Christelijk leiderschap in het licht van Noordmans Reactie op hoofdstuk 7 uit het proefschrift van C.P. Boele 1 - uitgebreide & geannoteerde versie -

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Christelijk leiderschap in het licht van Noordmans Reactie op hoofdstuk 7 uit het proefschrift van C.P. Boele 1 - uitgebreide & geannoteerde versie -"

Transcriptie

1 Christelijk leiderschap in het licht van Noordmans Reactie op hoofdstuk 7 uit het proefschrift van C.P. Boele 1 - uitgebreide & geannoteerde versie - De eerste zes hoofdstukken van de studie van dr. Boele roepen het beeld op van Noordmans als een Nederlandse Kierkegaard, of anders gezegd als een kruising tussen een poëet en een profeet. Ik noem Noordmans een poëet wegens zijn aforistische stijl en zijn dynamische en beeldende taalgebruik, met daarin veel aandacht voor ruimtelijke metaforen 2 alsook allusies naar licht en donker 3 (in zijn geliefde uitdrukking lichtplek rondom het Kruis komt dit alles samen 4 ). Het profeet-zijn van Noordmans komt naar voren in zijn hartstochtelijke en tegelijk ontmaskerend-oordelende manier van schrijven, die soms iets weg heeft van theologiseren met de hamer. 5 Of in een beeldspraak van deze Friese boerenzoon zelf: de theologische haren van Noordmans wassen op sommige plekken wat bruusk en wild op zijn hoofd, maar hem kan tenminste geen geestelijke fatterigheid worden verweten, waarbij de kerkelijke promenade zorgt dat er op de misschien wat uitgedunde schedel althans geen haartje overdwars zit. 6 Deze geestelijke reus uit de Lage Landen geeft geregeld blijk van een even zeldzame als fascinerende koppeling tussen denkkracht en eruditie, geestelijk onderscheidingsvermogen, bewogenheid, en vroomheid in de niet-sentimentele zin van het woord. Het zoeklicht van Noordmans richt zich op die plekken in kerk en theologie waar er naar zijn mening sprake is van besmetting 7 door vormen van synthetisch denken. Daartegenover plaatst hij - zoals Boele helder en overtuigend betoogt - een trinitarisch en eschatologisch gestempeld theologisch engagement dat niet wordt bezoedeld door filosofie en waarin methodologisch gezien de exegese centraal staat. Ik houd van mensen waar nog eens een vonk uit kan schieten, schreef Noordmans in een brief. Hij gaf aan weinig op te hebben met de bekende lijzige kerkelijke manier. 8 Tegen deze achtergrond voel ik mij iets minder beschroomd om het toegegeven: weinig flatteuze - beeld te delen dat bij mij naar boven kwam toen ik het zevende hoofdstuk bestudeerde, waarin dr. Boele komt te spreken over christelijk leiderschap. Dit was namelijk het beeld van zeepbellen. Zeepbellen zijn niet in staat om een eventuele beduimeling van kerk of theologie te bestrijden. Ze zijn leuk om een poosje mee te spelen, maar ze kunnen de bodem van de realiteit niet raken zonder uiteen te spatten. (De uitdrukking is van Schopenhauer, zoals aangehaald door Noordmans. 9 ) Een typerend voorbeeld van een zeepbel is het volgende citaat: Theodosius heeft bereikt wat menig christelijk leider ambieert: de dominantie van het christelijk geloof, de veroordeling van ketters, gekoppeld aan een forse daadkracht en een grote jurisdictie C.P. Boele, Noordmans, de filosofie en christelijk leiderschap (Zoetermeer: Boekencentrum, 2012). 2 Zie bijvoorbeeld, Boele, 66. Ruimtelijk is ook het spreken over boven en onder de mens als een soort ark op de wateren, met boven zich een onbereikbare dogmatische sterrenhemel en onder zich de golven der mystiek, zie Boele, 28. Noordmans schrijft ook veel in termen als voor en achter of dynamischer - achterwaarts en voorwaarts, zie bijv. Boele, Enkele voorbeelden: pas in de theologie komt de menselijke persoonlijkheid tot haar recht, daarbuiten is zij een schaduw (zie Boele, 41); Noordmans definieert het heidendom als het met de rug naar het licht zitten en de schaduwen, de schimmen der dingen zien (zie Boele, 40); buiten de theologische ruimte is het donker en heeft de theoloog weinig te zoeken (zie Boele, 56); het aardse bestaan is iets dat samenklontert rondom enige stralen, die van de overzijde komen, zoals alle leven op aarde fysiek een soort verdichting (condensatie) is rondom de zonnestralen (zie Boele, 69). En dan is er het prachtige beeld van de Triniteit als een Engelse haard die naar alle kanten uitstraalt, aldus G.K. Chesterton, aangehaald door Noordmans (zie Boele, 52). 4 Zie bijv. Boele, Zie voor voorbeelden van sterk polemisch denken: Boele, 57 ff. 6 Vgl. Boele, Deze uitdrukking is bewust gekozen, vgl. Boele, 45 (onderaan), 47 (beduimeling), 50 (bezoedeling). 8 Zie Boele, Zie Boele, Boele, 119, vgl. 146.

2 De realiteit gebiedt te zeggen dat in de leiderschapsstudies waar Boele naar verwijst een dergelijke ambitie met een lampje valt te zoeken. Zijn (retorische) machtswoord tegen machtswoorden miskent dat er in christelijke leiderschapsliteratuur juist een accent ligt op dienstbaar zijn op servant leadership, met daarbij behorende kenmerken als integriteit, altruïsme en nederigheid. In het eerder genoemde citaat naait onze Noordmanskenner zijn negatieve associaties 11 betreffende christelijk leiderschap tezamen met zijn angsten in een zak, zonder uitzicht op verlossing. 12 In het vervolg van mijn betoog wil ik proberen dit uitzicht te bieden. Hierbij blijf ik dankbaar gebruik maken van waardevolle inzichten en pakkende uitdrukkingen van Noordmans zoals ik die tegenkwam in Boeles boeiende boek. 13 Noordmans wilde billijken dat het op de voorgrond stellen van het humane voor de theoloog Chantepie de la Saussaye slechts een kwestie van wetenschappelijke methodiek was. 14 Ook meende hij dat De la Saussaye het begrip ervaring een plek had moeten geven met behulp van filosofische en psychologische hulpmiddelen. 15 Analoog hieraan lijkt het mij billijk om te stellen dat het aandacht vragen voor leiderschap bij voorkeur met gebruikmaking van empirisch onderzoek - slechts een kwestie van wetenschappelijke methodiek is. Hierbij hoeft er niet onmiddellijk sprake te zijn van besmetting van de theologische ruimte, bijvoorbeeld als het gaat om ambtstheologie. Anders gezegd: ik zie inzichten over leiderschap als (potentieel) dienstbaar in het licht rondom het Kruis, net zoals de filosofie dit kan zijn. We kunnen hierbij denken aan Augustinus, een van de grote inspiratiebronnen voor Noordmans evenals voor Boele. Volgens eerstgenoemde liet Augustinus de neoplatonici niet achter zich, maar droeg hij ze mee in de kerk, op de manier waarop Israël het goud van de Egyptenaren op Gods bevel meedroeg naar Kanaän. Zo christianiseerde de grote kerkvader de wijsgerige moraal. 16 Waarom zouden hedendaagse christenen dit niet kunnen doen als het gaat om leiderschapstheorieën of -definities? 17 Specifieker: voor Boele staat de huidige interesse in leiderschap voor modieuze managementmodellen, machtsmisbruik, en mannetjesmakerij. Daar moeten christenen zich verre van houden; vandaar dat hij geen visie heeft voor iets als christelijk leiderschap, anders dan als een theologisch begrip. Ik vraag me af: zou deze zeepbel niet uit elkaar spatten als we voortaan spreken over christelijk dienaarschap, in de betekenis van kwetsbaar gezag (vulnerable authority)? 18 Noordmans meende voorts dat Augustinus minder goed had kunnen schrijven als hij naast de christelijke doop de platonische doop niet had ontvangen Boele vermeldt wel enkele definities van (christelijk) leiderschap maar doet daar vervolgens niets mee, en hij geeft ook geen eigen definitie. Wel spreekt hij op diverse plekken over het fenomeen christelijk leiderschap, waarbij het onduidelijk is wat dit fenomeen behelst. Het lijkt er op dat Boele het volgende wil zeggen: de term christelijk leiderschap verwijst naar de leider die zichzelf christen noemt en uit is op macht en/of die trekken draagt van het dikke ik, dat wil zeggen een modern ik dat is losgeraakt van zijn morele bronnen, zie Boele, 48, vgl. 127 en 146 ff. 12 Zie voor deze uitdrukking Boele, p. 40: volgens Noordmans naaide Freud de mens met zijn angsten in een zak, zonder hem ervan te verlossen. 13 Meer formeel uitgedrukt: ik probeer in deze bijdrage integratief te denken, in plaats van antithetisch (de stijl van Boele in zijn hoofdstuk 7). Integratief denken kan als volgt worden gedefinieerd: The ability to constructively face the tensions of opposing models, and instead of choosing one at the expense of the other, generate a creative resolution of the tension in the form of a new model that contains elements of the individual models, but is superior to each. Zie Srikant M. Datar, David A. Garvin, Patrick G. Cullen, Rethinking the MBA: Business Education at a Crossroads (Boston, MA: Harvard Business Press, 2010), Zie Boele, Zie Boele, Zie Boele, Zie bijvoorbeeld Corné J. Bekker, Towards a Theoretical Model of Christian Leadership, Journal of Biblical Perspectives in Leadership 2, no. 2 (zomer 2009), Vgl. Perry W.H. Shaw, Vulnerable Authority: A Theological Approach to Leadership and Teamwork, Christian Education Journal 3, no. 1 (2006): Het woord dienaar heeft positieve associaties voor Boele, zie bijvoorbeeld p Zie Boele, 55.

3 Vergelijkenderwijs geloof ik dat de predikant of kerkelijk werker van de toekomst minder optimaal functioneert als hij naast de onderdompeling in Bijbel en theologie niet ook wordt besprenkeld door de sociale wetenschappen. Daarbij kan hij of zij profijt hebben van studies zoals Joke van Saane s Geloofwaardig leiderschap. Ook al behoeven wij volgens Noordmans geen angstvallige vrees te hebben voor wetenschappelijke arbeid, 20 tegelijk geldt dat we niet alles uit Van Saanes boek even serieus hoeven te nemen. Zo bijvoorbeeld waar zij instemmend verwijst naar de evolutiepsycholoog Mark van Vugt en zijn zogeheten Evolutionaire Leiderschaps Theorie (ELT). Het voordeel van het leider-zijn vat Van Vugt samen met drie s en: salaris, status en seks. Deze drie voordelen staan in relatie tot elkaar. Het ultieme evolutionaire doel, zo wordt Van Vugt geciteerd, is reproductief succes, wat verwezenlijkt moet worden via seks, wat betekent dat je de aandacht moet vangen van seksuele partners, wat betekent dat je enige status moet bezitten. En waaraan wordt status tegenwoordig afgemeten? Aan je salaris. 21 Betaalt de HAN dan zó veel beter dan de CHE, zou je je haast vertwijfeld afvragen. Maar nee, bij nader inzien laten wij de miljoenen jaren van evolutie rustig zwemmen! 22 Volgens Noordmans is de kerkenraad er vooral om te proberen de prediking in het leven der gemeente effectief te maken. 23 Welnu, naar mijn idee kan dit doel niet gehaald worden zonder intentionele processen van wederzijdse beïnvloeding, oftewel leiderschap, alsook leiderschapstraining. Een homeopathische dosis 24 Van Saane kan hierbij dienstig zijn. Zij benadrukt bijvoorbeeld terecht het belang van emotionele stabiliteit en sociaalcommunicatieve vaardigheden voor predikanten en andere leidinggevenden. Ook staat zij stil bij de voedende rol van spiritualiteit, waarbij ik overigens graag wat meer expliciete aandacht had gezien voor de rijke traditie van christelijke spiritualiteit, inclusief gebed en geestelijk onderscheidingsvermogen (Gr. diakrisis/lat. discretio/eng. discernment). Deze opmerking vormt de brug naar mijn eigen onderzoeksobject - missionair leiderschap - waarin spiritualiteit een kernthema is. 25 Het is interessant om te zien dat Noordmans onder inspiratie van de Amerikaan William James een meer pragmatische dan dogmatische houding in de theologie bepleitte. Zo n pragmatische houding kan de theoloog zijns inziens helpen zich voorwaarts te richten, in verband met de vragen van de tijd, in plaats van het zich terugtrekken in het schrijven van lijvige, tijdloze dogmatieken. 26 Een vergelijkbare accentuering treffen we aan bij hedendaagse Engelse missionaire leiders wanneer zij nadenken over het begrip apostolisch, zoals de volgende quote van één van hen vermag te illustreren: Apostolisch wordt al te vaak achterwaarts gedefinieerd, in termen van continuïteit of veronderstelde continuïteit met de eerste apostelen. Maar het kan net zo goed voorwaarts worden gedefinieerd, als een expressie van ons gezonden zijn door de Heilige Geest om de wereld wakker te schudden betreffende haar waarde in Gods ogen Zie Boele, Zie Joke van Saane, Geloofwaardig leiderschap (Zoetermeer: Meinema, 2012), Vgl. Boele, 59. Van Vugt s ELT lijkt mij een eigentijds voorbeeld van de troebele kerkerlucht van de psychologische ziel ; de Bijbel daarentegen wil ons opheffen in de berglucht van het leven des Geestes, zie Boele, Zie Boele, Zie voor deze uitdrukking Boele, Vgl. Robert Doornenbal, Crossroads: An Exploration of the Emerging-Missional Conversation with a Special Focus on Missional Leadership and Its Challenges for Theological Education (Delft: Eburon, 2012), onder andere paragraaf 8.5 en Zie Boele, Ik heb iets vrij vertaald. Het Engelse origineel luidt: Apostolic has all too often been defined backwards, in terms of continuity or supposed continuity with the original apostles. But it can equally be defined forwards, as an expression of our sent-ness by the Holy Spirit to awaken God s world to its true value in the sight of God. Zie David Goodhew, Andrew Roberts, en Michael Volland, Fresh! An Introduction to Fresh Expressions of Church and Pioneer Ministry (London: SCM Press, 2012), 19.

4 Noordmans was kritisch ten opzichte van theologen die het geloof niet of nauwelijks met het leven verbinden. Sloeg Jezus zelf het vrede stichten (Matth. 5:9) niet hoger aan dan het offeren van een gave op het altaar? 28 Deze visie spoort met die van kerkplanter Timothy Keller een voorbeeld voor velen, maar niet voor Boele 29 - zoals recent uitgewerkt in zijn boek Center Church. 30 En net als Noordmans 31 meent ook Keller 32 dat de kerkelijke ambten vooral naar buiten gericht moeten zijn, niet op elkaar. Evenzeer boeiend is het om te constateren dat het er in veel kerken die hun missionaire identiteit hebben (her-)ontdekt, toegaat zoals bij het door Noordmans gevierde Reveil: geen afspraken, geen plan, geen gesloten systeem, maar spontaan en improviserend, soms zelfs met de schijn van verwarring en wanordelijkheid 33, zoals de christelijke filantropie ontstond op een wandeling van Heldring over de Veluwe. 34 Voorts is het intrigerend om te ontdekken dat Noordmans een verband zag tussen maatschappelijke ontwikkelingen en benodigde veranderingen in de kerk. Wanneer de maatschappij zo sterk verandert als in de jaren dertig van de twintigste eeuw het geval was, dan mocht men van Noordmans a priori aannemen dat de geijkte kerkelijke vormen daarbij niet meer geheel passen. 35 In dit kader deed hij een pleidooi voor de figuur van de huisgemeente, die vrij los in de kerkelijke wateren drijft om drenkelingen op te pikken. 36 Vandaag de dag is er in de meeste westerse landen ook sprake van grote veranderingen, die in de Engelstalige literatuur dikwijls worden samengevat onder de noemer van een verschuiving van een Christendom naar een post-christendom samenleving. 37 Het is deze ingrijpende ontwikkeling die het recente denken over missionaire ecclesiologie en in het verlengde daarvan missionair leiderschap sterk heeft bevorderd. 38 Huisgemeenten komen daarbij ook in het vizier. 28 Zie Boele, Zie Boele, 117, Zie Timothy J. Keller, Center Church: Doing Balanced, Gospel-Centered Ministry in Your Church (Grand Rapids, MI: Zondervan, 2012). Dit boek is er vooral op gericht om een theologische visie te formuleren, dat wil zeggen a faithful restatement of the gospel with rich implications for life, ministry, and mission in a type of culture at a moment in history. (15) Dit is nodig aangezien Our doctrinal statements of faith and confessions do not tell us what in our culture can be affirmed and what can be challenged, nor do they speak directly to our relationship to tradition and the Christian past or reflect much on how human reason operates. (17) Dit inzicht zoekt men tevergeefs bij Boele, die onbekommerd concilie of catechismus, belijdenis of leerregel bevraagt op het thema leiderschap - alsof dat destijds een belangrijke focus was (en alsof men in de betreffende historische contexten begrippen hanteerde met dezelfde betekenis als vandaag gebruikelijk is in de sociale wetenschappen). (Zie Boele, ) 31 Zie Boele, Bijvoorbeeld hier: Pastors must constantly remember to encourage and push laypeople to use their relationships for the ministry of the Word. It is important for a pastor to model how to both talk to people about faith issues and pray for them. Keller, Center Church, Vgl. actuele voorbeelden zoals beschreven in Ryan Bolger, ed., The Gospel after Christendom: New Voices, New Cultures, New Expressions (Grand Rapids, MI: Baker Academic, 2012). 34 Zie Boele, Hierin bewijst Noordmans andermaal vierkant in de gereformeerde traditie te staan: The forgotten hallmark of the Reformed movement, which underlies its whole history, is a particular kind of innovation - a Reformed innovation, which reflects an ability and willingness to adapt and change to new conditions, but to do so in ways that are appropriate to who we are called to be as a community of followers of Jesus Christ. Michael Jinkins, The Church Transforming: What s Next for the Reformed Project? (Louisville, KT: John Knox Press, 2012), Zie Boele, Zie Doornenbal, Crossroads, hoofdstuk Vgl. de volgende observaties van Eddie Gibbs, Afterword, in: Ryan Bolger, ed., The Gospel after Christendom: New Voices, New Cultures, New Expressions (Grand Rapids, MI: Baker Academic, 2012): there is increasing evidence of the survival of the church after Christendom, and ( ) this survival arises out of a rediscovery of the nature of the gospel and the reconnecting of ecclesiology and missiology, which had become separated under Christendom to their mutual impoverishment and debilitation. (361) Both Pauline and contemporary models of church demonstrate groundbreaking apostolic leadership and highly relational faith communities, relating the gospel to the whole of life precisely because the church was the church in the world 24/7, and in which creative participation was the order of the day, in contrast to the consumerist mentality so prevalent in the majority of contemporary churches. Worship is central to both first-

5 De benadering van missionair leiderschap zoals ik die heb geschetst in Crossroads is grotendeels in lijn met de normen die Noordmans hanteerde ten aanzien van het gebruik van de theologische ruimte 39, namelijk flexibel, incidenteel, fragmentarisch, improviserend, spelenderwijs, Pinkstermatig en pragmatisch. 40 Daarnaast hebben missionaire leiders aandacht voor een trinitarisch, ecclesiologischsacramenteel en eschatologisch (toekomstgericht) theologisch fundament - accenten die doen denken aan klemtonen in Noordmans theologiseren. Ook spreekt men vrijmoedig over het Koninkrijk Gods, omdat men (met Noordmans 41 ) inziet dat dit niet geheel mag schuilgaan achter het Kruis. 42 Juist in deze tijd van voortgaande kerkverlating en secularisatie mag de kerk in de formulering van Noordmans - niet met haar onzichtbaarheid genoegen nemen, en vergeten dat zij een licht op de kandelaar moet zijn. 43 Een goed doordachte visie op christelijk leiderschap kan hierin grote diensten bewijzen. Anders dan Boele vreest, gaat het er hierbij niet om dat mensjes uit het stof opgerezen (Calvijn) 44 hoog over zichzelf gaan denken. Het overkoepelende doel waaraan christelijk leiderschap en leiderschapstraining dienstbaar zijn, is dat christenen beter leren begrijpen wat en in Wie ze geloven, dat ze zich volledig toewijden, en voortdurend proberen om hun geloof te relateren aan elk facet van hun leven en dat van de maatschappij waarin zij leven. 45 Waar en wanneer christelijk leiderschap in dienst genomen door de Geest 46 - een dergelijke integratie van geloof en leven faciliteert, is er sprake van geloofwaardig dienaarschap. Ede/Amsterdam, januari 2013, dr R.J.A. Doornenbal. and twenty-first century churches. Shared meals play a significant part, and each person comes to contribute and not merely to consume. (362) 39 Zie Boele, Zie Doornenbal, Crossroads, vooral de hoofdstukken Zie Boele, Zie diverse essays in Graham Cray, Ian Mobsby en Aaron Kennedy, red., Fresh Expressions of Church and the Kingdom of God (Norwich: Canterbury Press, 2012). 43 Zie Boele, Zie Boele, Cf. Douglas Hyde, Dedication and Leadership: Learning from the Communists (Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press, 1966): The purpose of Christian leadership training is not just to help ambitious men to the top, or to make little men who have done leadership courses feel bigger than they really are. ( ) It has much more to do with the making of integrated people. Ones who understand what they believe, are deeply dedicated to it, and who try unceasingly to relate their beliefs to every facet of their own lives and to the society in which they live. (157) 46 Vgl. Skye Jethani, Foreword, in Melvin E. Lawrenz III, Spiritual Influence: The Hidden Power Behind Leadership (Grand Rapids, MI: Zondervan, 2012): when examining the ministry of Jesus, the apostles, or the patriarchs, one discovers that faithfulness often trumps mere effectiveness. ( ) adhering to the countercultural, often counterintuitive values of God s kingdom will cause a leader to make decisions incomprehensible to those without the mind of Christ. ( ) many of the younger leaders with whom I engage are asking themselves what is uniquely Christian leadership? ( ) if our struggle is not against flesh and blood, but against the authorities, against the powers of this dark world and against the spiritual forces of evil in the heavenly realms (Eph. 6:12), then how can our leadership not contain a uniquely spiritual component? (10)

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Vitaal missionair leiderschap in de kerk v.d. 21e eeuw

Vitaal missionair leiderschap in de kerk v.d. 21e eeuw Vitaal missionair leiderschap in de kerk v.d. 21e eeuw Proclama studiedag Gelredome 6 februari 2013 Robert Doornenbal Academie Theologie Christelijke Hogeschool Ede Radicaal anders dan De kerk moet zich

Nadere informatie

3 Levensoriëntatie: perspectief op Gods Koninkrijk

3 Levensoriëntatie: perspectief op Gods Koninkrijk 3 Levensoriëntatie: perspectief op Gods Koninkrijk INLEIDING In het vorige thema hebben we stil gestaan bij de invloed van het modernisme op onze huidige cultuur en welke 'control beliefs' daaraan ten

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Elena Cavagnaro, lector in service studies MLI & SEN 2013 09 06 1 9/6/2013 Agenda Even voorstellen Wereldbeelden Welk beeld hebben we van de wereld

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Leiderschapscompetenties. Wat maakt leiders tot leiders en niet tot volgers?

Leiderschapscompetenties. Wat maakt leiders tot leiders en niet tot volgers? Leiderschapscompetenties Wat maakt leiders tot leiders en niet tot volgers? Terug in tijd, een persoonlijke verhaal? Een verhaal over mij, nee Verhaal over mij publiek, over jullie over jou Initiative

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn IE in de LED-wereld praktijkvoorbeelden, tips & trucs Hub Dohmen twitter: http://twitter.com/hdohmen LinkedIn: http://nl.linkedin.com/in/hubdohmen

Nadere informatie

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren creativiteit bevorderen Dick van der Wateren bio leraar aardrijkskunde geoloog Spitsbergen, Antarctica, Afrika, Europa leraar natuurkunde, nl&t, maker+klas digitaal lesmateriaal edublogger auteur onderwijsbladen,

Nadere informatie

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals.

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Script Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Livestock and fish health influence human health, since animal protein is an indispensable part of our food

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck Overtuigend (om)praten Jan De Boeck Jan De Boeck Overtuigend en constructief gesprekken voeren. De carrière van een doorsnee jeugddienstmedewerker is doorspekt met professionele gesprekken. Met je secretaris,

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Rode Leeuw missie!!de Rode Leeuw biedt een moedertaalprogramma aan voor kinderen vanaf 4 tot 16 jaar bestaande uit kwalitatief goed NTC-onderwijs

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in de Buurtmoestuin

Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in de Buurtmoestuin Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in de Buurtmoestuin Een kwalitatief onderzoek naar de gepercipieerde (gezondheids)effecten van gezamenlijk tuinieren Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in

Nadere informatie

De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur. Masterclass 3

De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur. Masterclass 3 De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur Masterclass 3 De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur Thomas Friedman (2005) The world is flat Onderwijs is zeer traag

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

DROOM: Een visie om voor te sterven

DROOM: Een visie om voor te sterven DROOM: Een visie om voor te sterven Door gebrek aan visie gaat het volk ten onder Spreuken 11:14 Om een uitdrukking te zijn van Gods hart in het hart van de stad Visie van Vineyard Amsterdam EEN BEGIN

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

De kracht van evidence based werken Evidence based Practice implementeren

De kracht van evidence based werken Evidence based Practice implementeren De kracht van evidence based werken Evidence based Practice implementeren Maxime Loose Agentschap Overheidspersoneel Maxime.Loose@kb.vlaanderen.be @maximeloose Besluit Evidence Based HR is Een methodiek

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur (NL for English see bellow) Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challenge Voor Volvo Design Challenge bundelden we onze

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF ==> Download: VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF - Are you searching for Van Het Vagevuur In De Hel Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Christelijke spiritualiteit als missionaire kans

Christelijke spiritualiteit als missionaire kans Christelijke spiritualiteit als missionaire kans framing spiritualiteit BACHELORSCRIPTIE COMMUNICATIE CHE EDE MEI 2012 STUDENT TJITSKE VOLKERINK KOOPS 110582 T.VOLKERINK@KPNMAIL.NL BEGELEIDER HANNEKE MEISSNER

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO Tweetalig onderwijs Havo VWO Open dag 8 februari 2014 Inhoud Tweetalig onderwijs: ontdek de wereld! Wat is tto? Toelatingseisen Informatie voor ouders

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Drijfveren voor natuurbeheer in het licht van veranderende wereldbeelden in de samenleving

Drijfveren voor natuurbeheer in het licht van veranderende wereldbeelden in de samenleving Drijfveren voor natuurbeheer in het licht van veranderende wereldbeelden in de samenleving Annick Hedlund-de Witt a.dewitt@tudelft.nl Post-doctoral researcher Biotechnology and Society 2 40 Yoga is not

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en 1 De Bijbel open 2013 5 (02-02) Vandaag bespreken we een vraag over de betekenis van de Wet die God aan Israel gaf voor de christelijke gemeente van het Nieuwe Testament en dus voor ons. Is het zo dat

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY Innovatie prof.dr.ir. Han Gerrits Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory Inhoud Wat is innovatie? Waarom is innovatie zo moeilijk? Innovatie in Banking Hoe kan een organisatie innovatiever worden?

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0)

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) De wasstraat Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) 20 370 51 42 hello@fonk-amsterdam.com Why? Een van de belangrijkste vragen die je jezelf moet vragen als startup is

Nadere informatie

Herstelondersteunende zorg in een veranderend zorglandschap. Michiel Bähler Adviseur/ psycholoog GGZ NHN

Herstelondersteunende zorg in een veranderend zorglandschap. Michiel Bähler Adviseur/ psycholoog GGZ NHN Herstelondersteunende zorg in een veranderend zorglandschap Michiel Bähler Adviseur/ psycholoog GGZ NHN Geen belangen Disclosure Persbericht 15 oktober 2014 Veranderend zorglandschap vraagt om vernieuwde

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

Vrij maken of vrij laten?

Vrij maken of vrij laten? Vrij maken of vrij laten? Dilemma's voor de bemoeizuchtige staat Rutger Claassen Universiteit Leiden Congres Ouderen en alcohol, 23 april 2012. Overview 1. Vrijheid wat is dat? 2. Schade aan een ander

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Jaarverslag 2014 Kushe Foundation

Jaarverslag 2014 Kushe Foundation Jaarverslag 2014 Kushe Foundation Stichting Kushe Foundation Harderwijk, 1 maart 2015 KVK 09220335 1 Inleiding 2014 was een jaar van overgang voor stichting Kushe Foundation. In augustus 2014 werd afscheid

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Maagdenhuisbezetting 2015

Maagdenhuisbezetting 2015 Maagdenhuisbezetting 2015 Genoeg van de marktwerking en bureaucratisering in de publieke sector Tegen het universitaire rendementsdenken, dwz. eenzijdige focus op kwantiteit (veel publicaties, veel studenten,

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

8 essentiële stappen voor leiders van de toekomst Michael Jongeneel

8 essentiële stappen voor leiders van de toekomst Michael Jongeneel 8 essentiële stappen voor leiders van de toekomst Michael Jongeneel Disrupties in zakelijke omgeving Technologie Decentralisatie Wetgeving Veroudering Disrupties in zakelijke omgeving Technologie Decentralisatie

Nadere informatie

Homework assignment 7 (Intensionality)

Homework assignment 7 (Intensionality) Homework assignment 7 (Intensionality) Semantiek 2013 Solutions Opgave 1 Bekijk de volgende zinnen: A. Lewis Carroll is Charles Dodgson, en Tina ontmoette Charles Dodgson. B. Lewis Carroll is Charles Dodgson,

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

IT auditor en veranderen in 5 kleuren. origineel van: prof.dr. Leon de Caluwé. door: dr.lec. Barry Derksen MMC CISA CGEIT

IT auditor en veranderen in 5 kleuren. origineel van: prof.dr. Leon de Caluwé. door: dr.lec. Barry Derksen MMC CISA CGEIT IT auditor en veranderen in 5 kleuren origineel van: prof.dr. Leon de Caluwé door: dr.lec. Barry Derksen MMC CISA CGEIT En hoe verander je de mens?...... kennis van denk en werkwijze is van belang! Kleur

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209 25 (1996) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1996 Nr. 209 A. TITEL Protocol tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Tsjechische Republiek tot wijziging van de Overeenkomst

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Motieven 1: Een wereld

Motieven 1: Een wereld Motieven 1: Een wereld Doelstellingen: Doel eerste subthema Een wereld om vrij te zijn De catechisanten leren inzien dat vrijheid in Bijbelse zin bij het leven van mensen hoort en ze vormen een mening

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

6 De wereld als schepping?

6 De wereld als schepping? 6 De wereld als schepping? INLEIDING Waar komen we vandaan? Hoe is de wereld ontstaan en hoe zit alles in elkaar? Waarom bestaat er zo n wonderlijke diversiteit aan leven? Waarom is er zoveel wreedheid

Nadere informatie

HOLOCAUST BIBLIOTHEEK FOTOBOEK. The Emptiness of Auschwitz. Linda Schouten

HOLOCAUST BIBLIOTHEEK FOTOBOEK. The Emptiness of Auschwitz. Linda Schouten HOLOCAUST BIBLIOTHEEK FOTOBOEK The Emptiness of Auschwitz Linda Schouten De leegte van Auschwitz The Emptiness of Auschwitz 2015 Uitgeverij Verbum en Linda Schouten Design: Van Boom & Rijnbende, Amsterdam

Nadere informatie

Find Neighbor Polygons in a Layer

Find Neighbor Polygons in a Layer Find Neighbor Polygons in a Layer QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0

Nadere informatie

EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4

EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4 EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4 AGENDA Leerdoelen Wat is sales promotie? Stappenplan voor het ontwikkelen van sales promoties Doelstelllingen van sales promotie Tools

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 40 (12-10)

De Bijbel open 2013 40 (12-10) 1 De Bijbel open 2013 40 (12-10) Er was eens een man die de studeerkamer van een predikant binnenkwam. Hij keek om zich heen en zag al die boeken staan die je in een studeerkamer aantreft. Toen zei die

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Gecertificeerde NLP Master Practitioner (Business)

Gecertificeerde NLP Master Practitioner (Business) Gecertificeerde NLP Master Practitioner (Business) Design Human Engineering Trance en Hypnose Professioneel coachen en leidinggeven Presenteren en Storytelling Systemisch werken Master uw communicatie

Nadere informatie

De evolutie-sprong van management naar leiderschap

De evolutie-sprong van management naar leiderschap De evolutie-sprong van management naar leiderschap What got you here, won't get you there - Marshall Goldsmith Als ervaren manager heb je het allemaal al eerder gehoord Als effectief manager gebruik je

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Afstandsonderwijs in VIVES. Forum AO

Afstandsonderwijs in VIVES. Forum AO Afstandsonderwijs in VIVES Forum AO Inhoud Kort overzicht afstandsonderwijs in VIVES FORUM AO Visie afstandsonderwijs in VIVES Impact visie AO 1. Afstandsonderwijs in VIVES Start 1997 lerarenopleiding

Nadere informatie