het mis gaat. Stoornissen bewustzijn Frans Rutten Anesthesioloog/spoedarts Casus 1 Vrouw, 74 jaar diep bewusteloos gevonden in de tuin Bekend met diabetes type II Langzame snurkende ademhaling Langzame

Nadere informatie

SIS. Het Shaken Infant Syndrome. Dr. Johan Marchand. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette

SIS. Het Shaken Infant Syndrome. Dr. Johan Marchand. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette SIS Het Shaken Infant Syndrome Dr. Johan Marchand Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette Wetenschappelijk dossier 1 A. Inleiding B. Epidemiologische gegevens

Nadere informatie

Opvang van het kind met traumatisch schedelhersenletsel in de acute fase

Opvang van het kind met traumatisch schedelhersenletsel in de acute fase Opvang van het kind met traumatisch schedelhersenletsel in de acute fase J.M. Fock Kinderneuroloog UMCG Groningen Disclosures GEEN Traumatisch schedelhersenletsel Definitie: letsel door geweld van buiten

Nadere informatie

Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel

Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Uw kind is in het ziekenhuis opgenomen geweest met een licht traumatisch hoofd- of hersenletsel en mag weer naar huis. In deze folder

Nadere informatie

Anatomie. Anatomie. Bloedtoevoer. Cerebrum Cerebellum Hersenstam. Schedel Hersenvliezen. Liquor cerebrospinalis Bloedvoorziening

Anatomie. Anatomie. Bloedtoevoer. Cerebrum Cerebellum Hersenstam. Schedel Hersenvliezen. Liquor cerebrospinalis Bloedvoorziening Anatomie Anatomie Cerebrum Cerebellum Hersenstam Schedel Hersenvliezen Liquor cerebrospinalis Bloedvoorziening Bloedtoevoer 1 Bewustzijnsdaling Verandering van: Bewust waarnemen van de omgeving Reactie

Nadere informatie

Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen

Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen 2 In deze folder leest u over de verschijnselen en de mogelijke gevolgen van een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel bij uw kind (hersenschudding of

Nadere informatie

Klinisch redeneren D. Michel van Megen

Klinisch redeneren D. Michel van Megen Klinisch redeneren D Michel van Megen SEH/IC vpk CWZ Begrippen: Intracraniële infecties» meningitis» encefalitis Ruimte innemende processen» hersenabces» hersentumoren brughoektumor astrocytomen hypofysetumor

Nadere informatie

Hersenkneuzing. Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu

Hersenkneuzing. Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu Hersenkneuzing Wat is een hersenkneuzing? Een hersenkneuzing is een letsel van de hersenen veroorzaakt door een val of stoot op het hoofd waardoor de hersenen beschadigd raken en voor korte of langere

Nadere informatie

Hoofdtrauma: schedelletsel en traumatisch hersenletsel

Hoofdtrauma: schedelletsel en traumatisch hersenletsel Hoofdtrauma: schedelletsel en traumatisch hersenletsel Hoofdtrauma: schedelletsel en traumatisch hersenletsel C. Lafosse Revalidatieziekenhuis RevArte Schedelletsels De lineaire schedelfractuur of schedelbarst

Nadere informatie

Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen.

Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen. Sinustrombose Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen. Hoe vaak komt een sinustrombose voor bij kinderen? Een sinustrombose komt bij een op 200.000-300.000

Nadere informatie

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade Dr. C. Jadoul Neuroloog AZ Nikolaas 1 Casus: recidief slikpneumonie Dame 75 jaar Spoed: algemeen achteruit (mentaal en fysiek) Antec: Parkinson

Nadere informatie

Bijscholing AZ Damiaan. Neurochirurgie, cranieel, januari 2013

Bijscholing AZ Damiaan. Neurochirurgie, cranieel, januari 2013 Bijscholing AZ Damiaan Neurochirurgie, cranieel, januari 2013 Selektie: 1. Hydrocefalie 2. Craniocerebraal trauma 3. Spontane intracraniële bloeding 1. Hydrocefalie Anatomie Classificatie Symptomen en

Nadere informatie

Schedel- en hersenletsel

Schedel- en hersenletsel Schedel- en hersenletsel Inleiding Iedereen is er zich wel van bewust dat een letsel aan het hoofd (trauma capitis) een ernstige zaak is. In het hoofd zitten immers de hersenen die de grondslag zijn van

Nadere informatie

Richtlijn licht schedelhersenletsel (LSH) M. de Graaf, D.W.J. Dippel, september 2011

Richtlijn licht schedelhersenletsel (LSH) M. de Graaf, D.W.J. Dippel, september 2011 Disclaimer 1 januari 2015 De Richtlijnen van de afdeling Neurologie Erasmus MC zijn met zorg samengesteld op basis van de stand van de wetenschap ten tijde van het vaststellen van de Richtlijn. Deze Richtlijnen

Nadere informatie

Mineur hoofdtrauma en Shaken Infant Syndrome

Mineur hoofdtrauma en Shaken Infant Syndrome Mineur hoofdtrauma en Shaken Infant Syndrome D C Gerlant van Berlaer Met dank aan Dr J Marchand, Dr D Bulckaert B A inhoud Achtergrond en mechanismen Eerste aanpak Kliniek en tweede aanpak gestructureerde

Nadere informatie

Subcutaan emfyseem kan optreden bij? Bij een patiënt heeft de adamsappel zich zijwaarts geplaatst. Dit kan wijzen op

Subcutaan emfyseem kan optreden bij? Bij een patiënt heeft de adamsappel zich zijwaarts geplaatst. Dit kan wijzen op Subcutaan emfyseem kan optreden bij? A. Bekkenfractuur B. Schedeltrauma C. Hartinfarct D. Pneumothorax Een slachtoffer van een verkeersongeval opent zijn ogen bij het toedienen van een pijnprikkel, brengt

Nadere informatie

Kinderen met acute neurologische problematiek

Kinderen met acute neurologische problematiek Kinderen met acute neurologische problematiek Thomas van Veen, Kinderarts 06-07-2015 Anne, 9 jaar aangereden door een auto Zij is aangereden door een auto voor het ziekenhuis Vader draagt haar de SEH op

Nadere informatie

Neurotraumatologie. Prof. Dr. J.G. van der Hoeven UMC ST Radboud Nijmegen 12.05-12.50

Neurotraumatologie. Prof. Dr. J.G. van der Hoeven UMC ST Radboud Nijmegen 12.05-12.50 Neurotraumatologie Prof. Dr. J.G. van der Hoeven UMC ST Radboud Nijmegen 12.05-12.50 1 Primair letsel A-B-C-D-E Uitsluiten chirurgisch letsel Voorkomen secundaire schade Beperken O2 verbruik hersenen Normo-/hypothermie

Nadere informatie

Traumatisch hersenletsel

Traumatisch hersenletsel Traumatisch hersenletsel Ongevalscijfers Samenvatting Jaarlijks lopen naar schatting 85. mensen traumatisch hersenletsel op. Gemiddeld bezochten lijks 3. personen de SEH-afdeling van een ziekenhuis met

Nadere informatie

INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012

INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012 INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012 Inleiding: Een post-anoxisch coma wordt veroorzaakt door globale anoxie of ischemie van de hersenen,

Nadere informatie

Niet Aangeboren Hersenletsel

Niet Aangeboren Hersenletsel Niet Aangeboren Hersenletsel diagnostiek en behandeling door de revalidatiearts Wie ben ik? Opleiding (neuro)psychologie in Utrecht (afgerond 2001) Opleiding geneeskunde in Utrecht Opleiding tot revalidatiearts

Nadere informatie

patiënteninformatie Hersenschudding Spoedgevallendienst G e z o n d h e i d s Z o r g m e t e e n Z i e l

patiënteninformatie Hersenschudding Spoedgevallendienst G e z o n d h e i d s Z o r g m e t e e n Z i e l i patiënteninformatie Spoedgevallendienst Hersenschudding G e z o n d h e i d s Z o r g m e t e e n Z i e l Inhoud Voorwoord...5 1. Wat is een hersenschudding...6 2. Welke verschijnselen kunnen optreden?...6

Nadere informatie

1 Ontstaan van hersenletsel

1 Ontstaan van hersenletsel 1 Ontstaan van hersenletsel 11 Voor de trainer Voordat je begint is het goed om te inventariseren wat het beginniveau is van de groep mensen die je tegenover je hebt: Beginniveau 1: Onbekend met NAH Beginniveau

Nadere informatie

Zenderen, 18 juni 2013 Gerard Hageman, (kinder)neuroloog

Zenderen, 18 juni 2013 Gerard Hageman, (kinder)neuroloog Zenderen, 18 juni 2013 Gerard Hageman, (kinder)neuroloog Epidemiologie Definities Welke kinderen insturen naar S.E.H.? Welke kinderen CT of opname? Kindercontusie- migraine Welke kinderen lopen geen risico?

Nadere informatie

GEVORDERDE. EERSTE HULP. ABCDE-methodiek. Pim de Ruijter. vrijdag 18 oktober 13

GEVORDERDE. EERSTE HULP. ABCDE-methodiek. Pim de Ruijter. vrijdag 18 oktober 13 GEVORDERDE. EERSTE HULP ABCDE-methodiek Pim de Ruijter Wie? Wie? Pim de Ruijter Instructeur Eerste Hulp en (P)BLS IC-arts Oprichter Eerste Hulp Wiki Auteur Gevorderde Eerste Hulp Programma Programma Introductie

Nadere informatie

Volwassenen met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel

Volwassenen met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Volwassenen met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel U heeft een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel opgelopen door een ongeval of een klap tegen uw hoofd. Deze folder informeert u over de mogelijke

Nadere informatie

Neuro-Trauma. Guy Vundelinckx Urgentie-arts Ziekenhuis Oost-Limburg NEUROTRAUMA

Neuro-Trauma. Guy Vundelinckx Urgentie-arts Ziekenhuis Oost-Limburg NEUROTRAUMA 1 Neuro-Trauma Guy Vundelinckx Urgentie-arts Ziekenhuis Oost-Limburg NEUROTRAUMA 2 MUG-artsen zien zowel: 1) zware neurotrauma s: (8 of < 8 G.C.S.) 2) mindere neurotrauma s 3) lichte tot niets: - wat hoofdpijn

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: De eerste minuten. Ronald Ackermans - Pascale Buytaert Verpleegkundige spoedgevallen/ M.U.G Lesgever P.I.BA.

Hoofdstuk 2: De eerste minuten. Ronald Ackermans - Pascale Buytaert Verpleegkundige spoedgevallen/ M.U.G Lesgever P.I.BA. Hoofdstuk 2: De eerste minuten Ronald Ackermans - Pascale Buytaert Verpleegkundige spoedgevallen/ M.U.G Lesgever P.I.BA. Inhoud voordracht. Aankomst ter plaatse Beoordeling slachtoffer Onderzoek van het

Nadere informatie

PACT traumatic brain injury Fellow onderwijs dec 2013. Astrid Hoedemaekers

PACT traumatic brain injury Fellow onderwijs dec 2013. Astrid Hoedemaekers PACT traumatic brain injury Fellow onderwijs dec 2013 Astrid Hoedemaekers Hersenoedeem Uren-7 dgn Dgn-2 wkn Donkin et al, Curr Op Neurol 2010 Stocchetti et al, J Neurotrauma 2007 Ropper et al, NEJM 2012

Nadere informatie

Licht traumatisch hoofdletsel (hersenschudding)

Licht traumatisch hoofdletsel (hersenschudding) Licht traumatisch hoofdletsel (hersenschudding) Wat is een hersenschudding Een hersenschudding of licht traumatisch hersenletsel is het gevolg van een klap of stoot tegen het hoofd, maar kan ook optreden

Nadere informatie

08#11#11% EHBO en hockey. Voor coaches en trainers van Alliance. Nicole Troost en Elly Blok, huisartsen

08#11#11% EHBO en hockey. Voor coaches en trainers van Alliance. Nicole Troost en Elly Blok, huisartsen EHBO en hockey Voor coaches en trainers van Alliance Nicole Troost en Elly Blok, huisartsen 1% Onderwerpen:! Inleiding ;aantallen blessures! Voorbereiding: het halve werk! Tijdens de wedstrijd:! Opgelopen

Nadere informatie

Sporenonderzoek en gerechtelijke geneeskunde bij zware verkeersongevallen

Sporenonderzoek en gerechtelijke geneeskunde bij zware verkeersongevallen Sporenonderzoek en gerechtelijke geneeskunde bij zware verkeersongevallen Dr. Diona D Hondt, MD Prof. Werner Jacobs, MD, PhD, MBA Gerechtelijke Geneeskunde Universitair Ziekenhuis Antwerpen Indicaties

Nadere informatie

Opvang van beroerte op de spoedgevallen

Opvang van beroerte op de spoedgevallen Opvang van beroerte op de spoedgevallen Status praesens 2013 Voortgezette opleiding Urgentiegeneeskunde Raf Brouns Overzicht Deel I: Theorie 1. Inleiding 2. Time = brain 3. Competence = brain 4. Klinisch

Nadere informatie

Subarachnoïdale bloeding bij patiënten op de afdeling intensive-care en medium-care

Subarachnoïdale bloeding bij patiënten op de afdeling intensive-care en medium-care Subarachnoïdale bloeding bij patiënten op de afdeling intensive-care en medium-care Uw familielid, vriend of vriendin is opgenomen op de afdeling met een zogenoemde subarachnoïdale bloeding. Dit is een

Nadere informatie

LIFE SUPPORT CURSUS 2010 WTC HOUTEN 80

LIFE SUPPORT CURSUS 2010 WTC HOUTEN 80 LIFE SUPPORT CURSUS 2010 WTC HOUTEN 80 Eerste deel van de cursus: HANDLEIDING OM LETSELS T.G.V. VALPARTIJEN TE HERKENNEN EN EVT. TE HANDELEN Tweede deel van de cursus: KUNNEN HANDELEN BIJ ONWELWORDING/

Nadere informatie

BIJLAGE 1: PROTOCOLLEN AMBULANCEZORG

BIJLAGE 1: PROTOCOLLEN AMBULANCEZORG BIJLAGE 1: PROTOCOLLEN AMBULANCEZORG Airway en CWK-immbolisatie, Breathing, Circulation, Disability en Exposure (5 protocollen) Wervelkolom indicaties fixatie en bevrijding (2 protocollen) Triage en keuze

Nadere informatie

NAH bij kinderen en jongeren: plasticiteit en herstel Caroline van Heugten

NAH bij kinderen en jongeren: plasticiteit en herstel Caroline van Heugten NAH bij kinderen en jongeren: plasticiteit en herstel Caroline van Heugten Universiteit Maastricht c.vanheugten@np.unimaas.nl Inhoud presentatie Plasticiteit van het brein Hersenletsel Schade en herstel

Nadere informatie

Beroertezorg. Neurologie

Beroertezorg. Neurologie Beroertezorg Neurologie Inhoudsopgave 1 Wat is een beroerte (CVA)?... 3 2 Wat is een TIA?... 5 3 Alarmsymptomen van een CVA of TIA... 6 4 De acute fase... 7 5 De revalidatiefase... 9 6 Ontslag... 11 7

Nadere informatie

Een beroerte, wat nu?

Een beroerte, wat nu? Een beroerte, wat nu? U bent opgenomen in het VUmc op de zorgeenheid neurologie, omdat u een beroerte heeft gehad. Wat is een beroerte? Een beroerte wordt in vaktaal een CVA genoemd: een Cerebro Vasculair

Nadere informatie

Hersenbloeding vanuit aneurysma

Hersenbloeding vanuit aneurysma Hersenbloeding vanuit aneurysma Informatie voor patiënten F1048-3110 maart 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 Niet steeds dementie Vraagstelling: 1) Kan elke verwardheid voorkomen worden? 2) Wat kunnen we doen om te voorkomen? 3) Wat kunnen we doen bij acute

Nadere informatie

John Deckers Specialist Ouderengeneeskunde Kaderarts geriatrische revalidatie 24 september 2014. Contusie Cerebri. Als NAH letsel een grillig beeld

John Deckers Specialist Ouderengeneeskunde Kaderarts geriatrische revalidatie 24 september 2014. Contusie Cerebri. Als NAH letsel een grillig beeld John Deckers Specialist Ouderengeneeskunde Kaderarts geriatrische revalidatie 24 september 2014 Contusie Cerebri Als NAH letsel een grillig beeld Indeling NAH letsel Traumatisch Zonder scheldel letsel

Nadere informatie

Deze folder geeft u informatie over duizeligheid en daarbij behorende klachten. Deze folder is opgesteld door de KNO arts.

Deze folder geeft u informatie over duizeligheid en daarbij behorende klachten. Deze folder is opgesteld door de KNO arts. Duizeligheid Deze folder geeft u informatie over duizeligheid en daarbij behorende klachten. Deze folder is opgesteld door de KNO arts. Wat is duizeligheid Iedereen is wel eens duizelig geweest. Toch is

Nadere informatie

Thema: Beroerte. Nieuwe ontwikkelingen. Maarten Uyttenboogaart Neuroloog in opleiding. 3 maart 2010 16-3-2010 2

Thema: Beroerte. Nieuwe ontwikkelingen. Maarten Uyttenboogaart Neuroloog in opleiding. 3 maart 2010 16-3-2010 2 Thema: Beroerte Nieuwe ontwikkelingen Maarten Uyttenboogaart Neuroloog in opleiding 3 maart 2010 16-3-2010 2 Inhoud Behandeling acuut herseninfarct: - stroke unit - trombolyse - dotteren - schedeldaklichting

Nadere informatie

ABCDE methodiek Biedt een vaste volgorde van het benaderen van het slachtoffer

ABCDE methodiek Biedt een vaste volgorde van het benaderen van het slachtoffer ABCDE methodiek Biedt een vaste volgorde van het benaderen van het slachtoffer Indien een stoornis in de vitale functie wordt waargenomen direct handelen (Treat as you go) A AIRWAY AND C-SPINE (= vrije

Nadere informatie

Operatie van een aneurysma in de hersenen

Operatie van een aneurysma in de hersenen Operatie van een aneurysma in de hersenen Clipping Informatie voor patiënten F1047-3110 maart 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Epilepsie in cijfers.

Epilepsie in cijfers. Acute aanpak van een epileptische aanval. Dr. A. Meurs Neurologie Referentiecentrum voor Refractaire Epilepsie (RCRE) UZ Gent Epilepsie in cijfers. prevalentie in Vlaanderen: 5 / 1000 aantal patiënten

Nadere informatie

vertigo beoordeling op de SEH Bart van der Worp

vertigo beoordeling op de SEH Bart van der Worp vertigo beoordeling op de SEH Bart van der Worp disclaimer geen duizeligheidsexpert geen belangenverstrengeling oorzaken duizeligheid vestibulair centraal cardiovasculair intoxicatie metabool BPPD neuritis

Nadere informatie

Chronisch subduraal hematoom

Chronisch subduraal hematoom Chronisch subduraal hematoom In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot opname op de afdeling Neurochirurgie van het Radboudumc voor behandeling van een chronisch subduraal hematoom. Om u

Nadere informatie

TRIVIANT BLAUW (uitprinten op blauw papier) Stoornissen in het bewustzijn, de ademhaling en de bloedsomloop

TRIVIANT BLAUW (uitprinten op blauw papier) Stoornissen in het bewustzijn, de ademhaling en de bloedsomloop TRIVIANT BLAUW (uitprinten op blauw papier) Stoornissen in het bewustzijn, de ademhaling en de bloedsomloop Welke drie functies zijn van direct levensbelang en hoe noemen we deze functies? Hersenfunctie

Nadere informatie

Waarom koelen na out of hospital reanimatie? Klinische les IC-verpleegkundigen 1 december 2006 Intensive Care Laurentius ziekenhuis, Roermond

Waarom koelen na out of hospital reanimatie? Klinische les IC-verpleegkundigen 1 december 2006 Intensive Care Laurentius ziekenhuis, Roermond Waarom koelen na out of hospital reanimatie? Marlous Steeghs,, keuze co-assistent Klinische les IC-verpleegkundigen 1 december 2006 Intensive Care Laurentius ziekenhuis, Roermond Inleiding Cardiac arrest

Nadere informatie

Als een donderslag bij heldere hemel

Als een donderslag bij heldere hemel Als een donderslag bij heldere hemel Ruud van der Kruijk, neuroloog Slingeland Ziekenhuis Doetinchem Mede namens Sarah Vermeer, neuroloog Rijnstate, Peter Coppens huisarts te Ulft en Rik van Dijk huisarts

Nadere informatie

Wijzigingen triage-criteria TriageWijzer, update 2014.

Wijzigingen triage-criteria TriageWijzer, update 2014. Wijzigingen triage-criteria TriageWijzer, update 2014. Alle ingangsklachten: Apathisch wordt: AVPU niet A; Vaatletsel wordt: Ischemie; Hoog letselrisico wordt: Hoog energetisch trauma Kleinere tekstcorrecties

Nadere informatie

Focus voor het volgende jaar: 3 indicaties. Prof. Dr. Jan Vandevenne

Focus voor het volgende jaar: 3 indicaties. Prof. Dr. Jan Vandevenne Focus voor het volgende jaar: 3 indicaties Prof. Dr. Jan Vandevenne Jo Feb 2010: CT LWZ (huisarts) Mei 2010: CT LWZ (spoedarts) Aug 2010: MRI LWZ (huisarts) Okt 2010: SPECT-CT LWZ (neurochirurg) Jan 2011:

Nadere informatie

Andere verschijnselen die ook voorkomen zonder een breuk in de oogkas:

Andere verschijnselen die ook voorkomen zonder een breuk in de oogkas: Een breuk van de oogkas (orbitafractuur) Inleiding Het oog wordt goed beschermd: aan de voorzijde door de oogleden en aan de overige zijden door de botten van de oogkas (orbita). Door een stomp trauma,

Nadere informatie

Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn. Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol

Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn. Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol Anatomie Anatomie Anatomie Anatomie Algemeen Goede anamnese! ontstaansmechanisme van het letsel begrijpen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Duizeligheid 4. Wat is duizeligheid? 4. Verschijnselen van duizeligheid 5. Oorzaken van duizeligheid 6. Onderzoek 7.

Inhoudsopgave. Duizeligheid 4. Wat is duizeligheid? 4. Verschijnselen van duizeligheid 5. Oorzaken van duizeligheid 6. Onderzoek 7. Duizeligheid KNO Inhoudsopgave Duizeligheid 4 Wat is duizeligheid? 4 Verschijnselen van duizeligheid 5 Oorzaken van duizeligheid 6 Onderzoek 7 Behandeling 9 Slotwoord 10 3 Duizeligheid Deze brochure heeft

Nadere informatie

Hoofdpijn. Published on Medics4medics.com (http://www.medics4medics.com) Home > Neurologie > Hoofdpijn

Hoofdpijn. Published on Medics4medics.com (http://www.medics4medics.com) Home > Neurologie > Hoofdpijn Published on Medics4medics.com (http://www.medics4medics.com) Home > Neurologie > Hoofdpijn Hoofdpijn Image not found Active http://www.medics4medics.com/sites/default/files/resize/wysiwyg/hoofdpijn-307x144.gif

Nadere informatie

Neurologie. Hersenvliezen. Beschermende structuren. Functies: 1. de schedel, hersenvliezen. 2. de bloed-hersen barrière. 3. autoregulatie. Nadelen?

Neurologie. Hersenvliezen. Beschermende structuren. Functies: 1. de schedel, hersenvliezen. 2. de bloed-hersen barrière. 3. autoregulatie. Nadelen? Neurologie Hoeveel hersencellen heeft een mens? Hoeveel raak je er per dag kwijt? Wat is het gewicht van onze hersenen? Hoeveel % van de totale energie verbruiken onze hersenen? Hoeveel liter bloed per

Nadere informatie

ULTRA Ultra-early tranexamic acid after subarachnoid hemorrhage

ULTRA Ultra-early tranexamic acid after subarachnoid hemorrhage ULTRA CRF INVULINSTRUCTIES ULTRA Ultra-early tranexamic acid after subarachnoid hemorrhage CASE RECORD FORM INSTRUCTIES Dit Case Record Form (CRF) moet worden ingevuld door de behandelend arts die bekend

Nadere informatie

Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) De Wielingen, Lindenhof en Reigerbos

Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) De Wielingen, Lindenhof en Reigerbos Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) De Wielingen, Lindenhof en Reigerbos Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) De Wielingen, Lindenhof en Reigerbos Wat is de definitie van Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH)?

Nadere informatie

Opvang van beroerte op de spoedgevallen Status praesens 2016

Opvang van beroerte op de spoedgevallen Status praesens 2016 Opvang van beroerte op de spoedgevallen Status praesens 2016 Voortgezette opleiding Urgentiegeneeskunde Ann De Smedt Neurologie, UZ Brussel Overzicht 1. Inleiding 2. Time = brain 3. Competence = brain

Nadere informatie

Duizeligheid. Afdeling KNO

Duizeligheid. Afdeling KNO Duizeligheid Afdeling KNO Deze pagina heeft tot doel u informatie te geven over duizeligheid en daarbij behorende klachten. Als u recent voor deze klacht bij een keel-, neus- en oorarts (kno-arts) bent

Nadere informatie

Evenwichtsstoornis na stomp trauma met schedelbasisfractuur

Evenwichtsstoornis na stomp trauma met schedelbasisfractuur Olaf Michel dienst KNO, UZB omichel@uzbrussel.be. Evenwichtsstoornis na stomp trauma met schedelbasisfractuur 2 titel Fracturen van de laterale schedelbasis longitudinale fractuur dwarse of transversale

Nadere informatie

12 Langdurige epileptische aanvallen

12 Langdurige epileptische aanvallen 12 Langdurige epileptische aanvallen Definitie en etiologie Incidentie Anamnese Lichamelijk onderzoek Epileptische aanvallen duren van enkele seconden tot hooguit enkele minuten. In de literatuur wordt

Nadere informatie

Module 3 Levensbedreigende verwondingen

Module 3 Levensbedreigende verwondingen OPLEIDING HULPVERLENING VOOR REISLEIDERS OPLEIDING HULPVERLENING VOOR REISLEIDERS Module 3 Levensbedreigende verwondingen Toerisme Vlaanderen, i.s.m. AVICENNA, medische opleiding en consultancy Toerisme

Nadere informatie

HANDLEIDING EHBO JO KST ELEN

HANDLEIDING EHBO JO KST ELEN HANDLEIDING EHBO JO KST ELEN In het kader van gezondheidsopvoeding en EHBO publiceren we enkele basisregels bij eventueel voorkomende problemen op en langs voetbalterreinen. Deze regels beogen niet een

Nadere informatie

Levensreddende handelingen

Levensreddende handelingen Levensreddende handelingen Hoofdstuk 3: Het stelpen van ernstige bloedingen Anatomie van de bloedsomloop Samenstellende delen De hartspier De grote bloedsomloop De kleine bloedsomloop De aders en haarvaten:

Nadere informatie

Verdrinking: oorzaken, proces en gevolgen

Verdrinking: oorzaken, proces en gevolgen Verdrinking: oorzaken, proces en gevolgen A. Oorzaken van verdrinking Primair Onderdompeling Bewustzijnsverlies Verdrinking Secundair Bewustzijnsverlies Onderdompeling Verdrinking 75 % 25% 1. Primaire

Nadere informatie

Bij een patiënt heeft de adamsappel zich zijwaarts verplaatst. Dit kan wijzen op.

Bij een patiënt heeft de adamsappel zich zijwaarts verplaatst. Dit kan wijzen op. Meerkeuzevraag 4.1 Subcutaan emfyseem kan optreden bij? A. Bekkenfractuur B. Schedeltrauma C. Hartinfarct D. Pneumothorax Meerkeuzevraag 4.2 Een slachtoffer van een verkeersongeval opent zijn ogen bij

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands * 137 Samenvatting Het doel van deze dissertatie was het beschrijven van lange termijn resultaten van ernstige tot zeer ernstige ongevalslachtoffers. Ernstig werd gedefinieerd als een letselernst van 16

Nadere informatie

Basisreanimatie volwassenen. CPR-werkgroep Heilig Hart Ziekenhuis Mol

Basisreanimatie volwassenen. CPR-werkgroep Heilig Hart Ziekenhuis Mol Basisreanimatie volwassenen CPR-werkgroep Heilig Hart Ziekenhuis Mol Overlevingsketen is de basis voor Advanced Life Support en een goede en snel begonnen is doorslaggevend voor het succes van de ALS en

Nadere informatie

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Duizeligheid

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Duizeligheid kno haarlemmermeer specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Duizeligheid Wat is duizeligheid? Normaal gesproken krijgt ieder mens voortdurend informatie over de ruimte om zich heen en over de positie

Nadere informatie

Duizeligheid. Wat is duizeligheid? In deze folder vindt u informatie over duizeligheid, de bijbehorende klachten en oorzaken.

Duizeligheid. Wat is duizeligheid? In deze folder vindt u informatie over duizeligheid, de bijbehorende klachten en oorzaken. KNO Duizeligheid Duizeligheid In deze folder vindt u informatie over duizeligheid, de bijbehorende klachten en oorzaken. Wat is duizeligheid? Iedereen is wel eens duizelig geweest. Toch is het moeilijk

Nadere informatie

EINDTERMEN INSTRUCTEUR LPEV

EINDTERMEN INSTRUCTEUR LPEV =========================================== EINDTERMEN INSTRUCTEUR LPEV =========================================== Vastgesteld : 01-02-2013 * DEEL 1 : Algemeen DEEL 2 : Eindtermen Basis Instructeur-LPEV

Nadere informatie

Ballistiek en schotwonden

Ballistiek en schotwonden Wij kunnen te maken krijgen met schotwonden. De aard van het wapen en de kogel kunnen een invloed hebben op de aard van de wonde. Wat moet een arts weten over wapens en ballistiek? 1. Ballistiek 2. Schotwonden

Nadere informatie

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C C. Wervelkolom nhoudsopgave 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C 7 C 8 C 9 C Congenitale aandoeningen... 1 Myelopathie (excl. trauma s van de wervelkolom)... 1 Mogelijke atlanto-axiale subluxatie... 1 Nekpijn... 1

Nadere informatie

Hersenoperatie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Hersenoperatie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Hersenoperatie Informatie voor patiënten F0647-3415 december 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44

Nadere informatie

Adviezen bij (licht) traumatisch hersenletsel Een hersenschudding

Adviezen bij (licht) traumatisch hersenletsel Een hersenschudding De arts heeft bij u of bij uw kind een hersenschudding vastgesteld. In deze brochure kunt u meer lezen hierover. is een vorm van licht traumatisch, waarbij de hersenen zelf niet zichtbaar beschadigd zijn.

Nadere informatie

Niet reanimeren beleid. Grande Conference Verona, september 2012 Lodewijk Keeris, internist-intensivist

Niet reanimeren beleid. Grande Conference Verona, september 2012 Lodewijk Keeris, internist-intensivist Grande Conference Verona, september 2012 Lodewijk Keeris, internist-intensivist Inhoud presentatie Behandelbeperkingen Reanimatie en outcome/getallen Out-of-hospital Factoren van invloed op de outcome

Nadere informatie

RICHTLIJN OPVANG VAN PATIËNTEN MET LICHT TRAUMATISCH HOOFD/HERSENLETSEL

RICHTLIJN OPVANG VAN PATIËNTEN MET LICHT TRAUMATISCH HOOFD/HERSENLETSEL RICHTLIJN OPVANG VAN PATIËNTEN MET LICHT TRAUMATISCH HOOFD/HERSENLETSEL Initiatief: Nederlandse Vereniging voor Neurologie Met ondersteuning van: CBO Aan deze richtlijn werd meegewerkt door: Landelijk

Nadere informatie

Licht traumatisch hersenletsel

Licht traumatisch hersenletsel Neurologie i Licht traumatisch hersenletsel Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen U heeft een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel opgelopen door een ongeval of een klap tegen uw hoofd. In

Nadere informatie

APR-DRG Ernst Lf Gemid ligdbenedengrens bovengrens II bovengrens I Beschrijving 001 1 L 001 LEVERTRANSPLANTATIE 001 2 L 18,1042 5 37 53 001

APR-DRG Ernst Lf Gemid ligdbenedengrens bovengrens II bovengrens I Beschrijving 001 1 L 001 LEVERTRANSPLANTATIE 001 2 L 18,1042 5 37 53 001 APR-DRG Ernst Lf Gemid ligdbenedengrens bovengrens II bovengrens I Beschrijving 001 1 L 001 LEVERTRANSPLANTATIE 001 2 L 18,1042 5 37 53 001 LEVERTRANSPLANTATIE 001 3 A 20,0709 5 44 64 001 LEVERTRANSPLANTATIE

Nadere informatie

Hoe vaak komt een epidurale bloeding voor bij kinderen? Het is niet goed bekend hoe vaak een epidurale bloeding voor komt bij kinderen.

Hoe vaak komt een epidurale bloeding voor bij kinderen? Het is niet goed bekend hoe vaak een epidurale bloeding voor komt bij kinderen. Epidurale bloeding Wat is een epidurale bloeding? Een epidurale bloeding is een bloeding tussen het schedelbot en het harde hersenvlies aan de buitenkant van de hersenen. Hoe wordt een epidurale bloeding

Nadere informatie

HERZIENING CONSENSUS ERNSTIG TRAUMATISCH HERSENLETSEL

HERZIENING CONSENSUS ERNSTIG TRAUMATISCH HERSENLETSEL CBO HERZIENING CONSENSUS ERNSTIG TRAUMATISCH HERSENLETSEL ORGANISATIE: - Centraal Begeleidingsorgaan voor de Intercollegiale Toetsing IN SAMENWERKING MET: - Nederlandse Vereniging van Neurochirurgen -

Nadere informatie

SINUSOPERATIE. Uw neus-, keel-, oorarts heeft u als behandeling van uw klachten een endoscopische sinusoperatie onder algemene verdoving voorgesteld.

SINUSOPERATIE. Uw neus-, keel-, oorarts heeft u als behandeling van uw klachten een endoscopische sinusoperatie onder algemene verdoving voorgesteld. SINUSOPERATIE Uw neus-, keel-, oorarts heeft u als behandeling van uw klachten een endoscopische sinusoperatie onder algemene verdoving voorgesteld. In deze brochure wordt een aantal aspecten van de ingreep

Nadere informatie

OPVANG. De Zwaar Gekwetste Patiënt TRAUMA. Soorten Traumata

OPVANG. De Zwaar Gekwetste Patiënt TRAUMA. Soorten Traumata OPVANG De Zwaar Gekwetste Patiënt Prof Dr Marc Sabbe Dienst Urgentiegeneeskunde UZ Gasthuisberg - KU Leuven TRAUMA Soorten Mortaliteit-morbiditeit Benadering patiënt Prehospitaal traumazorg In-hospitaal

Nadere informatie

boven grens boven APR- DRG Ernst Lf Gemid ligd benede

boven grens boven APR- DRG Ernst Lf Gemid ligd benede APR- DRG Ernst Lf Gemid ligd benede ngrens boven grens boven II grens I Beschrijving 001 1 L.... 001 LEVERTRANSPLANTATIE 001 2 L 18,9355 4 43 63 001 LEVERTRANSPLANTATIE 001 3 A 19,4 6 39 55 001 LEVERTRANSPLANTATIE

Nadere informatie

Maatschappelijk handelen

Maatschappelijk handelen (Ambulance) Thema : Primary Survey Opvang van de laag complexe patiënt Januari 2014 - Het controleren van de vitale functies ( bloeddruk, saturatie, hartritme) - Het toedienen van O2 opgeleide van gegevens

Nadere informatie

Epilepsie. bij 60-plussers

Epilepsie. bij 60-plussers Epilepsie bij 60-plussers Wat is epilepsie? Epilepsie is een stoornis die ongeveer 1 op de 150 à 250 personen treft. In België gaat het dus om meer dan 60.000 personen. Er bestaan trouwens verschillende

Nadere informatie

Duizeligheid. Havenziekenhuis

Duizeligheid. Havenziekenhuis Duizeligheid In deze folder leest u wat duizeligheid precies inhoudt. De oorzaken van duizeligheid worden beschreven. En u kunt lezen hoe duizeligheid in het ziekenhuis wordt onderzocht. Tenslotte wordt

Nadere informatie

Heelkunde 2. Patiënteninformatie ORBITA FRACTUUR OF BREUK VAN DE OOGKAS

Heelkunde 2. Patiënteninformatie ORBITA FRACTUUR OF BREUK VAN DE OOGKAS Heelkunde 2 Patiënteninformatie ORBITA FRACTUUR OF BREUK VAN DE OOGKAS 1. Inleiding Met deze brochure willen we u zoveel mogelijk schriftelijke informatie geven. Deze informatie wordt door de arts en de

Nadere informatie

Lange termijneffecten van een subarachnoïdale bloeding

Lange termijneffecten van een subarachnoïdale bloeding Lange termijneffecten van een subarachnoïdale bloeding Mervyn Vergouwen, neuroloog 29 november 2014 Belangenverstrengeling Geen - # 2 Inhoud Inleiding: aneurysma s subarachnoidale bloedingen (SAB s) Resultaten

Nadere informatie

Uitvoering van de ABCDE methode

Uitvoering van de ABCDE methode Uitvoering van de ABCDE methode Deze pagina beschrijft de uitvoering van de ABCDE methodiek. Om deze pagina goed te kunnen gebruiken, lees eerst de andere pagina's over het protocol, te beginnen bij de

Nadere informatie

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C 10 C

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C 10 C C. Wervelkolom nhoudsopgave 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C 7 C 8 C 9 C 1 C Congenitale aandoeningen... 1 Myelopathie (excl. trauma s van de wervelkolom)... 1 Mogelijke atlanto-axiale subluxatie... 1 Nekpijn...

Nadere informatie

Maatschap Keel-, Neus- en Oorheelkunde. Duizeligheid

Maatschap Keel-, Neus- en Oorheelkunde. Duizeligheid Maatschap Keel-, Neus- en Oorheelkunde Algemeen Deze folder geeft u informatie over duizeligheid en de daarbij behorende klachten en behandeling. Iedereen is wel eens duizelig geweest. Toch is het moeilijk

Nadere informatie

Licht Traumatisch. adviezen na een hernia-operatie. Hoofd-/Hersenletsel. (LTH, hersenschudding) Spoedeisende Hulp (SEH) ZorgSaam

Licht Traumatisch. adviezen na een hernia-operatie. Hoofd-/Hersenletsel. (LTH, hersenschudding) Spoedeisende Hulp (SEH) ZorgSaam Licht Traumatisch adviezen na een hernia-operatie Hoofd-/Hersenletsel (LTH, hersenschudding) Spoedeisende Hulp (SEH) ZorgSaam 1 2 Licht Traumatisch Hoofd-/Hersenletsel (Lth) U heeft een Licht Traumatisch

Nadere informatie