Skript Historisch Tijdschrift Spuistraat 134, kamer VB Amsterdam

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Skript Historisch Tijdschrift Spuistraat 134, kamer 558 1012 VB Amsterdam www.skript-ht.nl info@skript-ht.nl"

Transcriptie

1 Artikel: Middeleeuws Europa doet ons de gehele wereld begrijpen Auteur: Anna Lakmaker en Bastiaan Waagmeester Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 36.1, Stichting Skript Historisch Tijdschrift, Amsterdam ISSN Abstract: Not available. Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Skript Historisch Tijdschrift is een onafhankelijk wetenschappelijk blad dat vier maal per jaar verschijnt. De redactie, bestaande uit studenten en pas afgestudeerden, wil bijdragen aan actuele historische debatten, en biedt getalenteerde studenten de kans om hun werk aan een breder publiek te presenteren. Een abonnement op Skript kost 20 euro per jaar. U kunt lid worden door het machtigingsformulier in te vullen op Ook kunt u een sturen naar de redactie, dan krijgt u het machtigingsformulier thuisgestuurd. Losse nummers zijn verkrijgbaar bij de redactie. Artikelen ouder dan een jaar zijn gratis te downloaden op Skript Historisch Tijdschrift Spuistraat 134, kamer VB Amsterdam

2 Middeleeuws Europa doet ons de gehele wereld begrijpen Interview met Jinty Nelson Anna Lakmaker en Bastiaan Waagmeester Dame Janet (Jinty) Nelson is emeritus hoogleraar middeleeuwse Geschiedenis aan King s College London, waar zij bijna veertig jaar aan verbonden was. Daarnaast was zij onder andere vanaf 1995 verbonden aan de redactie van Past and Present, vice-president van de British Academy van 2000 tot 2001 en president van de Royal Historical Society van 2000 tot Jinty Nelson heeft uitvoerig onderzoek gedaan naar vroege Middeleeuwen van Europa, waarbij zij zich voornamelijk richtte op de Frankische en Angelsaksische koninkrijken. Interesses van Nelson zijn koningschap, bestuur, rituelen en religie, politieke ideeën en in toenemende mate vrouwen en gender. Tijdens haar bezoek aan Utrecht sprak Skript met haar over de ontwikkeling van de geschiedwetenschap gedurende haar loopbaan, de onderzoeksprojecten waar ze aan verbonden is en het belang van Karel de Grote voor het huidige Europa. Waarom bent u geschiedenis gaan studeren, en hoe kwam u terecht bij de vroege Middeleeuwen van Europa? Vanaf bijzonder vroege leeftijd wilde ik al geschiedenis studeren, vanaf mijn vijfde geloof ik. Ik moest letterlijk weggetrokken worden uit een kasteel dat ik met mijn familie bezocht; ik wilde er niet weg. Het idee dat er mensen in dat kasteel geleefd hadden, fascineerde me enorm. Geen van mijn ouders was bijzonder geïnteresseerd in geschiedenis, gelukkig bleven ze me vanwege mijn grote belangstelling meenemen naar interessante historische plaatsen. Op de middelbare school verdiepte ik me in de klassieke geschiedenis en talen, en een tijd lang kon ik niet tussen beide kiezen. Toen ik naar de universiteit ging, waar je in Engeland maar één vak kon kiezen, viel de keuze op geschiedenis. Daarbinnen bestudeerde ik vele verschillende periodes en thema s. Mijn interesse ging voornamelijk uit naar de Oudheid en hele moderne geschiedenis. Destijds, dat was in de jaren zestig, bestonden masters nog niet en ging men na de bachelor meteen promoveren. Dus ik moest toen kiezen tussen twee onderwerpen waar ik, voornamelijk vanwege mijn docenten, bijzonder in geïnteresseerd was. Na slechts drie jaar studeren moest ik kiezen hoe mijn toekomst eruit zou zien. Ik liet eigenlijk mijn keuze vooral bepalen door de overweldigende persoonlijkheden en het charisma van mijn docenten. De eerste docent was E.H. Carr, met de Russische revolutie als specialisme. De ander was Walter Ullmann, een middeleeuwse historicus. Uiteindelijk zag ik Ullmann voor ik een sollicitatiegesprek had met Carr en zo eindigde ik bij vroegmiddeleeuwse geschiedenis. Daarna deed ik drie jaar verschillende andere dingen om vervolgens, na een aantal mislukte pogingen om een academische baan te krijgen, in 1970 uiteindelijk bij King s College in Londen aan de slag te gaan. De rest van het verhaal is snel verteld: ik heb mijn hele carrière aan King s College gewerkt en ging eind 2008 met pensioen. Londen was een aangename plaats om te werken. Ik heb wel de mogelijkheid gehad om ergens anders te werken, zoals Cambridge en Oxford, maar al gedurende mijn tijd als student en promovendus vond ik beide universiteiten een beetje wereldvreemd. Ik had het gevoel dat de mensen daar afgesneden waren van het echte leven. Ook was ik zelf altijd geïnteresseerd in meer linkse politiek, waardoor ik hen nogal elitair vond. Londen was anders. Je was vrijer om deel te nemen aan uiteenlopend onderzoek van diverse historici en zelfs van mensen daar ver buiten. U zei zojuist dat u uw gehele loopbaan aan King s College gewerkt heeft. Heeft u nooit overwogen om ergens anders heen te gaan? Dat is een goede vraag. Nu zou ik tegen mijn studenten zeggen: Je moet Duits leren en de beste manier is om naar Duitsland te gaan. Zelf kreeg ik al een relatie tijdens mijn studie in Cambridge en na het eerste jaar van mijn promotieonderzoek was ik getrouwd. Daarna was het onmogelijk om binnen Europa verhuizen. Mijn man was een antropoloog en specialiseerde zich in China. Eerst moesten we naar Amerika waar hij Chinees leerde, waarna we vertrokken naar het Verre Oosten. Daar woonden we in een dorp waar niemand Engels sprak en communiceren moeilijk was, maar ik leerde er een beetje Chinees en raakte geïnteresseerd in antropologie. Verder heb je als vrouw het dilemma om te kiezen tussen eerst een baan en dan een kind, of juist andersom. Ik had al een baan en kreeg dus daarna een kind. Daarom en vanwege de tijd in China bestond de mogelijkheid om naar Duitsland te gaan eenvoudigweg niet. Voor de tijd in China ben ik wel altijd dankbaar geweest. Ik heb het gevoel dat ik daar ongelooflijk veel geleerd heb over het soort middeleeuwse geschiedenis dat ik niet op de universiteit had gehad: hoe het was om in een dorp te leven, wat voor manieren van communicatie men gehad kon hebben met een stad of zelfs met de keizer. Door in dat dorp te wonen en veel antropologisch werk te lezen ontdekte ik een compleet nieuwe benadering van het verleden, wat me een ander soort historica heeft gemaakt. Op welke manier bent u beïnvloed door de antropologie, aangezien uw echtgenoot een antropoloog was? Door hem heb ik veel antropologische werken gelezen en voor een historicus werkt het enorm bevrijdend om sociale wetenschappers als partners te zien in plaats van als rivalen. De Britse academische wereld was erg gericht op de geesteswetenschappen en niet zo op de sociale wetenschappen; toen ik begon waren zij slechts een klein deel van alle universitaire medewerkers. Nu is het ongeveer gelijk verdeeld. Door met sociale wetenschappers te praten leren wij van hen en andersom. Beide partijen zien nieuwe dimensies binnen hun eigen onderzoek door naar elkaars vakgebieden te kijken. Voor de sociale wetenschappen is dat onder andere het doorbreken van de taalkundige afbakening. Het grootste deel van de sociale wetenschap is erg anglocentrisch: het is Engels 50 Skript Historisch Tijdschrift

3 en gaat over Engelstalige landen. Ik denk dat dit de voordelen zijn van het neerhalen van de disciplinaire en taalkundige grenzen. We moeten juist samenwerken. Denkt u dat de disciplinaire grenzen in de toekomst alleen nog maar verder zullen vervagen? Ik denk het wel. Er zijn meer mensen die er de voordelen van inzien dan er mensen zijn die de nadruk leggen op de risico s. Er bestaan uiteraard gevaren, maar naar mijn idee is het mogelijk op de juiste manier van elkaar te leren. In het geval van vroegmiddeleeuwse Europese geschiedenis is kennis van talen bijvoorbeeld belangrijk, omdat in deze periode het begin van de volkstaal ontstaat, met name in Engeland, waar dan ook een rijke volkstaalliteratuur bestaat in Oudengels. Nog belangrijker vind ik de interdisciplinariteit tussen historici en archeologen. Ik heb veel baat gehad bij een project in de jaren negentig dat The Transformation of the Roman World heette [dit onderzoek betrof de veranderingen die plaatsvonden in West- en Centraal Europa tussen de 4e en de 8e eeuw, red.]. Dat project bracht niet alleen historici uit verschillende landen bijeen, maar ook archeologen en taalkundigen. Voor mij was dit de meest vruchtbare periode van mijn carrière; niet alleen elkaars werk lezen, maar iedereen leren kennen en met hen rond de tafel zitten en discussiëren. U bent sinds 2008 gepensioneerd maar niettemin bent u nog altijd betrokken bij veel projecten. Een van deze projecten heet The making of Charlemagne s Europe. Kunt u hier iets over vertellen? Dit project is ontworpen door een van mijn voormalige studenten. Het idee was om te kijken naar alle oorkonden, koninklijk en niet-koninklijk, die zijn overgebleven uit de regeringsperiode van Karel de Grote. Met deze afbakening zouden we een behapbaar aantal oorkonden overhouden, maar het bleken er veel meer te zijn dan gedacht: we dachten dat er 4000 oorkonden bewaard zijn gebleven, maar dat bleken er meer dan 7000 te zijn. We gebruiken oorkonden omdat daarin het hele menselijke leven te vinden is: koninklijke oorkonden vertellen weliswaar vooral veel over de bovenlaag van de bevolking, maar er bestaan ook oudere oorkonden die te maken hebben met de boerengemeenschap. En soms, op verrassende manieren, kan je de stemmen van de boeren door deze documenten heen horen klinken. De oorkonden beslaan op fragmentarische wijze alle gebieden van het rijk van Karel de Grote. Daarom is ons onderzoeksteam internationaal van samenstelling: de historiografie in Italië is immers niet hetzelfde als die in Duitsland. We hebben een Franstalige onderzoeker, een Duitse en een Italiaanse. Het project gaat nog twee jaar door want daarna is het geld op, maar we hebben al plannen om meer geld bijeen te schrapen, want we móeten dit project afmaken. Het heeft verschillende dimensies. Ten eerste de praktische invoer van alle data in een grote database daar zijn de onderzoekers vrij ver mee en we spreken via Skype wekelijks af om problemen te bespreken en om de structuur van die database te verfijnen. Een ander groot deel van het project is het in kaart brengen van alle plaatsen die in de oorkonden genoemd worden. Vandaag de dag zijn de digitale mogelijkheden voor het maken van kaarten gigantisch groot. 52 Skript Historisch Tijdschrift

4 Dat kunnen we ons voorstellen. Maar wat wilt u precies doen met de kaart van de gegevens, uitzoeken welke netwerken er bestonden? Dat is een deel ervan, ja. Bij een database kan je op verschillende dingen zoeken. Namen van mensen zijn belangrijk. Wij zijn echter voornamelijk geïnteresseerd in sociaaleconomische geschiedenis. Daarom hebben we veel doorzoekbare categorieën opgesteld die te maken hebben met bezit en eigendom, bijvoorbeeld grond en vee, en proberen we te achterhalen hoe mensen met hun eigendom omgingen. Het in kaart brengen van plaatsen is essentieel, omdat we op die manier de driehoeksrelaties tussen de namen en de economische bezittingen kunnen weergeven. Uiteindelijk kunnen we met deze nieuwe projecten hele complexe sociaaleconomische verbanden leggen, tot op het niveau van de dorpen. We gaan ervan uit dat we op die manier de fundamentele aspecten van de maatschappij kunnen bestuderen. Wat bedoelt u met de maatschappij? Alweer een goede vraag. Europa ten tijde van Karel de Grote was niet één enkele maatschappij, het waren er meerdere. Dat is juist ook waar we in geïnteresseerd in zijn; de wijze waarop verschillende sociale relaties naast elkaar bestonden en elkaar beïnvloeden. Bijvoorbeeld de manieren waarop vorsten macht konden uitoefenen over hun onderdanen en de verschillende wijzen waarop onderhandelingen over die macht in de oorkonden werden verdisconteerd. Als je een serie oorkonden hebt over een landgoed, kan je zien dat diensten en betalingen niet steeds hetzelfde blijven en dat er constant over onderhandeld werd. In ieder geval klopt het idee van de donkere Middeleeuwen niet omdat er zo weinig bewaard zou zijn gebleven: op dit gebied hebben we juist enorm veel bronmateriaal. Wat wij moeten doen is ontdekken hoe we daar mee omgaan en welke technieken daarbij nodig zijn. Het project heet The Making of Charlemagne s Europe. Is Karel de Grote belangrijk voor Europa en voor de Europese identiteit? Deels dient deze titel om het juiste soort publiciteit te krijgen. De naam Charlemagne blijft hangen en Europa wordt van steeds groter belang hopen we. En making suggereert dat de totstandkoming van het Europa van Karel de Grote doorloopt tot in het Europa waar wij in leven. De oorkonden hebben een uiteenlopende inhoud, maar de vorm ervan was in dit gebied [Europa, red.] min of meer uniform. In de loop van de tiende en elfde eeuw breidde dit gebied zich uit van het rijk van Karel naar Spanje en vervolgens ook naar het huidige Tsjechië, Polen en Hongarije. Aan het einde van de Middeleeuwen werd in het grootste deel van Europa Latijn gebruikt, al deze oorkonden bewijzen het opnieuw. Politiek gezien was Europa verdeeld, maar op het niveau onder deze scheidslijnen vond deze gemeenschappelijke wijze van documentatie plaats. Dat is een belangrijk element in de wording van Europa: niet alleen hoe men dingen deed, maar ook de manier waarop men hierover nadacht. De manier van schrijven in het Latijn was altijd een belangrijk gemeenschappelijk punt. Hoe was dat in het middeleeuwse Engeland, waar u onderzoek naar doet? De situatie in Engeland kwam grotendeels overeen met die op het continent, op enkele verschillen na. In Engeland is een deel van het materiaal in de volkstaal geschreven, maar de meeste oorkonden zijn in het Latijn en gebruiken dezelfde formuleringen. Er zijn in Engeland ongeveer 2000 oorkonden overgebleven uit de gehele Angelsaksische periode, grofweg van de zevende eeuw tot 1066, daarentegen hebben we er 7000 uit de regeringsperiode van Karel de Grote [ , red.]. Het aantal neemt zelfs nog enorm toe in de tijd van Lodewijk de Vrome en de latere Karolingen [ , red.]. Maar genoeg over dit project. Het is een belangwekkend project en ik hoop dat er meer geld voor beschikbaar komt. Wat ik wel nog kwijt wil is over de manier waarop het Verenigd Koninkrijk niet volledig geïntegreerd is in Europa. Dit is voor de Britten een serieus politiek probleem en daar dragen de geluiden die op dit moment in Groot- Brittannië te horen zijn aan bij. U bedoelt het eventuele verlaten van de Europese Unie en de impact die dit zal hebben op dergelijke onderzoeksprojecten? Ja, het definitief verlaten van de EU. Ik denk niet dat dit zal gebeuren vanwege de sterke economische banden tussen Engeland en Europa. De relevantie van Europa voor historici is juist dat de financiering van grote onderzoeksprojecten, voornamelijk deze grote databaseprojecten, te veel is om door één land te worden gedragen. De enige toekomst is een Europees financieringsprogramma. Dit betekent niet dat nationale financiering zal ophouden te bestaan, vooral niet in Engeland, dat erg op zichzelf is. In de loop van mijn carrière is dit in de academische wereld minder veranderd dan ik had gehoopt. Op een willekeurige geschiedenisafdeling zullen de meeste historici Britse of imperiale geschiedenis bestuderen. In het laatste geval onderzoeken zij met name het Britse imperium, en doen zij vrijwel geen vergelijkend onderzoek naar de verschillende koloniale rijken. Dat is jammer. Gelukkig is deze nationale focus op geschiedenis aan verandering onderhevig, misschien niet richting Europa, maar wel naar de wereld. De wereldgeschiedenis en mondiale comparatieve geschiedenis zijn de weg naar de toekomst. Belangrijk is alleen wel dat wereldgeschiedenis niet alleen de moderne geschiedenis betreft, zoals nu het geval is, maar de geschiedenis van elke periode. Het is bijzonder interessant om premoderne geschiedenis wereldwijd te vergelijken, en daar liggen de kansen voor mediëvisten. Het idee dat middeleeuwse geschiedenis achterhaald is en dat we zonder kunnen, is onzin. Het krijgt juist een nieuwe impuls vanuit de gedachte dat een begrip van middeleeuws Europa helpt om premoderne gemeenschappen over de gehele wereld te begrijpen. Vergelijkende studies, bijvoorbeeld tussen India of China en Europa, zijn dus niet alleen mogelijk maar ook noodzakelijk. U vertelde over de veranderingen, of het gebrek daaraan, tijdens uw carrière in de houding van Engeland ten opzichte van nationale geschiedenis. Heeft u andere veranderingen ervaren in de afgelopen jaren? Ja, die veranderingen heb ik zeker gezien. Ik ben al lange tijd geïnteresseerd in gender en daarnaast ook in biografie als een vorm van geschiedenis en de manier waarop psychologie bruikbaar kan zijn voor historici. Hier heb ik veel geleerd van Daniel 54 Skript Historisch Tijdschrift

5 Pick. I Verder heb ik het geluk om al een lange tijd in de redactie te zitten van twee tijdschriften: Past & Present en History Workshop Journal. Het laatste tijdschrift schenkt veel aandacht aan wereldgeschiedenis en gendergeschiedenis: we werden vroeger een tijdschrift voor socialistische en feministische historici genoemd en ik was inderdaad absoluut zo n historicus! Maar ongeveer tien jaar geleden zei een aantal jongere redactieleden dat die noemer onaantrekkelijk was. We moesten er een gewoon historisch tijdschrift van maken, en dat hebben we toen ook gedaan. Het is interessant dat een aantal van de oudere leden, waaronder ikzelf, vast bleven houden aan het originele format: wij voelden ons nog steeds socialisten en feministen, we wilden eigenlijk helemaal niet veranderen. De jongere redactieleden wilden dat wel en ik vond het belangrijk om te luisteren naar wat de nieuwe generatie wilde. Hoe dan ook, door gebruik te maken van psychologische theorieën is het gemakkelijk te rechtvaardigen om onderzoek te doen naar gendergeschiedenis in middeleeuwse bronnen, ondanks dat er niet zo veel materiaal is als we zouden willen wat overigens ook voor de vroegmoderne periode geldt. Er is niettemin genoeg overgeleverd om mee te werken. Wel heeft dergelijk onderzoek de neiging zich slechts te richten op een bepaald slag mensen: intellectuelen uit de hoogste sociale lagen. Bronnen van unieke gevallen, zoals een negende-eeuws opvoedhandboek geschreven door de adellijke vrouw Dhuoda, worden op die manier keer op keer gebruikt. Controversiëler is het om echt psychologisch onderzoek te doen, met name naar de vroege Middeleeuwen, want daarvoor zijn geschikte bronnen lastig te vinden. Ik ben echter overtuigd geraakt van het feit dat het in bepaalde gevallen wel degelijk mogelijk is. Er is dan genoeg informatie om met de gepaste historische verbeelding een biografisch onderzoek te doen. Momenteel probeer ik op die manier een biografie over Karel de Grote te schrijven. Ik begrijp de eventuele kritiek op het onderzoek als zijnde wishful thinking; in sommige gevallen wil je bepaalde dingen vinden... Anna Lakmaker volgt de onderzoeksmaster Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Ze houdt zich bezig met de sociale en culturele geschiedenis van Europese expansie en kolonialisme, protestbewegingen en interculturele relaties in de vroege twintigste eeuw. Bastiaan Waagmeester volgt de master Middeleeuwse Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Hij richt zich hoofdzakelijk op de geschiedenis van de vroege middeleeuwen, met nadruk op de Karolingische periode. 1. Zie een interview met Daniel Pick in Skript 35.2: Arthur Eaton en Helmer Stoel, Wat er geweest zal zijn. Interview met Daniel Pick, Skript Historisch Tijdschrift

De klassieke tijdlijn

De klassieke tijdlijn De klassieke tijdlijn In de lessen geschiedenis heb je waarschijnlijk al gehoord over de tijdlijnen, of de historische periodes en waarschijnlijk ook over exacte datums zoals 476. In dit documentje kom

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Leger en leger: Interview H. Amersfoort Auteur: Emmanuelle Los en Arjan Terpstra Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 19.4, 327-330. 2014 Stichting Skript Historisch Tijdschrift,

Nadere informatie

Griekse en Latijnse taal en cultuur. Je wordt een all-round classicus met een brede blik én diepgang.

Griekse en Latijnse taal en cultuur. Je wordt een all-round classicus met een brede blik én diepgang. Griekse en Latijnse taal en cultuur Je wordt een all-round classicus met een brede blik én diepgang. Griekse en Latijnse taal en cultuur In de bachelor Griekse en Latijnse taal en cultuur word je opgeleid

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE

Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Kennismaking Monitoren Charlotte Verrydt Katrien Philippen Tim Juwet Gemotiveerde keuze Doel van de sessie Motivatie is je brandstof om

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Actueel en fundamenteel De tijd dat politici kiezers wonnen met redevoeringen in achterzaaltjes

Nadere informatie

Griekse en Latijnse taal en cultuur. Je wordt een allround classicus met een brede blik én diepgang.

Griekse en Latijnse taal en cultuur. Je wordt een allround classicus met een brede blik én diepgang. Griekse en Latijnse taal en cultuur Je wordt een allround classicus met een brede blik én diepgang. Ik wist al vroeg in mijn middelbareschooltijd dat ik Grieks en Latijn wilde studeren. Het feit dat twee

Nadere informatie

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Actuele relatie met O&O (specifieke opleidingen etc.) De collectie Engelse taal en cultuur richt zich met name op de studenten, docenten en onderzoekers

Nadere informatie

Login eduroam. r0xxxxxx@student.kuleuven.be. (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord)

Login eduroam. r0xxxxxx@student.kuleuven.be. (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord) Login eduroam r0xxxxxx@student.kuleuven.be (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord) Onthaal 2015-2016 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Kennismaking Monitoren Charlotte Verrydt

Nadere informatie

Enkele vragen aan Kristin Harmel

Enkele vragen aan Kristin Harmel Enkele vragen aan Kristin Harmel Waar gaat Zolang er sterren aan de hemel staan over? Zolang er sterren aan de hemel staan gaat over Hope McKenna- Smith, eigenaresse van een bakkerij in Cape Cod. Ze komt

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

AANDACHT VOOR JOUW TALENT! INFO VOOR HET VWO EN HOOGBEGAAFDE LEERLINGEN

AANDACHT VOOR JOUW TALENT! INFO VOOR HET VWO EN HOOGBEGAAFDE LEERLINGEN AANDACHT VOOR JOUW TALENT! INFO VOOR HET VWO EN HOOGBEGAAFDE LEERLINGEN ATHENEUM EN GYMNASIUM OP HET RIJSWIJKS LYCEUM MET AANDACHT VOOR HOOGBEGAAFDE LEERLINGEN Onze school is een afspiegeling van de bevolking

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Collectievormingsprofiel (CVP) Geschiedenis

Collectievormingsprofiel (CVP) Geschiedenis Collectievormingsprofiel (CVP) Geschiedenis Actuele relatie met O&O De geschiedenis collectie is vooral bedoeld ter ondersteuning van onderzoek en onderwijs in het Instituut voor Geschiedenis. Het Instituut

Nadere informatie

Spotlight: Joris van Leeuwen

Spotlight: Joris van Leeuwen Om bekende en onbekende schrijvers van Nederlandse bodem die in de genre spanning / fantasy druk bezig zijn en een aantal boeken hebben gepubliceerd, toch wat meer bekendheid te geven, heb ik besloten

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Interview Han van der Maas

Interview Han van der Maas Interview Han van der Maas Voor mij is programmeren een essentiële tool, zoals hamer en spijkers voor een timmerman 272 Interview Hoe ben je zelf geïnteresseerd geraakt in programmeren? Pas op de universiteit,

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Tolstoj als pedagoog CAHIER. Waarom Tolstoj onderwijs in aardrijkskunde en geschiedenis overbodig en zelfs schadelijk vond

Tolstoj als pedagoog CAHIER. Waarom Tolstoj onderwijs in aardrijkskunde en geschiedenis overbodig en zelfs schadelijk vond Tolstoj als pedagoog CAHIER 3h Waarom Tolstoj onderwijs in aardrijkskunde en geschiedenis overbodig en zelfs schadelijk vond Waarom Tolstoj onderwijs in aardrijkskunde en geschiedenis overbodig en zelfs

Nadere informatie

Algemene informatie. Beste aanstaande student,

Algemene informatie. Beste aanstaande student, Algemene informatie Beste aanstaande student, Ter voorbereiding op het gesprek vragen we je een korte enquête in te vullen. Met het invullen bevestig je tegelijk je komst naar het kennismakingsgesprek,

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Afgestudeerden van de opleiding hebben de onderstaande eindkwalificaties bereikt: I. Kennis Basiskennis en inzicht: 1. kennis van en inzicht in het

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

Abstract: Not available.

Abstract: Not available. Artikel: Skeletten, vergane schepen en loodvervuiling. Interview met Nicolas Purcell Auteur: Charlotte van Regenmortel en Bastiaan Waagmeester Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 36.3,

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2017 Opleidingsspecifiek deel: Bacheloropleiding: Chinastudies Deze onderwijs- en examenregeling is gebaseerd op de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk

Nadere informatie

Nieuw vak voor VWO-ers: Big History Roland Holst College begint schooljaar met een Big Bang

Nieuw vak voor VWO-ers: Big History Roland Holst College begint schooljaar met een Big Bang Nieuw vak voor VWO-ers: Big History Roland Holst College begint schooljaar met een Big Bang In samenwerking met het Big History Project, een initiatief van historicus David Christian en Bill Gates, begint

Nadere informatie

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid History Christiane Simone Stadie Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid Herinneringen van mijne academiereis in 1843 (Abraham Des Amorie van der Hoeven Jr.) Seminar paper Christiane

Nadere informatie

Oudheidwetenschappen in Amsterdam

Oudheidwetenschappen in Amsterdam Oudheidwetenschappen in Amsterdam Oudheidwetenschappers zijn experts op het gebied van de Oudheid en de doorwerking daarvan tot op de dag van vandaag. De Oudheid heeft me altijd al geboeid. Nog leuker

Nadere informatie

Archeologie in Amsterdam

Archeologie in Amsterdam Archeologie in Amsterdam Archeologie is de studie van samenlevingen, culturen en landschappen door de tijd heen. Fysieke resten van het verleden komen tevoorschijn bij opgravingen, maar worden ook bestudeerd

Nadere informatie

Archeologie in Amsterdam

Archeologie in Amsterdam Archeologie in Amsterdam Archeologie is de studie van samenlevingen, culturen en landschappen door de tijd heen. Fysieke resten van het verleden komen tevoorschijn bij opgravingen, maar worden ook bestudeerd

Nadere informatie

Studieloopbaan en Loopbaanorientatie. Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden

Studieloopbaan en Loopbaanorientatie. Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden Studieloopbaan en Loopbaanorientatie Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden Programma - Wat kan er in de opleiding - Hoe kies je? - Loopbaan oriëntatie en Studieloopbaankeuzes, binnen

Nadere informatie

HC zd. 42 nr. 31. dia 1

HC zd. 42 nr. 31. dia 1 HC zd. 42 nr. 31 weinig mensen zullen zeggen dat ze leven voor het geld geld maakt niet gelukkig toch zeggen we er graag achteraan: wel handig als je het hebt want waar leef ik voor? een christen mag zeggen:

Nadere informatie

Welke krachten en drempels ervaren deelnemers door de workshops van Artability in Thessaloniki?

Welke krachten en drempels ervaren deelnemers door de workshops van Artability in Thessaloniki? 7. Bijlage Resultaten enquête Welke krachten en drempels ervaren deelnemers door de workshops van Artability in Thessaloniki? 1. Waarom ben je aan het project begonnen? (Για ποιό λόγο ξεκίνθςεσ να ςυμμετζχεισ

Nadere informatie

NTERVIEW. In Bedrijf.Bite Coaching, loopbaan & studiekeuze. Doen waar je goed in bent

NTERVIEW. In Bedrijf.Bite Coaching, loopbaan & studiekeuze. Doen waar je goed in bent NTERVIEW In Bedrijf.Bite Coaching, loopbaan & studiekeuze Doen waar je goed in bent Ieder mens moet regelmatig keuzes maken. Dat begint al met de keuze voor een bepaalde school, een studie of een opleiding.

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Uit een enquête onder bedrijven die actief zijn in Duitsland

Nadere informatie

Lesbrief nummer 23 december 2015

Lesbrief nummer 23 december 2015 Lesbrief nummer 23 december 2015 Wilt u laten weten wat u van deze TLPST vond? Hebt u tips voor de volgende aflevering? Mail ons: redactie@tlpst.nl. Hoe klink jij? Wat vinden andere mensen van hoe jij

Nadere informatie

Ik ben Steenkool. Nooit meer oorlog groep 7-8. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels.

Ik ben Steenkool. Nooit meer oorlog groep 7-8. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels. Hi! I am de steenkool. De cole of de stone. I am black, zwart. And I kan fire geven. Jongens, dat is wat die Europese

Nadere informatie

Workshop zoeken naar bronnen

Workshop zoeken naar bronnen Workshop zoeken naar bronnen PWS INTRODUCTIEOPDRACHT Lees onderstaande tekst. Deze tekst bevat geen feitelijke onjuistheden. Toch voel je je bij deze tekst waarschijnlijk erg ongemakkelijk. Beredeneer

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Woningnood in historisch perspectief Auteur: Nieske Stoel Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 27.1, 7-12. 2014 Stichting Skript Historisch Tijdschrift, Amsterdam ISSN 0165-7518

Nadere informatie

Le seigneur de Clérans

Le seigneur de Clérans 30 VIVENDA Le seigneur de Clérans In heel Europa richt binnenhuisarchitect/vormgever/beeldhouwer Joris van Grinsven opmerkelijke huizen in voor zijn opdrachtgevers. Voor hemzelf had het lot iets bijzonders

Nadere informatie

ID 343 Studiefase op het moment dat je op Erasmus vertrok. Master eerste studiefase (hoofdinschrijving) Pedagogische Wetenschappen.

ID 343 Studiefase op het moment dat je op Erasmus vertrok. Master eerste studiefase (hoofdinschrijving) Pedagogische Wetenschappen. ID 33 Studiefase op het moment dat je op Erasmus vertrok Master eerste studiefase (hoofdinschrijving) opleiding Pedagogische Wetenschappen optie: Land (bestemming) Aan welke universiteit/onderwijsinstelling

Nadere informatie

Leerstoelenplan faculteit der Geesteswetenschappen

Leerstoelenplan faculteit der Geesteswetenschappen Leerstoelenplan faculteit der Geesteswetenschappen 1. Leiden Institute for Area Studies School of Middle Eastern Studies Hebreeuwse Taal- en Letterkunde Aramese taal en letterkunde T alen en geschiedenis

Nadere informatie

Nederland in ideeën. 101 denkers over inzichten en innovaties die ons land verander(d)en. Onder redactie van Mark Geels en Tim van OpUnen

Nederland in ideeën. 101 denkers over inzichten en innovaties die ons land verander(d)en. Onder redactie van Mark Geels en Tim van OpUnen Nederland in ideeën 101 denkers over inzichten en innovaties die ons land verander(d)en Onder redactie van Mark Geels en Tim van OpUnen De digitalisering van het Nederlandstalige erfgoed NICOLINE VAN DER

Nadere informatie

Abstract: Not available.

Abstract: Not available. Artikel: In de wortel gespleten. De historische mythe van de ongedeelde kerk Auteur: Peter-Ben Smit Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 22.4, 75-79. 2014 Stichting Skript Historisch

Nadere informatie

Archeologie. Dit werkstuk is gemaakt door: Lonneke Surstedt.

Archeologie. Dit werkstuk is gemaakt door: Lonneke Surstedt. Archeologie Dit werkstuk is gemaakt door: Lonneke Surstedt. Inhoudsopgave Wat is een archeoloog? Bekende archeologen. Opleiding. Soorten archeologen. Tempel van Empel. Opgravingen. Mijn buurman. 1 Wat

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

Enquête informatievoorziening minoren en keuzeruimte

Enquête informatievoorziening minoren en keuzeruimte Enquête informatievoorziening minoren en keuzeruimte Verspreid onder informatiekunde bachelorstudenten, Mei 2010 31 respondenten Alle data is te vinden in het volgende bestand: https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0ahd6mpsqz7q1dhhur3zwauvztjzrt0dyvudvaupadve

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Dames en heren, [Inleiding] In de zomer van 1946 voer een schip van Thailand naar Nederland. Een kleine Nederlandse

Nadere informatie

Annelies Knoppers Hoogleraar pedagogiek en didactiek van sport en lichamelijke opvoeding Universiteit Utrecht

Annelies Knoppers Hoogleraar pedagogiek en didactiek van sport en lichamelijke opvoeding Universiteit Utrecht Annelies Knoppers Hoogleraar pedagogiek en didactiek van sport en lichamelijke opvoeding Universiteit Utrecht Vragen stellen bij schijnbare vanzelfsprekendheden is een basisvoorwaarde voor wetenschappelijk

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

Het leven zoals het is Rechtspraktijk, van CVO naar KHLeuven Klik hier voor meer informatie over Rechtspraktijk in het CVO Leuven-Landen

Het leven zoals het is Rechtspraktijk, van CVO naar KHLeuven Klik hier voor meer informatie over Rechtspraktijk in het CVO Leuven-Landen Het leven zoals het is Rechtspraktijk, van CVO naar KHLeuven Klik hier voor meer informatie over Rechtspraktijk in het CVO Leuven-Landen Ze zien dat wij over een ruimere juridische bagage beschikken dan

Nadere informatie

HOE CULTUREEL IS JOUW BOVENBOUW?

HOE CULTUREEL IS JOUW BOVENBOUW? Open Dag: Cultuur in de bovenbouw Ssgn quiz Cultuur in de Bovenbouw Quiz: HOE CULTUREEL IS JOUW BOVENBOUW? Welke uitspraak is van William Shakespeare? A To be or not to be B To be is to do C Do be do be

Nadere informatie

Ik ben Aniek en ik ben over 20 jaar kapster in mijn eigen kapsalon, en ik heb heel veel klanten in mijn kapsalon.

Ik ben Aniek en ik ben over 20 jaar kapster in mijn eigen kapsalon, en ik heb heel veel klanten in mijn kapsalon. David 4a5 weken geleden heeft groep 8 de eindtoets gemaakt. De cito is een toets waar een score uit komt aan de score kan je zien welk niveau je kan doen. De vakken waren taal rekenen en wereldoriëntatie.

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Op welke gebieden wilden de Verlichtingsfilosofen de bestaande maatschappij veranderen? Rationalisme = het gebruiken van gezond verstand (rede/ratio) waarbij kennis gaat boven tradities

Nadere informatie

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin Examen Geschiedenis Geef de 7 tijdsvakken: Prehistorie :... 3500 v.c Stroomculturen : 3500 v.c 800 v.c Klassieke Oudheid : 800 v.c 500 n.c Middeleeuwen : 500 n.c 1450 n.c Nieuwe tijd : 1450 n.c 1750 n.c

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Liturgie: Welkom EL 142: Majesteit, groot is zijn majesteit Begroeting Psalm 47: 2,3 Gedicht Luisterlied Gebed Lezen: Lucas 24: 36-53 Psalm 93:

Nadere informatie

Toen kwam het water. De persoonlijke watersnoodramp van Herman Derksen

Toen kwam het water. De persoonlijke watersnoodramp van Herman Derksen Toen kwam het water De persoonlijke watersnoodramp van Herman Derksen Eerste druk, 2014 2014 Martin Derksen Corrector: M. Raeijmaekers isbn: 9789048432271 nur: 402 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer

Nadere informatie

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013 Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut 1 UITNODIGING Dromen worden waarheid Conferentie 2013 Donateurs bedankt voor uw giften in 2013. 2 Hubrecht Instituut

Nadere informatie

Jeroen Bessems Rubriks. Jeroen Bessems. Rubriks

Jeroen Bessems Rubriks. Jeroen Bessems. Rubriks Jeroen Bessems INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave Samenwerken Specialist Ondernemend Generalist Methodisch & gestructureerd Originaliteit & creativiteit Informatievaardig Onderbouwing & verantwoording Kritische

Nadere informatie

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige.

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Burn out Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Ik was al een tijd druk met mijn werk en mijn gezin. Het viel mij zwaar, maar ik moest dit van mezelf doen om aan de omgeving te laten zien

Nadere informatie

Kortom, informatie en advies die vindbaar, begrijpelijk en herkenbaar is. Ik zal u aangeven waarom ik dit zo belangrijk vind.

Kortom, informatie en advies die vindbaar, begrijpelijk en herkenbaar is. Ik zal u aangeven waarom ik dit zo belangrijk vind. Tekst: opening Helpdesk Welkom dames en heren, Het doet mij goed om te zien dat er zo veel mensen op deze feestelijke opening van de Helpdesk zijn afgekomen. Dat betekent dat er veel interesse voor is.

Nadere informatie

Studieloopbaan en Loopbaanorientatie

Studieloopbaan en Loopbaanorientatie Studieloopbaan en Loopbaanorientatie Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden Programma - Wat kan er in de opleiding - Hoe kies je? - Loopbaan oriëntatie en Studieloopbaankeuzes, binnen

Nadere informatie

Wetenschap. Versterkt Engels! in Versterkt. - Spor t s- Fa s t L a n e Discover y. < A r tfac tor y >

Wetenschap. Versterkt Engels! in Versterkt. - Spor t s- Fa s t L a n e Discover y. < A r tfac tor y > Fa s t L a n e Discover y N a a s t e e n s t e r k b a s i s p a k ke t, t i j d vo o r t a l e n t! Versterkt Engels! Wetenschap in Versterkt Locatie Wijdschildlaan voor atheneum, havo en mavo [ Te c

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Jan de Laat OVERSTAG

Jan de Laat OVERSTAG Jan de Laat VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van teksten

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

Open dag 14 maart Welkom bij: Taal- en cultuurstudies

Open dag 14 maart Welkom bij: Taal- en cultuurstudies Open dag 14 maart 2015 Welkom bij: Taal- en cultuurstudies Taal- en cultuurstudies kiezen 3/16/2015 Bachelorvoorlichting 2 Taal- en cultuurstudies kiezen en combineren Taal- en cultuurstudies wetenschap

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Inleiding Om onderzoek te doen naar rituelen is het in eerste plaats belangrijk om te definiëren wat een ritueel is.

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen Iran project 2011-2012 Inleiding Iran het Land van de Ariërs schrikt de ene af door de verschrikkelijke verhalen die we in het nieuws horen. De ander wordt er juist door geboeid. Wat is het nu werkelijk

Nadere informatie

Vwo+ en Gymnasium WINKLER PRINS

Vwo+ en Gymnasium WINKLER PRINS Met kop en schouder Vwo+ en Gymnasium OP WINKLER PRINS Grieks en Latijn geven je diploma een gouden randje! Is vwo+ of het gymnasium wat voor jou? Om deze vraag te kunnen beantwoorden, moet je jezelf de

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

De leermachines. Gerard van Winkel.

De leermachines. Gerard van Winkel. De leermachines Gerard van Winkel www.gopher.nl Ik ben aan het dagdromen. Filosofeer over de vrije wil. Als je aan tien verschillende mensen vraagt wat ze onder het begrip vrije wil verstaan, dan krijg

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2016 Opleidingsspecifiek deel: Bacheloropleiding: Geschiedenis Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel 7.13 van de Wet

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 2015-2016 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

Breien in de late middeleeuwen Een stukje geschiedenis over een geliefd tijdverdrijf

Breien in de late middeleeuwen Een stukje geschiedenis over een geliefd tijdverdrijf Breien in de late middeleeuwen Een stukje geschiedenis over een geliefd tijdverdrijf Madonna met breiwerk, 1400-1410. Geschilderd door Bertram von Minden (1340-1414), detail uit het Buxtehude Altaar Onderzoek

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet.

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

LOOPBAAN-ANKERTEST. Wat zijn loopbaan-ankers? Welke baan past bij je?

LOOPBAAN-ANKERTEST. Wat zijn loopbaan-ankers? Welke baan past bij je? LOOPBAAN-ANKERTEST Welke baan past bij je? Waarom werk je? Welke aspecten motiveren je in jouw werk? Welke inhoudelijke zaken moet je werk bevatten zodat je het naar je zin hebt en met plezier en resultaat

Nadere informatie

UNIVERSITEITSBIBLIOTHEEK NIJMEGEN HUMANIORA BIBLIOTHEEK COLLECTIE H.IN.N. Nieuwe Geschiedenis - vóór 1870

UNIVERSITEITSBIBLIOTHEEK NIJMEGEN HUMANIORA BIBLIOTHEEK COLLECTIE H.IN.N. Nieuwe Geschiedenis - vóór 1870 UNIVERSITEITSBIBLIOTHEEK NIJMEGEN HUMANIORA BIBLIOTHEEK COLLECTIE H.IN.N Nieuwe Geschiedenis - vóór 1870 December 2009 Enige notities bij het "Overzicht van de Rubrieksindeling van de Bibliotheek van de

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier.

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

HC zd. 22 nr. 32. dia 1

HC zd. 22 nr. 32. dia 1 HC zd. 22 nr. 32 een spannend onderwerp als dit niet waar is, valt alles duigen of zoals Paulus het zegt in 1 Kor. 15 : 19 als wij alleen voor dit leven op Christus hopen zijn wij de beklagenswaardigste

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

BETROUWBAARHEID VAN BRONNEN. Workshop ter voorbereiding op het maken van het PWS.

BETROUWBAARHEID VAN BRONNEN. Workshop ter voorbereiding op het maken van het PWS. BETROUWBAARHEID VAN BRONNEN Workshop ter voorbereiding op het maken van het PWS. Waar gaat het om? De praktijk is vaak: 1. Google 2. Type het onderwerp van je PWS 3. Knip en plak erop los Maar: - Zijn

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Vragenlijst voor bloglezers

Vragenlijst voor bloglezers Vragenlijst voor bloglezers 1. Leeftijd o Jonger dan 12 o 12-17 o 18-23 o 24-29 o 30-35 o 36-41 o 42-47 o 48-53 o 54-59 o 60-65 o Ouder dan 65 2. Geslacht o Man o Vrouw 3. Heb je een opleiding in archeologie

Nadere informatie

1. Ets J. E. Marcus, naar J. Smies, Den zedelijke en zinnelijke mensch. Spotprent op de wijsbegeerte van Kant. Ca

1. Ets J. E. Marcus, naar J. Smies, Den zedelijke en zinnelijke mensch. Spotprent op de wijsbegeerte van Kant. Ca 1. Ets J. E. Marcus, naar J. Smies, Den zedelijke en zinnelijke mensch. Spotprent op de wijsbegeerte van Kant. Ca. 1800-1810. [Stadsarchief Amsterdam] VIKTORIA E. FRANKE Een gedeelde wereld? DUITSE THEOLOGIE

Nadere informatie

Autisten uit de kast. Binnen het bedrijf gebruik ik vaak een neutralere term, maar u begrijpt waar het over gaat: schaamte en angst.

Autisten uit de kast. Binnen het bedrijf gebruik ik vaak een neutralere term, maar u begrijpt waar het over gaat: schaamte en angst. Tekst, uitgesproken op het Jaarlijkse Congres van de Nederlandse Vereniging voor Autisme, 7 & 8 oktober 2011 (respectievelijk 1300 & 1200 bezoekers). www.autisme.nl -------------------------------------------------------

Nadere informatie

Muziekopdracht. 1950-heden. Naam: Klas: Docent:

Muziekopdracht. 1950-heden. Naam: Klas: Docent: Muziekopdracht 1950-heden Naam: Klas: Docent: Muziekopdracht: 20ste eeuw (1950-heden) Ga naar http://www.sitepalace.com/develsteinhavo4/muziek.html. Hier vind je links naar muziek(clips) die je nodig hebt

Nadere informatie

Jeugdproject Geheim van de Ekeko op de Professor Waterinkschool te Amsterdam 1

Jeugdproject Geheim van de Ekeko op de Professor Waterinkschool te Amsterdam 1 Jeugdproject Geheim van de Ekeko op de Professor Waterinkschool te Amsterdam 1 Verslag: Raoul Papavoine, 12 september 2007 School: Professor Waterinkschool, Moreelsestraat 19, 1071 BJ Amsterdam, 020-6798627

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Bomen tegen de vijfde baan. Interview met Bulderbos-biografe Annet de Kruijf Auteur: Cheska Polderman en Diederick Klein Kranenburg Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 25.1,

Nadere informatie