Aanpak agressie & geweld Veilig Werken in de Zorg

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aanpak agressie & geweld Veilig Werken in de Zorg"

Transcriptie

1 Aanpak agressie & geweld Veilig Werken in de Zorg Incident? Actie! 1 e bijeenkomst 1 oktober 2015 Sander Flight

2 Deel I Introductie over het Actieplan Veilig Werken in de Zorg Door Miriam Kop

3 Zorgbranches GGZ Geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg GHZ Gehandicaptenzorg JZ Jeugdzorg VVT Verpleeg- en verzorgingshuizen, thuiszorg, kraamzorg en jeugdgezondheidszorg UMC Universitaire medische centra ZKH Ziekenhuizen, zowel algemeen als categoraal, en revalidatiecentra MO Maatschappelijke Opvang en Vrouwenopvang

4 Initiatiefnemers met ondersteuning van

5 Actieplan Doel De implementatie van integraal beleid tegen agressie in de zorgorganisaties een duidelijke stap verder brengen de komende jaren.

6 Drie sporen Implementatie anti-agressiebeleid Ondersteuningsregeling Campagne Wees duidelijk over agressie Startsymposium 13, Regiosessies, Congres 15 Tools aanbieden Scholing aankomende medewerkers Scholing, voorlichting en training in beroepsonderwijs Juridische aanpak veroorzaker agressie Duidelijkheid over (on)mogelijkheden Opvolging agressie-incidenten 14 Verbreding 15

7 Doelgroep en doel campagne Doelgroepen Zorgprofessionals Werkvloer: combinatie leidinggevende en medewerker Communicatiedoel Bewustwording dat agressie niet bij het werk hoort. Nadenken hoe met agressie om te gaan. Het besef dat je altijd iets kunt doen.

8 Social media platform #weesduidelijk

9 Portal

10 Toolkits met campagnematerialen

11 Scan, AgressieWijzer, Business Case

12 Regiosessies Succesvol tegen agressie Praktijkvoorbeelden Themabijeenkomsten 2015 Ambulant en alleen werken Ombuigen van agressie Over de grens Organiseren van agressieaanpak Agressieonderwijs Congres 'Agressie aanpakken doe je zo 19 november 2015

13 Deel II Over het Avontuur Juridische aanpak agressie & geweld Geleerde lessen

14 Wat is er al gebeurd? Avontuur instellingen jaar begeleid Rapportage Regiosessies Over de grens september 2014 mei 2015 Wat komt er aan? Verbreding 2 e helft bijeenkomsten 30 instellingen begeleiden

15 Avontuur Rapport Omvang probleem Juridische aanpak Casusonderzoek Activiteiten Materialen Geleerde lessen Tips

16 Omvang probleem Te maken gehad met agressie en geweld in het werk

17 Juridische aanpak waarom eigenlijk? Preventie is (en blijft) het doel Dilemma bij agressie door ziektebeeld Zorgplicht Beroepsgeheim en verschoningsrecht Behandelrelatie intact houden Negatieve reacties (media) Positieve reacties Preventie is het doel: ook bij (straf)recht!

18 Casusonderzoek (1) Recent ernstig incident gekozen door instellingen 7 W s: wie, wat, waar, wanneer, waarmee, wijze, waarom Patiënt/cliënt 15 Familie/bezoek 11 Bedreiging 15 Fysiek 5 Anders 6 Registratie blijkt cruciaal emotie versus feiten

19 Casusonderzoek (2) Reactie Geen reactie 12 (nuanceringen, discussies, overleggen, vermijding) Toegangsverbod 7 Weggestuurd 5 Herplaatsing 2 Boodschap aan veroorzakers Geweld wordt hier niet geaccepteerd = Het hangt er vanaf

20 Casusonderzoek (3) Politie Aangifte 12 Melding 3 Niet 11 Eerste contact bepaalt tevredenheid over politie Standaard aangifte gaat vaak goed Maatwerk (aangifte onder nummer, aangifte namens instelling) vereist kennis en kennissen, zowel bij de politie als bij de zorginstelling

21 Casusonderzoek (4) Tevreden over afhandeling? Ja 11 Nee 13 Onbekend 2

22 Casusonderzoek (5) Conclusies Weinig reacties (verrassing voor avonturiers zelf) Slachtoffers zelf verantwoordelijk voor afhandeling Interne nazorg vaak onvoldoende Oordeel over politie positief Aanbevelingen Reageer consequent en snel Ontzorg de slachtoffers Leer en borg de lessen Doe het ook bij agressie gerelateerd aan ziektebeeld Strafrecht is sluitstuk. Maar het is ook het fundament! Kennis en kennissen (casemanager)

23 Activiteiten van de avonturiers 1. Regel het Materialen Overleg Functionaris(sen) 2. Weet wat er speelt Bespreken Melden Registreren 3. Incident? Actie! Aangifte Gele/rode kaarten Waarschuwing, brief namens instelling Pandverbod, contactverbod

24 Materialen Huisregels Beroepsgeheim Aangifte Anonimiteit Per branche

25 Voorbeeld van materialen Afspraken met cliënten maken De William Schrikker Groep (Jeugdzorg) reikt bij het eerste contact een flyer uit: Samenwerken met u. Daarin staan de huisregels. Als men zich daar niet aan houdt wordt aangifte gedaan. Normatief kader voor medewerkers Daarnaast krijgen alle medewerkers een flyer: Emotie mag, agressie niet. Daarop staan voorbeelden van emoties en van agressief gedrag. En wat je moet doen als dat gebeurt.

26

27

28 Geleerde lessen 1. Begin met wat het eerst nodig is 2. Evenwichtige aanpak 3. Stel een casemanager aan 4. Borg de aanpak 5. Strafrecht is geen wondermiddel

29 Tips van de avonturiers 1. Het kost tijd: regel dat 2. Leg contacten intern en extern 3. Hou je norm vast 4. Meld en registreer 5. Dit werkt ook bij agressie door ziektebeeld 6. Zorg voor draagvlak bij directie 7. Begin klein en praktisch

30 Hand outs (uitgedeeld) Avonturiers Overzicht acties (23) Materialen (19) Regiosessies Reacties op incidenten (37!)

31 Tips van een avonturier Floor van den Heuvel HilverZorg

32 Deel III - Actie! Per tafel aan de slag

33 Begin met wat het eerst nodig is Wat is dat in jouw instelling?

34 Terugkoppeling 1. Regel het xxxxx (5) 2. Weet wat er speelt xxxxxxx (7) 3. Incident? Actie! xxxxx (5) GHZ 2 & 3 GGZ 1 & 2 & 3 VVT 1 & 2 MO, ZKH, JZ 1 & 2

35 Wat was het doel bij de vorige 30 deelnemers vóór ze begonnen?

36 En na het avontuur?

37 Deel IV Na deze sessie

38 Verbreding 2 e helft 2015 Stuurgroep: Deel de geleerde lessen Bijeenkomstenreeks 1 okt: Delen lessen uit avontuur nov: Strafrecht: wat heb je er aan? (OM en jurisprudentie) 8 dec: Nieuwe lessen (& borging) Ben ik iets vergeten? Geef aan wat je wilt, dan doen we dat Kan je zelf niet? Praat een collega bij en stuur die: het doel is een reeks die doorbouwt op de vorige sessies

39 Begeleiding 30 instellingen 1. Aanmeldingsformulier 2. Uiterlijk 6 oktober inzenden 3. Intake 4. Begeleiding

40 Meer weten? Sander #weesduidelijk

RegioSessie Veilig ambulant en alleenwerken

RegioSessie Veilig ambulant en alleenwerken RegioSessie Veilig ambulant en alleenwerken Actieplan Veilig Werken in de Zorg Miriam Kop, projectmanager Zeven zorgbranches GGZ Geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg GHZ Gehandicaptenzorg JZ

Nadere informatie

Meedenksessie Agressieonderwijs 2 juni 2015. Agressiepreventie en hantering in Onderwijs & Opleiding

Meedenksessie Agressieonderwijs 2 juni 2015. Agressiepreventie en hantering in Onderwijs & Opleiding Meedenksessie Agressieonderwijs 2 juni 2015 Agressiepreventie en hantering in Onderwijs & Opleiding Programma 9.30 Opening en toelichting project door Miriam Kop, programma manager 9.40 Toelichting programma

Nadere informatie

Meedenksessie Agressieonderwijs 8 september2015. Agressiepreventie en hantering in Onderwijs & Opleiding

Meedenksessie Agressieonderwijs 8 september2015. Agressiepreventie en hantering in Onderwijs & Opleiding Meedenksessie Agressieonderwijs 8 september2015 Agressiepreventie en hantering in Onderwijs & Opleiding Welkom bij de 2 e meedenksessie over agressie onderwijs! Wil je voordat we echt gaan starten op de

Nadere informatie

Agressie op de werkvloer. Themadag LOMOZ 26 maart 2014 Agnes Vissers

Agressie op de werkvloer. Themadag LOMOZ 26 maart 2014 Agnes Vissers Agressie op de werkvloer Themadag LOMOZ 26 maart 2014 Agnes Vissers Programma Inleiding Inventarisatie Wettelijke kaders Rol en taak ondernemingsraad Naar een duurzame inzetbaarheid Agressie en geweld:

Nadere informatie

Met 3 afspraken. Veilig werken. Altijd melden, Altijd bespreken, Altijd handelen. A6 boekje altijd melden 1 16-08-13 13:22

Met 3 afspraken. Veilig werken. Altijd melden, Altijd bespreken, Altijd handelen. A6 boekje altijd melden 1 16-08-13 13:22 Veilig werken Met 3 afspraken meer duidelijkheid over agressie Altijd melden, Altijd bespreken, Altijd handelen A6 boekje altijd melden 1 16-08-13 13:22 Agressie hoort er nou eenmaal bij EENS A6 boekje

Nadere informatie

Ondersteuningsregeling Veilig werken in de zorg ( VWiZ ) Inleiding

Ondersteuningsregeling Veilig werken in de zorg ( VWiZ ) Inleiding Ondersteuningsregeling Veilig werken in de zorg ( VWiZ ) Inleiding Vermindering van agressie en geweld in de zorg is hard nodig. In 2012 was er per jaar 1 miljoen beschikbaar voor externe ondersteuning

Nadere informatie

Aanpak veroorzakers agressie en geweld

Aanpak veroorzakers agressie en geweld Rapport Aanpak veroorzakers agressie en geweld Verslag van een avontuur in 27 zorginstellingen Dit project is onderdeel van het Actieplan Veilig werken in de zorg van sociale partners uit de zorg en jeugdzorg

Nadere informatie

Leren op de werkplek over preventie van en omgaan met agressie. 29 september 2016

Leren op de werkplek over preventie van en omgaan met agressie. 29 september 2016 Leren op de werkplek over preventie van en omgaan met agressie 29 september 2016 Welkom! SpoedEisende Hulp - UMC Utrecht Duidelijk over agressie Programma Welkom Toelichting programma Even kennismaken

Nadere informatie

Workshop Up to date agressiebeleid

Workshop Up to date agressiebeleid 1 Workshop Up to date agressiebeleid Van beleid naar praktijk 27 mei 2015 William Bertrand w.bertrand@radarvertige.nl Programma Introductie Feiten en cijfers enquête Knelpunten uit de praktijk Kijk op

Nadere informatie

Welkom op de RegioSessie: Ambulant en alleenwerken

Welkom op de RegioSessie: Ambulant en alleenwerken Welkom op de RegioSessie: Ambulant en alleenwerken Peter de Jonker William Bertrand Esmeralda Berends Actieplan Veilig Werken in de Zorg u Implementa)e an)- agressiebeleid versterken u Van sociale partners

Nadere informatie

Meedenksessie Onderwijs over agressie

Meedenksessie Onderwijs over agressie Meedenksessie Onderwijs over agressie Opening (Gitta v/d Berg) Welkom Doel van deze bijeenkomst Programma 15.00u Opening 15.15u Inleiding Door Gitta v/d Berg (Trainer omgaan met agressie) Door Barbara

Nadere informatie

Congres Informatie voor exposanten. Exposanten. Wees duidelijk over agressie. Initiatiefnemers:

Congres Informatie voor exposanten. Exposanten. Wees duidelijk over agressie. Initiatiefnemers: Congres 2016 Wees duidelijk over agressie Informatie voor exposanten Initiatiefnemers: 1 www.duidelijkoveragressie.nl/congres2016 Presenteer uw organisatie aan 500 zorgprofessionals Op maandag 28 november

Nadere informatie

Aanpak veroorzakers agressie en geweld

Aanpak veroorzakers agressie en geweld Aanpak veroorzakers agressie en geweld Dit project is onderdeel van het Actieplan Veilig werken in de zorg van sociale partners uit de zorg en jeugdzorg en het ministerie van VWS. Uitgevoerd door Sander

Nadere informatie

Opbrengsten van actieplan Veilig Werken in de Zorg

Opbrengsten van actieplan Veilig Werken in de Zorg Opbrengsten van actieplan Veilig Werken in de Zorg Miriam Kop, Programmamanager Barbara Ponsteen, Onderwijskundige Opbrengsten Van beleid naar praktijk Opvolging van incidenten Scholing van (aankomend)

Nadere informatie

Bijeenkomst Platform voor ondernemingsraden in de Zorg

Bijeenkomst Platform voor ondernemingsraden in de Zorg Bijeenkomst Platform voor ondernemingsraden in de Zorg 9 december 2015 Maria Breas Inspectie SZW Wat doet Inspectie SZW? De Inspectie SZW werkt aan: eerlijk werk, gezond en veilig werk en bestaanszekerheid

Nadere informatie

Incident? Actie! Sessie 2: 5 november 2015. Strafrecht in de praktijk

Incident? Actie! Sessie 2: 5 november 2015. Strafrecht in de praktijk Incident? Actie! Sessie 2: 5 november 2015 Strafrecht in de praktijk Incident? Actie! Drie bijeenkomsten 1 okt: Lessen Avontuur 2014-2015 5 nov: Strafrecht 8 dec: Geleerde lessen & borging Begeleiding

Nadere informatie

Workshop agressie. Omgaan met agressie Een integrale aanpak. RadarVertige Training & Opleiding

Workshop agressie. Omgaan met agressie Een integrale aanpak. RadarVertige Training & Opleiding Workshop agressie Omgaan met agressie Een integrale aanpak RadarVertige Training & Opleiding maandag 14 oktober 2013 Wie spreekt hier Bart Verhagen (Directeur RadarVertige) Bureau voor sociale vraagstukken

Nadere informatie

Stan Spruijt. Jan van Gestel

Stan Spruijt. Jan van Gestel Prisma & Hilverzorg Stan Spruijt RWT-trainer en vertrouwenspersoon Jan van Gestel adviseur Arbo en Veiligheid Wie zijn we en wat doen we Interne trainer van medewerkers om zich op een respectvolle wijze

Nadere informatie

Grip op agressief en lastig gedrag

Grip op agressief en lastig gedrag Grip op agressief en lastig gedrag AgressieWerk.nl Brochure Agressietraining voor de Zorg Omgaan met lastig en agressief gedrag AgressieWerk.nl 06-42170546 info@agressiewerk.nl Brochure Agressietraining

Nadere informatie

Zorg, politie en OM: kennis delen én maken

Zorg, politie en OM: kennis delen én maken Zorg, politie en OM: kennis delen én maken Verslag bijeenkomsten Samenwerken met politie en OM, november-december 2016 Jullie mogen mijn collega s best coachen als ze niet precies weten wat de afspraken

Nadere informatie

Veilig ambulant en alleenwerken

Veilig ambulant en alleenwerken Veilig ambulant en alleenwerken Door veranderingen in de zorg komt het steeds vaker voor dat je als (jeugd)zorgmedewerker ambulant of alleenwerkt. Daarmee is ook de kans op lastige situaties tijdens je

Nadere informatie

Parlan & Elisabeth Ziekenhuis

Parlan & Elisabeth Ziekenhuis Parlan & Elisabeth Ziekenhuis Paul Kramer Leo Verhoeven Wie zijn wij? Paul Kramer - arbo adviseur en HBHV Parlan (Jeugd & Opvoedhulp) in Noord Holland Leo Verhoeven - trainer Bureau Op Eigen Kracht Inleiding

Nadere informatie

STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO

STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO OPENBAAR PRIMAIR ONDERWIJS HENGELO OV. PROTOCOL AGRESSIE EN GEWELD (TUSSEN OUDERS EN SCHOOL) Indien er sprake is van een calamiteit in de zin van geweld op school kan het

Nadere informatie

Grip op agressief en lastig gedrag

Grip op agressief en lastig gedrag Grip op agressief en lastig gedrag AgressieWerk.nl Brochure Agressietraining voor Ambtenaren en Lokale Overheid Omgaan met lastig en agressief gedrag AgressieWerk.nl 06-42170546 info@agressiewerk.nl Brochure

Nadere informatie

Verbetercheck ongewenst gedrag VVT Workshop ongewenst gedrag

Verbetercheck ongewenst gedrag VVT Workshop ongewenst gedrag Verbetercheck ongewenst gedrag VVT Workshop ongewenst gedrag Vul deze verbetercheck in om zicht te krijgen op waar uw organisatie staat met de aanpak rond ongewenst gedrag. Aan de hand van de scores kunt

Nadere informatie

Onze AgressieWijzer. Werkboek van: Veilig werken. Voor duidelijke afspraken op onze werkvloer

Onze AgressieWijzer. Werkboek van: Veilig werken. Voor duidelijke afspraken op onze werkvloer Veilig werken Onze AgressieWijzer Voor duidelijke afspraken op onze werkvloer Werkboek van: Werkboek Welkom bij de AgressieWijzer De AgressieWijzer is een handig hulpmiddel om samen met je collega s duidelijke

Nadere informatie

#weesduidelijk

#weesduidelijk HVO-Querido Josje Hoeve, Teammanager & Projectleider Samen veilig werken Programma Praktijkervaring Voorstellen Organisatie & Project Aanpak veiliger werken Inzoomen op aangiftebeleid Aanbevelingen vanuit

Nadere informatie

Michael Rietvelt verpleegkundige High Care Jan Joosten opleidingsadviseur

Michael Rietvelt verpleegkundige High Care Jan Joosten opleidingsadviseur Victas & Cardia Michael Rietvelt verpleegkundige High Care Jan Joosten opleidingsadviseur Inleiding Victas, centrum voor verslavingszorg Midden Nederland Branche GGZ, verslavingszorg Behandelen van alle

Nadere informatie

Met 3 afspraken. meer duidelijkheid over agressie. Veilig werken. Altijd melden, Altijd bespreken, Altijd handelen

Met 3 afspraken. meer duidelijkheid over agressie. Veilig werken. Altijd melden, Altijd bespreken, Altijd handelen Veilig werken Met 3 afspraken meer duidelijkheid over agressie Altijd melden, Altijd bespreken, Altijd handelen Agressie hoort er nou eenmaal bij EENS ONEENS Agressie tegen medewerkers komt nog te vaak

Nadere informatie

Agressie- en geweldbeleid in SW-bedrijven

Agressie- en geweldbeleid in SW-bedrijven Agressie- en geweldbeleid in SW-bedrijven Uitkomsten webenquête mei 2015 Webenquête onder deelnemers regiobijeenkomsten gezond & veilig werken Voorafgaand aan de regiobijeenkomsten Gezond & veilig werken

Nadere informatie

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON 7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinator agressie en geweld, leidinggevenden en medewerkers

Nadere informatie

CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG

CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG Gemeente Tilburg en werkgevers in de (semi)publieke sector 1 Inleiding Ambulancepersoneel, buschauffeurs, medewerkers van zorginstellingen, gemeentes,

Nadere informatie

Vragenlijst. Thema 1: Beleid en organisatie

Vragenlijst. Thema 1: Beleid en organisatie Vragenlijst Thema 1: Beleid en organisatie 1) Het huidige anti-agressiebeleidsplan bestaat uit de onderstaande onderdelen: Algemene beleidsvisie op voorkomen/beheersen van agressie en geweld Definitie

Nadere informatie

Agressie als thema in zorgopleidingen Ondersteuning door een onderwijskundige

Agressie als thema in zorgopleidingen Ondersteuning door een onderwijskundige Bijlage 2 Agressie als thema in zorgopleidingen Ondersteuning door een onderwijskundige Scholing Praktijk vraagt om aandacht voor agressie in zorgopleidingen In hun dagelijkse werk kunnen (jeugd) zorgprofessionals

Nadere informatie

Preventie van Agressie En kennis delen

Preventie van Agressie En kennis delen GGZ De Hoop Preventie van Agressie En kennis delen Workshop 17 Wim van Es www.bureauvanesrbb.nl Preventie van Agressie En kennis delen 1 Doel van workshop 17 2 Agressie, gevolgen en verplichtingen werkgever

Nadere informatie

Workshop: Opleiding Veiligheidscoach. Ivo Spanjersberg, adviseur & trainer

Workshop: Opleiding Veiligheidscoach. Ivo Spanjersberg, adviseur & trainer 2017 Workshop: Opleiding Veiligheidscoach Ivo Spanjersberg, adviseur & trainer Specialisten in Gezond & Veilig werken Advies en training op de thema s fysieke belasting, agressiepreventie en coaching &

Nadere informatie

Een veilige onderwijstaak!

Een veilige onderwijstaak! Ine Spee, 15 maart 2012 Een veilige onderwijstaak! Preventie de eerste stap naar een Veilige Publieke taak De publieke taak: wat is anders in het onderwijs? Grensoverschrijding van jongeren: inherent aan

Nadere informatie

4.1.1 CHECKLIST EVALUATIE BELEID AGRESSIE EN GEWELD OP ORGANISATIENIVEAU

4.1.1 CHECKLIST EVALUATIE BELEID AGRESSIE EN GEWELD OP ORGANISATIENIVEAU 4.1.1 CHECKLIST EVALUATIE BELEID AGRESSIE EN GEWELD OP ORGANISATIENIVEAU Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinatoren agressie en geweld, management,

Nadere informatie

Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) De OR aan zet! Nicole Pikkemaat & Carolina Verspuij, trainers / adviseurs Arbeid & Gezondheid

Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) De OR aan zet! Nicole Pikkemaat & Carolina Verspuij, trainers / adviseurs Arbeid & Gezondheid Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) De OR aan zet! Nicole Pikkemaat & Carolina Verspuij, trainers / adviseurs Arbeid & Gezondheid Aandacht voor arbeidsbelasting in de zorg blijft nodig! Inspectie SZW:

Nadere informatie

Veilige zorg in het ziekenhuisve

Veilige zorg in het ziekenhuisve Home no. 3 Juni 2015 Juridische aspecten Eerdere edities Verenso.nl Veilige zorg in het ziekenhuisve Mr. Marie-José Blondeau, jurist gezondheidsrecht Erasmus MC te Rotterdam m.blondeau@erasmusmc.nl Helaas

Nadere informatie

Met het Gemeentelijke Incidenten en Registratiesysteem (GIR) inzicht in incidenten

Met het Gemeentelijke Incidenten en Registratiesysteem (GIR) inzicht in incidenten VEILIG WERKEN BIJ DE GEMEENTE UTRECHT Met het Gemeentelijke Incidenten en Registratiesysteem (GIR) inzicht in incidenten Tekst: Martine van Dijk (A+O fonds Gemeenten) / Fotografie: Kees Winkelman Vanaf

Nadere informatie

De AgressieWijzer. Instructie voor de procesleider. Veilig werken. Voor duidelijke afspraken op de werkvloer

De AgressieWijzer. Instructie voor de procesleider. Veilig werken. Voor duidelijke afspraken op de werkvloer Veilig werken De AgressieWijzer Voor duidelijke afspraken op de werkvloer Instructie voor de procesleider Instructie Welkom bij de AgressieWijzer De AgressieWijzer is een handig hulpmiddel om samen met

Nadere informatie

Landelijk programma Huiselijk Geweld en de Politietaak. Lezing Mevrouw M.H.V.C. Christophe M.P.A. Commissaris van politie. Congres: 19 juni 2008

Landelijk programma Huiselijk Geweld en de Politietaak. Lezing Mevrouw M.H.V.C. Christophe M.P.A. Commissaris van politie. Congres: 19 juni 2008 Lezing Mevrouw M.H.V.C. Christophe M.P.A. Commissaris van politie Landelijk programmaleider Huiselijk Geweld en de Politietaak Congres: 19 juni 2008 Aanpak Gewelddadige relaties in huiselijke kring. Preventie

Nadere informatie

Eigen Regie Friesland

Eigen Regie Friesland Protocol Agressie en Geweld Belang van dit protocol. Medewerkers van Eigen Regie Friesland kunnen doordat zij werken met een kwetsbare doelgroep in aanraking komen met gevoelens van onmacht welke bij deelnemers

Nadere informatie

Preventie en vroegsignalering

Preventie en vroegsignalering Lezing Mevrouw M.H.V.C. Christophe M.P.A. Commissaris van politie Landelijk programmaleider Huiselijk Geweld en de Politietaak Conferentie 8 oktober 2008 Leren signaleren. Preventie en vroegsignalering

Nadere informatie

Protocol Sociale Veiligheid. Onderwerp: agressie & geweld

Protocol Sociale Veiligheid. Onderwerp: agressie & geweld Versie 2010-11-29 Protocol Sociale Veiligheid Onderwerp: agressie & geweld Aanvullend op het handboek van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Op 2 maart 2010 is het Handboek agressie en

Nadere informatie

Actieplan Veilig werken in de zorg

Actieplan Veilig werken in de zorg Actieplan Veilig werken in de zorg 1. Inleiding Zorgverleners verlenen dag in dag uit met hart en ziel hulp aan mensen die dat nodig hebben. Het komt nog te vaak voor dat ze daarbij te maken hebben met

Nadere informatie

Samenwerking met de politie. Door Hans Slijpen, Accountmanager gezondheidszorg, Eenheid Midden Nederland, 20 november 2013.

Samenwerking met de politie. Door Hans Slijpen, Accountmanager gezondheidszorg, Eenheid Midden Nederland, 20 november 2013. Samenwerking met de politie Door Hans Slijpen, Accountmanager gezondheidszorg, Eenheid Midden Nederland, 20 november 2013. Inleiding Samenwerking waarom? Samenwerking hoe? Knelpunten: Informatie uitwisseling,

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Effectief implementeren in de organisatie 1 Programma Presentatie - Kennisquiz Checklist Vraag 1 Schrijf zoveel mogelijk vormen van huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

Actieplan Veilig werken in de zorg

Actieplan Veilig werken in de zorg Actieplan Veilig werken in de zorg 1. Inleiding Zorgverleners verlenen dag in dag uit met hart en ziel hulp aan mensen die dat nodig hebben. Het komt nog te vaak voor dat ze daarbij te maken hebben met

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG www.rijksoverheid.nl www.facebook.com/minbzk www.twitter.com/minbzk Uw kenmerk Datum Betreft Beantwoording Kamervragen

Nadere informatie

Omgaan met ongewenst gedrag in de thuiszorg

Omgaan met ongewenst gedrag in de thuiszorg Inleiding: Ongewenst gedrag, zoals in dit document beschreven wordt, is een veel voorkomend verschijnsel geworden in onze samenleving. Het veroorzaakt in het algemeen gevoelens van onveiligheid en machteloosheid.

Nadere informatie

De AgressieWijzer. Instructie voor de procesleider. Veilig werken. Voor duidelijke afspraken op de werkvloer

De AgressieWijzer. Instructie voor de procesleider. Veilig werken. Voor duidelijke afspraken op de werkvloer Veilig werken De AgressieWijzer Voor duidelijke afspraken op de werkvloer Instructie voor de procesleider Instructie Welkom bij de AgressieWijzer De AgressieWijzer is een handig hulpmiddel om samen met

Nadere informatie

Actieplan Veilig werken in de zorg

Actieplan Veilig werken in de zorg Actieplan Veilig werken in de zorg 1. Inleiding Zorgverleners verlenen dag in dag uit met hart en ziel hulp aan mensen die dat nodig hebben. Het komt nog te vaak voor dat ze daarbij te maken hebben met

Nadere informatie

Melding incidenten op school protocol + formulier

Melding incidenten op school protocol + formulier Wettelijke basis: Artikel 3 Arbowet. Relatie met overige documenten: - Schoolregels; - Gedragregels; - Arbo-beleidsplan; - Pestprotocol; - Klachtenprocedure. Begripsomschrijving Volgens Van Dale is een

Nadere informatie

Vragenlijst monitor VPT Provincie Zeeland. Nulme&ng

Vragenlijst monitor VPT Provincie Zeeland. Nulme&ng Vragenlijst monitor VPT Provincie Zeeland Nulme&ng Nulme7ng. In het landelijk programma Veilige Publieke Taak worden er door het ministerie van Binnenlandse Zaken acht maatregelen genoemd die belangrijk

Nadere informatie

Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie

Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie Sint Clemensschool School

Nadere informatie

De scholen zijn weer begonnen

De scholen zijn weer begonnen De scholen zijn weer begonnen (het pesten ook) Pesten is een plaag. Het nieuwe pesten gaat via sociale media. Wat kunnen ouders, scholen én leerlingen tegen digitaal pesten doen? De meest gestelde vragen

Nadere informatie

Leerproject assertiviteit omgaan met agressie Mol

Leerproject assertiviteit omgaan met agressie Mol Leerproject assertiviteit omgaan met agressie Mol Individuele- en groepsvorming in het kader van gerechtelijk alternatieve maatregelen. Doorverwijzingen vanuit het justitiehuis in Turnhout (bemiddeling

Nadere informatie

Agressiepreventie en -hantering voor onderwijs en opleiding

Agressiepreventie en -hantering voor onderwijs en opleiding Agressiepreventie en -hantering voor onderwijs en opleiding Medewerkers in de (jeugd)zorg kunnen te maken krijgen met agressie. Het actieplan Veilig Werken in de Zorg en de campagne Wees duidelijk over

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Informatie voor professionals 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut Signaleren en samen aanpakken Wat is huiselijk geweld en wat is kindermishandeling? Verplicht

Nadere informatie

Registratie en onderzoek (bijna-)ongevallen

Registratie en onderzoek (bijna-)ongevallen Registratie en onderzoek (bijna-)ongevallen Handboek Documenteigenaar/contactpersoon Sietse Smit Afdeling OV Vastgesteld MT Regionaal Bureau Vaststellingsdatum 23 mei 2011 Naam document Registratie en

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie...

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie... Inhoud Inleiding... 3 Algemene gegevens... 4 Gevoel van veiligheid... 5 De mate waarin agressie voorkomt... 7 Omgaan met agressie... 8 Ontwikkeling van agressie... 11 Kwalitatieve analyse... 11 Conclusies...

Nadere informatie

SKIPOV stappenplan kindermishandeling en huiselijk geweld

SKIPOV stappenplan kindermishandeling en huiselijk geweld 2013 SKIPOV stappenplan kindermishandeling en huiselijk geweld Van Wet Meldcode via SKIPOV-beleid naar concrete stappen op de werkvloer. Versie 1.0, 11-09-2013 Inhoudsopgave 1. Meldcode bij signalen van

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Datum vaststelling : 12-11-2007 Eigenaar : Beleidsmedewerker Vastgesteld door : MT Datum aanpassingen aan : 20-01-2015 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Doel meldcode Begeleiders een stappenplan

Nadere informatie

Campus H. Serruys Oostende AGRESSIECOACHING

Campus H. Serruys Oostende AGRESSIECOACHING Campus H. Serruys Oostende AGRESSIECOACHING 1 fusieziekenhuis 3 campussen - Campus Brugge Campus H. Serruys (3664) Oostende (956) - Agressiemeldingen tussen andere meldingen (diefstal, bijnaaccident.)

Nadere informatie

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl Protocol voor opvang bij ernstige incidenten Sint Clemensschool School Sint Clemensschool Bevoegd gezag Stichting Catent Bestuursnummer

Nadere informatie

PROCEDURE M.B.T. HET HANDELEN TEGEN AGRESSIE EN GEWELD. 1. Inleiding Deze procedure is een onderdeel van het ARBO-beleid van het Esdal College.

PROCEDURE M.B.T. HET HANDELEN TEGEN AGRESSIE EN GEWELD. 1. Inleiding Deze procedure is een onderdeel van het ARBO-beleid van het Esdal College. PROCEDURE M.B.T. HET HANDELEN TEGEN AGRESSIE EN GEWELD 1. Inleiding Deze procedure is een onderdeel van het ARBO-beleid van het Esdal College. Het Esdal College is een veilige school. Dit betekent dat

Nadere informatie

In dit overzicht vindt u voorbeelden van hoe u Veiligezorg kunt verankeren. Op centraal of decentraal niveau. Of op beide niveaus.

In dit overzicht vindt u voorbeelden van hoe u Veiligezorg kunt verankeren. Op centraal of decentraal niveau. Of op beide niveaus. Voorbeelden van verankering van Veiligezorg In dit overzicht vindt u voorbeelden van hoe u Veiligezorg kunt verankeren. Op centraal of decentraal niveau. Of op beide niveaus. Enquête over veiligheid en

Nadere informatie

Sociale veiligheid binnen het onderwijs

Sociale veiligheid binnen het onderwijs Sociale veiligheid binnen het onderwijs Door een brede benadering is een systematische totaalaanpak van de veiligheidsproblematiek in en rond scholen mogelijk. Die focust niet alleen op de school, maar

Nadere informatie

Vragenlijst: Omgaan met agressie en geweld in het werk

Vragenlijst: Omgaan met agressie en geweld in het werk Vragenlijst: mgaan met agressie en geweld in het werk Als. willen wij graag meer inzicht krijgen in de mate waarin onze medewerkers met agressie en geweld in aanraking komen en de manier waarop hiermee

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen 1. Om welke reden(en) volg je deze workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen in je werk? 4. Waarin blink jij jjmet betrekking

Nadere informatie

Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling.

Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling. Beleid en implementatie aanpak ouderenmishandeling. 1. Sociaal beleid in breder verband Ontwikkelen beleid: een complex proces Het ontwikkelen en implementeren van beleid voor preventie en aanpak van grensoverschrijdend

Nadere informatie

Aandachtsfunctionaris Kindermishandeling

Aandachtsfunctionaris Kindermishandeling Aandachtsfunctionaris Kindermishandeling Kennisquiz: wat weet u al? U mag allemaal gaan staan Acht vragen Bij een fout antwoord mag u gaan zitten De winnaar ontvangt een grandioze prijs Vraag 1 De wet

Nadere informatie

Waar loopt de zorgaanbieder tegen aan?

Waar loopt de zorgaanbieder tegen aan? Waar loopt de zorgaanbieder tegen aan? Dilemma s rond het beroepsgeheim 28 februari 2013 Mw. Mr. Dr. Nicole de Bijl Stafjurist Laurentius Ziekenhuis Roermond Te bespreken 1. Juridische uitgangspunten beroepsgeheim

Nadere informatie

Sectorplan VVT, GHZ en GGZ

Sectorplan VVT, GHZ en GGZ Sectorplan VVT, GHZ en GGZ Mobiliteitstrajecten Van-Werk-Naar-Werk-Trajecten Juli 2014 PUBLIEKE ZAAK inleiding In dit document lichten sociale partners verenigd in het Samenwerkings - verband VVT-GHZ-GGZ

Nadere informatie

Actieplan implementatie meldcode

Actieplan implementatie meldcode Fase 1 Voorbereidingsfase Besluit door het hoogste orgaan om het Basismodel Meldcode te gaan invoeren Opzetten van een implementatiestructuur Opstellen implementatieplan Reserveren van budget Vrijmaken

Nadere informatie

Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA. Hollen. Stilstaan bij Werkdruk. dát maakt zorg beter.

Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA. Hollen. Stilstaan bij Werkdruk. dát maakt zorg beter. Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA Hollen Stilstaan bij Werkdruk dát maakt zorg beter Anita Hertogh Waarom is Zorg en Welzijn een van de prioritaire sectoren voor

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Programma Veilige Publieke Taak Directie Arbeidszaken Publieke Sector

Nadere informatie

Follow-up rapport van het inspectiebezoek aan Boerderij Ruimzicht te Oldelamer op 10 januari Amsterdam, mei 2013

Follow-up rapport van het inspectiebezoek aan Boerderij Ruimzicht te Oldelamer op 10 januari Amsterdam, mei 2013 Follow-up rapport van het inspectiebezoek aan Boerderij Ruimzicht te Oldelamer op 10 nuari 2013 Amsterdam, mei 2013 Inleiding Op 10 nuari 2013 heeft de Inspectie voor de Gezondheidszorg (hierna: de inspectie)

Nadere informatie

d. Noteer de 7 W s voor eventuele aangifte bij de politie. Zie bijlage 2.

d. Noteer de 7 W s voor eventuele aangifte bij de politie. Zie bijlage 2. Doel: Het creëren van een veilige werkomgeving. Onder agressie verstaan wij elke vorm van ongewenst gedrag zowel verbaal als ook fysiek. Zie bijlage 1. Handelwijze bij telefonisch ongewenst gedrag: 1.

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Agressie incident en dan. GGZ de Hoop

Agressie incident en dan. GGZ de Hoop Agressie incident en dan GGZ de Hoop Een Agressie incident en dan? Voorlichting, Collegiale Opvang, Rol LG/VC/BO/Specialist Workshop 33 Wim van Es Trainer, vertrouwenspersoon, aanbieder van klachtencommissies

Nadere informatie

Aan de slag met agressie 5x duidelijk

Aan de slag met agressie 5x duidelijk Hulpmiddelen Aan de slag met agressie 5x duidelijk Aan de slag met agressie In je dagelijkse werk kun je als (jeugd)zorgprofessional te maken hebben met agressief gedrag van cliënten, patiënten of anderen.

Nadere informatie

Samenvatting bijeenkomst Stip aan de Horizon 14 maart 2016

Samenvatting bijeenkomst Stip aan de Horizon 14 maart 2016 Samenvatting bijeenkomst Stip aan de Horizon 14 maart 2016 Op 14 maart jl. hebben ROB en Utrechtzorg, in het kader van de aftrap van de Week van Zorg en Welzijn, een thema bijeenkomst georganiseerd over

Nadere informatie

MELDCODE HUISELIJK GEWELD ZORGT IN ZORG BV

MELDCODE HUISELIJK GEWELD ZORGT IN ZORG BV MELDCODE HUISELIJK GEWELD ZORGT IN ZORG BV Het bevoegd gezag van Zorgt in Zorg B.V. legt de volgende afspraken vast rondom signalering en eventuele rapportage bij huiselijk geweld en ouderenmishandeling:

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Datum vrijdag 7 juli 2017 Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave Voorblad ------------------------------------------------------------------------------- 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Hollen & stilstaan bij werkdruk

Hollen & stilstaan bij werkdruk Hollen & stilstaan bij werkdruk dát maakt zorg beter De Inspectie SZW 1 inspecteerde van april 01 tot oktober 01 op het onderwerp psychosociale arbeidsbelasting (PSA) in zorginstellingen. PSA is in de

Nadere informatie

Agressiebeleid inclusief agressieprotocol vastgesteld MT: 24-07-2013 OR: 04-11-2013 def. vastgesteld MT 13-11-2013. 4,9 x 5,25 mm

Agressiebeleid inclusief agressieprotocol vastgesteld MT: 24-07-2013 OR: 04-11-2013 def. vastgesteld MT 13-11-2013. 4,9 x 5,25 mm Agressiebeleid inclusief agressieprotocol vastgesteld MT: 24-07-2013 OR: 04-11-2013 def. vastgesteld MT 13-11-2013 4,9 x 5,25 mm 1 Beleidsmatige aanpak agressie Op de werkvloer geconfronteerd worden met

Nadere informatie

Een winstgevende praktijk in 12 weken Week 2: Jouw doelgroep kiezen

Een winstgevende praktijk in 12 weken Week 2: Jouw doelgroep kiezen Jouw doelgroep kiezen voor je praktijk! Het kiezen van een doelgroep is cruciaal voor het succes van je praktijk. Vaak is jouw doelgroep een groep mensen waar jij affiniteit mee hebt. Het zijn mensen met

Nadere informatie

DRAAIBOEK BIJSCHOLING SIGNALEREN = IETS DOEN MET WAT JE OPVALT

DRAAIBOEK BIJSCHOLING SIGNALEREN = IETS DOEN MET WAT JE OPVALT DRAAIBOEK BIJSCHOLING SIGNALEREN = IETS DOEN MET WAT JE OPVALT Met dit draaiboek (en de daarbij behorende bijlagen) kunt u een bij- of nascholingsbijeenkomst organiseren over signaleren. Deze bij- of nascholing

Nadere informatie

REACTIEPLAN LOKAAL NIVEAU. groen geel rood zwart Inschatten mate van ernst bij vermoeden, onthulling of vaststelling

REACTIEPLAN LOKAAL NIVEAU. groen geel rood zwart Inschatten mate van ernst bij vermoeden, onthulling of vaststelling WAT? Dit plan beschrijft de stappen die een lokale groep kan zetten bij een vermoeden, onthulling of vaststelling van seksueel (grensoverschrijdend) gedrag of seksueel misbruik t.a.v. de leden. Het is

Nadere informatie

Meldcode Huiselijk geweld en ouderenmishandeling

Meldcode Huiselijk geweld en ouderenmishandeling Het bevoegd gezag van TZM legt de volgende afspraken vast rondom signalering en eventuele rapportage bij huiselijk geweld en ouderenmishandeling: Overwegende - Dat TZM verantwoordelijk is voor een goede

Nadere informatie

Protocol Omgaan met agressie. Stichting Woningbouw Slochteren

Protocol Omgaan met agressie. Stichting Woningbouw Slochteren Protocol Omgaan met agressie Stichting Woningbouw Slochteren September 2010 1. Inleiding Voor je ligt het protocol omgaan met agressie van de Stichting Woningbouw Slochteren. Dit protocol is een verlengde

Nadere informatie

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk?

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Hulp, informatie en advies voor iedereen die het nodig heeft Bij NIM Maatschappelijk Werk kan iedereen die het nodig heeft (in Nijmegen en de regio) aankloppen voor gratis

Nadere informatie

Agressie protocol. Wst Buitenlust

Agressie protocol. Wst Buitenlust Agressie protocol Wst Buitenlust INHOUDSOPGAVE 1. Omgaan met agressief gedrag p.3 1.2 Procedures bij agressie p. 4 1.3 Extreme incidenten p. 7 2 Opvang en nazorg p. 8 2.1 Opvangmodel in drie stappen p.

Nadere informatie

Wat te doen bij Calamiteiten Patiëntenzorg? Acuut Melden Informeren Analyseren en afhandelen

Wat te doen bij Calamiteiten Patiëntenzorg? Acuut Melden Informeren Analyseren en afhandelen Wat te doen bij Calamiteiten Patiëntenzorg? Acuut Melden Informeren Analyseren en afhandelen Definitie calamiteit Een niet-beoogde of onverwachte gebeurtenis, die betrekking heeft op de kwaliteit van de

Nadere informatie

Angelien Bouvrie en Dominique Vranken Veilig Thuis Zuid Limburg

Angelien Bouvrie en Dominique Vranken Veilig Thuis Zuid Limburg Angelien Bouvrie en Dominique Vranken Veilig Thuis Zuid Limburg Regiovisie Veilig Thuis Uitgangspunten Zuid-Limburg Sluitende aanpak voor geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA) in Zuid-Limburg. Samenwerking

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE: 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5

INHOUDSOPGAVE: 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5 Agressieprotocol Omnia Wonen INHOUDSOPGAVE: Hfd.stuk Paginanr. 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5 2 1. VOORWOORD Van tijd tot tijd is

Nadere informatie