software Architectuur en dynamiek van productsoftware Architectuur productsoftware ontwikkelt evolutionair architectuur

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "software Architectuur en dynamiek van productsoftware Architectuur productsoftware ontwikkelt evolutionair architectuur"

Transcriptie

1 archiecuur sofware Archiecuur producsofware onwikkel evoluionair Archiecuur en dynamiek van producsofware Producsofwareonwikkeling ken een voorgeschreven dynamiek waarin produc- en procesverbeeringen een bepaald paroon volgen. De rol van de archiec is deze evoluie e suren. Ilja Heilager, Remko Helms en Sjaak Brinkkemper He begrip archiecuur saa volop in de belangselling binnen de diverse disciplines van IT- en sofwareonwikkeling. Zo word geseld da werken onder archiecuur een bijdrage lever aan he succesvol opleveren van sofware binnen de gewense ijd, me de gewense kwaliei en egen accepabele kosen. He archiecuurbegrip word daarbij opgerek en omva naas de applicaiearchiecuur ook he voorschrijven van de onwikkelmehode en -processen. De resulaen zijn afhankelijk van he vooraf inrichen van een archiecuur. Producsofwareonwikkeling ken daarenegen een evoluionaire invulling. He onwikkelen van producsofware (ook bekend als pakkesofware) is he maken van sofware me de inenie die meervoudig aan de man e brengen. Voorbeelden van producsofware zijn deskopapplicaies, boekhoudpakkeen die me enige paramerisaie kunnen worden oegepas, maar ook ordermanagemensysemen die een klanspecifieke inriching ijdens implemenaie bij de klan vereisen. Producsofware word aangeboden als zilverschijfje, als lokaal e insalleren sofware en in de vorm van een diens, de sofware-as-aservice. Producsofwareonwikkeling Er is een fundameneel verschil ussen sofware onwikkeld als produc en sofware onwikkeld in projecvorm. Sofwareonwikkeling in een projec is een eindige aciviei. He basisprincipe van een projec is da he een keer zal eindigen. De sofware gaa daarna in onderhoud. Producsofwareonwikkeling is een vooraf voorbesemde oneindige aciviei. He produc is een componen in een nie-aflaende zoekoch naar economische groei. Deze groei beeken da er meer krachen zijn om he produc e laen evolueren, maar ook da de organisaie en dus he proces meegroeien. Di proces is per definiie evoluionair en heef een eigen dynamiek. De sandaarddefiniie voor archiecuur volgens IEEE 1471 is: Archiecuur is de beschrijving van de fundamenele opbouw van een syseem besaande ui de componenen, de onderliggende relaies en die o hun omgeving en de principes voor hun onwerp en evoluie. Ne als bij bijvoorbeeld NORA en DYA zal ook binnen producsofware di begrip ruimer worden opgeva en zal ook de organisaorische conex worden meegenomen. De principes voor evoluie van zowel produc als proces wijken namelijk bij producsofwareonwikkeling af van de maawerksofwareonwikkeling. Tradiioneel word he sofwareonwikkelingsproces als een lineair proces gesches waarin een idee onsaa voor een produc. Er word dan een onwikkelproces gekozen en de sofware word onwikkeld. Vervolgens word he markeingmaeriaal geschreven en daarna word de sofware gelanceerd en verkoch. Di beeld blijk e simpel, wan de dynamiek van sofwareonwikkeling is meer divers. Producsofware kom in diverse vormen o sand, bijvoorbeeld: 70

2 Samenvaing Producsofwareonwikkeling ken een eigen dynamiek. In aanvang is er behoefe aan flexibiliei als klanwensen nog onderzoch worden. Naarmae de ineresse van de mark oeneem, zal de organisaie zich moeen voegen naar de sijgende vraag. Di verg aanpassingen in he onwikkelproces en he produc zelf. Er word onderzoek gedaan naar he verloop van deze onwikkelingen binnen besaande producsofwarebedrijven. Een branchespecifiek orderafhandelingssyseem da aanvankelijk voor inern gebruik is onwikkeld door de inerne IT-afdeling van een exporbedrijf, word nu aan andere parijen binnen de branche aangeboden. Een sofwarediens die onwikkeld is voor een overheidsdeparemen, is nu geïdenificeerd als breder inzebaar en is kandidaa voor landelijke uirol bij een veelvoud van overheidsinsellingen. Een ziekenhuisinformaiesyseem is door een exerne parij op maa onwikkeld voor een ziekenhuis. De exerne onwikkelaar zie mogelijkheden en verkoop he nu aan meerdere klanen. Twee sudievrienden me een wens om ondernemer e worden, zijn nu succesvol me een online boekhoudpakke. Maar incideneel kom de sofware projecmaig en door een eam me zeer veel ervaring o sand. Producsofware zal over he algemeen eerder o sand komen in een vrij sponane omgeving en op vrij organische wijze (Livingsone, 2007). Afhankelijk van he inveseringsklimaa ken de sar van producsofwareonwikkeling beperkingen en daarnaas ook meer onzekerheden dan projecgebaseerde sofware, in he bijzonder in de mark en he eam. Voor een nieuw produc is de mark en dus de eindgebruiker onbekend. In deze siuaie is he minder vanzelfsprekend om requiremens in beon e gieen en vanui een bevroren siuaie de sofware e gaan onwikkelen. Papieren prooypes verkopen slech en daardoor is de druk groer om werkende sofware op e leveren. Funcionaliei zal daarbij belangrijker zijn dan kwaliei. He vroeg inroduceren van he produc in de mark lever opvallend genoeg juis een posiieve bijdrage aan de kwaliei van sofware (MacCormack, 2001). Terwijl in conracgebaseerde sofwareonwikkeling een projeceam vaak een ruimere keuze heef ui goed opgeleide specialisen, zal producsofwareonwikkeling meer afhankelijk zijn van enkele, minder formeel opgeleide maar gealeneerde onwikkelaars. Vanui deze onzekerheden bekeken is een evoluionaire aanpak vanzelfsprekend. Deze siuaie kan echer geen sandhouden. Onafhankelijk van de osandkoming van de eerse versie van de sofware krijg elk succesvol sofwarebedrijf e maken me schaalvergroing. Succes beeken meer klanen en meer klanen beeken onherroepelijk meer klanwensen, wa leid o aanpassingen in de sofware en dus ook o meer personeel. De producinnovaiedynamiek De dynamiek in de onwikkeling van producsofware veroon overeenkomsen me de dynamiek van reguliere asbare producen zoals deze bekend is ui de onwikkeling van fysieke producen zoals machines en vlieguigen. Een vergelijking me he innovaiemodel van Uerback en Abernahy is daarmee snel gemaak (Uerback, 1994). In di model word uigedruk da innovaies, gedefinieerd als verbeeringen in zowel produc als proces, een voorbeschreven dynamiek volgen naarmae he bedrijf volwassen word en meer gaa verkopen. Volgens Abernahy en Uerback doorloop een producie-uni (di kan zowel een bedrijf als een hele indusrie zijn) drie belangrijke groeifasen. De producie-uni bevind zich eers in een fluïde fase. Hier worden voornamelijk verbeeringen in he produc doorgevoerd. Via de ransiiefase, waarin procesaanpassingen de overhand hebben, onwikkel de producie-uni zich door naar de specifieke fase. In de laase fase gaan proces- en producinnovaie door, maar allebei op een lager niveau. He model is weergegeven in figuur 1. Bij elke fase hoor een andere vorm van organisaie. In aanvang zijn zowel de producie-uni als de mark nog onbekenden van elkaar. Generalisen werken in een informeel georganiseerde organisaie. Ze maken daarbij gebruik van algemene ools voor de onwikkeling van he produc. Alle aan- 71

3 archiecuur passingen die worden gedaan, bereffen voornamelijk he produc en nauwelijks he proces. He onwikkelproces is flexibel, vaak ongedefinieerd, en nie noodzakelijkerwijs efficiën van aard. Op een gegeven, nie algemeen bepaalbaar en voorspelbaar, momen onsaa er een onwerp da aanrekkelijk is voor de mark. De verkopen nemen oe: er is een dominan onwerp o sand gekomen. Uerback sel heel duidelijk da een dominan onwerp nie specifiek is voorbesemd, maar een resulaa is van de ineracie ussen echnische keuzes en markkeuzes op een gegeven momen. De verkopen nemen oe en de organisaie gaa zich richen naar di volume. De eerse vormen van organisaie volgen. De verbeeringen en innovaies vinden in deze fase voornamelijk plaas op procesniveau. De innovaies op producniveau gaan door, maar nemen af in inensiei, frequenie en impac. Uieindelijk zal de organisaie erechkomen in een specifieke fase. Innovaies van zowel produc als proces gaan door, waarbij de focus voornamelijk lig op kosenbesparing. In plaas van generieke ooling word nu gebruikgemaak van ooling die op maa is gemaak voor he producieproces. Radicale wijzigingen zijn kosbaar en arbeidsinensief en worden daarom vermeden. Korom, de flexibiliei is ingeruild voor opimalisering van de producieprocessen. He model van Abernahy en Uerback is uivoerig onderzoch in de wereld van producie, bijvoorbeeld de luchvaarsecor, kanoorauomaisering, foografie en bulkproducie. Er zijn nauurlijk verschillen, wan me de reproducie van producsofware word nie de producie van insallaie-cd s en boeken bedoeld, maar da is van ondergeschik belang. Er word geduid op de evoluie van he sofwareonwikkelingsproces, vanaf requiremens managemen o aan sofware delivery aan klanen. Wa he model van Abernahy en Uerback ons leer is da er een duidelijk onderscheid is ussen produc- en procesonwikkelingen. Tijdens he volwassen worden van de organisaie volgen deze een voorgeschreven dynamiek. Bewuswording van deze evoluie maak he mogelijk ooling en echnieken op he juise momen e plaasen. Voor sarende ondernemingen lig de nadruk vooral op creaiviei en flexibiliei (Bhidé, 2004). Deze omgevingen kennen vaak onervaren, maar zeer gemoiveerd alen, groe aanhangers van he agile-kamp (Beck, 2001). Srucuur ussen de werknemers is nauwelijks nodig, code is belangrijker dan specificaie en veranderingen zijn eenvoudig door e voeren. Hier word de aanname gedaan da een sofwareproduc verder evolueer. De klanwensen saan daarbij nie sil en daarom zal een producsofwareorganisaie zich verder onwikkelen. Haar onwikkelproces hoor zich daarbij aan e passen. In he beginsadium zal een groepje generalisische programmeurs aan he produc beginnen, da zijn medewerkers die aan een half woord genoeg hebben. Naarmae de organisaie volwassener word, zal haar proces formeler worden. Deelsappen in he onwikkel-, es-, package- en deploymenproces, die eers handmaig werden uigevoerd, zullen in deze overgang verregaand worden geauomaiseerd. Daarmee zal de organisaie onvermijdelijk flexibiliei inruilen voor opimalisaie en dus doorgroeien van fluïde naar specifiek. Naarmae een sofwareproduc volwassener word, worden ook de producen in de periferie verder onwikkeld. Heef versie 1.0 alleen nog maar een binary om e disribueren (ook wel generiek produc genoemd), laere versies kennen verschillende componenen waarui kan worden gekozen en een heel scala aan onderseunend maeriaal zoals geing sared guides, handleidingen en cursus- en markeingmaeriaal. Hiermee is me he volwassen worden van de organisaie een geheel onsaan, he heel produc genoemd (Moore, 1991). Insrumenen voor producsofware Zoals gezegd is he vinden van een dominan onwerp een samenspel ussen echnische keuzes en markkeuzes. Een dominan onwerp kan alleen innovaie produc proces fluïde ransiie specifiek Figuur 1. He model van Abernahy en Uerback over de dynamiek van innovaie in producbedrijven ijd 72

4 requiremen group requiremens program manager whie draf review ge approval else approved 0..1 owns Figuur 2. Voorbeeld van mehodefragmen voor requiremens managemen, waarin de samenhang ussen requiremensacivieien en requiremens deliverables word aangegeven onsaan als de organisaie flexibel is en snel kan inspelen op veranderingen. Als he dominane onwerp eenmaal saa en de mark he produc afneem, zal de groei inzeen. Maar in deze onvoorspelbare en evoluionaire onwikkeling blijven deze sappen bewuse keuzes (Bhidé, 2003). Een archiec of lead engineer binnen een producorganisaie is zich bewus van de evoluie en zal de samenhang van produc en proces suren. In de ogenschijnlijke oneindigheid van de levensduur van he produc zullen beide hand in hand doorevolueren. He insrumenarium da de archiec daarbij o zijn beschikking heef, is mehod engineering. Mehod engineering is he modelleren van he onwikkelproces (Van de Weerd & Brinkkemper, 2007). Acivieien worden onderverdeeld in processappen en bijbehorende arefacen. Gedreven door noodzaak zal he proces zich incremeneel aanpassen: exra processappen en mehodefragmenen worden ingevoerd, exra documenen en deliverablefragmenen worden bijgevoegd. Een voorbeeld is gegeven in figuur 2. Laen we eens kijken naar een aanal voorbeelden van mehode-evoluie. 1. In de evoluie van producsofwarebedrijven zullen diverse processen zich verder onwikkelen. Een sarende, zich o he agile-kamp aangerokken voelende onderneming zal vrij direc aan de sar gaan me he schrijven van code: een werkend produc is he doel, nie uigebreide documenaie. Gesuurd door nie meer dan user sories gaan de codekloppers aan de slag. Na de markinroducie van he produc, de release van de eerse officiële versie, zal versiebeheer zijn inrede doen. Wanneer de klanwensen oenemen, onsaa er meer behoefe aan bespreking, inschaing en prioriisering vooraf, waardoor er een noodzaak onsaa o geschreven funcionele onwerpen. He requiremensproces onwikkel zich zo verder. 2. Een sofware-as-a-service-leverancier in de supply-chain-managemenmark. Di produc word geleverd als add-on produc voor besaande ERP-infrasrucuren in diverse marken. Zagen de eerse versies en implemenaies voor een klan er nog ui als veredeld maawerk, gaandeweg onsond de behoefe aan een sandaardarchiecuur: een sandaardkern voor alle implemenaies en een aanpassingslaag specifiek voor de klan. Deze aanpassingslaag kreeg ook haar eigen aal waardoor er een enkelvoudige barrière onsond ussen he produconwikkeleam en he klanimplemenaieeam. Beide eams kennen hun eigen dynamiek, de organisaorische scheiding word gespiegeld in de applicaiearchiecuur. 3. Weinig sofwareproducen worden in aanvang generiek opgeze. Pas bij een oenemende vraag in de mark of bij een sraegische keuze word sofware gepor naar andere omgevingen. Neem bijvoorbeeld BusinessObjecs, da in he begin meelife me he succes van Oracle. Laer heef Oracle besloen he ook voor andere plaforms ui e brengen. Di heef consequenies voor de producarchiecuur maar ook voor he onwikkelen esproces. He vraag bijvoorbeeld voorheen nie noodzakelijke, exra experise van diverse plaforms. Als hier vooraf rekening mee word 73

5 archiecuur gehouden, kan da vaak juis belemmerend en verragend werken. Di is ook mede afhankelijk van de sraegische allianies die een organisaie kan of wil aangaan (Cusumano, 2004). Een archiec in een producsofwarebedrijf denk evoluionair. He sofwareproduc krijg vorm in ineracie me de mark. Naarmae de belangselling voor he produc groer is, zullen er meer wensen komen. He proces, de organisaie en de applicaiearchiecuur zullen zich daaraan aanpassen. Nie noodzakelijkerwijs zijn processen in een laer sadium van een producsofwarebedrijf al geschik bij de sar van een bedrijf. Binnen de Informaie & Organisaie-groep aan de Universiei Urech word, behalve naar mehod engineering, onderzoek gedaan naar reference frameworks voor producsofware, bijvoorbeeld voor requiremens managemen en sofware delivery. Deze refereniemodellen leveren een bijdrage aan he volwassen worden van de producsofware-indusrie en zijn vooral van oepassing op reeds gevesigde bedrijven. Verder word er onderzoek gedaan naar hoe sarende organisaies de overgang maken naar de specifieke fase en hoe de archiec di overgangsproces kan onderseunen. Lierauur Beck, K. e.a. (2001), Manifeso for Agile Sofware Developmen, Bhidé, A.V. (2003). The Origin and Evoluion of New Businesses. Oxford Universiy Press USA. Cusumano, M.A. (2004). The Business of Sofware. Free Press. Livingson, J. (2007). Founders a Work: Sories of Sarup s Early Days. Apress. MacCormack, A. (2001). Produc-Developmen Pracices ha Work: How Inerne Companies Build Sofware. MIT Sloan Managemen Review 42-2, pp Moore, G.A. (1991). Crossing he Chasm. HarperBusiness. Uerback, J. (1994). Masering he Dynamics of Innovaion. HBS Press. Weerd, I. van de & S. Brinkkemper (2007). Mea-modeling for siuaional analysis and design mehods. In: Handbook of Research on Modern Sysems Analysis and Design Technologies and Applicaions. Hershey: Idea Group Publishing. Ilja Heilager is werkzaam bij de Sofware Improvemen Group en is verbonden aan de Universiei Urech als exern onderzoeker. Remko Helms is docen/onderzoeker Knowledge Managemen bij he Insiuu voor Informaica en Informaiekunde van de Universiei Urech. Sjaak Brinkkemper is hoogleraar bij he Insiuu voor Informaica en Informaiekunde van de Universiei Urech. nl. 74

Master data management

Master data management meadaa Maser daa Aanpak voor opzeen van maserdaa-programma De kwaliei van de oenemende hoeveelheid daa in ondernemingen is van groo belang. Om die kwaliei e waarborgen kan maser daa worden oegepas. De

Nadere informatie

Evolueren met portfoliomonitoring

Evolueren met portfoliomonitoring sofware-engineering Evolueren me porfoliomonioring Toolki analyseer en visualiseer sofwaresysemen Door gebrek aan inzich beschouwen bedrijven hun sofwareporfolio vaak als weerbarsige en onbeheersbare doos

Nadere informatie

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering business alignmen case Overkoepelende aal en echnieken ArchiMae-mehode verbind archiecuurdomeinen In juli 2002 sare een aanal Nederlandse insiuen en bedrijven he projec ArchiMae. He doel is een aal voor

Nadere informatie

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John Complexiei onder conrole, kosen inzichelijk? Naar een diensbare Gezien de populariei van is he goed eens erug e gaan naar de basis en e kijken naar wa SOA eigenlijk is, wa de redenen zijn om he in e voeren,

Nadere informatie

Ernst de Boer en Albert Kleinjan

Ernst de Boer en Albert Kleinjan archiecuur verzekeringen Inernaionale afsemming archiecuur noodzakelijk Archiecuurimpac van rends in de verzekeringswereld In de voorbije jaren is archiecuur vaak synoniem geworden aan beheersing : conroleren

Nadere informatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie Whiepaper One Ne Efficiëner zakendoen en innoveren me mobiele communicaie One Ne is een complee oplossing voor hosed elefonie die kosen helder en beheersbaar maak, zorg voor eenvoud en de bereikbaarheid

Nadere informatie

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel rends Impac op organisaie en informaievoorziening Transparanie: van bedreiging o businessmodel Transparanie is een rend die zowel in he bedrijfsleven als in de publieke secor langzaam maar zeker in krach

Nadere informatie

Testen aan de voorkant

Testen aan de voorkant esen als kriische Tesen aan de voorkan Opimaal rendemen halen ui s De meese organisaies zien esen als noodzakelijke en effecieve maaregel om de kwaliei van sysemen e bepalen en fouen erui e halen voorda

Nadere informatie

Softwarearcheologie als basis voor strategie

Softwarearcheologie als basis voor strategie sofware legacy Besuurlijke grip op sofware Sofwarearcheologie als basis voor sraegie Als he managemen grip wil krijgen op de sofware binnen de organisaie, kan onderzoek door onafhankelijke expers uikoms

Nadere informatie

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur Een risico- en kosengedreven aanpak voor archiecuur Risico- en kosenmanagemen als primair businessdoel Archiecuur is e beschouwen als een discipline die gedreven word door risico s en kosen. Risico- en

Nadere informatie

Testgedreven projectvoering

Testgedreven projectvoering esen Tesgedreven projecvoering Uiloop en budgeoverschrijding voorkomen In veel i-projecen worden fouen in requiremens en documenaie pas bij de esvoorbereiding ondek. Di is duur omda de fouen pas laa in

Nadere informatie

Multidisciplinair veranderen

Multidisciplinair veranderen archiecuur Innovaief simuleer he verandervermogen Mulidisciplinair veranderen Zorgverzekeraars hebben voordurend e maken me veranderingen in regelgeving en producen. Di vereis een goede afsemming ussen

Nadere informatie

Cloud computing: waar begin je aan?

Cloud computing: waar begin je aan? cloud compuing Cloud compuing: waar begin je aan? Succesfacoren voor cloud compuing Cloud compuing is er en gaa nie meer weg. In 2010 sond he helemaal bovenaan in Garners hype cycle. Da geef aan da er

Nadere informatie

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte Voorkom onzichbare verspilling: energiebehoefe van sofware Energie besparen dankzij zuinigere sofware De afgelopen jaren is de energie-efficiënie van ICT-sysemen al serk oegenomen als gevolg van de behoefe

Nadere informatie

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties 1 STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM Proocol Collegiale Visiaies Inleiding Aanleiding projec collegiale visiaie De gymnasia van de SHZG werken seeds inensiever samen aan de kwaliei van de gymnasiumopleiding,

Nadere informatie

Etagevloeren. Ruimte creëren doe je met Nolte Opslag Systemen. www.nolteopslagsystemen.nl

Etagevloeren. Ruimte creëren doe je met Nolte Opslag Systemen. www.nolteopslagsystemen.nl Eagevloeren Ruime creëre g Sysemen g Sysemen is gespecialiseerd in de producie en levering van Eagevloeren. Een eagevloer ook wel enresol, mezzanine, ussenvloer, verdiepingsvloer of bordes genoemd, is

Nadere informatie

case Gelaagde berichtenuitwisseling strafrechtsketen Respect voor verschillen en uiteenlopende bevoegdheden xml/integratie Brian Dommisse

case Gelaagde berichtenuitwisseling strafrechtsketen Respect voor verschillen en uiteenlopende bevoegdheden xml/integratie Brian Dommisse xml/inegraie Respec voor verschillen en uieenlopende bevoegdheden Gelaagde berichenuiwisseling in de srafrechskeen He programma epv houd zich bezig me elekronische berichenuiwisseling in de srafrechskeen.

Nadere informatie

Een methodische aanpak voor legacy

Een methodische aanpak voor legacy Een mehodische aanpak voor legacy Assessmens resuleren in vier mogelijke sraegieën Legacysysemen vormen een acuu probleem als onderhoud onmogelijk word door verdwijnende kennis of beëindigde onderseuning

Nadere informatie

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd Tuinsijlen Tuinsijlen He aanleggen van een uin word voorafgegaan door he maken van een uinonwerp. Om de uin o een geheel e maken moe u in he onwerp rekening houden me een bepaalde uinsijl. Door allerlei

Nadere informatie

Zeven stappen naar succesvolle offshore uitbesteding

Zeven stappen naar succesvolle offshore uitbesteding globalisaie Zeven sappen naar succesvolle offshore uibeseding Een beheers proces voorkom eleursellingen Offshore uibeseding is een complexe manier van werken en er zijn veel verschillende onderwerpen die

Nadere informatie

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer IT-audi & Ousourcing in conrol Leveranciersmanagemen en hird pary reporing Via ousourcing van sandaardprocessen proberen veel organisaies hun diensverlening aan de klan e verbeeren. Om in conrol e blijven

Nadere informatie

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur Trends in de inzendingen De essenies van drie jaar NK ICT Archiecuur He Nederlands Kampioenschap ICT Archiecuur is voor he eers georganiseerd in 2004 en heef o nu oe geleid o 25 archiecuurbeschrijvingen.

Nadere informatie

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland Simulaiesudie naar Mehodebreuken in he Onderzoek Verplaasingen in Nederland Bianca Wouers Cenraal Bureau voor de Saisiek bias@cbs.nl Jan van den Brakel Cenraal Bureau voor de Saisiek jbrl@cbs.nl Bijdrage

Nadere informatie

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis De Droomsroom He projec/documen-beheerprogramma van He Digiale Huis In he bouwvoorbereidingsproces spelen seeds meer gegevens een rol. We produceren als bezeenen informaie me een keur aan compuerprogramma

Nadere informatie

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggeriche aanpak van pensioenvoorliching ERIK VAN DER SPEK De laase jaren is pensioenvoorliching vaak negaief in he nieuws gewees. Ui verschillende

Nadere informatie

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen.

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen. Gemeene Ede Memo Aan : Gemeeneraad Van : College van burgemeeser en wehouders Daum : 5 okober 203 Zaaknummer : 594 Opgeseld door : Rikker Sniselaar, Adviseur geluid, luchkwaliei en exerne veiligheid Bijlagen

Nadere informatie

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis De Woordpoor De beseksverwerker van He Digiale Huis Een STABU-beseksverwerker zonder weerga. Verfrissend eenvoudig en och me meer mogelijkheden dan welke andere beseksverwerker ook. Zeer uigebreide mogelijkheden

Nadere informatie

Gebruiksvriendelijke compiler voor het onderwijs

Gebruiksvriendelijke compiler voor het onderwijs Helium moe funcioneel programmeren onderseunen Gebruiksvriendelijke compiler voor he onderwijs Foumeldingen van compilers zijn vaak moeilijk e inerpreeren. Om he programmeeronderwijs e verbeeren word aan

Nadere informatie

Hoe goed bent u in control over de robuustheid van uw ICT-keten?

Hoe goed bent u in control over de robuustheid van uw ICT-keten? IT-audi & Hoe goed ben u in conrol over de robuusheid van uw ICT-keen? Mehodiek voor bepalen van mae van beheersing van robuusheid in ICT-keens ICT-keens worden enerzijds seeds complexer en anderzijds

Nadere informatie

Privacy en cloud computing

Privacy en cloud computing legale kaders Privacy en cloud compuing Beveiliging van persoonsgegevens in de cloud E-mail leen zich goed als cloudservice. He voordeel is da de ICT-afdeling geen eigen mailserver hoef op e zeen, wa efficiëner

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Siching NIOC Siching NIOC en de NIOC kennisbank Siching NIOC (www.nioc.nl) sel zich conform zijn sauen o doel: he realiseren van congressen over informaica onderwijs en voors al hegeen me een en ander

Nadere informatie

Rekenen banken te veel voor een hypotheek?

Rekenen banken te veel voor een hypotheek? Rekenen banken e veel voor een hypoheek? J.P.A.M. Jacobs en L.A. Toolsema Me enige regelmaa word door consumenen en belangenorganisaies gesuggereerd da banken de hypoheekrene onmiddellijk naar boven aanpassen

Nadere informatie

Overzicht. Inleiding. Classificatie. NP compleetheid. Algoritme van Johnson. Oplossing via TSP. Netwerkalgoritme. Job shop scheduling 1

Overzicht. Inleiding. Classificatie. NP compleetheid. Algoritme van Johnson. Oplossing via TSP. Netwerkalgoritme. Job shop scheduling 1 Overzich Inleiding Classificaie NP compleeheid Algorime van Johnson Oplossing via TSP Newerkalgorime Job shop scheduling 1 Inleiding Gegeven zijn Machines: M 1,,..., M m Taken: T 1, T 2,... T n Per aak

Nadere informatie

Uw auto in 3 simpele stappen

Uw auto in 3 simpele stappen Uw auo in 3 simpele sappen 1 Als financieringsmaaschappij van Fia Group Auomobiles SA is Fia Financial Soluions als geen ander op de hooge van he Ialiaanse auoaanbod. Daarnaas beschik Fia Financial Soluions

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 2013 IB 275-1T31FD Volg u in 2013 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVC-procedure (Erkenning Verworven Compeenies)?

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoorde

Maatschappelijk verantwoorde groene IT MVO Meer dan alleen maar groene IT Maaschappelijk veranwoorde informaievoorziening en IT Organisaies zijn seeds meer bezig me duurzaamheid en maaschappelijk veranwoord ondernemen (mvo). De aueurs

Nadere informatie

In dít artike] wordt ingegaan op ontwikkelingen in de informatie technologie (IT) en de consequenties die dit heeft voor

In dít artike] wordt ingegaan op ontwikkelingen in de informatie technologie (IT) en de consequenties die dit heeft voor Sae of he ar van securiy echnologie nvloed van veranderingen in de infornøie eclnologie op beveiliging Àueur: ir. Paul Overbeek Fysisch en Elekronísch Laboraoriu n - TNO Posbus 96864, 2509,JG Den Haag

Nadere informatie

Deel 2. Basiskennis wiskunde

Deel 2. Basiskennis wiskunde Deel 2. Basiskennis wiskunde Vraag 26 Definieer de funcie f : R R : 7 cos(2 ). Bepaal de afgeleide van de funcie f in he pun 2π/2. (A) f 0 ( 2π/2) = π (B) f 0 ( 2π/2) = 2π (C) f 0 ( 2π/2) = 2π (D) f 0

Nadere informatie

Stappenplan. Winning Aardwarmte voor Glastuinbouw. Ammerlaan Grond & Hydrocultuur VOF. Voor een krachtige klimaatneutrale glastuinbouw.

Stappenplan. Winning Aardwarmte voor Glastuinbouw. Ammerlaan Grond & Hydrocultuur VOF. Voor een krachtige klimaatneutrale glastuinbouw. December 2013 Sappenplan Winning Aardwarme voor Glasuinbouw Rik van den Bosch: Ben Flipse: Radboud Vorage: Vleesomaenbedrijf A+G van den Bosch Ammerlaan Grond & Hydroculuur VOF GreenhouseGeoPower 1 Voor

Nadere informatie

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk Van grijs naar groen Richlijnen voor energiebesparingen in he rekencenrum Ook binnen de ICT-branche word men zich seeds bewuser van de invloed van hun acivieien op he klimaa. Seeds meer ICT-managers houden

Nadere informatie

De Knaakbaak. Het begrotingsprogramma van Het Digitale Huis

De Knaakbaak. Het begrotingsprogramma van Het Digitale Huis De Knaakbaak He begroingsprogramma van He Digiale Huis De Knaakbaak - gemaak door De Twee Snoeken Auomaisering - is een nieuwkomer in begroingsland, waarvan he markaandeel gesaag begin e groeien. He programma

Nadere informatie

Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op marktwaardebasis

Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op marktwaardebasis Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op markwaardebasis Jasper Holke Klein Juni 2009 Vrije Universiei Faculei der Exace Weenschappen Sudieriching Bedrijfswiskunde en Informaica De

Nadere informatie

Lans Bovenberg, Roel Mehlkopf en Theo Nijman Techniek achter persoonlijke pensioenrekeningen in de uitkeringsfase. Netspar OCCASIONAL PAPERS

Lans Bovenberg, Roel Mehlkopf en Theo Nijman Techniek achter persoonlijke pensioenrekeningen in de uitkeringsfase. Netspar OCCASIONAL PAPERS Nespar OCCASIONAL PAPERS Lans Bovenberg, Roel Mehlkopf en Theo Nijman Techniek acher persoonlijke pensioenrekeningen in de uikeringsfase Techniek acher persoonlijke pensioenrekeningen in de uikeringsfase

Nadere informatie

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn.

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn. I B2.4. Onwerp van de bijsluier voor HepBQuin Informaie voor de paiën Lees deze bijsluier op een rusig momen aandachig door, ook als di geneesmiddel al eerder aan u werd oegediend. De eks kan gewijzigd

Nadere informatie

Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kunst Beroepsvereniging van Beeldende Kunstenaars BBK Amsterdam

Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kunst Beroepsvereniging van Beeldende Kunstenaars BBK Amsterdam Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kuns Beroepsvereniging van Beeldende unsenaars BB Amserdam Gedeponeerd er griffie van de Arrondissemens-Rechbank e Amserdam d.d. 23-6-1983 onder nummer 174/1983

Nadere informatie

Voorwoord. Editie november 2013

Voorwoord. Editie november 2013 Ediie november 2013 Voorwoord Als eerse kijk ik erug op winig jaar voorzierschap Zichenburg-Kerkeuinen en laer Dekkershoek. Ik kan me nog herinneren da er beselauo s op ons bedrijvenerrein sonden van aannemers,

Nadere informatie

Pda s in de organisatie

Pda s in de organisatie mobiel werken Handvaen voor mobiel beleid Pda s in de organisaie He gebruik van pda s in organisaies is aanrekkelijk omda werknemers daarmee alijd en overal over de laase informaie kunnen beschikken. De

Nadere informatie

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten Canonpercenages He vassellen van canonpercenages bij de herziening van erfpachconracen Juli 23 SBV School of Real Esae Drs. L.B. Uienbogaard Drs. J.P. Traudes Inhoud Blz. 1. Inleiding... 3 2. Toeliching

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING. Binnenunit voor lucht-waterwarmtepompsysteem EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1

GEBRUIKSAANWIJZING. Binnenunit voor lucht-waterwarmtepompsysteem EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1 GEBRUIKSAANWIJZING Binnenuni voor luch-waerwarmepompsyseem en opies EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1 EKHBRD011ACV1 EKHBRD014ACV1 EKHBRD016ACV1 EKHBRD011ACY1

Nadere informatie

Integratiepracticum III

Integratiepracticum III Inegraiepracicum III Casus I Projecevaluaie Irrigaie landbouwgronden in Ruriania Bas Beerenhou (556622) & Cliff Voeelink (554506) Deadline casus I: 2 januari 2007 TR2 Inleiding Er zijn een hoop derdewereldlanden.

Nadere informatie

Manu De Backer en Carlos De Backer

Manu De Backer en Carlos De Backer service-oriened archiecure Inleiding in BPMN Karakerisieken en mogelijkheden van de modelleringsaal Bedrijfsprocessen kunnen beschreven worden aan de hand van de gesandaardiseerde grafische noaie Business

Nadere informatie

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken.

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken. Wa is een raining? He doel van een rainingssessie is om me he eam en de spelers vasgeselde doelsellingen e bereiken. De doelselling van de raining bepaal de inhoud van de rainingssessie. De keuze van de

Nadere informatie

Informatiebeveiliging. in de mobiele wereld. Risico s van mobiel werken. devices on the go. Willem Kossen

Informatiebeveiliging. in de mobiele wereld. Risico s van mobiel werken. devices on the go. Willem Kossen devices on he go Risico s van mobiel werken Informaie beveiliging in de mobiele wereld Mobiel werken is al lang geen hype meer. Inmiddels is he zakelijk gebruik van mobiele apparauur vrijwel volledig ingeburgerd.

Nadere informatie

Lean IT: hype of volgend niveau?

Lean IT: hype of volgend niveau? procesverbeering Op naar groere klanevredenheid me Lean IT Lean IT: hype of volgend niveau? De Lean-filosofie is succesvol gebleken in de producieindusrie en lijk op he eerse gezich ook direc oe e passen

Nadere informatie

Geen enkel lakproces is gelijk aan andere systemen.

Geen enkel lakproces is gelijk aan andere systemen. My of i l er ec hni eki n er na i ona l T : +31( 0) 481461191 E : i nf o@my ogend. c om W: www. my ogend. c om Pos a dr es Wi l l em Al e x a nder s r a a 23c 6691E EGend Geen enkel lakproces is gelijk

Nadere informatie

Salarisschaal: LC Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren. Salarisschaal: LB. Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en

Salarisschaal: LC Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren. Salarisschaal: LB. Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en Leraar basisonderwijs LA Leraar basisonderwijs LB Leraar speciaal (basis)onderwijs LB Leraar speciaal (basis)onderwijs LC Salarisschaal: LA Salarisschaal: LB Salarisschaal: LB Salarisschaal: LC Werkerrein:

Nadere informatie

Van metadata naar kennis

Van metadata naar kennis meadaa Een onologie creëren me Topic Maps Van meadaa naar kennis Soms zijn meadaa e beperk om een documen gemakkelijk erug e vinden en zouden de meadaa eigenlijk me meer kennis verrijk moeen worden. Me

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1T12FD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing IB 266-1T02FD (2464) Sudiekosen of andere scholingsuigaven Volgde u in een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholings uitgaven

Studiekosten of andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 Sudiekosen of andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1TFD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure (Erkenning

Nadere informatie

ADOBE ACROBAT 9-PRODUCTREEKS

ADOBE ACROBAT 9-PRODUCTREEKS ACROBAT 9-DUCTREEKS DUCTVERGELIJKING Me Acroba 9 kun u beer dan ooi communiceren me PDF, de sandaard voor de uiwisseling van elekronische documenen. Aan de hand van di vergelijkend overzich kun u bepalen

Nadere informatie

stand van zaken. Guido Bayens

stand van zaken. Guido Bayens archiecuur overheid Gecompliceerde pas de deux De elekronische overheid word onder archiecuur gebouwd De overheid saa voor de groe uidaging haar elekronische diensverlening ui e breiden en e opimaliseren.

Nadere informatie

1 Opening, mededelingen en vaststelling agenda & ingekomen stukken

1 Opening, mededelingen en vaststelling agenda & ingekomen stukken Voebalvereniging Noordwijk Posbus 130 2200 AC Noordwijk www.vvnoordwijk.nl besuur@vvnoordwijk.nl (Concep) Verslag; Algemene ledenvergadering van 21 november 2013 De agenda; 1 Opening, mededelingen en vasselling

Nadere informatie

CONVE NANT KI N DEROPVANG EN ONDERWIJS

CONVE NANT KI N DEROPVANG EN ONDERWIJS CONVE NANT K N DEROPVANG EN ONDERWJS { ( ì 'h!\ irl Ëf \- 'v 1, û \ e a i '.* L(l. ìli-, \ i, ù. * qr 'L,i /,! 2. \ al> - ç Di convenan beschrijf de samenwerkingsafspraken ussen de aanbieders van Kinderopvang

Nadere informatie

Screen. Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benutten. mei 2010. Highlights

Screen. Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benutten. mei 2010. Highlights Screen mei 2010 Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benuen Voor u lig he nieuwe magazine Screen van Bevolkingsonderzoek Zuid-Wes. In di magazine willen we de parijen die bij he bevolkingsonderzoek naar

Nadere informatie

Al het goede van melk Aankoop Manager

Al het goede van melk Aankoop Manager Al he oede van melk Aankoop Manaer Funcie Je ben veranwoordelijk voor he onwikkelen en voeren van een aankoopbeleid waarbij zo unsi moelijk word aanekoch rekenin houdend me prijs, kwaliei, evenwichi assorimen

Nadere informatie

Voorwoord. editie juli 2014

Voorwoord. editie juli 2014 ediie juli 2014 Voorwoord Graag vraag ik uw aandach voor deze nieuwsbrief. Opnieuw zoals u van ons gewend ben een nieuwsbrief vol lezenwaardige zaken. Ook een nieuwsbrief die op een bijzonder momen uikom.

Nadere informatie

lsolatieboxen met of zonder sluis?

lsolatieboxen met of zonder sluis? lsolaieboxen me of zonder sluis? Modelonderzoek naar he risico voor kruisinfecies bij verschillende bouwkundige onwerpen voor een medium-care verpleegafdeling in he Wilhelmina Kinderziekenhuis e Urech

Nadere informatie

Lokale Activiteiten Monitor. Is het iets waard, of kan het in de openhaard?

Lokale Activiteiten Monitor. Is het iets waard, of kan het in de openhaard? Is he ies waard, of kan he in de openhaard? 2 Afsudeerscripie van Bar den Nijs in he kader van de sudie Bedrijfswiskunde en Informaica, aan de Vrije Universiei e Amserdam. Urech, Sepember 2006 Begeleiders:

Nadere informatie

Gemeenteraadsvergadering Neerijnen BESLUITENLIJST

Gemeenteraadsvergadering Neerijnen BESLUITENLIJST Gemeeneraadsvergadering Neerijnen (16046\...) BESLUITENLIJST Daum : donderdag 25 april 2013 Tijd : 19.30 uur Plaas : raadzaal gemeenehuis Neerijnen Aanwezig : mevrouw P. van Kuilenburg (GBN), de heer C.

Nadere informatie

OVERZICHT. De Raad 09-12-2014 Aanvang: 19:00. Vermeerzaal 1.03. Tijd. Molendijkzaal 0.01. Raadzaal 1.02. Het Plein 19:00

OVERZICHT. De Raad 09-12-2014 Aanvang: 19:00. Vermeerzaal 1.03. Tijd. Molendijkzaal 0.01. Raadzaal 1.02. Het Plein 19:00 OVERZICHT De Raad 0--0 anvang: :00 Tijd Raadzaal.0 Molendijkzaal 0.0 Vermeerzaal.0 He Plein :00 :0 Tweerichingenvarian omgeving Kersenbaan vrz: Dijkserhuis pfh: Buijelaar secr: Bongers Onwikkeling groenvisie

Nadere informatie

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2014 voor buienlands belasingplichigen IB 264-1T41FD BUI Bijverdiensen of opbrengsen als Werke u in 2014 als freelancer of gasouder of had u bijverdiensen? Selde u een beziing,

Nadere informatie

Gebouwautomatisering. Science Park. Drie gebouwen, één systeem, of toch niet?

Gebouwautomatisering. Science Park. Drie gebouwen, één systeem, of toch niet? Gebouwauomaisering WKO Amserdam Science Park Drie gebouwen, één syseem, o och nie? B+U 2 2014 33 In de bouw is men gewend e wheelen en e dealen binnen besaande siuaies. Zo ook was he geval bij de realisaie

Nadere informatie

Openbaar. Ontwerp-bestemmingsplan Nijmegen Midden 2015

Openbaar. Ontwerp-bestemmingsplan Nijmegen Midden 2015 Collegevoorsel Openbaar Onderwerp Onwerp-besemmingsplan Nijmegen Midden 0 Programma Sedelijke onwikkeling Porefeuillehouder B. Velhuis Samenvaing He laase (geacualiseerde) besemmingsplan voor Nijmegen

Nadere informatie

digitale signaalverwerking

digitale signaalverwerking digiale signaalverwerking deel 2: sampling en digiale filerechniek Hoewel we de vorige keer reeds over he samplen van signalen gesproken hebben, komen we daar nu op erug, om de ermee samenhangende effecen

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 20 Aanvullende oeliching Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 20 Volg u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven hiervoor, zoals lesgeld en de uigaven

Nadere informatie

t Ik bekijk de plaatjes, de titel en de tussenkopjes.

t Ik bekijk de plaatjes, de titel en de tussenkopjes. 2.1 LWB 7A-20 Les: Geen vis INFORMATIE Leeseks Teks 1: informaieve eks over walvissen. Teks 1: oud AVI 9; nieuw AVI M6. Zie ook sofware. Cenrale sraegie/leerdoel Teks inerpreeren: je bedenk de hoofdvraag

Nadere informatie

Blok 1 - Vaardigheden

Blok 1 - Vaardigheden 6 Blok - Vaardigheden Blok - Vaardigheden Exra oefening - Basis B-a Bij abel A zijn de facoren achereenvolgens 8 : = 6 ; 08 : 8 = 6 en 68 : 08 = 6. Bij abel A is sprake van exponeniële groei. Bij abel

Nadere informatie

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem Fibbe Advocaen Wilhelminasraa 66 2011 VP Haarlem Wij, Fibbe Advocaen e Haarlem, doen ons bes om u zoveel mogelijk van diens e zijn. Daarom willen wij u vragen mee e werken aan een klanevredenheidsonderzoek.

Nadere informatie

Een nieuwe model van bekostigen van Shared Services

Een nieuwe model van bekostigen van Shared Services Een nieuwe model van bekosigen van Shared Services Thierry Bruyneel Harold den Heijer Agenda Inroducie Rene Burgler 5 min Inroducie B&M 5 min The sripped down problem Succes facoren Discovery our van de

Nadere informatie

--- thuis voor elk talent --- Schoolgids 2015-2016

--- thuis voor elk talent --- Schoolgids 2015-2016 --- huis voor elk alen --- Schoolgids 2015-2016 Schoolgids Camminghaschool Schooljaar 2015 2016 1 WELKOM bij ons op school Wij zijn een school waar ieders alen opimaal de ruime krijg en we saan open voor

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl) Wiskunde B (nieuwe sijl) Examen VW Voorbereidend Weenschappelijk nderwijs Tijdvak Donderdag 22 mei 3.30 6.30 uur 20 03 Voor di examen zijn maximaal 83 punen e behalen; he examen besaa ui 20 vragen. Voor

Nadere informatie

Bestemmingsplan Broek op Langedijk V A S T G E S T E L D

Bestemmingsplan Broek op Langedijk V A S T G E S T E L D Besemmingsplan Broek op Langedijk V A S T G E S T E L D Besemmingsplan Broek op Langedijk VASTGESTELD Inhoud Toeliching + bijlagen Regels + bijlagen Verbeelding juni 01 Projecnummer 1.00..0.0 O v e r z

Nadere informatie

Gemeentenieuws. Gemaakt in Gelderland is op dreef

Gemeentenieuws. Gemaakt in Gelderland is op dreef Gemeenenieuws Revialisering bedrijvenerrein Akkermansweide van sar hebben afgelegd om o hier e komen. Vaak ook een moeilijk rajec. Maar nu beginnen we dan ech aan de uivoering. En he gaa mooi worden. Ik

Nadere informatie

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS Behorende bij de Bacheloropdrach HS Door: Julia Berkhou Lena Jezuia Sephen Willink Begeleider: Prof.dr. A.A. Soorvogel Daum: 17 juni 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Achergrondinformaie 3 2.1 He geij.................................

Nadere informatie

2.4 Oppervlaktemethode

2.4 Oppervlaktemethode 2.4 Opperlakemehode Teken he --diagram an de eenparige beweging me een snelheid an 10 m/s die begin na 2 seconden en eindig na 4 seconden. De afgelegde weg is: =. (m/s) In he --diagram is de hooge an de

Nadere informatie

4.9 Berekening van dragend metselwerk onderworpen aan verticale belasting

4.9 Berekening van dragend metselwerk onderworpen aan verticale belasting De radioaciviei die mogelijk word uigesraald in consrucies, is hoofdzakelijk e wijen aan de aanwezigheid van radium (Ra 226) en/of horium (Th 232) in de kelder en in de gebruike maerialen. Ui de ondersaande

Nadere informatie

Niet door de overheid bekostigde ICT-hogescholen in Nederland: een toekomstperspectief

Niet door de overheid bekostigde ICT-hogescholen in Nederland: een toekomstperspectief Nie door de overheid bekosigde ICT-hogescholen in Nederland: een oekomsperspecief Landelijke Sinds AMBI nie meer besaa, onbreek he de Nederlandse afsemming ICT-secor aan een richinggevend, onafhankelijk

Nadere informatie

Informatie over. Praktijkonderwijs

Informatie over. Praktijkonderwijs Informaie over Prakijkonderwijs Colofon Een uigave van he dr. Alea Jacobs College in Hoogezand 2009 Teks: Henk Blik Foografie: Sigh-by-Sie Layou: Jeroen de Jonge Drukkerij: Reinier van der Kooi Oplage:

Nadere informatie

Seizoencorrectie. Marcel van Velzen, Roberto Wekker en Pim Ouwehand. Statistische Methoden (10007)

Seizoencorrectie. Marcel van Velzen, Roberto Wekker en Pim Ouwehand. Statistische Methoden (10007) 109 Seizoencorrecie Marcel van Velzen, Robero Wekker en Pim Ouwehand Saisische Mehoden (10007) Den Haag/Heerlen, 2010 Verklaring van ekens. = gegevens onbreken * = voorlopig cijfer ** = nader voorlopig

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 U verbouwde bijvoorbeeld een pand, zoda er afzonderlijke apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 freelancer, gasouder, aries of apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud of andere aanpassingen

Nadere informatie

Afdeling Wetenschappelijk onderzoek en econometrie

Afdeling Wetenschappelijk onderzoek en econometrie Afdeling Weenschappelijk onderzoek en economerie Zeepbelvorming op de Nederlandse aandelenmark: een onderzoek me behulp van raionele en adapieve verwachingen A.I.A. Grousra Onderzoeksrappor WO& nr 549

Nadere informatie

Toelichting Hoe gebruikt u deze toelichting? Correspondentieadres Wat is een schenking? Voor meer ontvangers samen aangifte doen

Toelichting Hoe gebruikt u deze toelichting? Correspondentieadres Wat is een schenking? Voor meer ontvangers samen aangifte doen 2011 Toeliching Aangife schenkbelasing Di is een oeliching bij he formulier Aangife schenkbelasing. Deze oeliching besaa ui vier onderdelen: A Algemene informaie over de schenkbelasing B Uileg bij de vragen

Nadere informatie

gemeente Voorst ruimtelijke verkenning Twello Centrum Habets Stedenbouw

gemeente Voorst ruimtelijke verkenning Twello Centrum Habets Stedenbouw gemeene Voors ruimelijke verkenning Twello Cenrum Habes Sedenbouw december 00 Ruimelijke verkenning Twello Cenrum in opdrach van Gemeene Voors uigevoerd door: Habes Sedenbouw, Arnhem december 00 Colofon

Nadere informatie

Belasting en schenken 2013

Belasting en schenken 2013 Belasing en schenken 2013 Krijg u een schenking? Dan moe u misschien schenkbelasing bealen. Doe u een schenking? Dan kun u die schenking mogelijk als gif van de belasing afrekken. In deze brochure lees

Nadere informatie

Centrum Hilversum. Centrumvisie

Centrum Hilversum. Centrumvisie Cenrum Hilversum Cenrumvisie Cenrumvisie CENTRUMVISIE Voorwoord Een cenrum om van e houden Sel u zich eens voor da he cenrum van Hilversum zo aanrekkelijk is da mensen ui Urech, Amserdam en verder er

Nadere informatie

ZZP ERS EN HUN PENSIOEN

ZZP ERS EN HUN PENSIOEN ZZP ERS EN HUN PENSIOEN De pensioengevolgen als he werknemersschap word ingeruild voor he zelfsandig ondernemerschap Annelies Langelaar 0583618 Maserscripie Universiei van Amserdam Maser Acuarial Sciences

Nadere informatie

Het wiskunde B1,2-examen

Het wiskunde B1,2-examen Ger Koole, Alex van den Brandhof He wiskunde B,2 examen NAW 5/4 nr. 2 juni 2003 65 Ger Koole Faculei der Exace Weenschappen, Afdeling Wiskunde, Vrije Universiei, De Boelelaan 08 a, 08 HV Amserdam koole@cs.vu.nl

Nadere informatie