Basisbegrippen van de taalwetenschap: Variatielinguïstiek

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Basisbegrippen van de taalwetenschap: Variatielinguïstiek"

Transcriptie

1 Basisbegrippen van de taalwetenschap: Variatielinguïstiek Marc van Oostendorp 29 november 2004

2 Variatielinguïstiek Wat is variatielinguïstiek? De studie van taalvariatie Terminologie Niveaus van taalvariatie Dialectologie Dialectatlassen Dialectrenaissance Sociolinguïstiek Standaardtaal vs. lecten Etnische taalvariëteiten Taal en gender Spreekstijl

3 De studie van taalvariatie Variatielinguïstiek Wat is variatielinguïstiek? De studie van taalvariatie Terminologie Niveaus van taalvariatie Dialectologie Dialectatlassen Dialectrenaissance Sociolinguïstiek Standaardtaal vs. lecten Etnische taalvariëteiten Taal en gender Spreekstijl

4 De studie van taalvariatie Deeldisciplines Dialectologie: studie van geografische taalvariatie Sociolinguïstiek: studie van sociale taalvariatie...

5 De studie van taalvariatie Deeldisciplines Dialectologie: studie van geografische taalvariatie Sociolinguïstiek: studie van sociale taalvariatie...

6 De studie van taalvariatie Deeldisciplines Dialectologie: studie van geografische taalvariatie Sociolinguïstiek: studie van sociale taalvariatie...

7 De studie van taalvariatie Taal als communicatiemiddel Naar Labov Volgens sommigen is taal in de eerste plaats een communicatiesysteem. Eigenschappen van een optimaal communicatiesysteem: Sterke standaardisatie, geen variatie Stabiel, geen verandering Elke taal is onderhevig aan variatie en verandering Talen zijn dus niet in de eerste plaats te begrijpen als communicatiesystemen

8 De studie van taalvariatie Taal als communicatiemiddel Naar Labov Volgens sommigen is taal in de eerste plaats een communicatiesysteem. Eigenschappen van een optimaal communicatiesysteem: Sterke standaardisatie, geen variatie Stabiel, geen verandering Elke taal is onderhevig aan variatie en verandering Talen zijn dus niet in de eerste plaats te begrijpen als communicatiesystemen

9 De studie van taalvariatie Taal als communicatiemiddel Naar Labov Volgens sommigen is taal in de eerste plaats een communicatiesysteem. Eigenschappen van een optimaal communicatiesysteem: Sterke standaardisatie, geen variatie Stabiel, geen verandering Elke taal is onderhevig aan variatie en verandering Talen zijn dus niet in de eerste plaats te begrijpen als communicatiesystemen

10 De studie van taalvariatie Taal als communicatiemiddel Naar Labov Volgens sommigen is taal in de eerste plaats een communicatiesysteem. Eigenschappen van een optimaal communicatiesysteem: Sterke standaardisatie, geen variatie Stabiel, geen verandering Elke taal is onderhevig aan variatie en verandering Talen zijn dus niet in de eerste plaats te begrijpen als communicatiesystemen

11 De studie van taalvariatie Taal als communicatiemiddel Naar Labov Volgens sommigen is taal in de eerste plaats een communicatiesysteem. Eigenschappen van een optimaal communicatiesysteem: Sterke standaardisatie, geen variatie Stabiel, geen verandering Elke taal is onderhevig aan variatie en verandering Talen zijn dus niet in de eerste plaats te begrijpen als communicatiesystemen

12 De studie van taalvariatie Taal als communicatiemiddel Naar Labov Volgens sommigen is taal in de eerste plaats een communicatiesysteem. Eigenschappen van een optimaal communicatiesysteem: Sterke standaardisatie, geen variatie Stabiel, geen verandering Elke taal is onderhevig aan variatie en verandering Talen zijn dus niet in de eerste plaats te begrijpen als communicatiesystemen

13 Terminologie Variatielinguïstiek Wat is variatielinguïstiek? De studie van taalvariatie Terminologie Niveaus van taalvariatie Dialectologie Dialectatlassen Dialectrenaissance Sociolinguïstiek Standaardtaal vs. lecten Etnische taalvariëteiten Taal en gender Spreekstijl

14 Terminologie Variatie binnen een taal I Taal: heeft doorgaans een standaard, kan op alle mogelijke domeinen van het leven gebruikt worden Dialect regionaal of lokaal gebruikt geen standaard vaak (zeker niet altijd) alleen in geschreven vorm dialecten van een taal zijn onderling verstaanbaar Accent variëteit die zich primair door uitspraak onderscheidt

15 Terminologie Variatie binnen een taal I Taal: heeft doorgaans een standaard, kan op alle mogelijke domeinen van het leven gebruikt worden Dialect regionaal of lokaal gebruikt geen standaard vaak (zeker niet altijd) alleen in geschreven vorm dialecten van een taal zijn onderling verstaanbaar Accent variëteit die zich primair door uitspraak onderscheidt

16 Terminologie Variatie binnen een taal I Taal: heeft doorgaans een standaard, kan op alle mogelijke domeinen van het leven gebruikt worden Dialect regionaal of lokaal gebruikt geen standaard vaak (zeker niet altijd) alleen in geschreven vorm dialecten van een taal zijn onderling verstaanbaar Accent variëteit die zich primair door uitspraak onderscheidt

17 Terminologie Variatie binnen een taal II Idiolect: het taaleigen van een individu Dialect: regionaal gekleurde taalvariëteit Sociolect: taalvariëteit die geassocieerd wordt met een bepaalde

18 Terminologie Variatie binnen een taal II Idiolect: het taaleigen van een individu Dialect: regionaal gekleurde taalvariëteit Sociolect: taalvariëteit die geassocieerd wordt met een bepaalde

19 Terminologie Variatie binnen een taal II Idiolect: het taaleigen van een individu Dialect: regionaal gekleurde taalvariëteit Sociolect: taalvariëteit die geassocieerd wordt met een bepaalde

20 Terminologie Het West-Germaanse dialectcontinuüm

21 Niveaus van taalvariatie Variatielinguïstiek Wat is variatielinguïstiek? De studie van taalvariatie Terminologie Niveaus van taalvariatie Dialectologie Dialectatlassen Dialectrenaissance Sociolinguïstiek Standaardtaal vs. lecten Etnische taalvariëteiten Taal en gender Spreekstijl

22 Niveaus van taalvariatie Niveaus van taalvariatie I Fonetisch: bijv. zachte vs. harde g; Leidse r Fonologisch: bijv. westelijk Nederlands Noordoostelijk Nederlands lopm bakkn " etn " " Morfologisch: bijv. Rotterdams ik gaat, jij gaat, hij gaat

23 Niveaus van taalvariatie Niveaus van taalvariatie I Fonetisch: bijv. zachte vs. harde g; Leidse r Fonologisch: bijv. westelijk Nederlands Noordoostelijk Nederlands lopm bakkn " etn " " Morfologisch: bijv. Rotterdams ik gaat, jij gaat, hij gaat

24 Niveaus van taalvariatie Niveaus van taalvariatie I Fonetisch: bijv. zachte vs. harde g; Leidse r Fonologisch: bijv. westelijk Nederlands Noordoostelijk Nederlands lopm bakkn " etn " " Morfologisch: bijv. Rotterdams ik gaat, jij gaat, hij gaat

25 Niveaus van taalvariatie Niveaus van taalvariatie I Fonetisch: bijv. zachte vs. harde g; Leidse r Fonologisch: bijv. westelijk Nederlands Noordoostelijk Nederlands lopm bakkn " etn " " Morfologisch: bijv. Rotterdams ik gaat, jij gaat, hij gaat

26 Niveaus van taalvariatie Niveaus van taalvariatie I Fonetisch: bijv. zachte vs. harde g; Leidse r Fonologisch: bijv. westelijk Nederlands Noordoostelijk Nederlands lopm bakkn " etn " " Morfologisch: bijv. Rotterdams ik gaat, jij gaat, hij gaat

27 Niveaus van taalvariatie Niveaus van taalvariatie I Fonetisch: bijv. zachte vs. harde g; Leidse r Fonologisch: bijv. westelijk Nederlands Noordoostelijk Nederlands lopm bakkn " etn " " Morfologisch: bijv. Rotterdams ik gaat, jij gaat, hij gaat

28 Niveaus van taalvariatie Niveaus van taalvariatie II Syntactisch: bijv. ik denk dat Jan dat boek wil lezen ik denk dat Jan dat boek lezen wil (bv. noord-ndl) ik denk dat Jan wil dat boek lezen (Vlaanderen) Semantisch: bijv. Verboden op het werk te komen.

29 Niveaus van taalvariatie Niveaus van taalvariatie II Syntactisch: bijv. ik denk dat Jan dat boek wil lezen ik denk dat Jan dat boek lezen wil (bv. noord-ndl) ik denk dat Jan wil dat boek lezen (Vlaanderen) Semantisch: bijv. Verboden op het werk te komen.

30 Niveaus van taalvariatie Niveaus van taalvariatie II Syntactisch: bijv. ik denk dat Jan dat boek wil lezen ik denk dat Jan dat boek lezen wil (bv. noord-ndl) ik denk dat Jan wil dat boek lezen (Vlaanderen) Semantisch: bijv. Verboden op het werk te komen.

31 Dialectatlassen Variatielinguïstiek Wat is variatielinguïstiek? De studie van taalvariatie Terminologie Niveaus van taalvariatie Dialectologie Dialectatlassen Dialectrenaissance Sociolinguïstiek Standaardtaal vs. lecten Etnische taalvariëteiten Taal en gender Spreekstijl

32 Dialectatlassen Dialectatlassen Maken het dialectlandschap zichtbaar Lijnen binnen het dialectlandschap: isoglossen In het Nederlandse taalgebied wordt momenteel gewerkt aan voltooiïng van de Fonologische Atlas van de Nederlandse Dialecten (FAND) Morfologische Atlas van de Nederlandse Dialecten (MAND) Syntactische Atlas van de Nederlandse Dialecten (SAND)

33 Dialectatlassen Dialectatlassen Maken het dialectlandschap zichtbaar Lijnen binnen het dialectlandschap: isoglossen In het Nederlandse taalgebied wordt momenteel gewerkt aan voltooiïng van de Fonologische Atlas van de Nederlandse Dialecten (FAND) Morfologische Atlas van de Nederlandse Dialecten (MAND) Syntactische Atlas van de Nederlandse Dialecten (SAND)

34 Dialectatlassen Dialectatlassen Maken het dialectlandschap zichtbaar Lijnen binnen het dialectlandschap: isoglossen In het Nederlandse taalgebied wordt momenteel gewerkt aan voltooiïng van de Fonologische Atlas van de Nederlandse Dialecten (FAND) Morfologische Atlas van de Nederlandse Dialecten (MAND) Syntactische Atlas van de Nederlandse Dialecten (SAND)

35 Dialectatlassen Voorbeeld van een dialectkaart: Kloekekaart

36 Dialectrenaissance Variatielinguïstiek Wat is variatielinguïstiek? De studie van taalvariatie Terminologie Niveaus van taalvariatie Dialectologie Dialectatlassen Dialectrenaissance Sociolinguïstiek Standaardtaal vs. lecten Etnische taalvariëteiten Taal en gender Spreekstijl

37 Dialectrenaissance Haagse Harry

38 Dialectrenaissance Dialectrenaissance Het gebruik van dialect in semi-culturele conteksten Stripverhalen (Haagse Harry) Popmuziek (Rowwen Hèze, Skik) Theater/cabaret (Hans Teeuwen, Herman Finkers) Bijbelvertalingen Vijftig jaar geleden spraken meer mensen dialect maar werd dit niet op deze manieren gebruikt

39 Dialectrenaissance Dialectrenaissance Het gebruik van dialect in semi-culturele conteksten Stripverhalen (Haagse Harry) Popmuziek (Rowwen Hèze, Skik) Theater/cabaret (Hans Teeuwen, Herman Finkers) Bijbelvertalingen Vijftig jaar geleden spraken meer mensen dialect maar werd dit niet op deze manieren gebruikt

40 Dialectrenaissance Dialectrenaissance Het gebruik van dialect in semi-culturele conteksten Stripverhalen (Haagse Harry) Popmuziek (Rowwen Hèze, Skik) Theater/cabaret (Hans Teeuwen, Herman Finkers) Bijbelvertalingen Vijftig jaar geleden spraken meer mensen dialect maar werd dit niet op deze manieren gebruikt

41 Dialectrenaissance Dialectrenaissance Het gebruik van dialect in semi-culturele conteksten Stripverhalen (Haagse Harry) Popmuziek (Rowwen Hèze, Skik) Theater/cabaret (Hans Teeuwen, Herman Finkers) Bijbelvertalingen Vijftig jaar geleden spraken meer mensen dialect maar werd dit niet op deze manieren gebruikt

42 Dialectrenaissance Dialectrenaissance Het gebruik van dialect in semi-culturele conteksten Stripverhalen (Haagse Harry) Popmuziek (Rowwen Hèze, Skik) Theater/cabaret (Hans Teeuwen, Herman Finkers) Bijbelvertalingen Vijftig jaar geleden spraken meer mensen dialect maar werd dit niet op deze manieren gebruikt

43 Dialectrenaissance Dialectrenaissance Het gebruik van dialect in semi-culturele conteksten Stripverhalen (Haagse Harry) Popmuziek (Rowwen Hèze, Skik) Theater/cabaret (Hans Teeuwen, Herman Finkers) Bijbelvertalingen Vijftig jaar geleden spraken meer mensen dialect maar werd dit niet op deze manieren gebruikt

44 Dialectrenaissance Dialectrenaissance Het gebruik van dialect in semi-culturele conteksten Stripverhalen (Haagse Harry) Popmuziek (Rowwen Hèze, Skik) Theater/cabaret (Hans Teeuwen, Herman Finkers) Bijbelvertalingen Vijftig jaar geleden spraken meer mensen dialect maar werd dit niet op deze manieren gebruikt

45 Dialectrenaissance Erkenning streektalen Europees Handvest voor de Erkenning van Regionale Talen of Talen van Minderheden beoogt de taalvariatie in Europa te bevorderen door de Nederlandse regering erkende talen: Volgens deel III : Fries Volgens deel II : Limburgs, Nedersaksisch

46 Dialectrenaissance Erkenning streektalen Europees Handvest voor de Erkenning van Regionale Talen of Talen van Minderheden beoogt de taalvariatie in Europa te bevorderen door de Nederlandse regering erkende talen: Volgens deel III : Fries Volgens deel II : Limburgs, Nedersaksisch

47 Dialectrenaissance Erkenning streektalen Europees Handvest voor de Erkenning van Regionale Talen of Talen van Minderheden beoogt de taalvariatie in Europa te bevorderen door de Nederlandse regering erkende talen: Volgens deel III : Fries Volgens deel II : Limburgs, Nedersaksisch

48 Dialectrenaissance Erkenning streektalen Europees Handvest voor de Erkenning van Regionale Talen of Talen van Minderheden beoogt de taalvariatie in Europa te bevorderen door de Nederlandse regering erkende talen: Volgens deel III : Fries Volgens deel II : Limburgs, Nedersaksisch

49 Dialectrenaissance Erkenning streektalen Europees Handvest voor de Erkenning van Regionale Talen of Talen van Minderheden beoogt de taalvariatie in Europa te bevorderen door de Nederlandse regering erkende talen: Volgens deel III : Fries Volgens deel II : Limburgs, Nedersaksisch

50 Standaardtaal vs. lecten Variatielinguïstiek Wat is variatielinguïstiek? De studie van taalvariatie Terminologie Niveaus van taalvariatie Dialectologie Dialectatlassen Dialectrenaissance Sociolinguïstiek Standaardtaal vs. lecten Etnische taalvariëteiten Taal en gender Spreekstijl

51 Standaardtaal vs. lecten De gangbare visie

52 Standaardtaal vs. lecten De taalkundige visie

53 Standaardtaal vs. lecten Taal en status Standaardtaal is het sociolect van de bovenlaag (heeft een hoge SES) wordt onderwezen op school en gezien als neutrale variëteit Standaardtalen hebben hiermee een overt prestige: goede baan, net gezelschap Dia- en sociolecten hebben verborgen ( covert ) prestige: laat zien dat je erbij hoort

54 Standaardtaal vs. lecten Taal en status Standaardtaal is het sociolect van de bovenlaag (heeft een hoge SES) wordt onderwezen op school en gezien als neutrale variëteit Standaardtalen hebben hiermee een overt prestige: goede baan, net gezelschap Dia- en sociolecten hebben verborgen ( covert ) prestige: laat zien dat je erbij hoort

55 Standaardtaal vs. lecten Taal en status Standaardtaal is het sociolect van de bovenlaag (heeft een hoge SES) wordt onderwezen op school en gezien als neutrale variëteit Standaardtalen hebben hiermee een overt prestige: goede baan, net gezelschap Dia- en sociolecten hebben verborgen ( covert ) prestige: laat zien dat je erbij hoort

56 Standaardtaal vs. lecten Taal en status Standaardtaal is het sociolect van de bovenlaag (heeft een hoge SES) wordt onderwezen op school en gezien als neutrale variëteit Standaardtalen hebben hiermee een overt prestige: goede baan, net gezelschap Dia- en sociolecten hebben verborgen ( covert ) prestige: laat zien dat je erbij hoort

57 Etnische taalvariëteiten Variatielinguïstiek Wat is variatielinguïstiek? De studie van taalvariatie Terminologie Niveaus van taalvariatie Dialectologie Dialectatlassen Dialectrenaissance Sociolinguïstiek Standaardtaal vs. lecten Etnische taalvariëteiten Taal en gender Spreekstijl

58 Etnische taalvariëteiten Straattaal Yo luister, in het begin maakte de Life Creator, Master G, weet je wel, de hemel en de modderfokking hel, weet je. Op aarde had nog niemand het licht aangedaan, en Master G was een beetje aan t chillen, en Hij dacht: hé man, dit is niet cool, weet je, zo donker als het is. Ik doe mooi het licht aan. En Hij zag dat het licht dope was. Het was Day One.

59 Etnische taalvariëteiten Straattaal In Amerika bestaan er al langer etnische variëteiten In het Nederlands lijken deze gaandeweg te ontstaan Lijken vooral bedoeld om identiteit te markeren Vooralsnog wordt straattaal vooral gebruikt door jongeren

60 Etnische taalvariëteiten Straattaal In Amerika bestaan er al langer etnische variëteiten In het Nederlands lijken deze gaandeweg te ontstaan Lijken vooral bedoeld om identiteit te markeren Vooralsnog wordt straattaal vooral gebruikt door jongeren

61 Etnische taalvariëteiten Straattaal In Amerika bestaan er al langer etnische variëteiten In het Nederlands lijken deze gaandeweg te ontstaan Lijken vooral bedoeld om identiteit te markeren Vooralsnog wordt straattaal vooral gebruikt door jongeren

62 Etnische taalvariëteiten Straattaal In Amerika bestaan er al langer etnische variëteiten In het Nederlands lijken deze gaandeweg te ontstaan Lijken vooral bedoeld om identiteit te markeren Vooralsnog wordt straattaal vooral gebruikt door jongeren

63 Taal en gender Variatielinguïstiek Wat is variatielinguïstiek? De studie van taalvariatie Terminologie Niveaus van taalvariatie Dialectologie Dialectatlassen Dialectrenaissance Sociolinguïstiek Standaardtaal vs. lecten Etnische taalvariëteiten Taal en gender Spreekstijl

64 Taal en gender Man of vrouw? ÔMet haar eng bewustzijn, hangt het samen, dat de vrouw niet houdt van lange zinnen of ingewikkelde syntactische constructies. Zelfs de relatiefzin is haar soms al te veel [...]. Jac. van Ginneken ( )

65 Taal en gender Man of vrouw? Het woord sekse staat voor het biologische verschil tussen man en vrouw Taalkundig interessanter is echter het culturele verschil: gender Taalverschillen als machtsverschillen Taalverschillen als cultuurverschillen Taalverschillen als constructie van identiteit

66 Taal en gender Man of vrouw? Het woord sekse staat voor het biologische verschil tussen man en vrouw Taalkundig interessanter is echter het culturele verschil: gender Taalverschillen als machtsverschillen Taalverschillen als cultuurverschillen Taalverschillen als constructie van identiteit

67 Taal en gender Man of vrouw? Het woord sekse staat voor het biologische verschil tussen man en vrouw Taalkundig interessanter is echter het culturele verschil: gender Taalverschillen als machtsverschillen Taalverschillen als cultuurverschillen Taalverschillen als constructie van identiteit

68 Taal en gender Man of vrouw? Het woord sekse staat voor het biologische verschil tussen man en vrouw Taalkundig interessanter is echter het culturele verschil: gender Taalverschillen als machtsverschillen Taalverschillen als cultuurverschillen Taalverschillen als constructie van identiteit

69 Taal en gender Man of vrouw? Het woord sekse staat voor het biologische verschil tussen man en vrouw Taalkundig interessanter is echter het culturele verschil: gender Taalverschillen als machtsverschillen Taalverschillen als cultuurverschillen Taalverschillen als constructie van identiteit

70 Taal en gender Traditionele verschillen Vrouwen gebruiken vaker standaardvormen In de traditionele dialectologie werden daarom liever mannen onderzocht Vrouwen zijn ook eerder hypercorrect Vrouwen leiden bij onbewuste taalverandering

71 Taal en gender Traditionele verschillen Vrouwen gebruiken vaker standaardvormen In de traditionele dialectologie werden daarom liever mannen onderzocht Vrouwen zijn ook eerder hypercorrect Vrouwen leiden bij onbewuste taalverandering

72 Taal en gender Traditionele verschillen Vrouwen gebruiken vaker standaardvormen In de traditionele dialectologie werden daarom liever mannen onderzocht Vrouwen zijn ook eerder hypercorrect Vrouwen leiden bij onbewuste taalverandering

73 Taal en gender Traditionele verschillen Vrouwen gebruiken vaker standaardvormen In de traditionele dialectologie werden daarom liever mannen onderzocht Vrouwen zijn ook eerder hypercorrect Vrouwen leiden bij onbewuste taalverandering

74 Taal en gender Gender en taal Stereotypen Mannen zijn dominant, zelfstandig Vrouwen zijn sociaal, verbaal Komt tot uiting in: Meer tags ( hè?, mmmm? ) Sterkere vraagintonatie Vaker vraagintonatie

75 Taal en gender Gender en taal Stereotypen Mannen zijn dominant, zelfstandig Vrouwen zijn sociaal, verbaal Komt tot uiting in: Meer tags ( hè?, mmmm? ) Sterkere vraagintonatie Vaker vraagintonatie

76 Taal en gender Gender en taal Stereotypen Mannen zijn dominant, zelfstandig Vrouwen zijn sociaal, verbaal Komt tot uiting in: Meer tags ( hè?, mmmm? ) Sterkere vraagintonatie Vaker vraagintonatie

77 Taal en gender Gender en taal Stereotypen Mannen zijn dominant, zelfstandig Vrouwen zijn sociaal, verbaal Komt tot uiting in: Meer tags ( hè?, mmmm? ) Sterkere vraagintonatie Vaker vraagintonatie

78 Taal en gender Gender en taal Stereotypen Mannen zijn dominant, zelfstandig Vrouwen zijn sociaal, verbaal Komt tot uiting in: Meer tags ( hè?, mmmm? ) Sterkere vraagintonatie Vaker vraagintonatie

79 Taal en gender Gender en taal Stereotypen Mannen zijn dominant, zelfstandig Vrouwen zijn sociaal, verbaal Komt tot uiting in: Meer tags ( hè?, mmmm? ) Sterkere vraagintonatie Vaker vraagintonatie

80 Taal en gender Gender en taal Stereotypen Mannen zijn dominant, zelfstandig Vrouwen zijn sociaal, verbaal Komt tot uiting in: Meer tags ( hè?, mmmm? ) Sterkere vraagintonatie Vaker vraagintonatie

81 Taal en gender Gender en vraagintonatie

82 Taal en gender Natuur en cultuur Vrouwen leiden minder vaak aan stotteren en dyslexie Vrouwen scoren gemiddeld beter op bepaalde taalvaardigheidstoetsen Vrouwen zijn gemiddeld beter in het leren van vreemde talen

83 Taal en gender Natuur en cultuur Vrouwen leiden minder vaak aan stotteren en dyslexie Vrouwen scoren gemiddeld beter op bepaalde taalvaardigheidstoetsen Vrouwen zijn gemiddeld beter in het leren van vreemde talen

84 Taal en gender Natuur en cultuur Vrouwen leiden minder vaak aan stotteren en dyslexie Vrouwen scoren gemiddeld beter op bepaalde taalvaardigheidstoetsen Vrouwen zijn gemiddeld beter in het leren van vreemde talen

85 Taal en gender Vrouwen- en mannenhersenen

86 Spreekstijl Variatielinguïstiek Wat is variatielinguïstiek? De studie van taalvariatie Terminologie Niveaus van taalvariatie Dialectologie Dialectatlassen Dialectrenaissance Sociolinguïstiek Standaardtaal vs. lecten Etnische taalvariëteiten Taal en gender Spreekstijl

87 Spreekstijl Verschillen in spreekstijl Stijlcontinua: Formeel - informeel Snel - langzaam

88 Spreekstijl Verschillen in spreekstijl Stijlcontinua: Formeel - informeel Snel - langzaam

89 Spreekstijl Verschillen in spreekstijl Stijlcontinua: Formeel - informeel Snel - langzaam

90 Spreekstijl Verschillen in spreekstijl Formeel Informeel Uitspraak lokomotief Syntaxis Hij is een heel leuke jongen. Hij is een hele leuke Woordenschat nu nou zenden sturen

Wat heeft het schoolvak Nederlands te winnen bij taalkunde? Hans Hulshof Maaike Rietmeijer Arie Verhagen

Wat heeft het schoolvak Nederlands te winnen bij taalkunde? Hans Hulshof Maaike Rietmeijer Arie Verhagen Wat heeft het schoolvak Nederlands te winnen bij taalkunde? Hans Hulshof Maaike Rietmeijer Arie Verhagen Taalkunde? Taalculturele vorming? 2003: Taalkunde ter keuze in het eindexamen SLO: Naar onze mening

Nadere informatie

Taalvariatie in Nederland: Fonologische Atlassen

Taalvariatie in Nederland: Fonologische Atlassen Taalvariatie in Nederland: Fonologische Atlassen Marc.van.Oostendorp@Meertens.KNAW.nl 1/3 november 2004 1 Fonologische atlassen van het Nederlands Verschillen in uitspraak van woorden horen tot de opvallendste

Nadere informatie

De kaartenbank.indd Sander Pinkse Boekproductie / 15:06 Pag. 47. Kaart 17. Ik heb de band lek, getekend door C. van Bree in 1991.

De kaartenbank.indd Sander Pinkse Boekproductie / 15:06 Pag. 47. Kaart 17. Ik heb de band lek, getekend door C. van Bree in 1991. De kaartenbank.indd Sander Pinkse Boekproductie 07-11-13 / 15:06 Pag. 47 47 Kaart 17. Ik heb de band lek, getekend door C. van Bree in 1991. De kaartenbank.indd Sander Pinkse Boekproductie 07-11-13 / 15:06

Nadere informatie

Gunther De Vogelaer De Nederlandse en Friese subjectsmarkeerders: geografie, typologie en diachronie

Gunther De Vogelaer De Nederlandse en Friese subjectsmarkeerders: geografie, typologie en diachronie Review 119 Gunther De Vogelaer De Nederlandse en Friese subjectsmarkeerders: geografie, typologie en diachronie Gent: Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, 2008 449 pp. ISBN 978-90-72474-74-2

Nadere informatie

De analyse van uitspraakverschillen in Nederlandse en Friese taalvariëteiten

De analyse van uitspraakverschillen in Nederlandse en Friese taalvariëteiten De analyse van uitspraakverschillen in Nederlandse en Friese taalvariëteiten Wilbert Heeringa, John Nerbonne, Peter Kleiweg 1. Inleiding Schibbolets verraden de geografische herkomst van dialectsprekers.

Nadere informatie

Maatschappelijk Informeel (INFO) - A2

Maatschappelijk Informeel (INFO) - A2 Maatschappelijk Informeel (INFO) - A2 Voor wie? Voor jongeren (16+) of volwassenen (18+) die willen functioneren in informele alledaagse situaties. Hoe wordt er getoetst? Toetst alle vaardigheden apart:

Nadere informatie

Kaarten in soorten en maten

Kaarten in soorten en maten De kaartenbank.indd Sander Pinkse Boekproductie 07-11-13 / 15:06 Pag. 20 Kaarten in soorten en maten Joep Kruijsen en Nicoline van der Sijs 20 De Kaartenbank die in januari 2014 is gelanceerd (www.meertenskaartenbank.nl),

Nadere informatie

Talen, dialecten, nijlpaarden en fruitvliegjes

Talen, dialecten, nijlpaarden en fruitvliegjes Talen, dialecten, nijlpaarden en fruitvliegjes Sjef Barbiers... VARIATIE IN ZINSBOUW Als de zinsbouw verschilt dan is het geen dialect meer maar een andere taal. Aldus de bozige reactie van de hoofdredacteur

Nadere informatie

Tellen met Taal. Het meten van variatie in zinsbouw in Nederlandse dialecten. Marco René Spruit

Tellen met Taal. Het meten van variatie in zinsbouw in Nederlandse dialecten. Marco René Spruit Tellen met Taal Het meten van variatie in zinsbouw in Nederlandse dialecten Marco René Spruit Taalkundige afstand Iedereen weet dat de afstand tussen Amsterdam en Utrecht kleiner is dan de afstand tussen

Nadere informatie

Januari. - Indeling van de Nederlandse dialecten in 28 dialectgroepen door Jo Daan uit 1969.

Januari. - Indeling van de Nederlandse dialecten in 28 dialectgroepen door Jo Daan uit 1969. Verjaardagskalender - Indeling van de Nederlandse dialecten in dialectgroepen door Jo Daan uit. Januari In publiceerde Jo Daan, hoofd van de afdeling Dialectologie van het Meertens Instituut, in het boek

Nadere informatie

Nederlands Taalkunde

Nederlands Taalkunde Nederlands Taalkunde Taalvariatie Taalverwerving Taalverandering Pragmatiek Semantiek Verschillen binnen een taal Hoe leren kinderen hun moedertaal Wat veroorzaakt de verandering van een taal Welk taalgebruik

Nadere informatie

Sociolinguïstiek en sociale psychologie:

Sociolinguïstiek en sociale psychologie: Sociolinguïstiek en sociale psychologie: Nieuwe methodes voor attitudemeting Laura Rosseel, Dirk Geeraerts, Dirk Speelman OG Kwantitatieve Lexicologie en Variatielinguïstiek Inleiding sinds de jaren 1960

Nadere informatie

Maatschappelijk Formeel (FORM)- B1

Maatschappelijk Formeel (FORM)- B1 Maatschappelijk Formeel (FORM)- B1 Voor wie? Voor jongeren (16+) of volwassenen (18+) die zelfstandig willen functioneren in meer formele contexten in de Nederlandse of Vlaamse samenleving. Hoe wordt er

Nadere informatie

NEDERLANDSE DIALECTEN EN HET GEBRUIK VAN HET LIMBURGS

NEDERLANDSE DIALECTEN EN HET GEBRUIK VAN HET LIMBURGS UNIVERZITA KARLOVA FILOZOFICKÁ FAKULTA Ústav germánských studií Oddělení nederlandistiky Obor nizozemština NEDERLANDSE DIALECTEN EN HET GEBRUIK VAN HET LIMBURGS DUTCH DIALECTS AND THE USE OF THE LIMBURGIAN

Nadere informatie

De richtprijs voor een lezing is 400,- excl. reiskosten. Voor een workshop zijn de kosten afhankelijk van de invulling van de workshop.

De richtprijs voor een lezing is 400,- excl. reiskosten. Voor een workshop zijn de kosten afhankelijk van de invulling van de workshop. Lezingen Een lezing duurt 45 minuten tot een uur, gevolgd door de mogelijkheid om vragen te stellen en te discussiëren. De lezingen worden op locatie gegeven. Workshops Meer dan tijdens een lezing zijn

Nadere informatie

Marijke van der Wal en Eep Francken, reds Standaardtalen in beweging

Marijke van der Wal en Eep Francken, reds Standaardtalen in beweging Review 107 Marijke van der Wal en Eep Francken, reds Standaardtalen in beweging Amsterdam: Stichting Neerlandistiek VU. 2010. 217 pp. ISBN 978-3-89323-763-0 De titel van het boek Standaardtalen in beweging,

Nadere informatie

Dialectsyntaxis in bloei *

Dialectsyntaxis in bloei * Sjef Barbiers, Magda Devos, Georges de Schutter Dialectsyntaxis in bloei * De inleiding van een bundel artikelen over dialectsyntaxis begint gewoonlijk met de verzuchting dat de studie van syntactische

Nadere informatie

Zakelijk Professioneel (PROF) - B2

Zakelijk Professioneel (PROF) - B2 Zakelijk Professioneel (PROF) - B2 Voor wie? Voor hogeropgeleiden die hun taalvaardigheid in het Nederlands zullen moeten bewijzen op de werkvloer in Vlaanderen, Nederland of in een buitenlands bedrijf

Nadere informatie

http://fuzzy.arts.kuleuven.ac.be/rewo/

http://fuzzy.arts.kuleuven.ac.be/rewo/ Ton van de Wijngaard WEGWIJZER NEDERLANDSE DIALECTOLOGIE Rubriek A geeft een overzicht van relevante literatuur die er op het gebied van de Nederlandse streektalen en dialecten is verschenen. De rubriek

Nadere informatie

ERKENNING STREEKTALEN IN HET NEDERLANDS TAALGEBIED CHARLOTTE REIJNGOUDT-GIESBERS

ERKENNING STREEKTALEN IN HET NEDERLANDS TAALGEBIED CHARLOTTE REIJNGOUDT-GIESBERS ERKENNING STREEKTALEN IN HET NEDERLANDS TAALGEBIED CHARLOTTE REIJNGOUDT-GIESBERS Een taal wordt vitaler door hem te gebruiken. Use it, don t lose it! LUTZ JACOBI LEGT EED IN FRIES AF http://www.youtube.com/watch?v=vh7myqejm6e

Nadere informatie

Variaties en varianten in taalbeleid

Variaties en varianten in taalbeleid Variaties en varianten in taalbeleid Roeland van Hout, Veronique De Tier en Geert Dehaes De Vierde Internationale Streektaalconferentie was te gast in Brussel, in het Brussels Parlement met als gastheer

Nadere informatie

De kaartenbank.indd Sander Pinkse Boekproductie / 15:06 Pag. 27

De kaartenbank.indd Sander Pinkse Boekproductie / 15:06 Pag. 27 De kaartenbank.indd Sander Pinkse Boekproductie 07-11-13 / 15:06 Pag. 27 Kaart 7. Toon wast zich, uit Syntactische Atlas van de Nederlandse Dialecten, deel 1 (68b). Kaart 8. Eduard kent zichzelf goed,

Nadere informatie

In maart 2012 vond in Aalter de vierde Vlaamse Dialectendag van

In maart 2012 vond in Aalter de vierde Vlaamse Dialectendag van 118 Overgangsdialecten op de kaart In maart 2012 vond in Aalter de vierde Vlaamse Dialectendag van Variaties vzw plaats, met als thema Overgangsdialecten. Onderstaande tekst is een samenvatting van de

Nadere informatie

Taalkundige onderbouwing voor docenten van het lespakket Taalvariatie

Taalkundige onderbouwing voor docenten van het lespakket Taalvariatie Taalkundige onderbouwing voor docenten van het lespakket Taalvariatie Les 1 Formeel en informeel taalgebruik De lessenserie begint met een les over formeel en informeel taalgebruik. Uitgangspunt hierbij

Nadere informatie

Jij moet naar de logopedist! Leonie Cornips. Cornips.indd 1 07-01-2008 13:17:45

Jij moet naar de logopedist! Leonie Cornips. Cornips.indd 1 07-01-2008 13:17:45 Jij moet naar de logopedist! Leonie Cornips Cornips.indd 1 07-01-2008 13:17:45 Cornips.indd 2 07-01-2008 13:17:45 3 Op haar middelbare school in Heerlen haalde Leonie Cornips steevast negens en tienen

Nadere informatie

Zit je nou alweer te twitteren? Een nieuwe manier om partikels in kaart te brengen

Zit je nou alweer te twitteren? Een nieuwe manier om partikels in kaart te brengen Zit je nou alweer te twitteren? Een nieuwe manier om partikels in kaart te brengen Ton van der Wouden Op school is het u waarschijnlijk niet verteld, maar het Nederlands is een partikeltaal. Heel veel

Nadere informatie

De kaartenbank.indd Sander Pinkse Boekproductie 07-11-13 / 15:06 Pag. 3. Nicoline van der Sijs (red.) De Kaartenbank. Over taal en cultuur

De kaartenbank.indd Sander Pinkse Boekproductie 07-11-13 / 15:06 Pag. 3. Nicoline van der Sijs (red.) De Kaartenbank. Over taal en cultuur De kaartenbank.indd Sander Pinkse Boekproductie 07-11-13 / 15:06 Pag. 3 Nicoline van der Sijs (red.) De Kaartenbank Over taal en cultuur AUP De kaartenbank.indd Sander Pinkse Boekproductie 07-11-13 / 15:06

Nadere informatie

Ronde 1. Jongeren warm maken voor taalvariatie. 1. Inleiding. 2. Didactische tools taalvariatie

Ronde 1. Jongeren warm maken voor taalvariatie. 1. Inleiding. 2. Didactische tools taalvariatie Ronde 1 Matthias Lefebvre Universiteit Gent Contact: matthias.lefebvre@ugent.be Jongeren warm maken voor taalvariatie 1. Inleiding Vlaamse middelbare scholen contacteren de redactie van het Woordenboek

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 15

Inhoud. Woord vooraf 15 Inhoud Woord vooraf 15 1 Taalverandering en de geschiedenis van het Nederlands 1.1 Talen veranderen 17 1.2 Verandering op verschillende taalniveaus 18 1.3 Illustratie 19 1.4 Taalverandering en taalwetenschap

Nadere informatie

1 Goed, beter best. Zie de handout voor kant-en-klare kaarten, werkbladen en instructiebladen.

1 Goed, beter best. Zie de handout voor kant-en-klare kaarten, werkbladen en instructiebladen. !! Goed, beter, best (Uit: Gender Matters, een publicatie van de Raad van Europa) Samenvatting Deze activiteit illustreert genderstereotypen en de manier waarop de samenleving "vrouwelijke" en "mannelijke"

Nadere informatie

Person Markers in Spoken Spontaneous Israeli Hebrew. A Systematic Description and Analysis S. Cohen

Person Markers in Spoken Spontaneous Israeli Hebrew. A Systematic Description and Analysis S. Cohen Person Markers in Spoken Spontaneous Israeli Hebrew. A Systematic Description and Analysis S. Cohen Persoonsmarkeerders in het Spontaan Gesproken Israelisch Hebreeuws (Samenvatting) Het corpus-gebaseerde

Nadere informatie

Dr. Geert Driessen Radboud Universiteit Nijmegen

Dr. Geert Driessen Radboud Universiteit Nijmegen Dr. Radboud Universiteit Nijmegen g.driessen@its.ru.nl www.geertdriessen.nl Grote verschillen in uitkomsten qua vitaliteit Fries, streektalen en dialecten Uiteenlopende oorzaken: peiljaar demografische

Nadere informatie

2. Syntaxis en semantiek

2. Syntaxis en semantiek 2. Syntaxis en semantiek In dit hoofdstuk worden de begrippen syntaxis en semantiek behandeld. Verder gaan we in op de fouten die hierin gemaakt kunnen worden en waarom dit in de algoritmiek zo desastreus

Nadere informatie

Fonologie: de R. Marc van Oostendorp College Haagse Harry

Fonologie: de R. Marc van Oostendorp College Haagse Harry Fonologie: de R Marc van Oostendorp marc.van.oostendorp@meertens.knaw.nl College Haagse Harry 16.10.2002 Samenvatting van dit college: De taal is een krachtenveld; allerlei taalkundige krachten proberen

Nadere informatie

Taalvariatie in Nederland: Limburgse tonen

Taalvariatie in Nederland: Limburgse tonen Taalvariatie in Nederland: Limburgse tonen Marc.van.Oostendorp@Meertens.KNAW.nl 8/10 november 2004 1 Toon in het Limburgs De Limburgse dialecten (behalve die in het uiterste noorden van de Nederlandse

Nadere informatie

Taal is geen logica. Dr. Sjef Barbiers over Nederlandse dialecten. Akademie Nieuws december 2004. door Liesbeth Koenen

Taal is geen logica. Dr. Sjef Barbiers over Nederlandse dialecten. Akademie Nieuws december 2004. door Liesbeth Koenen 3 door Liesbeth Koenen Dr. Sjef Barbiers over Nederlandse dialecten Taal is geen logica Hoe wordt er gepraat in Nederland en Vlaanderen? Mensen uit 267 plaatsen en plaatsjes vertelden het aan onderzoekers

Nadere informatie

Minor Taalkunde STRUCTUUR VAN DE MINOR. Op te nemen:

Minor Taalkunde STRUCTUUR VAN DE MINOR. Op te nemen: Minor Taalkunde STRUCTUUR VAN DE MINOR Op te nemen: 30 studiepunten uit de onderstaande lijst. Na goedkeuring van de faculteit. Het vak Algemene taalwetenschap met referentie a (5 stp) is verplicht op

Nadere informatie

19 juni 2014. I. Het Taalunieverdrag

19 juni 2014. I. Het Taalunieverdrag 19 juni 2014 Reactie van de Taalunie op de standpunten van vzw Vereniging van Vlaamse Leerkrachten, vzw Algemeen-Nederlands Verbond en stichting Nederlands in het artikel Het Nederlandse Taalbeleid in

Nadere informatie

HET MORFOLOGISCHE LANDSCHAP:

HET MORFOLOGISCHE LANDSCHAP: HET MORFOLOGISCHE LANDSCHAP: HET POLEN VAN DE NEDERLANDSE DIALECTOLOGIE? MARC VAN OOSTENDORP & LEONIE CORNIPS HET MORFOLOGISCHE LANDSCHAP: HET POLEN VAN DE NEDERLANDSE DIALECTOLOGIE? Inleiding Volgens

Nadere informatie

LES 3. Taalvariatie voor de brugklas Jongerentaal

LES 3. Taalvariatie voor de brugklas Jongerentaal LES 3 Taalvariatie voor de brugklas Jongerentaal JONGERENTAAL ALS GROEPSTAAL Vandaag - Inleiding jongerentaal - Brainstorm - Jongerentaal in de praktijk Jongerentaal online Jongerentaal in reclames - Denkvragen

Nadere informatie

Welkom. Ontdek de ander.in jezelf. Ricardo Gya. Waar echt contact is, kan de energie vrij stromen

Welkom. Ontdek de ander.in jezelf. Ricardo Gya. Waar echt contact is, kan de energie vrij stromen Welkom Waar echt contact is, kan de energie vrij stromen Ricardo Gya GTTC Breda leidt u door de jungle van het moderne begeleiden Afstemming Zwart ; is ver weg, Wit ; nabij, dominante cultuur Check - In

Nadere informatie

Kind, Taal & Ontwikkeling. Taalontwikkeling & taalproblemen Prematuur geboren kinderen en hun verdere ontwikkeling (film)

Kind, Taal & Ontwikkeling. Taalontwikkeling & taalproblemen Prematuur geboren kinderen en hun verdere ontwikkeling (film) Kind, Taal & Ontwikkeling Taalontwikkeling & taalproblemen Prematuur geboren kinderen en hun verdere ontwikkeling (film) 1e letter vervangen door een andere: de eerste letters vormen dan van boven naar

Nadere informatie

Educatief Startbekwaam (STRT) - B2

Educatief Startbekwaam (STRT) - B2 Educatief Startbekwaam (STRT) - B2 Voor wie? Voor hogeropgeleide volwassenen (18+) of jongeren (16+) aan het einde van het secundair of voortgezet onderwijs in het buitenland die starten met een studie

Nadere informatie

Tussentaal in Expeditie Robinson. contextgerichte of sprekergerichte variatie?

Tussentaal in Expeditie Robinson. contextgerichte of sprekergerichte variatie? Theoretische achtergrond Design Resultaten Tussentaal in Expeditie Robinson contextgerichte of sprekergerichte variatie? Conclusie Onderzoeksvraag Hoe interageren sprekergerichte features en contextgerichte

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Kan-beschrijvingen ERK A2

Kan-beschrijvingen ERK A2 Kan-beschrijvingen ERK A2 Lezen Ik kan zeer korte, eenvoudige teksten lezen. Ik kan specifieke voorspelbare informatie vinden in eenvoudige, alledaagse teksten zoals advertenties, folders, menu's en dienstregelingen

Nadere informatie

Inleiding taalkunde. Inleiding - 23 april 2013 Marieke Schouwstra

Inleiding taalkunde. Inleiding - 23 april 2013 Marieke Schouwstra Inleiding taalkunde Inleiding - 23 april 2013 Marieke Schouwstra 1 Dit college Overzicht cursus Wat is natuurlijke taal? Wat is taalkunde? 2 Docenten Marieke Schouwstra taalevolutie en betekenis Yoad Winter

Nadere informatie

Door vreemde oren gehoord

Door vreemde oren gehoord Door vreemde oren gehoord het belang van taalvariatie binnen het Nederlands voor taalonderwijs aan uitwisselingsstudenten I.C.J. (Ingrid) de Oude 3113868 afstudeerscriptie Masterprogramma interculturele

Nadere informatie

Laat uw leerlingen het artikel Allemaal genderneutraal? op pagina 3 van 7Days lezen.

Laat uw leerlingen het artikel Allemaal genderneutraal? op pagina 3 van 7Days lezen. 38 2017 NEDERLANDS INSTRUCTIE (20 MINUTEN) Introductie Laat uw leerlingen het artikel Allemaal genderneutraal? op pagina 3 van 7Days lezen. Voorkennis activeren Vraag uw leerlingen wat zij al weten over

Nadere informatie

Tradities en gebruiken in de Groningse cultuur

Tradities en gebruiken in de Groningse cultuur Tradities en gebruiken in de Groningse cultuur Groningen kent verschillende tradities en gebruiken. Denk hierbij aan de Groningse streektaal, de vlag en het Groningse volkslied. Maar het gaat ook om het

Nadere informatie

aard zijn. De techniek kan ook gebruikt worden bij het onderzoeken van de taalkundige variatie tussen sociale klassen, sexe, en andere dimensies.

aard zijn. De techniek kan ook gebruikt worden bij het onderzoeken van de taalkundige variatie tussen sociale klassen, sexe, en andere dimensies. Samenvatting Dit proefschrift onderzoekt synchrone en diachrone aspecten van de Engelse fonetiek en fonologie door middel van de eerste systematische toepassing van een uitgebreide set van kwantitatieve

Nadere informatie

Wat maakt WizeNote uniek?

Wat maakt WizeNote uniek? wizenote Wat maakt WizeNote uniek? Het belang van begrijpelijk schrijven Online informatie is vaak veel te moeilijk. Op basis van veel onderzoek is onze schatting dat 80% van de zakelijke teksten geschreven

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

Alle lolletjes in de luch

Alle lolletjes in de luch Alle lolletjes in de luch Marc van Oostendorp Zomaar een week aan het begin van het jaar 2000. In Roermond draagt bisschop Wiertz een mis op in het Limburgs. In Den Haag wint een 31- jarige lerares Duits

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS MEER DAN HET VOOROORDEEL

VOORTGEZET ONDERWIJS MEER DAN HET VOOROORDEEL VOORTGEZET ONDERWIJS MEER DAN HET VOOROORDEEL 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit voor

Nadere informatie

Observatieformulier Leerlijn Engelse taal (tpo) FASE 6

Observatieformulier Leerlijn Engelse taal (tpo) FASE 6 Kindgegevens: Voornaam Achternaam Geboortedatum Groep Observatieformulier Leerlijn Engelse taal (tpo) FASE 6 Thuistaal Opvoeding tweetalig n.v.t. ja nee notatiewijze: kijkpunt is nog niet in ontwikkeling

Nadere informatie

JAARGANG 8 / NUMMER 10 JUNI Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 8 / NUMMER 10 JUNI Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 8 / NUMMER 10 JUNI 2014 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Brasil Donderdag gaat het WK voetbal in Brazilië van start. Veel vrienden en collega s hebben onderling weddenschappen afgesloten

Nadere informatie

Hans Van de Velde. Talen in Contact. Hoofdstuk 7 Pidgin- en creooltalen. Talen in Contact - Hoofdstuk 7 1

Hans Van de Velde. Talen in Contact. Hoofdstuk 7 Pidgin- en creooltalen. Talen in Contact - Hoofdstuk 7 1 Hans Van de Velde Talen in Contact Hoofdstuk 7 Pidgin- en creooltalen Talen in Contact - Hoofdstuk 7 1 Negerhollands (1770) Maer wanneer ons sa krieg Tee van Dag? Die Waeter no ka kook nogal. Die Boterham

Nadere informatie

V O O R L I C H T I N G. Drs. Fernando Cunha Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist

V O O R L I C H T I N G. Drs. Fernando Cunha Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist V O O R L I C H T I N G Drs. Fernando Cunha Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist w w w. c hild -suppor t -euro pe.c om 1 Zorgen voor

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands Samenvatting in het Nederlands Hoofdstuk 1. Dit boek beschrijft een sociolinguïstisch onderzoek op het Friese Waddeneiland Ameland. In meer dan één opzicht kan de taalsituatie hier uniek genoemd worden.

Nadere informatie

Uit: Inleiding Van Dale Basiswoordenboek NGT Trude Schermer (2009)

Uit: Inleiding Van Dale Basiswoordenboek NGT Trude Schermer (2009) Uit: Inleiding Van Dale Basiswoordenboek NGT Trude Schermer (2009) Het ontstaan van regionale variatie in de Nederlandse Gebarentaal De grote inspirator voor onderwijs in gebaren was de Franse priester

Nadere informatie

Het verstaan van spraak door kinderen van 8, 9, 10 en 11 jaar

Het verstaan van spraak door kinderen van 8, 9, 10 en 11 jaar Het verstaan van spraak door kinderen van 8, 9, 10 en 11 jaar Wij zijn heel blij dat je mee wilt doen aan ons onderzoek! Je vader of moeder heeft je misschien al iets verteld over het onderzoek. Voor het

Nadere informatie

Wat is taal? 1 Inleiding. Dit thema gaat over taal als verschijnsel.

Wat is taal? 1 Inleiding. Dit thema gaat over taal als verschijnsel. DC 28 Wat is taal? 1 Inleiding Dit thema gaat over taal als verschijnsel. Als onderwijsassistent heb je op meer vlakken met taal te maken: er zijn leerlingen met anderstalige achtergrond, je hebt je eigen

Nadere informatie

1 e Jaar Bachelor (BA) Major

1 e Jaar Bachelor (BA) Major 1 e Jaar Bachelor (BA) Major Inleiding tot de talige literatuur Code: BHL 2222, 2223, 3 (45 minuten), werkcollege (90 minuten) Anikó Daróczi, Tamás Balogh, Adrienn Dióssi Hongaars 90%, 10% De cursus biedt

Nadere informatie

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Wat is communicatie LSD (luisteren, samenvatten en doorvragen) Open vragen stellen Waarderend gesprek Hoe geef je feedback (doorlopend proces) Oefenen d.m.v. rollenspellen

Nadere informatie

TECHNIEK INFLUENTIALS

TECHNIEK INFLUENTIALS Onderzoek TECHNIEK INFLUENTIALS Martijn Brinkhoff, 7 septmber 2012 INHOUD INLEIDING METHODE VAN ONDERZOEK BUREAU CONSUMENTEN ONDERZOEK RESULTATEN CONCLUSIES INLEIDING Ouders spelen een belangrijke rol

Nadere informatie

Lesbrief nummer 23 december 2015

Lesbrief nummer 23 december 2015 Lesbrief nummer 23 december 2015 Wilt u laten weten wat u van deze TLPST vond? Hebt u tips voor de volgende aflevering? Mail ons: redactie@tlpst.nl. Hoe klink jij? Wat vinden andere mensen van hoe jij

Nadere informatie

Taalverandering. 19. Taalverandering. Opdracht 19.1

Taalverandering. 19. Taalverandering. Opdracht 19.1 19. Taalverandering Opdracht 19.1 Vraag: Noem twee voorbeelden van varianten in het Nederlands (of in een andere taal) die steeds meer gebruikt lijken te gaan worden. Geef een lexicale en een andere variant.

Nadere informatie

Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven

Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven Wilma van der Westen Project Docenten aan zet bij taal in alle vakken Utrecht 7 november 2012 Even voorstellen: Bestuurslid Het Schoolvak Nederlands HSN

Nadere informatie

AN, BN, NN en een snuifje SN. Regionale variatie in het Nederlands

AN, BN, NN en een snuifje SN. Regionale variatie in het Nederlands . Taalbeschouwing Van Ginneken, J. (2000). Verborgen verleiders. Hoe de media je sturen. Amsterdam: Uitgeverij Boom. Willy Smedts K.U. Leuven Contact: willy.smedts@arts.kuleuven.be Ronde 6 AN, BN, NN en

Nadere informatie

1. Viert u Koningsdag?

1. Viert u Koningsdag? Koningsdag 27 april is Koningsdag. 7 6 5 4 57% 1. Viert u Koningsdag? 3 1 18% Ja Nee Weet niet 1 Als het mooi weer is 1 Ga even kijken naar dorpsactiviteiten 1 Ga zeker activiteiten bezoeken 1 Ik ben bij

Nadere informatie

Enquête SJBN 15.10.2013

Enquête SJBN 15.10.2013 Enquête SJBN 15.10.2013 1 Inhoudsopgave Steekproef Resultaten enquête Algehele tevredenheid Arbeidsomstandigheden Urennorm Ondernemersaspecten Kijk op de toekomst Conclusies 2 Steekproef: achtergrond kenmerken

Nadere informatie

Workshop Oriëntatie op Nederlands voor taalvrijwilligers

Workshop Oriëntatie op Nederlands voor taalvrijwilligers Workshop Oriëntatie op Nederlands voor taalvrijwilligers 12 januari 2016 Lidy Zijlmans Senior medewerker Nederlands voor anderstaligen https://www.doneereenlesboek.nl/ Programma workshop 1. Inventarisatie

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/116420

Nadere informatie

Luisteren Niet luisteren Belang van luisteren Luisterdoelen Luistervaardigheden

Luisteren Niet luisteren Belang van luisteren Luisterdoelen Luistervaardigheden Les 7 Luisteren Niet luisteren Belang van luisteren Luisterdoelen Luistervaardigheden Je kan verschillende soorten gesprekken hebben. Bijvoorbeeld: Formeel Gepland en met een bepaald doel; voorbereiding!

Nadere informatie

Bij een ander gezin in een ander land met een andere taal Een nieuw lid van de familie Uit een ander land Met een andere taal

Bij een ander gezin in een ander land met een andere taal Een nieuw lid van de familie Uit een ander land Met een andere taal Bij een ander gezin in een ander land met een andere taal Een nieuw lid van de familie Uit een ander land Met een andere taal Samenstelling: j.a. groot Naar een andere Cultuur Uit een andere Cultuur Cultuur

Nadere informatie

I (I. uitgegeven vanwege de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden. jaargang 121

I (I. uitgegeven vanwege de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden. jaargang 121 I (I uitgegeven vanwege de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden jaargang 121 TNTL 121 (2005) 201-210 HANS BENNIS Een Duitse expansie Abstract - The expansion of the diphtongh in the

Nadere informatie

Wat stelt de doorlichting vast? Enkele voorbeelden:

Wat stelt de doorlichting vast? Enkele voorbeelden: Werken aan leerlijnen De nieuwe leerplannen zijn nu van kracht in het basisonderwijs, in de eerste en de tweede graad. Dit is een geschikt moment om leerlijnen opnieuw te bekijken of uit te werken. Wat

Nadere informatie

Deel I. Het meten van ervaren regie in relatie tot zorg bij ouderen SES. Ministerie van VWS eigen verantwoordelijkheid voor gezondheid en zorg

Deel I. Het meten van ervaren regie in relatie tot zorg bij ouderen SES. Ministerie van VWS eigen verantwoordelijkheid voor gezondheid en zorg Het meten van ervaren regie in relatie tot zorg bij ouderen Lily Claassens 1 (MSc) Dr. Martijn Huisman 1, 2, Suzanne van Rhijn 1, Prof. Dr. Marjolein Broese van Groenou 2, Prof. Dr. Guy Widdershoven 1

Nadere informatie

Etnische variëteiten in het Nederlands

Etnische variëteiten in het Nederlands Etnische variëteiten in het Nederlands Leuk, opvallend, apart en andere indrukken uit het Nederlandse taalgebied Twee onderzoeken naar de indrukken die niet-linguïstisch geschoolden hebben van Turks- en

Nadere informatie

Onze Vader Matteüs 6: 7-18 Romeinen 8: 12-17

Onze Vader Matteüs 6: 7-18 Romeinen 8: 12-17 Onze Vader Matteüs 6: 7-18 Romeinen 8: 12-17 ds. Dick Schinkelshoek, Zoelen 16 september 2012, startzondag doopdienst Bidden? Ik vind dat zo moeilijk! Niet dat ik het niet belangrijk vind, hoor! Ik wil

Nadere informatie

Streektaalbeleid in Nederland De stand van zaken en de rol van het Europees handvest voor regionale talen of talen van minderheden

Streektaalbeleid in Nederland De stand van zaken en de rol van het Europees handvest voor regionale talen of talen van minderheden Streektaalbeleid in Nederland De stand van zaken en de rol van het Europees handvest voor regionale talen of talen van minderheden Masterscriptie Taal, Mens en Maatschappij Opleiding Nederlandse taal en

Nadere informatie

Astrologie, statistiek en seriemoordenaars

Astrologie, statistiek en seriemoordenaars Astrologie, statistiek en seriemoordenaars Hans van Oosterhout LDPA 29 maart 2013 1 Waarom statistiek? Heeft weinig opgeleverd aan directe ondersteuning van de astrologie Resultaten doorgaans negatief

Nadere informatie

Mense va mijne leeftijd

Mense va mijne leeftijd Aanpak Design Resultaten Mense va mijne leeftijd Generatiegebonden tussentaalgebruik in Expeditie Robinson Eline Zenner en Dirk Geeraerts Conclusie Onderzoeksvraag Is er een verschil in de manier waarop

Nadere informatie

MINOR TAAL & MAATSCHAPPIJ I: INLEIDING SOCIOLINGUÏSTIEK. Onderdeel Taalverandering en Taalcontact. 2007-2008, 1e semester. 4e college (29-11-2007)

MINOR TAAL & MAATSCHAPPIJ I: INLEIDING SOCIOLINGUÏSTIEK. Onderdeel Taalverandering en Taalcontact. 2007-2008, 1e semester. 4e college (29-11-2007) MINOR TAAL & MAATSCHAPPIJ I: INLEIDING SOCIOLINGUÏSTIEK Onderdeel Taalverandering en Taalcontact 2007-2008, 1e semester 4e college (29-11-2007) Leven en dood van talen 1. Hoe ontstaan talen? 2. Bedreigde

Nadere informatie

Kan ik het wel of kan ik het niet?

Kan ik het wel of kan ik het niet? 1 Kan ik het wel of kan ik het niet? Hieronder staan een aantal zogenaamde kan ik het wel, kan ik het niet-schalen. Deze hebben betrekking op uw taalvaardigheid in zowel het Nederlands als het Engels.

Nadere informatie

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat 3. Derde bijeenkomst over gender stereotype verwachtingen Gender stereotype verwachtingen zijn een belangrijke determinant voor een homonegatieve houding. KERNBOODSCHAP van deze les: je hoeft niet je houding

Nadere informatie

SAMENVATTING Schadelijk gebruik van alcohol staat wereldwijd in de top vijf van risicofactoren die tot ziekte, arbeidsongeschiktheid of overlijden kunnen leiden. Het alcoholgebruik is stabiel of neemt

Nadere informatie

Fort Lunet 1 in Utrecht

Fort Lunet 1 in Utrecht Overal waar kinderen en jongeren voor elkaar en voor de aarde zorgen, is vrede. Overal waar mensen in verzet komen tegen onrecht, tegen pesten en uitsluiten, is vrede. Vrede is een lange reeks van conflicten

Nadere informatie

Een Goede Lezing. Hans L. Bodlaender

Een Goede Lezing. Hans L. Bodlaender Een Goede Lezing Hans L. Bodlaender Dit verhaal Waar moet ik op letten als ik een lezing geef? Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? 2 Overzicht Voorbereiding van een lezing Algemene voorbereiding

Nadere informatie

Basisbegrippen van de taalwetenschap: Pragmatiek

Basisbegrippen van de taalwetenschap: Pragmatiek Basisbegrippen van de taalwetenschap: Pragmatiek Marc van Oostendorp M.van.Oostendorp@umail.LeidenUniv.NL 15 november 2004 Pragmatiek Wat is pragmatiek? Voorbeelden Definitie en subdisciplines Taalhandelingentheorie

Nadere informatie

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Overzicht. Algemene voorbereiding

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Overzicht. Algemene voorbereiding Dit verhaal Een Goede Lezing Waar moet ik op letten als ik een lezing geef? Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? Hans L. Bodlaender 2 Overzicht Voorbereiding van een lezing Algemene voorbereiding

Nadere informatie

zondag 5 feb 2017 in het Kruispunt

zondag 5 feb 2017 in het Kruispunt zondag 5 feb 2017 in het Kruispunt lezing oude testament (lector) Jesaja 43, 9-12 lied Liedboek 513 God heeft het eerste woord... lezing nieuwe testament (lector) Matteus 5, 13-16 lied Liedboek 838, 1.

Nadere informatie

Wat zijn identiteiten?

Wat zijn identiteiten? Identiteit in tijden van globalisering en migratie Pieter-Paul Verhaeghe PhD student Sociologie Universiteit Gent Redactielid Poliargus 1 Wat zijn identiteiten? 2 Identiteiten = sociale constructies Product

Nadere informatie

Genderspecifieke studiekeuze in het hoger onderwijs

Genderspecifieke studiekeuze in het hoger onderwijs Genderspecifieke studiekeuze in het hoger onderwijs Ilse Laurijssen & Ignace Glorieux Onderzoeksgroep TOR - Vrije Universiteit Brussel Studiedag SSL: 'Hoger onderwijs: kiezen en winnen? X www.steunpuntssl.be

Nadere informatie

8 Fragment 2 Groter als/dan derde graad DERDE GRAAD. Fragment 2 Taalnorm

8 Fragment 2 Groter als/dan derde graad DERDE GRAAD. Fragment 2 Taalnorm Fragment 2 Taalnorm DERDE GRAAD Sommige taalfouten maak je altijd opnieuw, hoe vaak je de regel ook herhaalt. Bovendien werd je waarschijnlijk ooit gewezen op een taalfout, terwijl de zin of woordgroep

Nadere informatie

Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een verslag over.

Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een verslag over. Naam: Klas: Nr: Datum: Vak: Nederlands Leerkracht: Taalverwerving Opdracht 1 Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een

Nadere informatie

Lees voor gebruik eerst de uitgebreide handleiding, deel 2: Werken met beoordelingsmodellen productieve vaardigheden.

Lees voor gebruik eerst de uitgebreide handleiding, deel 2: Werken met beoordelingsmodellen productieve vaardigheden. Beoordelingsmodel Spreken 2F Toetsopdracht: opdrachtspecifiek Stap 1 Preconditie Verstaanbaarheid Niet beoordelen indien het spreekproduct niet of onvoldoende verstaanbaar is, omdat er bijvoorbeeld sprake

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/61779

Nadere informatie

Genesis 1:1-2:4 - Geloof en wetenschap

Genesis 1:1-2:4 - Geloof en wetenschap Genesis 1:1-2:4 - Geloof en wetenschap Geloven: is dat niet ouderwets? Heeft de wetenschap geloof niet gewoon ingehaald? De wetenschap heeft toch aangetoond dat de bijbel niet klopt? Of ligt het toch een

Nadere informatie