Aardrijkskunde 12 e klas HAVO Studiewijzer Middellandse Zeegebied en Indonesië

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aardrijkskunde 12 e klas HAVO Studiewijzer Middellandse Zeegebied en Indonesië"

Transcriptie

1 Aardrijkskunde 12 e klas HAVO Studiewijzer Middellandse Zeegebied en Indonesië Een slecht gevuld waterreservoir bij Huesca, in het Zuiden van Spanje. De oude kerk staat normaal onderwater. Volkskrant juli Bewaar dit boekje goed met de bijbehorende aantekeningen. Docent: Arnoud Boerma Schooljaar: 2014/2015 1

2 Studiewijzer/Planning aardrijkskunde Klas: 12havo Datum: september 2014 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Zorg voor een groot schrift (A4-formaat) waarin je duidelijke aantekeningen kunt maken en schema s kunt tekenen. Bewaar je aantekeningen goed. Deze heb je de komende jaren in de lessen en voor het Centraal Examen ook weer nodig. Maak altijd de opgaven met de atlas deze zijn van wezenlijk belang voor het oefenen van de (geografische) vaardigheden. Leer de begrippen goed. De begrippen zijn de basis voor het verkrijgen van inzicht in de geografische vraagstukken. Dus leer niet alleen de betekenis van de begrippen, maar ook de context waarin de begrippen worden gebruikt. Datum Lesinhoud Jaaragenda t/m 16 nov Toetsweek 1 klas 9 t/m 12 Eindeblok t/m 23 nov Hoofdstuk 3 natuurlijke processen en Vr: inhaalmiddag vanaf 14.15u landschappen in het Middellandse- Zeegebied hfd 3 1&2 een introductie WB: 6 t/m 12 Uitleg over stuwdammen Atlasopdracht ter introductie van 2: Klimaat en water in het Middellandse- Zeegebied t/m 31 nov Hfd 3 3&4 Ma: cijfers ingevoerd WB:13 t/m 22 + WB 23 t/m 32 Di: Rap.verg. uit na 4 e u (11a niet) Bespreken toets Do:Rap.verg. uit na 4 e u (11a niet Dia s van Spanje Irrigatie 49 1 t/m 7 dec Meenemen leerkatern Indonesië en het werkboek WB: 5 t/m 13 (opdr. 6b niet) maken en de topografie leren Lezen 1, extra uitleg over de natte en droge moesson Begrippen leren Examenbundel mee 50 8 t/m 14 dec Economische en sociale geografie van Indonesië. Introductie 2, WB: 14 t/m 20 Werken aan 2&3 3 Landbouw in Indonesië 2 Ma: 1 e advent Di: rapporten uit Ma: 2 e advent Wo: vakouderavond 7 t/m 12

3 WB: 20 t/m 36 (21 niet) t/m 21 dec Sociale-culture geografie van Indonesië. Introductie 4, WB: 37 t/m 43 (niet 41) dec t/m Kerstvakantie 1 4 jan 2 5 t/m 11 jan Politieke- en ontwikkelings- geografie van Indonesië. Introductie 5 & 6, WB: 44 t/m 48 & 50 t/m 58 Examentrainer Examenbundel en samengevat meenemen Do: inhaalmiddag vanaf 14.15u Vr: kerstspel + afsluiting Ma: leerlingen vrij Wo/Do/Vr: MEP (enkele 10 e ll) 3 12 t/m 18 jan Herhaling en oefening. Meenemen samengevat, examenbundel, leerkatern Indonesië. Toetsinhoud Vr: Toetsweek 2 12H/12V Leerkatern Aarde Hfd 2: helemaal Hfd 3: 1 t/m 4 Leerkatern Indonesië Hfd. 1: helemaal Hfd. 2: 1 Lesaantekeningen en studiewijzer Samengevat; de volgende onderdelen Wereld Indonesië 4 19 t/m 25 jan Toetsweek 12 e kl &luistertoetsen Za: opendag Vr: inhaalmiddag vanaf 14.15u 5 26 jan t/m 1 feb 6 2 t/m 8 feb 7 9 t/m 15 feb Mondelingen frans en Nederlands 12H/V, examenklassen gewoon les 8 16 t/m 22 feb Do/Vr: begin krokusvakantie 9 23 feb t/m 1 mrt 10 Krokusvakantie 2 t/m 8 mrt Mondelingen 12H/V; Eng/Duits/(Ned), examenklassen gewoon les 11 9 t/m 15 mrt Ma/Di: Mondelingen 12H/V; Eng/Duits/(Ned), examenklassen gewoon les 3

4 Lesbrief Atlasopdracht ter introductie van 2: Klimaat en water in het Middellandse-Zeegebied Deze atlasopdrachten kunnen gemaakt worden ter introductie van 2. Met behulp van de atlas kan een geografisch beeld worden gevormd van het gebied of meer in overeenstemming worden gebracht met de werkelijkheid. De vragen niet die niet kunnen worden beantwoord, kunnen na het bestuderen van 2 wel gemaakt worden. Klimaatskenmerken van het Middellandse Zeegebied. a) Zoek in de atlas de klimaatsgrafiek van Athene. b) In welke maanden is de neerslag het grootst? c) In welke maanden zal de verdamping de neerslag overtreffen? d) Doe een uitspraak over het regiem van de rivieren die hun stroomgebied hebben in het mediterrane klimaat? In Spanje heb je de rivier de Ebro. Spanje heeft een mediterraan klimaat vergelijkbaar met Griekenland. e) Welke maatregelen hebben de Spanjaarden genomen in de rivier de Ebro om ook in de zomermaanden beschikking te hebben over voldoende water? f) De omschreven maatregelen bij deelvraag e) hebben invloed op de Ebro-delta. Leg uit welke gevolgen dit heeft. g) Het water van de Ebro wordt gebruikt in de landbouw. Hoe noemen we deze vorm van landbouw? Geef het begrip. h) Waar in het stroomgebied van de Ebro vind je deze vorm van landbouw? Deze vorm van landbouw zorgt in het stroomgebied van de Erbo tot verzilting. i) Wat is verzilting? j) Leg uit hoe verzilting ontstaat? Het gebied ten Noorden van de Middellandse Zee is zeer gevoelig voor bodemerosie door water. k) Wat is bodemerosie? l) Met welke kaart op mondiale niveau kan je aantonen dat het gebied ten Noorden van de Middellandse Zee is zeer gevoelig voor bodemerosie door water. m) Het neerslag die valt in Spanje heeft een hoge intensiteit. Leg uit waarom een hoge intensiteit van de neerslag bodemerosie door water bevorderd. n) Welke andere natuurlijke factoren spelen ook een rol bij het ontstaan van natuurlijke bodemerosie door water in Spanje? De droogte-index van Marokko o) Zoek een kaart over de droogte-index van Marokko op nationale schaal. p) Wat betekent droogte-index? Bij Fes is de droogte-index 1. In de rest van Marokko is de droogte-index hoger. q) De droogte-index bij Fes kan je verklaren. Geef één of meerdere verklaringen. 4

5 Lesbrief Krantenopdracht bij 2: Klimaat en water in het Middellandse-Zeegebied Voor eeuwig verdwijnen de bossen Volkskrant, 23 oktober 2009 Waar zwoele coniferen geurden, staan nu kale boomstompjes. Griekenland worstelt met de erfenis van de bosbranden. Kijk, hier hebben we een nieuw bos geplant. Dimitris Stergiou, burgemeester van het door bosbranden geteisterde Penteli, vlak boven Athene, is met zijn Harley Davidson naar een heuveltop gereden en wijst trots om zich heen. Liefst 200 duizend bomen, allemaal met de hand geplant. Maar er is alleen een leeg landschap te zien. Zwartgeblakerde takken steken uit boven onbeduidend kruipgewas. Waar is dat bos, waarover hij zo trots praat? Kijk dan, hier, wijst Stergiou (60) naar zijn voeten. Daar prijkt een felgroen plantje, dat bijna tot aan zijn knieën komt. Plots wordt het plaatje duidelijk: het kruipgewas, ogenschijnlijk niet meer dan gras en onkruid, bestaat eigenlijk uit duizenden piepjonge dennenboompjes. Waar volwassen dennenbomen stonden, kan een bos dankzij de zaden in de dennenappels zelf herstellen. Maar dan moeten op alle hellingen wel boomstammen worden gekapt en op rijen worden gelegd die parallel lopen aan de hoogtelijnen. Vragen bij het artikel a) In het Middellandse-Zeegebied komen van nature bosbranden voor. Geef een verklaring voor dit natuurverschijnsel? b) De laatste jaren is door menselijke invloed de bosbranden in omvang toegenomen. Wat zijn de factoren die er voor zorgen dat de bosbranden in omvang toenemen. c) Lees de laatste alinea nog eens. Waarom worden deze maatregelen genomen voor het herstel van het bos. 5

6 Lesbrief Examenopgave bij 1 t/m 4 Middellandse-Zeegebied 6

7 7

8 Introductie fysisch geografie van Indonesië Fysische geografie Klas: 12 havo Globale lesopbouw 1) Inleiding Indonesië eilanden. Wat zijn de grootste eilanden? Java, Sumatra, Papoea, Sulawesi, Kalimantan. Eilandkarakter (archipel (eilandenrijk/eilandengroep) - Zeevaart heeft contacten met andere gebieden bevorderd zee als binden factor, gevolgen veel handel en via zee ook beïnvloeden van culturen. Maleis is langs de kusten Lingua Franca als voertaal. - Zee ook barrière in contacten tussen Indonesische eilanden, de zee als scheidende factor. Gevolg is dat eilanden deels hun eigen karakter hebben behouden (zie kaart in Beeld) en is ook belemmering van voor nationale eenheid en stimulans voor afscheidingsbewegingen, zoals Aceh en Papoea. - Naast cultuur factoren zijn ook politieke/economische factoren van invloed op afscheidingsbewegingen. De winsten van de natuurlijke hulpbronnen verdwijnen in de zakken van de Javanen. Er komt weinig te recht bij de lokale bevolking, ook als je kijkt naar de werk. Er is nog een factor transmigratie (dit komt later) - Ook een barrière in de contacten is het ondoordringbare regenwouden of tropische regenwoud, gebergte. Dit van de fysische kenmerken naast het eilandkarakter. - Ligging in de wereld Bevolkingsdichtheid van Indonesië - Grote verschillen. Veel in Java, zowel in stad als platteland (500 inw./km2). - Buitengewesten kan het 1inw./km2 zijn, door reliëf, lage bodemvruchtbaarheid, waterhuishouding. Klimaat van Indonesië - Af-klimaat (tropische regenwoudklimaat) & Aw-klimaat (moessonklimaat) - Neerslag in heftige regenbijen zorgt voor overstromingen verstekt door verstedelijking en ontbossing. Bandjir - Lahar modderstroom - Sterke chemische verwering geef hiervoor een verklaring Delfstoffen in Indonesië - Door vulkanisme grote rijkdom aan ertsen, zoals tin, nikkel, goud en koper. - Continentaal plaat rijk aan fossiele brandstoffen als aardolie, aardgas en steenkool. Ophoping van resten planten/plakton in ondiepe zee, door water afgesloten van zuurstof, daardoor geen afbraak. Bedekking door sediment in dalend gebied, hierdoor toename van druk en temperatuur. Door de hogere druk en temperatuur ontstaat uit planten steenkool en uit plankton olie. En bij beide aardgas. Rol van de OPEC in de wereld. - Bauxit 8

9 Introductie sociale & economische geografie van Indonesië Wat is de hoofdvraag van dit boek? Wat is de definitie van een ontwikkelingsland? Wat zijn goede indicatoren waarmee bepaald kan waar een land zich bevind op de schaal van een ontwikkelingslandland tot ontwikkeld geïndustrialiseerd land? Inventariseren en laten opzoeken in de atlas Het gemiddelde nationaal inkomen per hoofd van de bevolking (BNP) Het is een officieel getal informele dienstensector en zelfvoorziening (tuinen in Indonesië) niet opgenomen. Bedragen in Euro/dollar rekening houden met wisselkoersen en dus zal ook in het ene land meer met een dollar gekocht kunnen worden dan in het andere land. De koopkracht van de bevolking Verschil uitleggen tussen de bovenstaande begrippen Het percentage van de bevolking onder de absolute armoedegrens Human developmet index Analfabetisme (waar in de atlas twee plaatsen statistiek en kaart) Zuigelingensterfte (goede indicator als je er maar één mag gebruiken omdat het iets zegt over welvaart, scholing en gezondheidszorg Taal en godsdienst zijn geen goede indicatoren omdat zij geen vergelijking mogelijk maken tussen landen. Aandeel van de beroepsbevolking werkzaam in de landbouw uitleg van de diagram in de atlas, kaart en statistiek Waarom moeten meerdere indicatoren gebruikt worden? Een indicator moet een vergelijking mogelijk maken. 1 indicator kan problemen opleveren door ze niet betrouwbaar zijn of door toevallige afwijkingen waardoor het beeld wordt betekend. Indicatoren op hogere schaal verhullen verschillen op lagere schaal. (Bron: Samengevat blz. 6 en 7) 9

10 Lesbrief Enkele reproductie (kennisvragen) over 2 1. Wat is de lingua franca van Indonesië? 2. Wat is de lingua franca van de wereld? En geef hiervoor een historie en een economische verklaring? 3. Leg uit wat het begrip ethische politiek betekend. 4. Welke gevolgen de ethische politiek op de demografische ontwikkeling van Indonesië? Lees het artikel 5. In het artikel komt het begrip corruptie voor. Welke cultuurelement in Indonesië zorgt ervoor dat corruptie goed gedijd. 6. Welke kaarten in de atlas gaan over corruptie en betrouwbaarheid van de overheid. Hoe scoort Indonesië op de verschillende punten? 7. Extra opgaven: Examenbundel vraag 1 blz. 191 en kijk dan ook eens naar de exameneisen op blz. 30 examenbundel Bekijk de kaart Aarde Natuurkundig. Indonesië is een archipel. Noem enkele andere archipels? Geef een fysisch-geografische verklaring voor het ontstaan van een archipel. 10

11 Dia 1 Indonesische landbouw Leerkatern Indonesie hoofdstuk 1 3 Dia 2 Presentatie van Arnoud Samengesteld uit diverse bronnen Java en Indonesië 206 milj inwoners 2/3 op Java 7% van het landoppervlakte Dia 3 Bevolkingsgroei, geboorten- en sterftecijfers van Jawa milj. inw. Dichtstbevolkte eiland ter wereld Dia 4 GB51 Dia 5 Bos met hier en daar ladang Naar welke vorm van landbouw verwijst de legenda? Waar door worden de landbouwers door gekenmerkt bij het produceren van voedsel? Sedentaire landbouw op onbevloeide akkers Wat betekend sedentaire landbouw? Rijstbouw op bevloeide akker Wat is een andere term voor bevloeide akkers Ondernemingslandbouw Wat is een ander woord voor ondernemingslandbouw? Wat zijn kenmerken van ondernemingslandbouw? 11

12 Dia 6 Traditionele zwerflandbouw/shifting cultivation/ladang Waar door worden de landbouwers door gekenmerkt bij het produceren van voedsel? Traditionele permanente landbouw Natte rijstbouw op bevloeide akkers Droge rijstbouw Plantagelandbouw Wat zijn kenmerken van ondernemingslandbouw? Welke gewassen vroeger en welke gewassen nu? Small-holders Dia 7 Dia 9 Natte rijstverbouw op de sawa Kleine bedrijfjes Veel landloze boeren Recht op het helpen bij de oogst tegen een zevende van de oogst Gedeelde armoede (shared poverty) Veranderingen op de sawah vanaf 1967, Groene revolutie Technische vernieuwingen ontstaan van nieuwe hoogproductieve soorten: High Yielding Varieties; snelle groei; hoge productie bij optimale omstandigheden (kunstmest, irrigatie, goede bodem); Groene revolutie vooral boeren met land en kapitaal profiteren van deze ontwikkelingen. Dia 10 Dia 11 De problemen als gevolg van de Groene revolutie in de jaren 70 Verliezer: landloze boeren; weinig kennis, kapitaal, weinig toegang tot hulpbronnen sociaal economische problemen Kleine boeren willen wel toepassen, maar ze konden het niet; milieuvervuiling De problemen op de Sawah als gevolg van de Groene revolutie Verdwijnen van de sociale structuren o.a. samen oogsten; oogsten kost minder tijd omdat het gewas tegelijk rijp is; oogst door losse arbeidskrachten; landloze boeren; Meer ziektes in de gewassen door monocultuur Verschraling van genetische variatie Dia 12 Groene Revolutie Voorbeeld van fragmentarische modernisering Deagrarisatie Boeren zoeken nieuwe toekomst en trekken naar de stad (urbanisatie) 12

13 Bron: Examen ak 2009 tijdvak 2 13

14 Antwoord Examen ak 2009 tijdvak 2 Dit begrip moet je kennen voor toets en CE Waarde toevoegen aan grondstoffen voor de export = exportvalorisatie 14

15 Schema Globaliseringproces op mondiale schaal Wat zijn de kenmerkende begrippen die iets zeggen over het wereldbeeld. Centrum gebieden van de wereld Semi-perifere gebieden van de wereld Tijdvakken heden Handelskolonialisme Exploitatiekolonialisme Overzichtelijke wereld Industriële revolutie Oost-west-tegenstelling Internationale Noord-Zuid-tegenstelling taakverdeling Spanje, Portugal, Nederland Groot-Brittannië West-Europa Noord-Amerika West-Europa Noord-Amerika Japan NIC s Onoverzichtelijke wereld Global Shift West-Europa Noord-Amerika Deels Azië Delen Azie Delen Latijns Amerika Periferie gebieden van de wereld Globaliseringproces in de regio Zuidoost Azië. Indonesië Singapore Maleisië Vietnam Filippijnen Afrika Zuid-Amerika Delen Azië Centrale plaats voor de VOC De koloniën Derde wereld Afrika Landen in Latijns Amerikaan Plantages, leverancier grondstoffen 1900 ethische politiek 1949 onafhankelijk soevereine staat. Richten op importvervangende industralisatie NIC Industriële samenleving 1997 Azië crisis en als gevolg exportgeoriënteerde industrialisatie Centrum land, met hoogwaardige productie Jonge NIC MOL Jonge NIC 15

16 Schema Globaliseringproces op mondiale schaal Wat zijn de kenmerkende begrippen die iets zeggen over het wereldbeeld. Centrum gebieden van de wereld Tijdvakken heden Kolonialenperiode Overzichtelijke wereld Onoverzichtelijke wereld exploitatiekolonialisme Semi-perifere gebieden van de wereld Periferie gebieden van de wereld Globaliseringproces in de regio Zuidoost Azië. Indonesië Nederlands-Indie kolonie van Nederland Indonesië zelfstandige staat (dekolonisatie) 16

17 17

18 Wat is de hoofdvraag van dit boek? Blz.10. Waarom is Indonesië, ondanks de natuurlijke rijkdommen, toch een ontwikkelingsland? En heeft de globalisering gunstig uitgewerkt op de ontwikkeling van Indonesië? Wat is de definitie van een ontwikkelingsland? In de klas inventariseren wat men al weet? Inventariseren op het boord Landen met een zwakke economische structuur en ernstige armoede onder brede lagen van de snelgroeiende bevolking. Landen die gekenmerkt worden door fragmentarische modernisering als gevolg van duurzame maatschappelijke hindernissen van externe en interne aard. (blz. 50 leerkatern Wereld) Wat zijn goede indicatoren waarmee bepaald kan waar een land zich bevind op de schaal van een ontwikkelingslandland tot ontwikkeld geïndustrialiseerd land? Examenbundel blz. 20 en leerkatern Wereld Inventariseren en laten opzoeken in de atlas Het gemiddelde nationaal inkomen per hoofd van de bevolking (BNP) Het is een officieel getal informele dienstensector en zelfvoorziening (tuinen in Indonesië) niet opgenomen.bedragen in Euro/dollar rekening houden met wissel koersen en dus zal ook in het ene land meer met een dollar gekocht kunnen worden dan in het andere land. De koopkracht van de bevolking Verschil uitleggen tussen de bovenstaande begrippen Het percentage van de bevolking onder de absolute armoedegrens Human developmet index Analfabetisme (waar in de atlas twee plaatsen statistiek en kaart) Zuigelingensterfte (goede indicator als je er maar één mag gebruiken omdat het iets zegt over welvaart,scholing en gezondheidszorg Taal en godsdienst zijn geen goede indicatoren omdat zij geen vergelijking mogelijk maken tussen landen. Aandeel van de beroepsbevolking werkzaam in de landbouw uitleg van de diagram in de atlas, kaart en statistiek Waarom moeten meerdere indicatoren gebruikt worden? Een indicator moet een vergelijking mogelijk maken. 1 indicator kan problemen opleveren door ze niet betrouwbaar zijn of door toevallige afwijkingen waardoor het beeld wordt betekend. Indicatoren op hogere schaal verhullen verschillen op lagere schaal. (samengevat blz. 6 en 7) 18

Studiewijzer Aardrijkskunde 12 e klas VWO

Studiewijzer Aardrijkskunde 12 e klas VWO Studiewijzer Aardrijkskunde 12 e klas VWO Klas: 12vwo Datum: november 2014 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Zorg voor een groot schrift (A4-formaat) waarin je duidelijke

Nadere informatie

Aardrijkskunde 12 e klas HAVO Studiewijzer Middelandse-Zeegebeid en Indonesië

Aardrijkskunde 12 e klas HAVO Studiewijzer Middelandse-Zeegebeid en Indonesië Aardrijkskunde 12 e klas HAVO Studiewijzer Middelandse-Zeegebeid en Indonesië Een slecht gevuld waterreservoir bij Huesca, in het Zuiden van Spanje. De oude kerk staat normaal onderwater. Volkskrant juli

Nadere informatie

Studiewijzer Middellandse zeegebied_t5 Aardrijkskunde 11 e klas VWO

Studiewijzer Middellandse zeegebied_t5 Aardrijkskunde 11 e klas VWO Studiewijzer Middellandse zeegebied_t5 Aardrijkskunde 11 e klas VWO Een slecht gevuld waterreservoir bij Huesca, in het Zuiden van Spanje. De oude kerk staat normaal onderwater. Volkskrant juli 2006. Bewaar

Nadere informatie

Studiewijzer aardrijkskunde12vwo Klimaat (PTA T4) Klas: 12 VWO Blok: 2 Datum: november 2016

Studiewijzer aardrijkskunde12vwo Klimaat (PTA T4) Klas: 12 VWO Blok: 2 Datum: november 2016 Studiewijzer aardrijkskunde12vwo Klimaat (PTA T4) Klas: 12 VWO Blok: 2 Datum: november 2016 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Zorg voor een groot schrift (A4-formaat)

Nadere informatie

Studiewijzer aardrijkskunde12 Havo Indonesië (PTA T5) Klas: 12 havo Blok: 2 Datum: november 2016

Studiewijzer aardrijkskunde12 Havo Indonesië (PTA T5) Klas: 12 havo Blok: 2 Datum: november 2016 Studiewijzer aardrijkskunde12 Havo Indonesië (PTA T5) Klas: 12 havo Blok: 2 Datum: november 2016 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Zorg voor een groot schrift (A4-formaat)

Nadere informatie

GEBIEDEN. 5 havo 3 Indonesië 1-7

GEBIEDEN. 5 havo 3 Indonesië 1-7 GEBIEDEN 5 havo 3 Indonesië 1-7 Intro: waarom een hoofdstuk over Indonesië? Regionale toepassing van de algemene hoofdstukken Indonesië is, evenals de rest van Zuidoost-Azië, erg in beweging Gebiedskenmerken

Nadere informatie

Studiewijzer Zuidoost-Azië

Studiewijzer Zuidoost-Azië Klas: 11vwo Vak: aardrijkskunde Docent: Arnoud Boerma Studiewijzer Zuidoost-Azië datum 12 16 t/m 22 mrt 13 23 t/m 29 mrt 14 30 mrt- 5 april 15 6-12 april 16 13-19 april 17 20-26 april http://nos.nl/artikel/624590-urk-legthet-af-tegen-vietnam.html

Nadere informatie

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen INDONESIË Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 27 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 27 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 1 donderdag 27 mei 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Examen HAVO. Centraal Examen Havo Aardrijdskunde 2014 tijdvak 1 Opgaven www.uitwerkingensite.nl. aardrijkskunde

Examen HAVO. Centraal Examen Havo Aardrijdskunde 2014 tijdvak 1 Opgaven www.uitwerkingensite.nl. aardrijkskunde Centraal Examen Havo Aardrijdskunde 2014 tijdvak 1 Opgaven www.uitwerkingensite.nl Examen HAVO 2014 tijdvak 1 vrijdag 16 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 29 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 29 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2012 tijdvak 1 dinsdag 29 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 33 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 61 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo I

Eindexamen aardrijkskunde vwo I Zuidoost-Azië Opgave 5 Cassaveteelt in Thailand en Vietnam Bestudeer de bronnen 1 en 2 die bij deze opgave horen. Gebruik bron 1. 3p 19 Beredeneer in drie stappen hoe de teelt van cassave snel tot landdegradatie

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 maandag 15 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 maandag 15 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen HAVO 2017 tijdvak 1 maandag 15 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA 0 Lesschema 1 WAT IS PLANTAGELANDBOUW? 1.1 Bestudeer de afbeeldingen en satellietbeelden van plantages 1.2 Input, proces en output 2 WAAR DOET MEN AAN PLANTAGELANDBOUW?

Nadere informatie

Studiewijzer aardrijkskunde 11 e klas Havo. Globalisering_T3

Studiewijzer aardrijkskunde 11 e klas Havo. Globalisering_T3 Studiewijzer aardrijkskunde 11 e klas Havo Globalisering_T3 Bewaar dit boekje goed met de bijbehorende aantekeningen. Dit onderdeel komt terug op het Centraal Schriftelijk Examen van 2016. Docent: Arnoud

Nadere informatie

INDONESIË. Natuurlijke en landschappelijke kenmerken

INDONESIË. Natuurlijke en landschappelijke kenmerken INDONESIË Natuurlijke en landschappelijke kenmerken Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 13 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 13 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen HAVO 2016 tijdvak 1 vrijdag 13 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Werkwijzer Duits. Studie- en werkwijzer worden uitgedeeld en besproken. Toelichting op toetsen wordt op papier uitgereikt

Werkwijzer Duits. Studie- en werkwijzer worden uitgedeeld en besproken. Toelichting op toetsen wordt op papier uitgereikt Duits 10 mavo Datum: 21 september 2015 Werkwijzer Duits Als een les uitvalt dan kun je (soms gedeeltelijk) zelfstandig door werken. Ook wordt het huiswerk in magister gezet. Magister is altijd up to date,

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 21 juni uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 21 juni uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen VWO 2017 tijdvak 2 woensdag 21 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Wereld Opgave 1 De millenniumdoelen 1 maximumscore 1 Een juist argument is: Het percentage inwoners dat minder dan $ 1,25 per dag te besteden heeft geeft aan welk deel van de bevolking in extreme armoede

Nadere informatie

Studiewijzer aardrijkskunde 11 e klas Havo. Globalisering_T3

Studiewijzer aardrijkskunde 11 e klas Havo. Globalisering_T3 Studiewijzer aardrijkskunde 11 e klas Havo Globalisering_T3 Bewaar dit boekje goed met de bijbehorende aantekeningen. Dit onderdeel komt terug op het Centraal Schriftelijk Examen van 2015. Docent: Arnoud

Nadere informatie

Studiewijzer Aardrijkskunde 11vwo_T6 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Datum Lesinhoud Jaaragenda Krokusvakantie

Studiewijzer Aardrijkskunde 11vwo_T6 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Datum Lesinhoud Jaaragenda Krokusvakantie Studiewijzer Aardrijkskunde 11vwo_T6 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Datum Lesinhoud Jaaragenda Krokusvakantie 9 27 feb t/m56 mrt 10 6 t/m 12 mrt Politieke ontwikkelingen

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

aardrijkskunde vwo 2015-I

aardrijkskunde vwo 2015-I Zuidoost-Azië Opgave 5 Het Toba Bestudeer de bronnen 1 en 2 die bij deze opgave horen. Gebruik de bronnen 1 en 2. 2p 18 Beschrijf met behulp van deze bronnen de wijze waarop de caldera is ontstaan waarin

Nadere informatie

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Examen HAVO 2015 tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Examen HAVO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Boek Wereld meenemen Ma: Toets bespreken Vr: 2 Introductie globalisering HW: 2 lezen (behalve theorie van Ullman) Maken t/m 11

Boek Wereld meenemen Ma: Toets bespreken Vr: 2 Introductie globalisering HW: 2 lezen (behalve theorie van Ullman) Maken t/m 11 Studiewijzer aardrijkskunde 11 e klas Havo Globalisering_T2 Bewaar dit boekje goed met de bijbehorende aantekeningen. Dit onderdeel komt terug op het Centraal Examen van 2018. Klas: 11 Havo Datum: november

Nadere informatie

Nigeria. 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria

Nigeria. 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria Nigeria 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria Marèl Smit & Anne Jekel H3T3 1.Bevolking en welvaart in Nigeria Nigeria

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 21 juni uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 21 juni uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen HAVO 2017 tijdvak 2 woensdag 21 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Aardrijkskunde in de Tweede Fase 2011

Aardrijkskunde in de Tweede Fase 2011 Aardrijkskunde in de Tweede Fase 2011 Aardrijkskunde is in drie kenmerkende profieldelen een keuzevak. - in het profiel Cultuur en Maatschappij moet er een keuze gemaakt worden uit Aardrijkskunde en Economie

Nadere informatie

Het Middellandse-Zeegebied in beeld en kaart. www.joop.vdschee.nl/mid.zee Joop van der Schee Onderwijscentrum 2008 Vrije Universiteit Amsterdam 1

Het Middellandse-Zeegebied in beeld en kaart. www.joop.vdschee.nl/mid.zee Joop van der Schee Onderwijscentrum 2008 Vrije Universiteit Amsterdam 1 Het Middellandse-Zeegebied in beeld en kaart www.joop.vdschee.nl/mid.zee Joop van der Schee Onderwijscentrum 2008 Vrije Universiteit Amsterdam 1 Opbouw workshop Het Middellandse-Zeegebied 1. Wat weten

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen HAVO 2015 tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Meenemen: Ilse+bundel Schrijfvaardigheid+ Noch Einmal + Snelhechter voor losse bladen+ Grammaticaschrift+ werkschrift

Meenemen: Ilse+bundel Schrijfvaardigheid+ Noch Einmal + Snelhechter voor losse bladen+ Grammaticaschrift+ werkschrift Studiewijzer/werkplanner 2 Duits mavo 10 2016 2017 Deze studiewijzer/werkplanner biedt een houvast, meer niet. Het is mogelijk, dat het huiswerk en de inhoud van een les afwijken van wat hieronder te lezen

Nadere informatie

aardrijkskunde havo 2017-I

aardrijkskunde havo 2017-I Wereld Opgave 1 Wereldkoffiemarkt 1 maximumscore 1 Uit het antwoord moet blijken dat de teelt/productie van koffiebonen plaatsvindt in (semi)perifere landen en de verwerking / consumptie vooral plaatsvindt

Nadere informatie

Diversiteit hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Diversiteit hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 16 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52440 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen HAVO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 33 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Studiewijzer havo aardrijkskunde Mexico en de Verenigde Staten (T2) Klas: 11 havo Datum: september 2014

Studiewijzer havo aardrijkskunde Mexico en de Verenigde Staten (T2) Klas: 11 havo Datum: september 2014 Studiewijzer havo aardrijkskunde Mexico en de Verenigde Staten (T2) Klas: 11 havo Datum: september 2014 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Zorg voor een groot schrift

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2009 tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 22 juni 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 22 juni 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2011 tijdvak 2 woensdag 22 juni 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Landbouw in Moesson-Azië. In Moesson-Azië bestuderen we de rijstteelt. Waarom wordt bijna uitsluitend in Moesson-Azië rijst geteeld?

Hoofdstuk 3: Landbouw in Moesson-Azië. In Moesson-Azië bestuderen we de rijstteelt. Waarom wordt bijna uitsluitend in Moesson-Azië rijst geteeld? Hoofdstuk 3: Landbouw in Moesson-Azië In Moesson-Azië bestuderen we de rijstteelt. Waarom wordt bijna uitsluitend in Moesson-Azië rijst geteeld? 3.1 Fysische Situering omstandigheden 1 B C D 2 4 5 E NKK

Nadere informatie

buitenland vergroot je wereldbeeld

buitenland vergroot je wereldbeeld buitenland vergroot je wereldbeeld Programma 1. Welkom 2. buitenland Tweede Fase: stand van zaken 3. Wat is er veranderd in het nieuwe Examenprogramma? 4. Wat is er veranderd in buitenland editie 2? 5.

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 donderdag 23 juni 13:30-16:30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 donderdag 23 juni 13:30-16:30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen HAVO 2016 tijdvak 2 donderdag 23 juni 13:30-16:30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 33 vragen. Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo)

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Sectoren kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden Kernen 1. Burgerschap 36: hoofdzak de Nederlandse

Nadere informatie

1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld

1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld Hoofdstuk 3 Socio- economische verscheidenheid 1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld 1.1 De wereldblokken Noteer per reeks welk gemeenschappelijk thema je kan herkennen. REEKS 1 Thema:.. REEKS

Nadere informatie

GB53 GB54 Titel GB54 ten opzichte van GB53. 4 2 Algemene inhoud 5 3 Algemene inhoud 6 4 Algemene inhoud 7 5 8 6 Algemene inhoud 9 7 10 8 10 9 10 11

GB53 GB54 Titel GB54 ten opzichte van GB53. 4 2 Algemene inhoud 5 3 Algemene inhoud 6 4 Algemene inhoud 7 5 8 6 Algemene inhoud 9 7 10 8 10 9 10 11 GB53 GB54 Titel GB54 ten opzichte van GB53. 4 2 Algemene inhoud 5 3 Algemene inhoud 6 4 Algemene inhoud 7 5 8 6 Algemene inhoud 9 7 10 8 10 9 10 11 Algemene inhoud Introductie Kaarten foto s en Satelliet

Nadere informatie

Studiewijzer aardrijkskunde 12H Aarde Klas: 12H Datum: augustus 2016 PTA: T4

Studiewijzer aardrijkskunde 12H Aarde Klas: 12H Datum: augustus 2016 PTA: T4 Studiewijzer aardrijkskunde 12H Aarde Klas: 12H Datum: augustus 2016 PTA: T4 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Zorg voor een groot schrift (A4-formaat) waarin je duidelijke

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 52 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2010 - I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2010 - I Aanwijzingen voor de kandidaat Bij een aantal vragen in dit examen is een cursieve regel achter de eigenlijke vraagzin opgenomen. In deze cursieve regel staat precies vermeld welke antwoordelementen in

Nadere informatie

Inleiding Transmigratie (HAVO stof Indonesië)

Inleiding Transmigratie (HAVO stof Indonesië) Inleiding Transmigratie (HAVO stof Indonesië) De Indonesische archipel strekt zich uit over meer dan 18.000 eilanden in het zuidoosten van Azië. Gewoonlijk wordt de archipel ingedeeld in 5 grotere eilanden

Nadere informatie

Studiewijzer aardrijkskunde 10vwowereldvoedselvraagstuk_T1

Studiewijzer aardrijkskunde 10vwowereldvoedselvraagstuk_T1 Klas: 10 vwo Datum: November 2016 Studiewijzer aardrijkskunde 10vwowereldvoedselvraagstuk_T1 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Zorg voor een groot schrift (A4-formaat)

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2010 - II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2010 - II Beoordelingsmodel Wereld Opgave 1 De global shift 1 maximumscore 2 aandeel van het totale handelsvolume 1 Het aandeel in het totale handelsvolume is (in Azië) toegenomen 1 2 maximumscore 1 Uit het antwoord

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 26 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 26 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2011 tijdvak 1 donderdag 26 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 68 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 21 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 21 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen VWO 2015 tijdvak 1 donderdag 21 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

3 havo 4 water, 2 t/m 4

3 havo 4 water, 2 t/m 4 3 havo 4 water, 2 t/m 4 Mozambique: soms te veel India: vaak te weinig De blauwe planeet: alles stroomt Welke kringloop heeft de meeste betekenis voor de mens en waarom? De lange kringloop (B) omdat deze

Nadere informatie

Studiewijzer aardrijkskunde 10vwo Aarde 2 Klas: 10vwo Datum: september 2015 PTA: T1

Studiewijzer aardrijkskunde 10vwo Aarde 2 Klas: 10vwo Datum: september 2015 PTA: T1 Studiewijzer aardrijkskunde 10vwo Aarde 2 Klas: 10vwo Datum: september 2015 PTA: T1 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Zorg voor een groot schrift (A4-formaat) waarin

Nadere informatie

Nee, want de voorraden lopen juist terug in Indonesië.

Nee, want de voorraden lopen juist terug in Indonesië. Plusles Energiebronnen in Indonesië Module 2 Bronnen van energie Hoofdstuk 6 Energie, milieu en ruimte in Brazilië Indonesië is een groot eilandenrijk in Zuidoost-Azië. Het land bestaat uit meer dan 17.000

Nadere informatie

Herkomst van Producten. Ethiopië. Thema 1. Verschillen tussen agrarische regio s. Landbouw in Sub-Sahara Afrika. 17/03/16

Herkomst van Producten. Ethiopië. Thema 1. Verschillen tussen agrarische regio s. Landbouw in Sub-Sahara Afrika. 17/03/16 17/03/16 Herkomst van Producten Uit welke landen zijn volgende producten afkomstig? Bananen Koffie Chocolade Katoen Soja Verschillen tussen agrarische regio s Ethiopië Rijst Olijven Thema 1 http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/videozone/programmas/j

Nadere informatie

Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland. Aardrijkskunde. Trainingsmateriaal. De slimste bijbaan van Nederland! lyceo.

Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland. Aardrijkskunde. Trainingsmateriaal. De slimste bijbaan van Nederland! lyceo. Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland Aardrijkskunde Trainingsmateriaal De slimste bijbaan van Nederland! lyceo.nl Traininingsmateriaal Aardrijkskunde Lyceo-trainingsdag 2015 Jij staat

Nadere informatie

Titel De gasbel onder Nederland

Titel De gasbel onder Nederland De gasbel onder Nederland Het ontstaan van gas en zout in de Nederlandse bodem Korte lesomschrijving In deze les maken leerlingen kennis met het ontstaan van de gasbel onder Slochteren in de provincie

Nadere informatie

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Zuidoost-Azië Opgave 5 Stuwdammen in Myanmar Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 1 en de atlas. De provincie Kachin in het noorden van Myanmar is geschikt

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2010 - I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2010 - I Beoordelingsmodel Wereld Opgave 1 Een demografische vergelijking tussen Nederland en Japan 1 maximumscore 3 Deze fase wordt gekenmerkt door een laag geboorte- en een laag sterftecijfer / een klein geboorte-

Nadere informatie

Een goede vakantie toegewenst. Tot ziens op dinsdag 28 augustus om 9:30 uur. Met vriendelijke groet, Sven Boogert (secretaris van de examencommissie)

Een goede vakantie toegewenst. Tot ziens op dinsdag 28 augustus om 9:30 uur. Met vriendelijke groet, Sven Boogert (secretaris van de examencommissie) Zeist, juli 2012 Beste examenkandidaten klas 12 havo & 12 2012/2013, Hierbij krijgen jullie alvast wat gegevens die nodig/nuttig zijn voor het komende schooljaar. Dan kunnen jullie er alvast aan wennen

Nadere informatie

H2: Europa, verenigd of versnipperd?

H2: Europa, verenigd of versnipperd? H2: Europa, verenigd of versnipperd? Klas 2 Geo Vragen 5 1. Europa is te herkennen aan een aantal natuurkenmerken. Noem er drie. 6 2. Het aantal inwoners verandert door natuurlijk bevolkingsgroei (geboorte

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

GEBIEDEN. 5 havo 3 Indonesië 8-12

GEBIEDEN. 5 havo 3 Indonesië 8-12 GEBIEDEN 5 havo 3 Indonesië 8-12 Ontbossing: economie en ecologie botsen Vanuit welke dimensies kun je naar ontbossing kijken? Economische dimensie Ecologische dimensie hoezo? Bijdrage aan handelsbalans

Nadere informatie

2 Landschapszones op aarde SO 1

2 Landschapszones op aarde SO 1 Aardrijkskunde 1 havo/vwo 2 Landschapszones op aarde SO 1 Deze toets bestaat uit tien vragen: open vragen en meerkeuzevragen. Ook zijn er vragen waarbij de atlas (Grote Bosatlas, editie 54) nodig is. Bij

Nadere informatie

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2013-I

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2013-I Eindexamen vwo aardrijkskunde 213-I Zuidoost-Azië Opgave 5 Klimaten in Zuidoost-Azië Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort. De klimaatdiagrammen in de bron horen bij de steden

Nadere informatie

Score-overzicht. 2 0 Correctievoorschrift: Uit het antwoord moet blijken dat in het oosten de matigende invloed van de zee kleiner is.

Score-overzicht. 2 0 Correctievoorschrift: Uit het antwoord moet blijken dat in het oosten de matigende invloed van de zee kleiner is. Score-overzicht Naam examen: VMBO KB aardrijkskunde 2015 variant h1 voorbeeld Examen variant: 72ddd358-7c9a-4615-895a-7259fa320cdd_85247134_5c833992-ecd3-4524-9ae1- ebefe2c4ade9 Datum afname: 15/10/2015

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

AARDRIJKSKUNDE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V AARDRIJKSKUNDE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2018 V17.03.2 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname

Nadere informatie

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12 antwoord 1 van 12 Inhoudsopgave atlas kaart 1 De Aarde Godsdiensten kaart 2 De Aarde Ziekenhuizen per land kaart 3 De Aarde Talen kaart 4 Azië Grote steden kaart 5 Azië Telefoons kaart 6 Amerika Auto's

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 24 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 24 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Examen HAVO 2013 tijdvak 1 vrijdag 24 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 14 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 14 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2013 tijdvak 1 dinsdag 14 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 69 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 20 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 20 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2011 tijdvak 1 vrijdag 20 mei 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling opgenomen Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor

Nadere informatie

Leeropdrachtenboek Aarde 2 Hoofdstuk 5 Opbouw en afbraak van het reliëf op aarde Wo : toetsbespreken

Leeropdrachtenboek Aarde 2 Hoofdstuk 5 Opbouw en afbraak van het reliëf op aarde Wo : toetsbespreken Studiewijzer 10 vwo aardrijkskunde Aarde 2 (T2) Klas: 10 VWO Datum: maart 2014 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Zorg voor een groot schrift (A4-formaat) waarin je duidelijke

Nadere informatie

Toets_Hfdst9_ArmEnRijk

Toets_Hfdst9_ArmEnRijk Toets_Hdst9_ArmEnRijk Antwoorden Samengesteld door: visign@hetnet.nl Datum: dinsdag 31 januari 2017 Tijd: 11:09 Samenstelling: Geowijzer Vraag: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17,

Nadere informatie

INFORMATIEAVOND EINDEXAMEN 2017

INFORMATIEAVOND EINDEXAMEN 2017 INFORMATIEAVOND EINDEXAMEN 2017 Maandag 25 september 2017 Agenda Gesprek in de zaal Wat is belangrijk als je wil slagen? Exameneisen en examenregels Wanneer ben je geslaagd? Waar heb je rekening mee te

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 woensdag 30 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 woensdag 30 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2007 tijdvak 1 woensdag 30 mei 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 33 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 53 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Het Regenwoud in Amazonië

Het Regenwoud in Amazonië Het Regenwoud in Amazonië A. Situering B. Klimaat en vegetatie Warm en altijd nat. Tropisch regenwoud 1. Kenmerken van het tropisch woud Woudreuzen: 40 m hoog en kunnen vrij van de zon en lucht genieten.

Nadere informatie

Jaar Toetsnaam Type Omschrijving Afnamemoment Weegfactor Herkansbaar

Jaar Toetsnaam Type Omschrijving Afnamemoment Weegfactor Herkansbaar 2015-2016 Naam Vak Aardrijkskunde Niveau Mavo Geldend voor klas 10 9 toets 1 Toets Geologie per 5% nee 9 toets 2 Toets Arm en Rijk trim1/tw1 5% ja 9 toets 3 Toets Bevolking en Ruimte trim2/tw2 5% ja 9

Nadere informatie

Bij elke vraag kan je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk gebruiken.

Bij elke vraag kan je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk gebruiken. Bij elke vraag kan je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk gebruiken. Wereld Opgave 1 De millenniumdoelen Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. De Verenigde

Nadere informatie

Spanningen en ecologische problemen binnen regio s 11

Spanningen en ecologische problemen binnen regio s 11 Geogenie p. 76-83 Atlas p.... Spanningen en ecologische problemen binnen regio s 5.. Amazoniië,, van werelldwiijjd bellang 1. De ecologie van het regenwoud Noteer met behulp van je atlas de jaarlijkse

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

AARDRIJKSKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V AARDRIJKSKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2018 V17.03.2 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2003-I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2003-I Politiek en ruimte Opgave 6 bron 9 In de periode 2000-2006 zal de Europese Unie financiële steun voor sociaal-economische ontwikkeling toekennen aan twee soorten regio s: de regio s met een ontwikkelingsachterstand

Nadere informatie

aardrijkskunde vwo 2015-I

aardrijkskunde vwo 2015-I Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk gebruiken. Wereld Opgave 1 Globalisering van speelgoedfabrikant Mattel Bestudeer de bronnen 1 en 2 die bij deze opgave horen. Op de tekst

Nadere informatie

Titel De gasbel onder Nederland

Titel De gasbel onder Nederland De gasbel onder Nederland Het ontstaan van gas, zout en steenkool in de Nederlandse bodem Korte lesomschrijving In deze les maken leerlingen kennis met het ontstaan van de gasbel onder Slochteren in de

Nadere informatie

Extra CaseQuest 1 Watergebruik in het Middellandse Zeegebied

Extra CaseQuest 1 Watergebruik in het Middellandse Zeegebied Extra CaseQuest 1 Watergebruik in het Middellandse Zeegebied 1/5 Inleiding Het Middellandse Zeegebied ligt in een landschapszone die vanwege zijn klimaat prettig is om te wonen of om er als toerist op

Nadere informatie

QUESTIONBOXLES PALMOLIE

QUESTIONBOXLES PALMOLIE QUESTIONBOXLES PALMOLIE Colofon Auteur: Amy Beerens Contact: Maarten Reichwein, WKUU, wetenschapsknooppunt@uu.nl of 030-25 33 717 INHOUDSOPGAVE Inhoud 1 Doel van de les 2 2 Opzet lesplan 3 3 Uitwerking

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo II

Eindexamen aardrijkskunde vwo II Zuidoost-Azië Opgave 5 Regionale en sociale ongelijkheid in Vietnam Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 1 en een atlaskaart. De regio s die nu het

Nadere informatie

INFORMATIEAVOND EINDEXAMEN 2017

INFORMATIEAVOND EINDEXAMEN 2017 INFORMATIEAVOND EINDEXAMEN 2017 Maandag 26 september 2016 Agenda Gesprek in de zaal Wat is belangrijk als je wil slagen? Voorbereiding, exameneisen en examenregels Wat is een goede voorbereiding voor een

Nadere informatie

Samenvatting. samenvatting

Samenvatting. samenvatting Samenvatting samenvatting 8 Op deze foto is een landsgrens duidelijk waarneembaar. Waar zou dit zijn? Zichtbaar is de bewoning aan de ene kant van de grens, met huizen die eruit zien alsof ze niet goed

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1

AARDRIJKSKUNDE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1 AARDRIJKSKUNDE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2017 V16.8.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Examen VWO 2014 tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het

Nadere informatie

Beknopte algemene informatie over Suriname

Beknopte algemene informatie over Suriname Beknopte algemene informatie over Suriname 17 maart 2016 Usha P. Adhin MEd. Hoofd Bureau Internationale Betrekkingen Ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur Locatie van Suriname - Ligt op de noordoostkust

Nadere informatie

Hoe komt het dat er moesson is in Bangladesh?

Hoe komt het dat er moesson is in Bangladesh? Moesson Hoe komt het dat er moesson is in Bangladesh? Sanne Sas - 19 april 2017 MOESSON - H2A 1 Voorwoord Wat is moesson? Wat doet het? Wanneer is het aanwezig? Waardoor wordt het veroorzaakt? Wat zijn

Nadere informatie

Eekhoutcentrum Vliebergh. Wegwijzers voor Aardrijkskunde

Eekhoutcentrum Vliebergh. Wegwijzers voor Aardrijkskunde Eekhoutcentrum Vliebergh NASCHOLING AARDRIJKSKUNDE Wegwijzers voor Aardrijkskunde Geologie: - Opbouw en structuur van de aarde - Platentektoniek - Geologische geschiedenis Kulak 21/11/15 13h30-16h30 KUL

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 26 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 26 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen VWO 2016 tijdvak 1 donderdag 26 mei 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Commerciële landbouw in de VS en Noord-Amerika

Commerciële landbouw in de VS en Noord-Amerika Commerciële landbouw in de VS en Noord-Amerika AKKERS COMMERCIEEL DEVELOPMENT EXPORT GEWASSEN HELIKOPTER KAPITAAL KLIMAAT LANDBOUWSYSTEEM MAÏS MODERN NOORDAMERIKA OPBRENGST PIKDORSER PLATEAU RELIEF RENDEMENT

Nadere informatie