JONGEREN OVER OORLOG HERDENKEN ONDERZOEKSVERSLAG NJR PANEL

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "JONGEREN OVER OORLOG HERDENKEN ONDERZOEKSVERSLAG NJR PANEL"

Transcriptie

1 JONGEREN OVER OORLOG HERDENKEN ONDERZOEKSVERSLAG NJR PANEL

2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Kenmerken van de onderzochte groep jongeren 4 Oorlogen die jij kent 5 Herdenken Tweede Wereldoorlog ( ) 6 Informatie herdenken Tweede Wereldoorlog 10 Herdenken op 4 mei 12 Tweede Wereldoorlog ( ) herdenken over 10 jaar 15 Stellingen 18 Conclusies 20 Bijlage 24 Colofon NJR, november 2011 Met dank aan het Nationaal Comité 4 en 5 mei en de jongeren die geïnterviewd zijn en alle jongeren van het NJR Panel en de docenten die hebben meegeholpen. Tekst: Sheila Rebel Vormgeving: NJR Mogelijk gemaakt door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) De scholen die vertegenwoordigd zijn in dit onderzoek zijn: CC Schaersvoorde (Aalten), Dr. Nassau College (Assen), Stedelijk Dalton Lyceum (Dordrecht), Actief College (oud-beijerland), Edith Stein College (Den Haag), Koning Willem II College (Tilburg), Stellingwerf College (Oosterwolde), Scala College (Alphen aan den Rijn), Vlietland College (Leiden), SG Lelystad, ROC Aventus (Apeldoorn) en ROC Mondriaan (Delft). 2

3 Inleiding Inmiddels is de Tweede Wereldoorlog 66 jaar geleden. Op 4 mei wordt officieel aandacht besteed aan het herdenken van de doden op Nationale Dodenherdenking. Daarnaast zijn er ook andere herdenkingsdagen die in het teken staan van herdenken van oorlogsslachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Binnen het Ministerie van VWS, in het bijzonder vanuit de Staatssecretaris van VWS, is er veel belangstelling voor de visie van jongeren op het herdenken en het in herinnering houden van de Tweede Wereldoorlog. Zo heeft de Staatssecretaris het afgelopen jaar diverse bijeenkomsten met jongeren bijgewoond over het herdenken en in herinnering houden van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Het volgende onderzoek is tot stand gekomen op verzoek van het Ministerie van VWS, te weten de directies Dienst Maatschappelijke Ondersteuning (DMO) en Jeugd. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei is betrokken bij de opzet van de vragenlijst, omdat het comité jaarlijks het Nationaal Vrijheidsonderzoek laat uitvoeren waarin onder andere het draagvlak voor herdenken en vieren wordt onderzocht. Uit het jaarlijks Nationaal Vrijheidsonderzoek van het Nationaal Comité 4 en 5 mei blijkt dat er onder veel jongeren draagvlak is voor het herdenken van deze oorlog 1. Dit onderzoek laat zien hoe jongeren denken over de betekenis van het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust, of zij daar zelf actief aan meedoen, hoe ze daarover geïnformeerd worden en geïnformeerd zouden willen worden en of ze vinden dat het nationaal herdenken toekomst heeft. Onderzoek onder het NJR Panel is een door Professor Micha de Winter 2 ontwikkelde onderzoeksmethode die is overgedragen aan NJR. Via het NJR Panel, het vaste onderzoekspanel, krijgen jongeren de mogelijkheid om hun mening te geven. Het doel is om jongeren hun mening te laten geven over een onderwerp waar zij zelf mee te maken hebben en waar de politiek of andere organisaties hun mening over willen peilen. Het ontwikkelde instrument voorziet in een behoefte van jongeren om gehoord te worden en de behoefte van beleidsmakers en andere geïnteresseerden om inzicht te krijgen in de meningen en gedragingen van jongeren. NJR geeft jongeren de kans te laten zien wie ze zijn en wat ze kunnen. Bij hun in de buurt, op school en tot aan de VN. Bij NJR werken jongeren samen met elkaar aan projecten en campagnes voor alle jongeren in Nederland. Daarnaast is NJR de schakel tussen jongeren, overheden en verschillende organisaties die zich met jeugd- en jongerenbeleid bezig houden. NJR is een vereniging die als nonprofit en landelijke koepelorganisatie fungeert met als primaire focus het opkomen voor de belangen van jongeren. De leden van NJR zijn landelijke jongerenorganisaties. 1 Verhue, D., Kalmthout, R. van & Koenen, B. (2011). Nationaal Vrijheidsonderzoek Amsterdam: Veldkamp. 2 In 2002 is het project Internetpanel Jeugdparticipatie & Jeugdbeleid door de Universiteit van Utrecht opgezet en uitgevoerd. In 2003 heeft Professor Micha de Winter het panel overgedragen aan NJR, dat sindsdien de naam NJR Panel draagt. 3

4 Kenmerken van de onderzochte groep jongeren Aan het onderzoek hebben 890 jongeren meegedaan. De gemiddelde leeftijd van de leerlingen is 15 jaar. De onderzochte groep bestaat uit 494 meisjes (55%) en 396 jongens (45%). Van de onderzochte jongeren volgt 47% het vmbo, 12% het mbo, 20% de havo en 20% het vwo. Bijna driekwart van de jongeren (74%) heeft ouders die beiden in Nederland zijn geboren. Onder de respondenten heeft 25% één of twee ouders die in het buitenland zijn geboren. De meeste jongeren uit die groep (19% van alle ondervraagde jongeren) hebben één of twee ouders uit een niet-westers land [noot 1]. Van 1% is de etnische herkomst onbekend. [noot 1] Het CBS rekent iemand tot allochtoon als ten minste één ouder in het buitenland is geboren. Tot de categorie 'niet-westers' behoren allochtonen uit Turkije, Afrika, Latijns-Amerika (inclusief de Nederlandse Antillen en Aruba) en Azië, met uitzondering van Indonesië en Japan. Op grond van hun sociaaleconomische- en culturele positie worden allochtonen uit de laatste twee landen tot de westerse allochtonen gerekend. Het gaat vooral om mensen die in voormalig Nederlands-Indië zijn geboren en werknemers van Japanse bedrijven met hun gezin. (bron: Een westerse allochtone jongere kan bijvoorbeeld ook een ouder hebben die in België is geboren. En een jongere met vier Marokkaanse grootouders kan autochtoon zijn, als de ouders van die jongere in Nederland geboren zijn. 4

5 Oorlogen die jij kent Aan jongeren zijn vragen gesteld over oorlogen waar jongeren over gehoord hebben of die ze zelf hebben meegemaakt. Wanneer jongeren open wordt gevraagd welke oorlog het eerste in hun opkomt, antwoorden negen van de tien jongeren de Tweede Wereldoorlog (Tabel 1). Een klein deel (3%) denkt aan de Eerste Wereldoorlog en 7% denkt aan overige oorlogen in landen zoals Afghanistan, Irak, Kosovo, Vietnam of Israel. Tabel 1. Als je aan oorlog denkt, welke oorlog komt dan het eerste in je op? Tweede Wereldoorlog 90% Eerste Wereldoorlog 3% Overige oorlogen 7% Meer dan zeven op de tien jongeren kennen persoonlijk iemand die een oorlog heeft meegemaakt (72%) (Tabel 2); vooral jongeren van 16 jaar en ouder. Vaak bedoelen jongeren de grootouders (73%) die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt. Maar ook ouders (4%) en vrienden (3%) worden genoemd. Een kleiner aantal (17%) kent niemand persoonlijk die een oorlog heeft meegemaakt en 11% antwoordt dat ze het niet weten. Tabel 2. Ken jij persoonlijk iemand die een oorlog heeft meegemaakt? Ja 72% Nee 17% Weet ik niet 11% Bijna zeven op de tien jongeren hebben belangstelling voor persoonlijke oorlogsverhalen (69%) (Tabel 3). Met name havo- en vwo-leerlingen en jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren hebben hier belangstelling voor. Een klein deel van de jongeren heeft geen interesse (17%) en 14% weet het niet. Tabel 3. Heb je belangstelling voor persoonlijke verhalen over deze oorlog(en)? Ja 69% Nee 17% Weet ik niet 14% Bijna zes op de tien (59%) kennen persoonlijke oorlogsverhalen (Tabel 4); dit betreft vaker dan gemiddeld jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren. Iets meer dan een derde van de 5

6 jongeren (34%) kent geen persoonlijke oorlogsverhalen. Dit zijn vaker jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren. 7% Weet het niet. Tabel 4. Ken je persoonlijke verhalen over deze oorlog(en)? Ja 59% Nee 34% Weet ik niet 7% Ruim zes op de tien jongeren die persoonlijke verhalen over de oorlog kennen, ervaren die als spannend (61%) (Tabel 5). Daarnaast vindt de meerderheid deze verhalen ook verdrietig (54%). Het zijn met name meisjes, havo- en vwo-leerlingen en jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren die de verhalen verdrietig vinden. Sommige jongeren merken dat er amper over wordt gepraat (16%). Een paar jongeren had erbij willen zijn (4%), vindt de verhalen niet interessant (2%) of schaamt zich ervoor (1%). In de groep die erbij had willen zijn, zijn jongens oververtegenwoordigd. Bij de categorie anders vulden sommige jongeren in dat ze het interessant, zielig of indrukwekkend vinden. Tabel 5. Wat vind je van die verhalen? (meerdere antwoorden mogelijk) Spannend 61% Verdrietig 54% Ik merk dat er amper over wordt gepraat 16% Ik wou dat ik erbij was geweest 4% Niet van toepassing 3% Ik vind deze verhalen niet interessant 2% Ik schaam me ervoor 1% Anders 10% Herdenken Tweede Wereldoorlog ( ) We vroegen de jongeren hoe zij denken over het herdenken van de Tweede Wereldoorlog die tussen 1940 en 1945 in Nederland plaatsvond. Jongeren konden bij de vraag of ze het belangrijk vinden dat we in Nederland de Tweede Wereldoorlog herdenken een keuze maken uit de antwoorden: dat vind ik belangrijk voor iedereen, dat vind ik belangrijk voor mezelf, dat vind ik niet belangrijk voor iedereen en dat vind ik niet belangrijk voor mezelf. Een ruime meerderheid (83%) zegt het belangrijk te vinden voor iedereen dat we in Nederland de Tweede Wereldoorlog ( ) herdenken (Tabel 6). Vooral meisjes en jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren vinden dit belangrijk voor iedereen. 5% Vindt het belangrijk voor zichzelf. De overige jongeren vinden het niet belangrijk, weten het niet of antwoordden iets 6

7 anders. Jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren vinden herdenken van de Tweede Wereldoorlog vaker dan gemiddeld niet belangrijk voor zichzelf. Tabel 6. Vind je het belangrijk dat we in Nederland de Tweede Wereldoorlog ( ) herdenken? (meerdere antwoorden mogelijk) Ja, dat vind ik belangrijk voor iedereen 83% Ja, dat vind ik belangrijk voor mezelf 5% Nee, dat vind ik niet belangrijk voor iedereen 2% Nee, dat vind ik niet belangrijk voor mezelf 10% Weet ik niet 5% Anders 3% We vroegen de jongeren wat ze belangrijk vinden bij het herdenken van de Tweede Wereldoorlog (zowel inhoudelijk zoals de herinnering levend houden, als praktisch zoals jongeren betrekken bij de activiteit). Dan komt duidelijk naar voren dat driekwart van de jongeren de herinnering aan de oorlogsslachtoffers levend willen houden (Tabel 7). Vooral meisjes en havo- en vwo-leerlingen vinden dat belangrijk. Bijna de helft (49%) vindt het belangrijk dat mensen beseffen dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. In deze groep zijn meisjes, havo- en vwo-leerlingen en jongeren van 16 jaar en ouder oververtegenwoordigd. Dat mensen beseffen dat er nog steeds oorlog en onderdrukking bestaat, vinden ruim vier op de tien (43%) belangrijk. Dit zijn vaker dan gemiddeld havo- en vwo-leerlingen en jongeren van 16 jaar en ouder. Bijna drie op de tien jongeren (29%) vinden dat jongeren betrokken moeten worden bij het herdenken. Dit vinden meisjes vaker dan jongens. Verder vinden jongeren het belangrijk dat de Nationale Dodenherdenking van 4 mei op tv wordt uitgezonden (26%), dat mensen die de oorlog bewust hebben meegemaakt hun verhaal kunnen vertellen (24%) en dat er op school aandacht aan wordt besteed (bijv. gastspreker, adoptie van monument) (23%). Weinig jongeren (10%) vinden het belangrijk dat er bij het herdenken achtergrondinformatie (bijv. documentaire, lespakket) wordt geboden, dat ze naar een (lokale) herdenking kunnen gaan (8%) en dat er andere activiteiten zijn (bijv. discussie, tentoonstelling, lezing, poëzie- of verhalenwedstrijd, enz.) waaraan ze kunnen deelnemen (4%). 7

8 Tabel 7. Wat vind je belangrijk bij het herdenken van de Tweede Wereldoorlog? (meerdere antwoorden mogelijk) Dat de herinnering aan de oorlogsslachtoffers levend wordt gehouden 75% Dat mensen beseffen dat vrijheid niet vanzelfsprekend is 49% Dat mensen beseffen dat er nog steeds oorlog en onderdrukking bestaat 43% Dat jongeren worden betrokken bij herdenken 29% Dat de Nationale Dodenherdenking op 4 mei op tv wordt uitgezonden 26% Dat mensen die de oorlog bewust hebben meegemaakt hun verhaal vertellen 24% Dat er op school aandacht aan wordt besteed (bijv. gastspreker, adoptie van monument) 23% Dat er bij het herdenken achtergrondinformatie wordt geboden (bijv. documentaire, 10% lespakket) Dat je naar een (lokale) herdenking kan gaan 8% Weet ik niet 5% Dat er andere activiteiten zijn waaraan ik kan deelnemen (bijv. discussie, tentoonstelling, 4% lezing, poëzie- of verhalenwedstrijd, enz.) Ik vind herdenkingen onnodig 3% Niets 2% Anders 1% Bij het herdenken van de Tweede Wereldoorlog vind ik het belangrijk dat er wordt beseft wat de soldaten en de andere mensen hebben meegemaakt. In wat voor moeilijke omstandigheden zij ons land hebben gered. (meisje, 16, vwo) Bij het herdenken van de Tweede Wereldoorlog vind ik het belangrijk dat fouten niet opnieuw gemaakt worden. Slachtoffers van vroeger moeten niet de daders van nu zijn. (jongen, 17, vwo) Een ruime meerderheid van de jongeren kent de Nationale Dodenherdenking (91%) (Tabel 8). Bij de wat oudere jongeren (van 16 jaar en ouder) ligt dit percentage op 95%. Bijna een kwart (24%) kent de Auschwitzherdenking. Bij 13% is de Holocaust Memorial Day bekend en 11% kent de Herdenking 15 augustus Weinig jongeren kennen de Herdenking Februaristaking 1941 (6%), de Europese herdenkingsdag slachtoffers van het stalinisme en het nazisme (6%), de Internationale dag tegen fascisme en antisemitisme (5%). Wanneer de jongeren een andere herdenking noemden was dat D Day of de Bevrijdingsdag. 8

9 Tabel 8. Welke van onderstaande herdenkingsdagen voor de Tweede Wereldoorlog ( ) ken je? (meerdere antwoorden mogelijk) Nationale Dodenherdenking (4 mei) 91% Auschwitzherdenking (zondag dichtst bij 27 januari) 24% Holocaust Memorial Day (27 januari) 13% Herdenking 15 augustus 1945 (Indië herdenking; einde van de Tweede Wereldoorlog) 11% Herdenking Februaristaking 1941 (25 februari) 6% Europese herdenkingsdag slachtoffers van het stalinisme en het nazisme (23 augustus) 6% Internationale dag tegen fascisme en antisemitisme (9 november) 5% Weet ik niet 4% Geen van deze 2% Een andere herdenking 1% Nationale Dodenherdenking is voor ruim driekwart van de jongeren (77%) de meest passende herdenkingsdag voor de Tweede Wereldoorlog ( ) (Tabel 9). Dit vinden met name jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren. Een klein deel van de jongeren (10%) weet het niet. Slechts een klein deel noemt één van de andere herdenkingsdagen waar ze uit konden kiezen. Tabel 9. Wat vind jij de meest passende herdenkingsdag voor de Tweede Wereldoorlog ( )? (Let op: maar één antwoord mogelijk) Nationale Dodenherdenking (4 mei) 77% Weet ik niet 10% Auschwitzherdenking (zondag dichtst bij 27 januari) 4% Holocaust Memorial Day (27 januari) 2% Herdenking 15 augustus 1945 (Indië herdenking; einde van de Tweede Wereldoorlog) 2% Europese herdenkingsdag slachtoffers van het stalinisme en het nazisme (23 augustus) 2% Geen van deze 2% Internationale dag tegen fascisme en antisemitisme (9 november) 1% Herdenking Februaristaking 1941 (25 februari) 0% Een andere herdenking 0% Op de open vraag waarom ze een bepaalde herdenking het meest passend vinden, antwoorden de meeste jongeren bij Nationale Dodenherdenking dat ze die dag het beste kennen. Verder geven sommige jongeren aan dat deze herdenking passend is, omdat de oorlog de volgende dag voorbij was. 9

10 Informatie herdenken Tweede Wereldoorlog Dit hoofdstuk gaat over de informatie die jongeren krijgen over het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en hoe zij die vinden of zoeken. Vier op de tien jongeren vinden dat er op school geen aandacht wordt besteed aan het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en de achtergrond ervan (Tabel 10). Dit vinden havo- en vwo-leerlingen en jongeren van 16 jaar en ouder vaker dan gemiddeld. Een bijna even grote groep (39%) weet het niet. Vmbo- en mbo-leerlingen en jongeren van 15 jaar en jonger zijn in deze groep oververtegenwoordigd. Ruim twee op de tien jongeren (21%) vinden dat er wel aandacht aan wordt besteed. Tabel 10. Wordt op school aandacht besteed aan het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en de achtergrond ervan? Ja 21% Nee 40% Weet ik niet 39% Ruim de helft van de jongeren die zegt dat school aandacht besteedt aan het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en de achtergrond ervan, is tevreden met de manier waarop school dat doet (53%) (Tabel 11). Een kwart spreekt deze manier niet aan en 22% weet het niet. Tabel 11. Spreekt de manier waarop school dat doet, jou aan? Ja 53% Nee 25% Weet ik niet 22% Veel jongeren vinden dat school meer aandacht aan de herdenking van Tweede Wereldoorlog en de achtergrond ervan zou mogen besteden. Dat blijkt uit de volgende citaten: Het is beter als het op school ook wordt herdacht. (meisje, 15, vmbo) Er wordt geen aandacht aan besteed, terwijl dat wel zou moeten. (meisje, 17, vwo) Er wordt wel wat over gezegd tijdens geschiedenis, maar ik vind het niet voldoende. Het lijkt misschien weinig, omdat ik daarin geïnteresseerd ben. (meisje, vwo) Het is een hele ingrijpende gebeurtenis geweest en de school mag aan de herdenking meer aandacht besteden. (meisje, 16, vwo) Het zijn vooral de politieke redenen van de WOII. Er wordt ook weinig over verteld over de Holocaust. (meisje, 17, vwo) 10

11 Op de basisschool sprak het me meer aan daar kwam een vrouw die het zelf had meegemaakt erover praten. (meisje, 16, vwo) Ze doen er niks aan en dat vind ik jammer. (meisje, 16, havo) Op mijn oude school gingen we naar Westerbork en oorlogsmonumenten. (meisje, 15, vmbo) We vroegen de jongeren hoe zij buiten school informatie krijgen over het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en de achtergrond ervan. De meerderheid ontvangt informatie over de Tweede Wereldoorlog en de achtergrond ervan via een combinatie van meerdere mediakanalen. Jongeren krijgen die informatie vooral via de televisie informatie (88%) (Tabel 12). Daarnaast noemen jongeren internet (53%) en films (53%) als informatiebron. Verder worden kranten of tijdschriften (41%) genoemd. In mindere mate noemen jongeren radio (32%), boeken (28%), bezoeken van oorlogsmusea (24%) en oorlogsmonumenten (20%). Het theater wordt zelden genoemd (5%). Jongeren van 16 jaar en ouder en havo- en vwo-leerlingen noemen met name het internet als medium. Havo- en vwo-leerlingen noemen gemiddeld vaker kranten en tijdschriften, boeken en oorlogsmonumenten. Radio wordt gemiddeld vaker genoemd door jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren. Tabel 12. Hoe krijg jij buiten school informatie over het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en de achtergrond ervan? (meerdere antwoorden mogelijk) Televisie 88% Internet (bijv. social media) 53% Films 53% Kranten of tijdschriften 41% Radio 32% Boeken 28% Bezoek oorlogsmusea 24% Bezoek oorlogsmonumenten 20% Bezoek aan theater 5% Weet ik niet 2% Geen van deze 2% Anders 1% Het medium televisie spreekt jongeren duidelijk het meeste aan als het over het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en de achtergrond ervan gaat (82%) (tabel 13). Televisie spreekt in dit verband vaker jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren aan. Meer dan de helft (51%) noemt films en bijna de helft (47%) vindt internet een goed middel. Kranten of tijdschriften (27%), radio (23%), boeken (22%) en bezoeken aan oorlogsmusea (22%) spreken jongeren iets minder aan. Overigens wordt het medium boeken vaker gekozen door havo- en 11

12 vwo-leerlingen en meisjes. Het bezoek aan een oorlogsmonument (15%) en een bezoek aan het theater (6%) spreekt jongeren het minst aan. Tabel 13. Welke informatiebronnen spreken je hierbij aan? (meerdere antwoorden mogelijk) Televisie 82% Films 51% Internet (bijv. social media) 47% Kranten of tijdschriften 27% Radio 23% Boeken 22% Bezoek oorlogsmusea 22% Bezoek oorlogsmonumenten 15% Bezoek aan theater 6% Weet ik niet 3% Geen van deze 3% Anders 0% Herdenken op 4 mei We vroegen de jongeren naar hun mening over de Nationale Dodenherdenking op 4 mei. Bijna zes op de tien jongeren (59%) staan elk jaar stil bij de Nationale Dodenherdenking op 4 mei (tabel 14). Ruim twee op de tien (21%) doen dit het ene jaar wel en het andere jaar niet. Een kleine groep (9%) staat zelden stil bij dit moment en 11% staat er nooit bij stil. Jongeren die elk jaar stilstaan bij de Nationale Dodenherdenking zijn vaker jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren. Jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren zeggen gemiddeld vaker dat ze nooit stilstaan bij Nationale Dodenherdenking. Tabel 14. Hoe vaak sta jij stil bij de Nationale Dodenherdenking (4 mei)? Altijd (elk jaar) 59% Soms (het ene jaar wel, het andere jaar niet) 21% Zelden 9% Nooit 11% We vroegen de jongeren hoe zij stilstaan bij de Nationale Dodenherdenking op 4 mei. Veel jongeren (59%) volgen de herdenking op de Dam via de televisie (tabel 15). Dit zijn gemiddeld vaker meisjes en jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren. Iets meer dan de helft (51%) onderbreekt voor twee minuten hun bezigheden. Dit doen met name meisjes, havo- en vwo-leerlingen en jongeren met 12

13 ouders die in Nederland zijn geboren. Bijna een kwart (23%) onderbreekt ook op vakantie voor twee minuten hun bezigheden. Twee op de tien jongeren hangen thuis de vlag halfstok; jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren zijn in deze groep oververtegenwoordigd. Weinig jongeren zijn aanwezig bij de herdenking in hun woonplaats (7%), volgen de herdenking op de Waalsdorpervlakte via de televisie (6%) of volgen de herdenking via de radio (5%). Een enkeling is aanwezig bij de herdenking op de Dam of de herdenking op de Waalsdorpervlakte. Een klein deel van de jongeren (17%) staat op geen of een andere van de genoemde manieren stil bij de Nationale Dodenherdenking. Dit zijn vaker jongens en jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren. Tabel 15. Hoe sta jij stil bij de Nationale Dodenherdenking (4 mei)? (meerdere antwoorden mogelijk) Ik volg de herdenking op de Dam via de televisie 59% Ik onderbreek voor 2 minuten mijn bezigheden 51% Ik onderbreek ook op vakantie voor 2 minuten mijn bezigheden 23% Thuis hangen we de vlag halfstok 20% Ik ben aanwezig bij de herdenking in mijn woonplaats 7% Ik volg de herdenking op de Waalsdorpervlakte via de televisie 6% Ik volg de herdenking via de radio 5% Ik ben aanwezig bij de herdenking op de Dam (aantallen uitzoeken; miss gaat het vooral 1% om jongeren uit Amsterdam; vertekent!) Ik ben aanwezig bij de herdenking op de Waalsdorpervlakte (aantallen uitzoeken; miss 1% gaat het vooral om jongeren uit Den Haag; vertekent!) Anders of geen van deze 17% Jongeren noemen naast redenen als respect en eerbetoon aan de oorlogsslachtoffers ook interesse en persoonlijke redenen om naar een herdenkingsbijeenkomst op 4 mei te gaan, bijvoorbeeld: Ik zou gaan om het een keer mee te maken. (jongen, 17, vwo) Ik zou gaan om naar verhalen van overlevenden te luisteren. (meisje, 16, havo) Ik zou gaan voor het saamhorigheidsgevoel. Door een soort gevoel van medeleven te tonen en eer te bewijzen aan de slachtoffers. (meisje, 17, vwo) Ik zou gaan voor mijn grootvader die inmiddels overleden is, maar altijd vol trots vertelde over zijn tijd in Canada. (meisje, 18, mbo) Ik zou gaan voor mijn opa die het heeft meegemaakt en 3 maanden geleden is overleden. (jongen, 13, vmbo) Ik zou gaan, omdat mijn opa erbij was. (meisje, 15, havo) De meerderheid van de jongeren (81%) denkt aan de Tweede Wereldoorlog tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei (tabel 16). Jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren doen dit 13

14 gemiddeld vaker. Bijna drie op de tien jongeren (28%) denken aan de Holocaust. Dit zijn vaker havoen vwo-leerlingen. Bijna een kwart van de jongeren (23%) denkt aan oorlogen in het algemeen. Dit doen met name havo- en vwo-leerlingen en jongeren van 16 jaar en ouder vaker. Weinig jongeren denken aan oorlogen/conflicten/vredesmissies waar Nederland bij betrokken is geweest (18%) of oorlogen die nu spelen (16%). Tabel 16. Waar denk jij aan tijdens de Nationale Dodenherdenking (4 mei)? (meerdere antwoorden mogelijk) De Tweede Wereldoorlog 81% De Holocaust (= Jodenvervolging) 28% Oorlogen in het algemeen 23% De oorlogen/conflicten/vredesmissies waar Nederland bij betrokken is geweest 18% Oorlogen die nu spelen 16% Niet van toepassing 8% Anders 2% We vroegen de jongeren naar de herdenkingsdag die voor hun het meest wenselijk is en dan blijkt dat meer dan zes op de tien jongeren (61%) de voorkeur geven aan 4 mei (tabel 17). Die voorkeur hebben vooral meisjes en jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren. Ruim een derde (35%) weet het niet en 4% heeft liever een andere datum. Met name jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren weten het niet. Tabel 17. Is 4 mei voor jou de meest wenselijke dag voor herdenken of heb je liever een andere datum? 4 mei heeft mijn voorkeur 61% Een andere datum heeft mijn voorkeur 4% Weet ik niet 35% Jongeren die de voorkeur hebben voor 4 mei kiezen deze datum, omdat het altijd al zo is geweest. Dat is altijd zo geweest en moet zo blijven. (jongen, 14, vmbo) Het is altijd al zo geweest dus waarom veranderen? (meisje, 16, havo) Als jongeren liever een andere datum hebben, is dat omdat er bijvoorbeeld iemand jarig is op 4 mei. Van de jongeren die niet weten welke dag hun voorkeur heeft, geven er veel aan dat de datum waarop wordt herdacht ze niet uitmaakt. 14

15 Tweede Wereldoorlog ( ) herdenken over 10 jaar Het is nu 66 jaar geleden dat de Tweede Wereldoorlog eindigde. Van de jongeren wilden we weten hoe zij over de toekomst van de herdenking op 4 mei denken. Een meerderheid van de jongeren (83%) denkt dat we in Nederland over 10 jaar nog steeds de Tweede Wereldoorlog ( ) herdenken (tabel 18). Met name jongeren van ouders die in Nederland zijn geboren denken dat. Een klein aantal (6%) denkt dat we dat over 10 jaar niet meer doen en 11% weet het niet. Met name jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren weten het niet. Tabel 18. Denk je dat we in Nederland over 10 jaar nog steeds de Tweede Wereldoorlog ( ) herdenken? Ja 83% Nee 6% Weet ik niet 11% Met een open vraag vroegen we de jongeren hoe we de Tweede Wereldoorlog over 10 jaar in Nederland moeten herdenken en dan blijkt dat een groot deel (82%) vindt dat we dat op dezelfde manier als nu moeten doen (tabel 19). Jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren vinden dat vaker. Een aantal jongeren (14%) vindt dat we dat op een andere manier moeten doen. Over 10 jaar herdenken we met 2 min stilte, maar niet zo groots. (jongen, 18, vwo) Over 10 jaar herdenken we alleen met 1 min stilte, maar zonder de Dam. (jongen, 15, vmbo) Slechts weinig jongeren (4%) weten niet hoe we zouden moeten herdenken. Dit zijn met name jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren. Tabel 19. Hoe zouden we de Tweede Wereldoorlog over 10 jaar in Nederland moeten herdenken? Hetzelfde 82% Anders 14% Weet ik niet 4% Meer dan de helft van de jongeren (51%) vindt dat we voor altijd door moeten gaan met herdenken (tabel 20). Een klein deel (12%) vindt dat we door moeten gaan totdat iedereen in vrijheid leeft. Doorgaan tot er een Derde Wereldoorlog uitbreekt, wil 8% van de jongeren en 7% wil ermee doorgaan tot de laatste die de Tweede Wereldoorlog bewust heeft meegemaakt is overleden. 15

16 Een aantal jongeren noemt een concrete einddatum of wil dat we direct stoppen met herdenken (beiden 2%). De overige jongeren (16%) weten niet hoe lang we moeten doorgaan met herdenken. Tabel 20. Hoe lang moeten we nog doorgaan met herdenken? Voor altijd 51% Totdat iedereen in vrijheid leeft 12% Tot er een derde wereldoorlog uitbreekt 8% Tot de laatste die de Tweede Wereldoorlog bewust heeft meegemaakt is overleden 7% Tot... (jaartal invullen) 3 2% Die moet nu stoppen 2% Weet ik niet 16% Anders 2% Ook is gevraagd hoe lang we moeten doorgaan met het vieren van de vrijheid op 5 mei. Bijna zes op de tien (59%) vinden dat we voor altijd moeten doorgaan met de viering van de bevrijding/vrijheid op 5 mei (tabel 21). Met name jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren vinden dat. Minder jongeren vinden dat we moeten doorgaan totdat iedereen in vrijheid leeft (11%), tot er een Derde Wereldoorlog uitbreekt (7%) en tot de laatste die de Tweede Wereldoorlog bewust heeft meegemaakt is overleden (5%). Een aantal jongeren noemt een concrete einddatum of wil dat we direct stoppen met het vieren van bevrijdingsdag (beiden 2%). Een klein deel van de jongeren (13%) weet niet hoe lang we moeten doorgaan met vieren. Jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren weten gemiddeld vaker niet hoe lang we door zouden moeten gaan met vieren. Tabel 21. Hoe lang moeten we nog doorgaan met de viering van de bevrijding/vrijheid op 5 mei? Voor altijd 59% Totdat iedereen in vrijheid leeft 11% Tot er een derde wereldoorlog uitbreekt 7% Tot de laatste die de Tweede Wereldoorlog bewust heeft meegemaakt is overleden 5% Tot... (jaartal invullen) 4 2% Die moet nu stoppen 2% Weet ik niet 13% Anders 1% Bijna driekwart van de jongeren (74%) vindt het belangrijk dat jongeren betrokken worden bij het herdenken (tabel 22). Dit vinden met name meisjes. Een klein deel (12%) vindt het niet belangrijk en 14% weet het niet. 3 Een aantal jongeren vulden het jaartal 2045 in. 4 Een aantal jongeren vulden het jaartal 2045 in. 16

17 Tabel 22. Vind je het belangrijk dat jongeren betrokken worden bij herdenken? Ja 74% Nee 12% Weet ik niet 14% Hieronder volgen de meest in het oog springende antwoorden op de vraag hoe jongeren betrokken kunnen worden bij herdenken: Iemand op school laten komen die het bewust heeft meegemaakt. (meisje, 17, vwo) Ook op school informeren waarom het zo belangrijk is. (meisje, 18, havo) Op school films laten kijken van de oorlog. (meisje, 13, vmbo) Schoolreis op 4 mei naar de Dam. (meisje, 17, vwo) Interesse wekken d.m.v. verhalen en films. (meisje, 16, havo) Spannende documentaire laten zien. (jongen, 17, vwo) Verhalen over hoe het vroeger was zodat jongeren een idee krijgen over die tijd. (meisje, 16, vwo) Verhalen van jongeren tijdens de oorlog publiceren. (jongen, 17, vwo) Verhalen van overlevenden. (meisje, 13, havo) Naar een museum gaan en dingen lezen. (meisje, 14, vmbo) Vaker naar monumenten gaan. (meisje, 15, vmbo) Jongeren de herdenkingen laten beleven op een manier die nu ook nog leeft. Oorlogen die nu spelen, vrijheid,etc. (meisje, 17, vwo) Het meer met de oorlogen van nu te maken laten hebben. (meisje, 17, havo) Meer activiteiten regelen waarbij jongeren worden betrokken. (meisje, 16, havo) Meer leuke activiteiten voor jongeren in voorbereiding voor de herdenking. (meisje, 16, vwo) Helpen bij de dodenherdenking bijvoorbeeld bij het opbouwen. (jongen, 17, vwo) Begrijpelijke taal bijv. in toespraken. (meisje, 20, mbo) Jongeren een gedicht of persoonlijk verhaal laten schrijven. (meisje, 16, vmbo) Kransen neerleggen, gedichten voorlezen. (meisje, 16, mbo) In jongerenfora als Hyves en Facebook zetten. (jongen, vmbo) Twitter-stilte houden. (jongen, 14, vwo) 17

18 Vier op de tien jongeren denken dat social media (zoals Hyves, Facebook en Twitter) belangrijk zijn bij het betrekken van jongeren bij herdenken (tabel 23). Meer dan vier op de tien jongeren (41%) denken dat social media zelfs zeer belangrijk kunnen zijn. Een klein deel (14%) denkt dat het niet belangrijk, maar ook niet onbelangrijk kan zijn. Weinig jongeren denken dat social media (zeer) onbelangrijk kunnen zijn (in totaal 5%). Tabel 23. Hoe belangrijk kunnen social media zijn bij het betrekken van jongeren bij herdenken? Zeer belangrijk 41% Belangrijk 40% Niet belangrijk, maar ook niet onbelangrijk 14% Onbelangrijk 3% Zeer onbelangrijk 2% Stellingen Tot slot legden we de jongeren aan aantal stellingen voor over herdenken. In de samenleving wordt namelijk discussie gevoerd over onderstaande onderwerpen. Graag willen we de mening van jongeren weten over de discussiepunten. Bijna zes op de tien jongeren (59%) zijn van mening dat we pas op 5 mei de bevrijding/vrijheid mogen vieren als we op 4 mei herdenken (tabel 24). Met name jongeren van 16 jaar en ouder en jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren zijn het hiermee eens. Bijna een kwart (23%) is het hiermee oneens en 18% heeft er geen mening over. Dit zijn vaker jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren. Tabel 24. Stelling: Alleen als we op 4 mei herdenken, mogen we op 5 mei de bevrijding/vrijheid vieren. Eens 59% Oneens 23% Geen mening 18% Bijna de helft van de jongeren (48%) is niet voor een aparte herdenking die speciaal voor jongeren is (tabel 25). Ruim een kwart van de jongeren (26%) is daar wel voor. Ruim een kwart (26%) heeft er geen mening over. 18

19 Tabel 25. Stelling: Een aparte herdenking die speciaal voor jongeren is, spreekt me aan. Eens 26% Oneens 48% Geen mening 26% De meningen over de stelling dat Dodenherdenking op 4 mei nu een nationale herdenking is waarbij geen andere landen worden uitgenodigd en dat dit zo moet blijven, zijn erg verdeeld. Bijna vier op de tien (38%) zijn het daarmee eens en een zelfde percentage is het daarmee oneens (tabel 26). Bijna een kwart (24%) weet het niet. Met name jongeren met ouders die in Nederland zijn geboren zijn het eens met de stelling. Jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren hebben er vaker geen mening over. Tabel 26. Stelling: Dodenherdenking op 4 mei is nu een nationale herdenking waarbij geen andere landen worden uitgenodigd; dat moet zo blijven. Eens 38% Oneens 38% Geen mening 24% Meer dan zes op de tien jongeren (62%) zijn het eens met de stelling dat alleen als we de oorlog herdenken, we zullen beseffen dat vrijheid niet vanzelfsprekend is (tabel 27). Twee op de tien zijn het daarmee oneens en 18% heeft er geen mening over. Met name jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren hebben er geen mening over. Tabel 27. Stelling: Alleen als we oorlog herdenken, zullen we beseffen dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Eens 62% Oneens 20% Geen mening 18% 19

20 Conclusies en aanbevelingen WOII raakt jongeren Als jongeren gevraagd wordt wat het eerste in hun opkomt als ze aan oorlog denken, noemt een grote meerderheid (90%) de Tweede Wereldoorlog. Veel jongeren kennen iemand die een oorlog heeft meegemaakt. In de meeste gevallen zijn dat de grootouders (Tweede Wereldoorlog), maar sommige jongeren kennen ook mensen (ouders, vrienden) die andere oorlogen hebben meegemaakt in landen zoals in Afghanistan, Irak, Kosovo, Vietnam of Israël. De meeste jongeren hebben belangstelling voor persoonlijke oorlogsverhalen en velen kennen deze verhalen, die zij voor het merendeel ervaren als spannend en verdrietig. Ondanks dat de oorlog 66 jaar geleden is afgelopen, worden jongeren nog steeds geraakt door de verhalen over de Tweede Wereldoorlog. Opmerkelijk is dat de open vragen in deze enquête relatief veel vaker zijn ingevuld dan gebruikelijk bij andere onderzoeken van het NJR Panel. Uit de diverse antwoorden is te zien dat het thema herdenken van de Tweede Wereldoorlog jongeren erg raakt. Meerderheid is voor herdenking WOII Veruit de meeste jongeren vinden het belangrijk dat we in Nederland de Tweede Wereldoorlog ( ) herdenken. De meeste jongeren (83%) vinden dat het voor iedereen belangrijk is. Jongeren willen graag stilstaan bij de gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog, omdat ze vinden dat de oorlogsslachtoffers herinnerd moeten blijven. Daarnaast willen ze dat mensen beseffen dat vrijheid niet vanzelfsprekend is en dat oorlog en onderdrukking nog steeds bestaan. Respect betuigen aan de slachtoffers van de oorlog en stilstaan bij de thema s vrijheid en onderdrukking zijn belangrijke redenen voor jongeren om te herdenken. Dit blijkt ook uit de stellingen die we ze hebben voorgelegd. Zo vinden de meeste jongeren dat alleen als we herdenken op 4 mei, we op 5 mei de bevrijding/ vrijheid mogen vieren. En dat alleen als we oorlog herdenken, we zullen beseffen dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Jongeren zijn gemotiveerd om te herdenken. De thema s vrijheid en onderdrukking leven bij jongeren, maar worden gevoed door persoonlijke verhalen die hen doen beseffen dat het belangrijk is om te herdenken en vervolgens vrijheid te vieren. Nationale Dodenherdenking op 4 mei meest passend De Nationale Dodenherdenking is het meest bekend onder jongeren. Jongeren vinden deze herdenking ook het meest passend. De overige herdenkingsdagen zijn bij jongeren minder in beeld. Meer dan zes op de tien jongeren (61%) hebben een duidelijke voorkeur voor de datum 4 mei om de Nationale Dodenherdenking te houden. Zij vinden het goed dat er jaarlijks wordt herdacht en zijn eraan gewend dat 4 mei te doen. 20

21 Informatie over de rol bij herdenken Ruim twee op de tien jongeren geven aan dat er op school aandacht wordt besteed aan het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en de achtergrond ervan en ruim de helft daarvan is tevreden met de manier waarop school dat doet. Er is echter ook een groep die minder tevreden over is over de mate waarin op school aandacht wordt besteed aan de oorlog. Weliswaar wordt er in het basisonderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs aandacht besteed aan de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust, naar de mening van de jongeren is er echter nog te weinig aandacht voor herdenken. Daar zou het onderwijs meer aan tegemoet kunnen komen door bijvoorbeeld overlevenden uit te nodigen voor een gastles, herdenkingsmomenten in te lassen door middel van musea- of kampbezoeken, gezamenlijk naar een herdenking te gaan of klassikaal een oorlogsmonument te adopteren. Herdenken WOII met een andere invalshoek Via televisie krijgt een groot gedeelte van de jongeren informatie over het herdenken van de Tweede Wereldoorlog. Dit medium staat op nummer één van gewenste informatiebronnen. Daarnaast krijgen ze ook informatie via internet, films, kranten en tijdschriften. Jongeren vinden films en internet aantrekkelijk om informatie over het herdenken te krijgen. Jongeren krijgen via verschillende bronnen informatie over de Tweede Wereldoorlog. Er is een grote hoeveelheid (digitaal) materiaal beschikbaar 5 over de Tweede Wereldoorlog. Het verdient aanbeveling om uit dit materiaal vooral de persoonlijke verhalen naar voren te brengen en minder in te zetten op de historisch-politieke invalshoek die nu in het onderwijs wordt gebruikt. Deze invalshoek spreekt namelijk minder tot de verbeelding. Al eerder werd genoemd dat jongeren erg geraakt worden door verhalen over de Tweede Wereldoorlog. Daarom zijn jongeren het beste te benaderen wanneer de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog voelbaar worden gemaakt. Bijvoorbeeld via media die door jongeren als aantrekkelijke informatiebronnen worden genoemd. Hoe jongeren tijdens Nationale Dodenherdenking herdenken Acht op de tien jongeren staan regelmatig stil bij de Nationale Dodenherdenking; zes op de tien doen er elk jaar aan mee. Ze volgden de herdenking via de televisie of onderbreken voor twee minuten hun bezigheden. Een kwart doet dit zelfs als ze met vakantie zijn. De meerderheid denkt dan aan de Tweede Wereldoorlog. Minder dan drie op de tien denken aan de Holocaust of aan oorlogen in het algemeen. Minder jongeren denken aan oorlogen/conflicten/vredesmissies waar Nederland bij betrokken is geweest of oorlogen die nu spelen. Er is maar een klein deel dat op geen enkele manier stil staat bij de Nationale Dodenherdenking. In deze groep zijn jongens en jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren oververtegenwoordigd

22 Tweede Wereldoorlog is het symbool voor oorlog De Tweede Wereldoorlog staat bij jongeren centraal bij de Nationale Dodenherdenking. Minder jongeren denken op dat moment aan oorlogen die nu spelen of oorlogen/conflicten/vredesmissies waar Nederland bij betrokken is geweest. Het is daarom geen noodzaak om herdenkingen te veralgemeniseren naar andere oorlogen, omdat jongeren zich voldoende kunnen identificeren met de gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog. Deze oorlog is voor jongeren nog steeds het symbool voor oorlog. Het persoonlijke verhaal raakt meer Jongeren trekken zich het leed van de vele Joodse slachtoffers aan, maar noemen daarbij zelden de term Holocaust. Hieruit blijkt dat zij wellicht minder stilstaan bij de historisch-politieke analyse van de Jodenvervolging, maar vooral geraakt worden door de persoonlijke verhalen. Het aantal mensen dat de oorlog bewust heeft meegemaakt en erover kan vertellen neemt af. Om jongeren toch persoonlijke oorlogsverhalen mee te geven, is het belangrijk om deze verhalen te bewaren en door te geven aan jongeren. Het onderwijs en gemeenten kunnen daar een bijdrage aan leveren bijvoorbeeld tijdens herdenkingsmomenten en de voorbereiding daarop. Ook media spelen hierin een belangrijke rol via documentaires, films en boeken. Hoe lang doorgaan met Nationale Dodenherdenking De meeste jongeren verwachten dat we over 10 jaar de Tweede Wereldoorlog nog steeds zullen herdenken. Zij zien dat het liefst gebeuren op de dezelfde manier zoals nu gebeurt. Over het vieren van de bevrijding denken jongeren ongeveer hetzelfde: daarvan vindt 85% dat we dit moeten voortzetten. Social media inzetten bij Nationale Dodenherdenking De meerderheid van de jongeren wil graag betrokken blijven bij de Nationale Dodenherdenking. Dat kan volgens de meerderheid via social media (zoals Hyves, Facebook en Twitter). Jongeren, gemeenten, scholen en relevante organiserende instanties zouden zich kunnen bezighouden met manieren om social media in te zetten bij een herdenking. Voorbeelden kunnen zijn steunbetuigingen op profielpagina s tijdens diverse herdenkingsdagen (bijvoorbeeld Holocaust Memorial Day, Capitulatie van Japan) of een Twitterstilte zoals één respondent voorstelde. Hoe jongeren willen herdenken Jongeren vinden het belangrijk dat de herdenking op tv wordt uitgezonden. Verder staan jongeren open voor verhalen van mensen die de oorlog bewust hebben meegemaakt en willen ze dat er op school meer aandacht aan wordt besteed (bijv. via gastsprekers, adoptie van een monument). Er is 22

23 wel enige steun voor een afzonderlijke herdenking die speciaal voor jongeren is, maar die is niet overweldigend. Jongeren geven eerder aan dat ze hun respect willen betuigen aan de oorlogsslachtoffers, dat ze naar een herdenking gaan voor het saamhorigheidsgevoel en sommige jongeren zouden gaan vanwege een grootouder die bij de oorlog betrokken was. Waar jongeren behoefte aan hebben, is voelen hoe het geweest moet zijn voor de slachtoffers. Vanuit die verhalen kunnen jongeren zelf de verbinding met abstracte thema s als vrede, vrijheid en mensenrechten leggen. Organisatoren van herdenkingen moeten maximaal aansluiten bij deze motivatie van jongeren. Verschil van mening over andere landen uitnodigen bij Nationale Dodenherdenking De meningen over de stelling dat Dodenherdenking op 4 mei nu een nationale herdenking is waarbij geen andere landen worden uitgenodigd en dat dit zo moet blijven, zijn erg verdeeld. Bijna vier op de tien zijn het daarmee eens en een zelfde percentage is het daarmee oneens, bijna een kwart heeft geen mening. Daarmee zijn jongeren even verdeeld als de overige voor- en tegenstanders van de kwestie of er vertegenwoordigers van andere landen uitgenodigd moeten worden tijdens Nationale Dodenherdenking. Jongeren van ouders die niet in Nederland zijn geboren Jongeren met ouders die niet in Nederland zijn geboren kennen relatief minder oorlogsverhalen dan jongeren waarvan de ouders wel in Nederland zijn geboren. De eerste groep ervaart die verhalen relatief vaker als verdrietig. Verder geven die jongeren vaker dan gemiddeld aan dat ze niet stil staan tijdens Nationale Dodenherdenking. Relatief veel van hen hebben geen mening over of en hoe we herdenken over 10 jaar, hoe lang we moeten doorgaan met herdenken en of 4 mei een wenselijke datum is. Uit het onderzoek blijkt echter op geen enkele manier dat ze er negatief tegenover staan. Geen grote veranderingen nodig in het herdenken Het herdenken zoals dat nu gebeurt, is voor de meeste jongeren goed. Het verdient dus aanbeveling om vooral niet teveel te sleutelen aan de huidige manier van herdenken. Wel moet er meer focus komen op persoonlijke verhalen om jongeren blijvend betrokken te houden en de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog voelbaar te maken. Jongeren hechten waarde aan herdenken tijdens Nationale Dodenherdenking en daarbij denken ze voornamelijk aan de Tweede Wereldoorlog. Vanuit jongeren gezien is het niet noodzakelijk om te veralgemeniseren en te verbreden naar bijvoorbeeld andere oorlogen. Jongeren zijn uitstekend in staat om zelf de vertaalslag te maken naar wat de Tweede Wereldoorlog voor hen betekent. 23

24 Bijlagen Vragenlijst OORLOG HERDENKEN Deze vragenlijst gaat over het herdenken van oorlogen. Bij het beantwoorden van de vragen is jouw mening belangrijk. We verloten 10 cadeaubonnen van 20 onder de deelnemers aan dit onderzoek. 1. Je bent 0 een meisje 0 een jongen 2. Jouw leeftijd is 3. Je volgt 0 vmbo 0 mbo 0 havo 0 vwo 0 hbo 0 wo 0 geen opleiding 0 anders, namelijk 4. In welk land is je vader geboren? 5. In welk land is je moeder geboren? 6.In welk land ben jij geboren?... Oorlogen die jij kent Deze vragen gaan over de oorlogen waar jij over gehoord hebt of die je zelf hebt meegemaakt. 7. Als je aan oorlog denkt, welke oorlog komt dan het eerste in je op? 8. Ken jij persoonlijk iemand die een oorlog heeft meegemaakt? 0 Ja 0 Nee 0 Weet ik niet 24

25 9. Wie uit jouw omgeving heeft een oorlog meegemaakt? (meerdere antwoorden mogelijk) Vriend(en) heeft (hebben)...oorlog (naam van die oorlog) meegemaakt Schoolgenoten hebben....oorlog (naam van die oorlog) meegemaakt Ikzelf heb...oorlog (naam van die oorlog) meegemaakt Mijn ouders hebben... oorlog (naam van die oorlog) meegemaakt Mijn grootouders hebben... oorlog (naam van die oorlog) meegemaakt Anders, namelijk... (iemand anders) heeft...oorlog (naam van die oorlog) meegemaakt 10. Heb je belangstelling voor persoonlijke verhalen over deze oorlog(en)? 0 Ja 0 Nee 0 Weet ik niet 11. Ken je persoonlijke verhalen over deze oorlog(en)? 0 Ja 0 Nee 0 Weet ik niet 12. Zo ja, wat vind je van die verhalen? (meerdere antwoorden mogelijk) Spannend Verdrietig Ik schaam me ervoor Ik wou dat ik erbij was geweest Ik merk dat er amper over wordt gepraat Ik vind deze verhalen niet interessant Niet van toepassing Anders, namelijk 25

26 Herdenken Tweede Wereldoorlog ( ) De volgende vragen gaan over het herdenken van de Tweede Wereldoorlog die tussen 1940 en 1945 in Nederland plaatsvond. 13. Vind je het belangrijk dat we in Nederland de Tweede Wereldoorlog ( ) herdenken? (meerdere antwoorden mogelijk) Ja, dat vind ik belangrijk voor iedereen Ja, dat vind ik belangrijk voor mezelf Nee, dat vind ik niet belangrijk voor iedereen Nee, dat vind ik niet belangrijk voor mezelf Weet ik niet Anders, namelijk 14. Wat vind je belangrijk bij het herdenken van de Tweede Wereldoorlog? (meerdere antwoorden mogelijk) Dat de herinnering aan de oorlogsslachtoffers levend wordt gehouden Dat mensen beseffen dat er nog steeds oorlog en onderdrukking bestaan Dat mensen die de oorlog bewust hebben meegemaakt hun verhaal vertellen Dat mensen beseffen dat vrijheid niet vanzelfsprekend is Dat je naar een (lokale) herdenking kan gaan Dat de Nationale Dodenherdenking op 4 mei op tv wordt uitgezonden Dat er bij het herdenken achtergrondinformatie wordt geboden (bijv. documentaire, lespakket) Dat er op school aandacht aan wordt besteed (bijv. gastspreker, adoptie van monument) Dat jongeren worden betrokken bij herdenken Dat er andere activiteiten zijn waaraan ik kan deelnemen (bijv. discussie, tentoonstelling, lezing, poëzie- of verhalenwedstrijd, enz.) Ik vind herdenkingen onnodig Weet ik niet Niets Anders, namelijk 26

27 15. Welke van onderstaande herdenkingsdagen voor de Tweede Wereldoorlog ( ) ken je? (meerdere antwoorden mogelijk) Holocaust Memorial Day (27 januari) Auschwitzherdenking (zondag dichtst bij 27 januari) Herdenking Februaristaking 1941 (25 februari) Nationale Dodenherdenking (4 mei) Herdenking 15 augustus 1945 (Indië herdenking; einde van de Tweede Wereldoorlog) Europese herdenkingsdag voor de slachtoffers van het stalinisme en het nazisme (23 augustus) Internationale dag tegen fascisme en antisemitisme (9 november) Weet ik niet Geen van deze Een andere herdenking, namelijk 16. Wat vind jij de meest passende herdenkingsdag voor de Tweede Wereldoorlog ( )? (Let op: maar één antwoord mogelijk) 0 Holocaust Memorial Day (27 januari) 0 Auschwitzherdenking (zondag dichtst bij 27 januari) 0 Herdenking Februaristaking 1941 (25 februari) 0 Nationale dodenherdenking (4 mei) 0 Herdenking 15 augustus 1945 (Indië herdenking; einde van de Tweede Wereldoorlog) 0 Europese herdenkingsdag voor de slachtoffers van het stalinisme en het nazisme (23 augustus) 0 Internationale dag tegen fascisme en antisemitisme (9 november) 0 Weet ik niet 0 Geen van deze 0 Een andere herdenking, namelijk 17. Leg uit waarom: 27

28 Informatie herdenken Tweede Wereldoorlog Deze vragen gaan over de informatie over het herdenken van de Tweede Wereldoorlog die je krijgt, vindt of zoekt. 18. Wordt op school aandacht besteed aan het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en de achtergrond ervan? 0 Ja 0 Nee 0 Weet ik niet 19. Spreekt de manier waarop school dat doet jou aan? 0 Ja 0 Nee 0 Weet ik niet 20. Leg uit waarom: 21. Hoe krijg jij buiten school informatie over het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en de achtergrond ervan? (meerdere antwoorden mogelijk) Via televisie Via radio Via internet (bijv. social media) Via kranten of tijdschriften Via boeken Via films Door bezoek oorlogsmusea Door bezoek oorlogsmonumenten Door bezoek theater Weet ik niet Geen van deze Anders, namelijk 28

29 22. Welke informatiebronnen spreken je hierbij aan? (meerdere antwoorden mogelijk) Televisie Radio Internet (bijv. social media) Kranten of tijdschriften Boeken Films Bezoek oorlogsmusea Bezoek oorlogsmonumenten Bezoek aan theater Weet ik niet Geen van deze Anders, namelijk Herdenken op 4 mei De volgende vragen gaan over de Nationale Dodenherdenking op 4 mei. 23. Hoe vaak sta jij stil bij de Nationale Dodenherdenking (4 mei)? 0 Altijd (elk jaar) 0 Soms (het ene jaar wel, het andere jaar niet) 0 Zelden 0 Nooit 24. Hoe sta jij stil bij de Nationale Dodenherdenking (4 mei)? (meerdere antwoorden mogelijk) Ik volg de herdenking op de Dam via de televisie Ik volg de herdenking op de Waalsdorpervlakte via de televisie Thuis hangen we de vlag halfstok Ik ben aanwezig bij de herdenking in mijn woonplaats Ik ben aanwezig bij de herdenking op de Dam Ik ben aanwezig bij de herdenking op de Waalsdorpervlakte Ik volg de herdenking via de radio Ik onderbreek voor 2 minuten mijn bezigheden Ik onderbreek ook op vakantie voor 2 minuten mijn bezigheden Geen van deze Anders, namelijk 29

30 25. Stel dat je gaat naar een herdenkingsbijeenkomst op 4 mei, wat zou voor jou dan de belangrijkste reden zijn? 26. Waar denk jij aan tijdens de Nationale Dodenherdenking (4 mei)? (meerdere antwoorden mogelijk) De Tweede Wereldoorlog De Holocaust (= Jodenvervolging) De oorlogen/conflicten/vredesmissies waar Nederland bij betrokken is geweest Oorlogen die nu spelen Oorlogen in het algemeen Niet van toepassing Anders, namelijk 27. Is 4 mei voor jou de meest wenselijke dag voor herdenken of heb je liever een andere datum? 0 4 mei heeft mijn voorkeur 0 Een andere datum heeft mijn voorkeur, namelijk 0 Weet ik niet 28. Leg uit waarom: Tweede Wereldoorlog ( ) herdenken over 10 jaar Het is nu 66 jaar geleden dat de Tweede Wereldoorlog werd beëindigd. 29. Denk je dat we in Nederland over 10 jaar nog steeds de Tweede Wereldoorlog ( ) herdenken? 0 Ja 0 Nee 0 Weet ik niet 30. Hoe zouden we de Tweede Wereldoorlog over 10 jaar in Nederland moeten herdenken? 30

31 31. Hoe lang moeten we nog doorgaan met herdenken? 0 Tot de laatste die de Tweede Wereldoorlog bewust heeft meegemaakt is overleden 0 Voor altijd 0 Tot... (jaartal invullen) 0 Tot er een derde wereldoorlog uitbreekt 0 Totdat iedereen in vrijheid leeft 0 Dat moet nu stoppen 0 Weet ik niet 0 Anders, namelijk 32. Hoe lang moeten we nog doorgaan met de viering van de bevrijding/vrijheid op 5 mei? 0 Tot de laatste die de Tweede Wereldoorlog bewust heeft meegemaakt is overleden 0 Voor altijd 0 Tot... (jaartal invullen) 0 Tot er een derde wereldoorlog uitbreekt 0 Totdat iedereen in vrijheid leeft 0 Die moet nu stoppen 0 Weet ik niet 0 Anders, namelijk 33. Vind je het belangrijk dat jongeren betrokken worden bij herdenken? 0 Ja 0 Nee 0 Weet ik niet 34. Hoe kunnen jongeren meer betrokken worden bij herdenken? Social media zoals Hyves, Facebook en Twitter zijn op dit moment erg populair. 35. Hoe belangrijk kunnen social media zijn bij het betrekken van jongeren bij herdenken? 0 Zeer belangrijk 0 Belangrijk 0 Niet belangrijk, maar ook niet onbelangrijk 0 Onbelangrijk 0 Zeer onbelangrijk 31

32 Stellingen Tot slot volgen hier nog een paar stellingen. 36. Stelling: Alleen als we op 4 mei herdenken, mogen we op 5 mei de bevrijding/vrijheid vieren. 0 Eens 0 Oneens 0 Geen mening 37. Stelling: Een aparte herdenking die speciaal voor jongeren is, spreekt me aan. 0 Eens 0 Oneens 0 Geen mening 38. Stelling: Dodenherdenking op 4 mei is nu een nationale herdenking waarbij geen andere landen worden uitgenodigd; dat moet zo blijven. 0 Eens 0 Oneens 0 Geen mening 39. Stelling: Alleen als we oorlog herdenken, zullen we beseffen dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. 0 Eens 0 Oneens 0 Geen mening 40. Wil je nog iets kwijt over deze vragenlijst?... Bedankt voor het invullen! We verloten 10 cadeaubonnen van 20. Het loten gaat via de docent die onze contactpersoon is. De resultaten zijn in november 2011 op te zien. Voor vragen en suggesties kan je mailen naar Kromme Nieuwegracht 58, 3512 HL Utrecht, tel , fax , 32

///Jongeren laten zich horen

///Jongeren laten zich horen /// JONGEREN OVER RECLAME OP SOCIALE NETWERKSITES Commerciële uitingen via groepen, spelletjes en privéberichten: hoe denken jongeren hierover? Onderzoeksverslag NJR panel ///Jongeren laten zich horen

Nadere informatie

Jongerenparticipatie in Amersfoort

Jongerenparticipatie in Amersfoort Jongerenparticipatie in Amersfoort gemeente Amersfoort Ben van de Burgwal november 2013 Samenvatting De gemeente wil Amersfoortse jongeren meer betrekken bij zaken die hen aangaan. We hebben via digitaal

Nadere informatie

4 mei 2015. Onderzoek: Nationale dodenherdenking

4 mei 2015. Onderzoek: Nationale dodenherdenking 4 mei 2015 Onderzoek: Nationale dodenherdenking Over het EenVandaag Het EenVandaag bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de peilingen

Nadere informatie

Geslacht respondenten CBS 2011* man 49% 49% vrouw 51% 51% totaal 100% 100%

Geslacht respondenten CBS 2011* man 49% 49% vrouw 51% 51% totaal 100% 100% Verantwoording onderzoek "4 en 5 mei" Veldwerkperiode: woensdag 11 april tot woensdag 18 april. Aantal uitgenodigd: 15628 Aantal onbezorgbaar: 197 Netto verstuurd: 15431 Respons: 7597 49% Onvolledig ingevulde

Nadere informatie

NATIONALE HERDENKING NATIONALE VIERING

NATIONALE HERDENKING NATIONALE VIERING 4 en 5 mei NATIONALE HERDENKING OP 4 MEI EN OP 5 MEI Elk jaar herdenken we op 4 mei de gevallenen van de Tweede Wereldoorlog en vieren we op 5 mei de bevrijding. Er zijn steeds minder mensen in Nederland

Nadere informatie

/// Kinderrechten. Onderzoeksverslag Jeugdraadpanel. ///Jongeren laten zich horen

/// Kinderrechten. Onderzoeksverslag Jeugdraadpanel. ///Jongeren laten zich horen /// Kinderrechten Onderzoeksverslag Jeugdraadpanel ///Jongeren laten zich horen Inhoudsopgave Inleiding 3 Kenmerken van de onderzochte groep jongeren 4 Bekendheid met het verdrag 4 Aandacht voor bepaalde

Nadere informatie

ONDERZOEKSVERSLAG JEUGDRAADPANEL SEKSUALITEIT EN TOLERANTIE. Homo-emancipatie op school. Wie kunnen er beter hun mening geven dan jongeren zelf?

ONDERZOEKSVERSLAG JEUGDRAADPANEL SEKSUALITEIT EN TOLERANTIE. Homo-emancipatie op school. Wie kunnen er beter hun mening geven dan jongeren zelf? ONDERZOEKSVERSLAG JEUGDRAADPANEL SEKSUALITEIT EN TOLERANTIE Homo-emancipatie op school Wie kunnen er beter hun mening geven dan jongeren zelf? 1 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Kenmerken van de onderzochte groep

Nadere informatie

Nationaal Vrijheidsonderzoek 2012. Draagvlakdeel

Nationaal Vrijheidsonderzoek 2012. Draagvlakdeel Nationaal Vrijheidsonderzoek 2012 Draagvlakdeel Inhoudsopgave 1. Achtergrond en doelstelling p.3 2. Samenvatting p. 5 3. Staat oorlog op de agenda van burgers? p. 7 Oog voor onderwerpen buiten Nederland

Nadere informatie

Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg

Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg DIMENSUS beleidsonderzoek December 2012 Projectnummer 507 Inhoudsopgave Samenvatting

Nadere informatie

Nationaal Vrijheidsonderzoek

Nationaal Vrijheidsonderzoek Grote Bickersstraat 76 1013 KS Amsterdam Postbus 1903 1000 BX Amsterdam tel 020 522 59 99 fax 020 622 15 44 e-mail info@veldkamp.net www.veldkamp.net Nationaal Vrijheidsonderzoek 2008 Draagvlakdeel Dieter

Nadere informatie

Nationaal Vrijheidsonderzoek Beleving, houding en draagvlak ten aanzien van 4 en 5 mei

Nationaal Vrijheidsonderzoek Beleving, houding en draagvlak ten aanzien van 4 en 5 mei Nationaal Vrijheidsonderzoek 2016 Beleving, houding en draagvlak ten aanzien van 4 en 5 mei Inhoudsopgave pagina 1. Achtergrond en doelstelling 3 Nationaal Vrijheidsonderzoek 2016 2. Algemene samenvatting

Nadere informatie

In de stilte van ons herdenken, sprak de herinnering.

In de stilte van ons herdenken, sprak de herinnering. Toespraak burgemeester K. Tigelaar ter gelegenheid van de dodenherdenking op vrijdag 4 mei 2012 Dames en heren, jongens en meisjes, In de stilte van ons herdenken, sprak de herinnering. Herinneringen aan

Nadere informatie

Nationaal Vrijheidsonderzoek Beleving, houding en draagvlak ten aanzien van 4 en 5 mei

Nationaal Vrijheidsonderzoek Beleving, houding en draagvlak ten aanzien van 4 en 5 mei Nationaal Vrijheidsonderzoek 2017 Beleving, houding en draagvlak ten aanzien van 4 en 5 mei Inhoudsopgave 1. Achtergrond en doelstelling 3 pagina Nationaal Vrijheidsonderzoek 2017 2. Algemene samenvatting

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Lees het verhaal Een monument geschreven door Jan Terlouw.

Lees het verhaal Een monument geschreven door Jan Terlouw. EEN MONUMENT Bij het verhaal van Jan Terlouw Lees het verhaal Een monument geschreven door Jan Terlouw. Opdracht 2 Zet de volgende gebeurtenissen uit het verhaal in de goede volgorde. 1 De soldaat geeft

Nadere informatie

jongeren Oover kindermishandeling het is fijn om je verhaal kwijt te kunnen onderzoeksverslag njr panel Jongeren over kindermishandeling 1

jongeren Oover kindermishandeling het is fijn om je verhaal kwijt te kunnen onderzoeksverslag njr panel Jongeren over kindermishandeling 1 jongeren Oover kindermishandeling onderzoeksverslag njr panel het is fijn om je verhaal kwijt te kunnen Jongeren over kindermishandeling 1 panelonderzoek Jjongeren over kindermishandeling Inhoudsopgave

Nadere informatie

/// Jong in Europa. Onderzoeksverslag Jeugdraadpanel. ///Jongeren laten zich horen

/// Jong in Europa. Onderzoeksverslag Jeugdraadpanel. ///Jongeren laten zich horen /// Jong in Europa Onderzoeksverslag Jeugdraadpanel ///Jongeren laten zich horen 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Kenmerken van de onderzochte groep jongeren 4 Nieuws 4 Wat Europa voor jou betekent 7 Europa

Nadere informatie

jongeren & psychische gezondheid Ik praat sinds kort over mijn probleem met mijn beste vriend

jongeren & psychische gezondheid Ik praat sinds kort over mijn probleem met mijn beste vriend jongeren & psychische gezondheid onderzoeksverslag njr panel in samenwerking met fonds psychische gezondheid Ik praat sinds kort over mijn probleem met mijn beste vriend Jongeren en psychische problemen

Nadere informatie

Onderzoek Inwonerspanel Jongerenonderzoek: alcohol

Onderzoek Inwonerspanel Jongerenonderzoek: alcohol 1 (19) Onderzoek Inwonerspanel Auteur Tineke Brouwers Respons onderzoek Op 5 december kregen de panelleden van 12 tot en met 18 jaar (280 personen) een e-mail met de vraag of zij digitaal een vragenlijst

Nadere informatie

PESTEN OP SCHOOL ONDERZOEK STICHTING DE KINDERTELEFOON 19 SEPTEMBER 2016

PESTEN OP SCHOOL ONDERZOEK STICHTING DE KINDERTELEFOON 19 SEPTEMBER 2016 PESTEN OP SCHOOL ONDERZOEK STICHTING DE KINDERTELEFOON 19 SEPTEMBER 2016 Wil je iets meer vertellen over het pesten? Ik werd vanaf de brugklas gepest op de middelbare school. De leraren wisten het, ze

Nadere informatie

4 & 5 mei. Dodenherdenking & Bevrijdingsdag. Lessuggesties voor midden- en bovenbouw van het primair onderwijs

4 & 5 mei. Dodenherdenking & Bevrijdingsdag. Lessuggesties voor midden- en bovenbouw van het primair onderwijs 4 & 5 mei Dodenherdenking & Bevrijdingsdag Lessuggesties voor midden- en bovenbouw van het primair onderwijs uit: Flitskist, map 6 Herdenken & Gedenken lesdoelen lessuggesties 4 mei lessuggesties 5 mei

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. Ouders aan het woord. Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014. Utrecht.nl/volksgezondheid

Jongeren en alcohol. Ouders aan het woord. Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014. Utrecht.nl/volksgezondheid Jongeren en alcohol Ouders aan het woord Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014 Utrecht.nl/volksgezondheid 2 Inleiding Sinds 1 januari 2014 is de leeftijdsgrens voor het in bezit hebben van alcohol

Nadere informatie

///Jongeren laten zich horen

///Jongeren laten zich horen ///Jongeren & inspraak binnen hun gemeente Onderzoeksverslag NJR panel ///Jongeren laten zich horen 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Kenmerken van de onderzochte groep jongeren 4 De woonplaats 4 Belangrijke

Nadere informatie

Ontwikkelingssamenwerking Palestijnse gebieden

Ontwikkelingssamenwerking Palestijnse gebieden www.survio.com 14-11-2014 10:32:45 Algemeen Enquête naam Ontwikkelingssamenwerking Palestijnse gebieden Auteur Gwen Bonnie Taal Nederlands Enquête URL http://www.survio.com/survey/d/f6n1b6i0x9a9e9w0f Eerste

Nadere informatie

Nederlanders aan het woord

Nederlanders aan het woord Nederlanders aan het woord Veteranen en de Nederlandse Veteranendag 2014 Trends, Onderzoek en Statistiek (TOS) Directie Communicatie Documentnummer: TOS-14-066a Belangrijkste inzichten Nederlander hecht

Nadere informatie

Glazen Huis peiling Leids JongerenPanel. Colofon. Serie Statistiek 2011 / 08

Glazen Huis peiling Leids JongerenPanel. Colofon. Serie Statistiek 2011 / 08 Glazen Huis 2011 peiling Leids JongerenPanel Colofon Serie Statistiek 2011 / 08 Gemeente Leiden Afdeling Strategie en Onderzoek, BOA Postbus 9100, 2300 PC Leiden E-mail: boa@leiden.nl Website: www.leiden.nl/jongerenpanel

Nadere informatie

Onderzoek Inwonerspanel: Geinbeat (Cityplaza) Festival

Onderzoek Inwonerspanel: Geinbeat (Cityplaza) Festival 1 (12) Onderzoek Inwonerspanel: Auteur Tineke Brouwers Respons onderzoek Op 26 maart kregen de panelleden van 18 jaar en ouder (1.155 personen) een e-mail met de vraag of zij digitaal een vragenlijst over

Nadere informatie

LelyStadsGeluiden. De mening van de jongeren gepeild. School en werk 2007

LelyStadsGeluiden. De mening van de jongeren gepeild. School en werk 2007 LelyStadsGeluiden De mening van de jongeren gepeild School en werk 007 In 007 hebben.37 jongeren meegewerkt aan de jongerenenquête. Het onderzoek had als doel om in kaart te brengen wat jongeren doen,

Nadere informatie

Geachte Commissaris van de Koning in Zeeland, Burgemeesters en wethouders en raadsleden van de Zeeuwse gemeenten, Vertegenwoordigers van defensie,

Geachte Commissaris van de Koning in Zeeland, Burgemeesters en wethouders en raadsleden van de Zeeuwse gemeenten, Vertegenwoordigers van defensie, 1. Geachte Commissaris van de Koning in Zeeland, Burgemeesters en wethouders en raadsleden van de Zeeuwse gemeenten, Vertegenwoordigers van defensie, Beste Veteranen, familieleden, vrienden en kennissen

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet Haarlem, 5 november Dames en heren,

Toespraak Gerdi Verbeet Haarlem, 5 november Dames en heren, Toespraak Gerdi Verbeet Haarlem, 5 november 2016 (alleen het gesproken woord geldt) Dames en heren, Welkom, wat goed u allen weer te zien. Allereerst veel dank aan de Commissaris, dat wij hier vandaag

Nadere informatie

Voorbeelden van draaiboeken

Voorbeelden van draaiboeken Praktische tips 2 Voorbeelden van draaiboeken 3 Voorbeeld uitnodiging herdenking 4 Voorbeeld uitnodiging overdracht 5 Voorbeeld welkomstwoord 5 Voorbeeld slotwoord 6 Gedichten Voorbeelden van draaiboeken

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau B, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Nationaal Vrijheidsonderzoek - draagvlakdeel

Nationaal Vrijheidsonderzoek - draagvlakdeel Grote Bickersstraat 7 1013 KS Amsterdam Postbus 1903 1000 BX Amsterdam tel 020 522 59 99 fax 020 22 15 e-mail info@veldkamp.net www.veldkamp.net Nationaal Vrijheidsonderzoek - draagvlakdeel 200 Een onderzoek

Nadere informatie

Impressie of verwerking van een gebeurtenis

Impressie of verwerking van een gebeurtenis Impressie of verwerking van een gebeurtenis In deze opdracht maken de leerlingen een impressie van een gebeurtenis uit de Tweede Wereldoorlog. Zij besteden in ieder geval aandacht besteden aan: de periode

Nadere informatie

Project: 8216 In opdracht van Platform Amsterdam Samen

Project: 8216 In opdracht van Platform Amsterdam Samen Vervolgevaluatie Project: 8216 In opdracht van Platform Amsterdam Samen drs. Lonneke van Oirschot drs. Jeroen Slot dr. Esther Jakobs Weesperstraat 79 Postbus 658 1018 VN Amsterdam 1000 AR Amsterdam Telefoon

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KEUZE VAN LEERLINGEN! VMBO-BASIS/KADER VOOR DE RICHTING BWI/BOUW!

ONDERZOEK NAAR KEUZE VAN LEERLINGEN! VMBO-BASIS/KADER VOOR DE RICHTING BWI/BOUW! ONDERZOEK NAAR KEUZE VAN LEERLINGEN VMBO-BASIS/KADER VOOR DE RICHTING BWI/BOUW 2 november 2015 Inleiding De instroom in de bouwopleidingen is de afgelopen jaren sterk afgenomen. De moeilijke tijden waarmee

Nadere informatie

Factsheet persbericht

Factsheet persbericht Factsheet persbericht Nut vakbonden onbekend bij jongeren 30 november 2011 Inleiding Van oktober 2011 tot november 2011 hield Zoekbijbaan.nl het Nationale Bijbanen Onderzoek. Aan het onderzoek deden 2464

Nadere informatie

Tevredenheid van familieleden en mantelzorgers met casemanagement bij dementie

Tevredenheid van familieleden en mantelzorgers met casemanagement bij dementie Tevredenheid van familieleden en mantelzorgers met casemanagement bij dementie (in te vullen door mantelzorgers) Codering tevredenheidsonderzoek : _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ Datum verzending : _ _ - _ _ - _

Nadere informatie

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 Inhoudsopgave Colofon 3 Dag tegen het pesten 4 Highlights 4 Pesten gebeurt in mijn klas het meest met 5 Welke uitspraak

Nadere informatie

Onderzoek Inwonerspanel: Maatschappelijke stage (MAS)

Onderzoek Inwonerspanel: Maatschappelijke stage (MAS) 1 (13) Onderzoek Inwonerspanel: Maatschappelijke stage (MAS) Auteur Tineke Brouwers Respons onderzoek Op 31 mei kregen de panelleden van 12 tot en met 16 jaar (89 personen) een e-mail met de vraag of zij

Nadere informatie

Clientervaringsonderzoek Wmo & Jeugd

Clientervaringsonderzoek Wmo & Jeugd Clientervaringsonderzoek Wmo & Jeugd Inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Inleiding 4 1.1 Doelgroep 4 1.2 Methode 4 1.3 Respons 4 2. Resultaten Wmo 5 2.1 Contact en toegankelijkheid van hulp of ondersteuning

Nadere informatie

Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars

Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars Interview over de geschiedenis van Joodse Hagenaars In deze opdracht maak je een interview met een of meer personen over de Joodse bevolkingsgroep in Den Haag tijdens de Tweede Wereldoorlog. Je moet in

Nadere informatie

4 mei 2014. Dodenherdenking. Wij zijn hier bijeen gekomen om doden te herdenken. Geschaard rondom het oorlogsmonument. Een monument ter herinnering.

4 mei 2014. Dodenherdenking. Wij zijn hier bijeen gekomen om doden te herdenken. Geschaard rondom het oorlogsmonument. Een monument ter herinnering. Hardinxveld-Giessendam, 4 mei 2014 Dodenherdenking Theo Boerman, loco-burgemeester 1: 4 mei 2014. Dodenherdenking. Wij zijn hier bijeen gekomen om doden te herdenken. Geschaard rondom het oorlogsmonument.

Nadere informatie

Oppasoma s en opa s. Resultaten GGD Gezondheidspanel

Oppasoma s en opa s. Resultaten GGD Gezondheidspanel Oppasoma s en opa s Resultaten GGD Gezondheidspanel Waarom een onderzoek over oppasoma s en opa s? Tegenwoordig doen ouders vaak een beroep op oma en opa als het gaat om opvang van de kleinkinderen. De

Nadere informatie

Tilburg en Kunst. Onderzoek Jongerenpanel Tilburg. Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg. DIMENSUS beleidsonderzoek November 2013

Tilburg en Kunst. Onderzoek Jongerenpanel Tilburg. Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg. DIMENSUS beleidsonderzoek November 2013 Tilburg en Kunst Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg DIMENSUS beleidsonderzoek November 2013 Projectnummer 529 1 Inhoud Samenvatting 3 Inleiding 5 1 Jongeren

Nadere informatie

~ Sterre: de cijfers ~

~ Sterre: de cijfers ~ ~ Sterre: de cijfers ~ rre_droog.indd 1 1-12-10 11:3 rre_droog.indd 2 1-12-10 11:3 voorwoord tekst: Joost Korsten, Directeur / bestuurder Spectrum CMO Gelderland Vol trots presenteert Spectrum CMO Gelderland

Nadere informatie

Oorlogsbron van de Maand MEI 2017

Oorlogsbron van de Maand MEI 2017 ALGEMEEN Oorlogsbron van de Maand MEI 2017 De Oorlogsbron van de Maand is ontwikkeld om tussendoor of als start van een les uit te voeren. Het is een korte opdracht waarbij leerlingen en wellicht ook uzelf

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau A, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Toespraak van Anouchka van Miltenburg, Voorzitter van de Tweede Kamer, bij de bijeenkomst van de Stichting Herdenking 15 augustus 1945, op 14 augustus 2015 in de Tweede Kamer We dachten dat we na de capitulatie

Nadere informatie

Nationaal Vrijheidsonderzoek 2014. Beleving, houding en draagvlak ten aanzien van 4 en 5 mei

Nationaal Vrijheidsonderzoek 2014. Beleving, houding en draagvlak ten aanzien van 4 en 5 mei Nationaal Vrijheidsonderzoek 204 Beleving, houding en draagvlak ten aanzien van 4 en 5 mei Inhoudsopgave pagina Nationaal Vrijheidsonderzoek 204. Achtergrond en doelstelling 3 2. Algemene samenvatting

Nadere informatie

Resultaten onderzoek Kinderen en geld. Februari 2015

Resultaten onderzoek Kinderen en geld. Februari 2015 Resultaten onderzoek Kinderen en geld Februari 2015 Resultaten onderzoek kinderen en geld 2015 2 Inleiding De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) organiseert ieder jaar in De week van het geld gastlessen

Nadere informatie

ONDERZOEKSVERSLAG JEUGDRAADPANEL LEZEN

ONDERZOEKSVERSLAG JEUGDRAADPANEL LEZEN ONDERZOEKSVERSLAG JEUGDRAADPANEL LEZEN Wie kunnen er beter hun mening geven dan jongeren zelf? 1 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Kenmerken van de onderzochte groep jongeren 3 Lezen in je vrije tijd 4 Kopen of

Nadere informatie

Doelgroepen: primaire doelgroep en laagopgeleiden, algemeen publiek 18+, allochtonen en studenten

Doelgroepen: primaire doelgroep en laagopgeleiden, algemeen publiek 18+, allochtonen en studenten Doelgroepen: primaire doelgroep en laagopgeleiden, algemeen publiek 18+, allochtonen en studenten Q1 : DUMMY - selecteer doelgroep Dummy Inlezen doelgroep uit steekproef 1 Primaire doelgroep en laagopgeleiden

Nadere informatie

Voor meer informatie over dit onderzoek kunt u contact opnemen met Lisette van Vliet: lisette.van.vliet@eenvandaag.

Voor meer informatie over dit onderzoek kunt u contact opnemen met Lisette van Vliet: lisette.van.vliet@eenvandaag. Onderzoek Sexting 7 april 2015 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 26 februari tot en met 9 maart 2015 deden 1852 jongeren mee, waaronder 961 middelbare scholieren. De uitslag is

Nadere informatie

Vragenlijst voor bloglezers

Vragenlijst voor bloglezers Vragenlijst voor bloglezers 1. Leeftijd o Jonger dan 12 o 12-17 o 18-23 o 24-29 o 30-35 o 36-41 o 42-47 o 48-53 o 54-59 o 60-65 o Ouder dan 65 2. Geslacht o Man o Vrouw 3. Heb je een opleiding in archeologie

Nadere informatie

Fact sheet. Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer. want fietsen is wel erg gaaf. Amsterdamse leerlingen fietsen minder vaak dan landelijk

Fact sheet. Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer. want fietsen is wel erg gaaf. Amsterdamse leerlingen fietsen minder vaak dan landelijk Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer Fact sheet januari 2008 want fietsen is wel erg gaaf Als het verkeer niet zo druk zou zijn zou ik mijn tijd willen besteden om te fietsen want fietsen is wel erg

Nadere informatie

Nationaal Vrijheidsonderzoek Draagvlakdeel

Nationaal Vrijheidsonderzoek Draagvlakdeel Nationaal Vrijheidsonderzoek 13 Draagvlakdeel Inhoudsopgave pagina 1. Achtergrond en doelstelling 3 Nationaal Vrijheidsonderzoek 13 2. Samenvatting 5 3. Staat oorlog op de agenda van burgers? 6 Veldkamp

Nadere informatie

Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun buurtbewoners?

Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun buurtbewoners? Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun? Martijn Souren en Harry Bierings Autochtonen voelen zich veel meer thuis bij de mensen in een autochtone buurt dan in een buurt met 5 procent of meer niet-westerse

Nadere informatie

Kübra Ozisik. Marjolein Kolstein. Mei

Kübra Ozisik. Marjolein Kolstein. Mei Kübra Ozisik Mei 2017 Marjolein Kolstein www.os-groningen.nl @basisvoorbeleid BASIS VOOR BELEID Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Samenvatting 2 1. Inleiding 4 2. Resultaten 5 2.1 Respons 5 2.2 Bekendheid

Nadere informatie

STUDIEPERSPECTIEF? Kies slim! Onderzoek naar de wijze waarop jongeren in het voortgezet onderwijs een vervolgopleiding kiezen.

STUDIEPERSPECTIEF? Kies slim! Onderzoek naar de wijze waarop jongeren in het voortgezet onderwijs een vervolgopleiding kiezen. STUDIEPERSPECTIEF? Kies slim! Onderzoek naar de wijze waarop jongeren in het voortgezet onderwijs een vervolgopleiding kiezen. Created by: Powered by: Samenvatting De jeugdwerkloosheid is hoog, jongeren

Nadere informatie

Young Opinions #4: puberbrein binnenstebuiten

Young Opinions #4: puberbrein binnenstebuiten Young Opinions #4: puberbrein binnenstebuiten Het lijkt wel of kinderen en jongeren steeds sneller volwassen worden. Jongeren schieten de lucht in, hebben seks, bijbaantjes, uitpuilende agenda s en denken

Nadere informatie

De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft)

De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft) De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft) Inleiding Veel mensen ervaren moeilijkheden om werk te vinden te behouden, of van baan / functie te veranderen. Beperkingen, bijvoorbeeld

Nadere informatie

JEUGD WERKLOOSHEID 1-METING Onderzoek naar de perceptie van jeugdwerkloosheid onder jongeren in opdracht van het Ministerie VWS - Jeugd en Gezin

JEUGD WERKLOOSHEID 1-METING Onderzoek naar de perceptie van jeugdwerkloosheid onder jongeren in opdracht van het Ministerie VWS - Jeugd en Gezin JEUGD WERKLOOSHEID 1-METING Onderzoek naar de perceptie van jeugdwerkloosheid onder jongeren in opdracht van het Ministerie VWS - Jeugd en Gezin FERNANDO MC DOUGAL MSC ODETTE VLEK MSC AMSTERDAM, AUGUSTUS

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Voormeting kandidaat

Voormeting kandidaat K1 Voormeting kandidaat Beste kandidaat, Het CBR is aan het onderzoeken of het nieuwe faalangstexamen voldoet aan de verwachtingen en aan de eisen van de minister van Verkeer en Waterstaat. Dit onderzoek

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. peiling Leids JongerenPanel. Colofon. Serie Statistiek 2011 / 17

Jongeren en alcohol. peiling Leids JongerenPanel. Colofon. Serie Statistiek 2011 / 17 Jongeren en alcohol peiling Leids JongerenPanel Colofon Serie Statistiek 2011 / 17 Gemeente Leiden Afdeling Strategie en Onderzoek, BOA Sociaal en Economisch Beleid, SEB Postbus 9100, 2300 PC Leiden E-mail:

Nadere informatie

De Tweede Wereldoorlog herdacht. Een vergelijking tussen Nederland en Duitsland

De Tweede Wereldoorlog herdacht. Een vergelijking tussen Nederland en Duitsland De Tweede Wereldoorlog herdacht Een vergelijking tussen Nederland en Duitsland Nationale herdenking in Nederland Hebben we in Nederland de oorlog altijd zo herdacht? - een kleine herdenkingsgeschiedenis

Nadere informatie

socio-demografie 2.597.232 jongeren geslacht leeftijd woonplaats 4 grote steden en per provincie afkomst opleiding religie

socio-demografie 2.597.232 jongeren geslacht leeftijd woonplaats 4 grote steden en per provincie afkomst opleiding religie FACTSHEET: socio-demografie Hoeveel jongeren zijn er eigenlijk in Nederland? Wonen er meer jongeren in Limburg of in Zeeland? Wat zijn de cijfers rondom geslacht, afkomst, opleidingsniveau en religie?

Nadere informatie

Vragenlijst. Ervaringen met hulpverlening na een schokkende gebeurtenis

Vragenlijst. Ervaringen met hulpverlening na een schokkende gebeurtenis Vragenlijst Ervaringen met hulpverlening na een schokkende gebeurtenis Voor u ligt de vragenlijst Ervaringen met hulpverlening na een schokkende gebeurtenis. Deze vragenlijst wordt u aangeboden door [instantie].

Nadere informatie

Toespraak Jet Bussemaker, Lid College van Bestuur van de UvA/Hva en voormalig staatssecretaris van VWS, op 11 april 2012.

Toespraak Jet Bussemaker, Lid College van Bestuur van de UvA/Hva en voormalig staatssecretaris van VWS, op 11 april 2012. Toespraak Jet Bussemaker, Lid College van Bestuur van de UvA/Hva en voormalig staatssecretaris van VWS, op 11 april 2012. Dames en heren, Op 11 april 1945, begin van de middag, werd Buchenwald door het

Nadere informatie

10% 23% 40% 20% 7% 0% 20% 40% 60% 80% 100% Figuur 2 Bent u bekend met het werk van de gemeenteraad van Zeewolde? (n=547) in grote lijnen.

10% 23% 40% 20% 7% 0% 20% 40% 60% 80% 100% Figuur 2 Bent u bekend met het werk van de gemeenteraad van Zeewolde? (n=547) in grote lijnen. Burgerpanel Zeewolde Resultaten peiling 6: gemeenteraad juni 2013 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de 6 e peiling met het burgerpanel van Zeewolde. De vragen gingen deze keer over

Nadere informatie

Nationaal Vrijheidsonderzoek - draagvlakdeel

Nationaal Vrijheidsonderzoek - draagvlakdeel Grote Bickersstraat 7 3 KS Amsterdam Postbus 3 00 BX Amsterdam tel 00 fax 00 44 e-mail info@veldkamp.net www.veldkamp.net Nationaal Vrijheidsonderzoek - draagvlakdeel 007 Maud Adriaansen en Dieter Verhue

Nadere informatie

VOL LEVEN. Lespakket Eren en Leren Stilstaan bij herdenken

VOL LEVEN. Lespakket Eren en Leren Stilstaan bij herdenken VOL LEVEN Lespakket Eren en Leren Stilstaan bij herdenken 1 chter elke steen schuilt een persoonlijk verhaal... Van iemand zoals jij Met idealen en toekomstdromen Vol energie om iets te betekenen Geliefd

Nadere informatie

De Grote (kleine) voicemail-poll

De Grote (kleine) voicemail-poll De Grote (kleine) voicemail-poll De Grote (kleine) voicemail-poll Maken mensen tegenwoordig nog gebruik van voicemail? En hoe staat men tegenover het gebruik van voicemails in het zakelijk verkeer? Mensen

Nadere informatie

CODE R. Reflecteren over keuzes & dilemma s in persoonlijke oorlogsverhalen basisles

CODE R. Reflecteren over keuzes & dilemma s in persoonlijke oorlogsverhalen basisles CODE R Reflecteren over keuzes & dilemma s in persoonlijke oorlogsverhalen basisles LESBRIEF CODE-R BASISLES In deze lesbrief staan tips en suggesties voor het gebruik van Code-R. Aan de hand van de voorbeeldles

Nadere informatie

Nationaal Comité 4 en 5 mei. Educatie over herdenken en vieren

Nationaal Comité 4 en 5 mei. Educatie over herdenken en vieren Nationaal Comité 4 en 5 mei Educatie over herdenken en vieren Even voorstellen Cristan van Emden, hoofd educatie en onderzoek Sarah Feirabend, medewerker educatie Werksessie 1. Ophalen bij lokale comités

Nadere informatie

Alvast bedankt voor het invullen!

Alvast bedankt voor het invullen! Deze vragenlijst gaat over jongeren die steun of hulp geven aan een familielid. Wij zijn erg benieuwd hoeveel jongeren er binnen onze school steun of hulp geven en hoe zij dit ervaren. De vragenlijst is

Nadere informatie

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede heb ik meegekregen van mijn vader, die de gastvrijheid van de Duitse bezetter aan den lijve heeft mogen ondervinden. Mijn vader heeft in Scheveningen gezeten,

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Rapport Onderzoek Evenementenbeleid Kampen 2015

Rapport Onderzoek Evenementenbeleid Kampen 2015 Rapport Onderzoek Evenementenbeleid Kampen 2015 Colofon Rapport Onderzoek Evenementenbeleid Kampen 2015 December 2015 Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de gemeente Kampen. Uitvoering: Onderzoek

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

HET LEIDERDORPPANEL OVER...

HET LEIDERDORPPANEL OVER... HET LEIDERDORPPANEL OVER... Resultaten peiling 13: Meedenken en meedoen in de openbare ruimte april 2015 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de 13 e peiling met het burgerpanel van

Nadere informatie

Onderzoek Summerproof

Onderzoek Summerproof Onderzoek Summerproof Publicatiedatum: 12-07- 2013 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 4 t/m 24 juni 2013, deden 2737 jongeren mee (onder wie 1704 meiden en 1031 jongens). De uitslag

Nadere informatie

Allen Vrouw Man 18-24 25-34 35-44 45-54 55-64 65+ N= 522 243 279 55 73 106 110 132 46 % % % % % % % % % 97,1 97,5 96,8 98,2 100,0 97,2 95,5 97,0 95,7

Allen Vrouw Man 18-24 25-34 35-44 45-54 55-64 65+ N= 522 243 279 55 73 106 110 132 46 % % % % % % % % % 97,1 97,5 96,8 98,2 100,0 97,2 95,5 97,0 95,7 Filosofie Magazine Onderzoek De Grote Moraalenquête 2010 Tabellenboek Van Eunen Marketing 6 september 2010 Onderzoek uitgevoerd door PanelClix Representatief Nederland 18+, N=522 Vraag 1: Maakt u zelf

Nadere informatie

Kiezersonderzoek 2017 Onderzoek naar stemgedrag van gemeentepanelleden

Kiezersonderzoek 2017 Onderzoek naar stemgedrag van gemeentepanelleden Kiezersonderzoek 2017 Onderzoek naar stemgedrag van gemeentepanelleden Bestuursstaf Advies en ondersteuning Venlo, juli 2017 Onderzoek & Statistiek 2 Samenvatting In maart 2018 vinden er in Venlo gemeenteraadsverkiezingen

Nadere informatie

Bijbaantjesonderzoek

Bijbaantjesonderzoek Bijbaantjesonderzoek Uitgevoerd door Scholieren.com in oktober 2014 Inhoud Voorwoord 3 Steekproefsamenstelling 4 Resultaten - Bijbaantjes 6 - Problemen op het werk 11 Conclusies 14 2 Voorwoord Scholieren.com

Nadere informatie

Zit de online burger wel online op u te wachten? Door: David Kok

Zit de online burger wel online op u te wachten? Door: David Kok Zit de online burger wel online op u te wachten? Door: David Kok Veel gemeenten zijn inmiddels actief op sociale media kanalen, zoals ook blijkt uit het onderzoek dat is beschreven in hoofdstuk 1. Maar

Nadere informatie

Simone de Roos & Rob Gommans

Simone de Roos & Rob Gommans de relatie van jongeren met ouders en vrienden De relatie van jongeren met ouders en vrienden Simone de Roos & Rob Gommans In de tienertijd veranderen de relaties in het sociale netwerk van jongeren. In

Nadere informatie

Tabak, cannabis en harddrugs

Tabak, cannabis en harddrugs JONGERENPEILING 0 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

///Jongeren laten zich horen

///Jongeren laten zich horen /// LATER! Verkent keuzes voor de toekomst Onderzoeksverslag NJR panel ///Jongeren laten zich horen 48 1 Inhoudsopgave Inleiding 5 Kenmerken van de onderzochte groep jongeren 6 Keuze voor opleiding en

Nadere informatie

Ouders over kindcentra

Ouders over kindcentra Ouders over kindcentra Oberon, september 2015 Wat vinden ouders eigenlijk van kindcentra? Kennen zij de gedachte achter Kindcentra2020? We besloten om het maar eens aan ze te vragen. Onderzoeksbureau Oberon

Nadere informatie

Onderzoek Seksueel getint gedrag op internet

Onderzoek Seksueel getint gedrag op internet Onderzoek Seksueel getint gedrag op internet Publicatiedatum: maart 2013 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 5 tot 18 oktober 2012, deden 1714 jongeren mee. De uitslag is gecorrigeerd

Nadere informatie

Fietsparkeren in Leiden

Fietsparkeren in Leiden Fietsparkeren in Leiden peiling Leids JongerenPanel Colofon Serie Statistiek 2011 / 12 Gemeente Leiden Afdeling Strategie en Onderzoek, BOA Postbus 9100, 2300 PC Leiden E-mail: boa@leiden.nl Website: www.leiden.nl/jongerenpanel

Nadere informatie

ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING

ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING nieuwsbrief Februari 2015 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de peiling met het. Deze peiling ging over de zondagsopenstelling. De gemeenteraad

Nadere informatie

5. Onderwijs en schoolkleur

5. Onderwijs en schoolkleur 5. Onderwijs en schoolkleur Niet-westerse allochtonen verlaten het Nederlandse onderwijssysteem gemiddeld met een lager onderwijsniveau dan autochtone leerlingen. Al in het basisonderwijs lopen allochtone

Nadere informatie

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid Meten van mediawijsheid Bijlage 6 Interview terug naar meten van mediawijsheid Bijlage 6: Het interview Individueel interview Uitleg interview Ik zal je uitleggen wat de bedoeling is vandaag. Ik ben heel

Nadere informatie

Evaluatie Elektronisch Patiëntendossier (EPD)

Evaluatie Elektronisch Patiëntendossier (EPD) Evaluatie Elektronisch Patiëntendossier (EPD) Index 1. Samenvatting en conclusies 2. Inleiding 3. Bekendheid EPD 4. Kennis over het EPD 5. Houding ten aanzien van het EPD 6. Informatiebehoefte 7. Issue

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie