januari 2009 Meegroeien van Achterstandsgroepen Bureau Frontlijn Frontlijnsturing betekent allereerst uitgaan van het werk zelf op de

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "januari 2009 Meegroeien van Achterstandsgroepen Bureau Frontlijn Frontlijnsturing betekent allereerst uitgaan van het werk zelf op de"

Transcriptie

1 Meegroeien van Achterstandsgroepen Bureau Frontlijn januari 2009 Frontlijnsturing betekent allereerst uitgaan van het werk zelf op de publieke werkvloer van de grote stad. Het primaire proces in de relatie tussen burger en bestuur staat centraal: van daaruit wordt gedacht, gehandeld, georganiseerd en gestuurd. Dan gaat het om de operationele kwaliteit van het stedelijk bestuur door middel van concrete acties op een moment dat het er ook daadwerkelijk toe doet (Hartmans & Tops, 2005).

2 Januari 2009 B. Rombout, S, de Bos & S. Daamen & W. de Jong Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 2

3 Samenvatting Meegroeien van achterstandsgroepen Bureau Frontlijn heeft zich toegelegd op de ontwikkeling van een methodiek die achterstandsgroepen laat meegroeien. Dit gebeurt vanuit de frontlijngedachte: de relatie tussen burger en bestuur staat centraal; van daaruit wordt gedacht, gehandeld, georganiseerd en gestuurd. In het ontwikkelde programma ligt de focus op het ontwikkelen van capaciteiten om mee te draaien in de complexe samenleving anno In lijn met Van den Brinks gedachtegoed (2006): alleen door het opbouwen van sociaal en cultureel kapitaal kan burgerschap ontwikkeld worden en zijn mensen in staat mee te draaien in een bureaucratische samenleving. Meegroeien van achterstandsgroepen is een methodiek die hier handen en voeten aan geeft. De methodiek volgt twee sporen: de lijn Praktijkbegeleiding en de lijn Onderwijs Moeder en Kind. Beide zijn in eerst instantie geënt op het geven van educatie aan gezinnen met minstens één kind onder de vier jaar. Selectie gebeurt niet op signaal; gezinnen worden actief benaderd om te participeren. In het spoor Praktijkbegeleiding staat routine brengen in het huishouden centraal. Zeer pragmatische hulpverlening wordt geboden op de zes verschillende leefvelden. In het spoor Onderwijs Moeder en Kind krijgen moeders opvoedingsondersteuning door middel van praktische interactie-activiteiten. En moeders krijgen een theoretisch kader aangereikt, dat ze in staat stelt zelf de bij hun kind passende ontwikkeling te stimuleren. De ontwikkelde methodiek is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek naar vroegtijdige interventie en risicofactoren in opvoeding. Het programma ontwikkelt zich door en naar aanleiding van wetenschappelijke inzichten. In deze notitie wordt de insteek van het door Bureau Frontlijn ontwikkelde programma Meegroeien van achterstandsgroepen helder. De notitie bevat een theoretische onderbouwing voor de werkwijze van het programma. Gestart wordt met een schets van de problemen waaruit de methodiek is ontwikkeld. Na de theoretische onderbouwing leggen we uit volgens welke methodiek het programma werkt. Dit gebeurt respectievelijk voor de lijnen Praktijkbegeleiding en Onderwijs voor moeder en kind. Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 3

4 Ten geleide Voor u ligt de methodiekbeschrijving van het programma Meegroeien van Achterstandsgroepen dat ontwikkeld is door Bureau Frontlijn, Gemeente Rotterdam. Het ontwikkelen van deze methodiek vond plaats in opdracht van het college van burgemeester en wethouders en de stuurgroep Sociaal. Deze methodiekbeschrijving dient een drieledig doel. Ten eerste is het stuk een beschrijving van een succesvol programma dat achterstandsgroepen laat meegroeien. Daarnaast heeft deze methodiekbeschrijving als doel de lezer uit te nodigen tot meedenken over hulpverlening gericht op achterstandsgezinnen. Tenslotte wil het stuk dat voor u ligt uitnodigen tot debat. Vanuit deze doelstelling is dit stuk met een kritische noot geschreven. Aandacht voor kinderen in i achterstandssituaties is een plicht die de overheid serieus moet nemen (denk aan het sociale isolement waarin mensen verkeren door schulden). Daarom is het noodzakelijk om ter discussie te stellen waar we op grote schaal mee bezig zijn en kritisch te kijken ken naar een ieder die bij de problematiek betrokken is. In deze methodiekbeschrijving wordt kritiek gegeven op de hulpverlening in Rotterdam anno Het stuk is echter niet bedoeld als aanklacht. De kritiek is níet alleen gericht op individuele hulpve pverleners in het veld, maar vooral op de verkokering, gecreëerde processen en smalle geldstromen. Hierdoor worden hulpverleners belemmerd in een brede totaalaanpak van de problemen waardoor gezinnen niet geholpen worden en uiteindelijk achterstanden niet weggewerkt gewerkt worden.. Dit resulteert onder meer in een grote leegloop bij hulpverlenende instanties: hulpverleners zijn al op jonge leeftijd afgemat. Illustratief hierbij is dat hulpverleners tijdens gesprekken met ons zélf aangeven dat zij meer handen op de werkvloer willen hebben en ontevreden zijn over de wijze waarop ze hun werk moeten doen. Wat maakt nu het verschil? Volgens Bureau Frontlijn is nabijheid het sleutelwoord. De methodiek richt zich op de algehele thuissituatie van gezinnen waar sociaal-econo economische problemen diepgeworteld zijn. De methodiek kijkt breed en wil in een totaalaanpak capaciteiten van gezinnen ontwikkelen. De overtuiging dat iedereen zich kan ontwikkelen staat centraal.. Iedereen is zélf de motor voor de eigen ontwikkeling. Bureau Frontlijn houdt hier door uitvoering van de methodiek Meegroeien met Achterstandsgroepen een en vonkje bij. Barend Rombout September 2008 Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 4

5 De methodiek van Meegroeien van achterstandsgroepen is toegepast in het Moeder en kindpro programma gramma in Pendrecht.. Afgelopen jaar heb ik deelnemers van dat project twee keer ontmoet. De eerste keer toen ze net waren gestart, de laatste keer aan het einde van de begeleidingsperiode. De verhalen van de vrouwen raakten mij, de ontwikkeling die ze inmiddels hadden doorgemaakt was indrukwekkend. Wat ik zag in de methodiek is dat ondersteuning door Bureau Frontlijn begint met een duidelijke focus op verbetering van de leefsituatie van de gezinnen. Vervolgens wordt een volgorde gekozen die ertoe leidt dat eerst de boel op orde wordt gebracht. Dat kan variëren van een kleed op de vloer via ordening van de administratie tot beveiliging van het keukenkastje; gewoon doen wat gedaan moet worden. De afspraken met reguliere hulpverleners worden zo gemaakt dat men samenwerkt in het t perspectief van een betere leefsituatie. Tenslotte laten de mensen van Bureau Frontlijn zien dat ook de houding van de hulpverlener cruciaal is. Mensen aanspreken op hun eigen verantwoordelijkheid, ze in hun kracht zetten, de stappen praktisch en overzichtelijk maken en ook niet-professionals inschakelen. In de tafelranden van het systeem leer je het best wat beter moet. De ervaringen van Bureau Frontlijn zijn een rijke bron van kennis voor beleid en praktijk in de hulpverlening aan andere gezinnen. Jantine Kriens Wethouder zorg, welzijn en maatschappelijke opvang in Rotterdam Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 5

6 We gaan je schuiven In deze introductie willen de auteurs van dit stuk schetsen wat de aanpak van Bureau Frontlijn zo uniek en succesvol maakt. Vorenstaande introductie wil u als lezer prikkelen te luisteren naar het tegengeluid van een organisatie die zich inzet voor een samenleving waar professionals weer verantwoordelijkheid durven te nemen voor de belangen van burgers. Een organisatie die streeft naar autonome professionals die aanwezig durven te zijn, initiatieven durven te nemen en durven in te grijpen in het dagelijks leven van mensen 1. In deze introductie wordt geschetst hoe dit binnen de methodiek Meegroeien van achterstandsgroepen plaatsvindt. Bij Bureau Frontlijn staat het geven van maatschappelijke hulp en het stimuleren van maatschappelijke ontwikkeling centraal. Dit gebeurt niet alleen vraaggericht, maar ook ongevraagd en onaangekondigd. De ervaring leert dat de vraaggestuurde, niet-outreachende hulpverlening anno 2008 in Nederland geregeld tekortschiet; een grote groep Rotterdammers lijkt weg te zakken door een gebrek aan sociaal en cultureel kapitaal. De (simpele) conclusie na vele gesprekken met burgers is dat een grote groep burgers niet zelfsturend is en dat zij zich niet zelf ontwikkelen, omdat zij niet beschikken over de capaciteiten om dat te doen. Het college van B&W accepteert niet dat burgers hierdoor wegzakken en biedt hulp door een proactieve aanpak waar professionals letterlijk én figuurlijk naast de burger staan. Burgers voelen zich gesterkt door de aanpak van Bureau Frontlijn waar het uitvoeren van acties centraal staat (niet praten maar doen). Als voorbeeld twee casussen die illustreren dat in gezinnen heel vaak sprake is van een dermate zorgwekkende situatie dat het uitvoeren van acties noodzaak is. Denk daarbij aan acties als het inzichtelijk maken van in- en uitgaven, het samen regelen van een inboedel (een bed voor iedereen), aanschaffen van speelgoed voor de kinderen en het laten participeren van moeder in een (door Bureau Frontlijn opgezet) onderwijsprogramma. 1 De auteurs van dit stuk beroepen zich in deze introductie op het boek Ontregelen van Jos van der Lans (2008) Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 6

7 Ter illustratie: twee casussen. Casus 1 Alleenstaande (Somalische) moeder woont met haar vijf kinderen(geboren in 87, 89, 91, 96 en 2005) in de woning. Tijdens het eerste bezoek viel op dat de woning zeer karig was ingericht. De kinderen van moeder wonen allen nog thuis. Moeder spreekt zeer gebrekkig Nederlands. Tijdens het eerste huisbezoek fungeerde de dochter (geboren in 1987) als tolk. Tijdens dit gesprek geeft moeder aan moeite te hebben met de opvoeding van haar kinderen. De oudste zoon van moeder is vaak niet thuis en kom vaak alleen om thuis te slapen. Deze zoon is in het verleden in aanraking geweest met justitie en wordt nu begeleid door jeugdreclassering. De jongste zoon van moeder heeft een taal- spraakontwikkelingsstoornis en moet worden doorverwezen naar het speciaal basisonderwijs. Op basis hiervan heeft de Intern Begeleider van de huidige basisschool het gezin doorverwezen naar het programma Praktijkbegeleiding. Moeder toont zich weinig betrokken in relatie tot de school(opleiding) van haar kinderen: moeder kan niet aangeven welke opleidingen haar kinderen volgen. Verder geeft moeder aan moeite te hebben met de opvoeding van de kinderen, denk hierbij ook aan de oudste zoon waar moeder weinig tot geen zicht op heeft en die de woning als slaapplek gebruikt. Tijdens het bezichtigen van de woning is opgevallen dat de bedden van ieder gezinslid erg vervuild zijn. Verder ogen alle kamers zeer rommelig ( m.u.v. de kamer van de oudste dochter). De drie oudste kinderen van moeder hebben een eigen slaapkamer. De twee jongste kinderen slapen samen met moeder op één kamer. Moeder geeft tijdens het eerste gesprek aan geen enkel inzicht te hebben in haar financiële situatie. Moeder geeft aan veel schulden te hebben, maar weet niet wie haar schuldeisers zijn. Moeder houdt op geen enkele manier haar administratie bij (en heeft dan ook geen papieren die ze kan tonen). Conclusie: na het eerste gesprek met de moeder van dit gezin maken we op dat er sprake is van een zeer zorgwekkende opvoed- en opgroeisituatie voor (jonge) kinderen. Denk hierbij aan armoede binnen het gezin, géén sociale participatie van moeder (mede bemoeilijkt door het niet- spreken van de Nederlandse taal), een zoon die in aanraking is geweest met justitie en een onhygiënische woonsituatie. Het bieden van passende hulp is urgent. Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 7

8 Casus 2 Het gezin (moeder, vader en 6 kinderen) woont in een 4-kamerappartement met een redelijke staat van onderhoud. Het huis is slecht geventileerd, het is erg heet binnen. Het huis is niet schoon maar wel opgeruimd, het gezin heeft last van muizen. Er zijn diverse mankementen (open stopcontacten en niet weggewerkte gasslang). Gezin wil graag verhuizen naar een nieuw en schoner huis vanwege ziekte jongste zoon (astma). Bovendien maken ouders zich zorgen over hun zoons die overlast veroorzaken in de buurt en waar zij geen overwicht op hebben. Moeder schat het maandelijkse inkomen op 600 euro (na aftrek ziektekostenverzekering en betalingsregeling SZW). Vader is overdag alleen thuis met 2 kleinste kinderen van 2 en 4 jaar. Vader wil het graag allemaal goed doen (met name de opvoeding van de de oudste drie zoons), maar hij kampt naar eigen zeggen met opvoedingsproblemen. Moeder zit met handen in het haar (ook over haar man) en heeft slapeloze nachten. Jongens zwerven in de avond ( en soms s nachts) op straat. Situatie rondom kinderen: Moeder en vader hebben samen 6 kinderen. Vader heeft nog een dochter van 27 die niet thuis woont. Drie oudste zoons (17, 19, 21) staan op de Dosa-lijst. Zij zijn frequent in aanraking geweest met jusititie: Zoon (21) zit op mbo (Zadkine - B2TF). Gaat beginnen met project Sportstewart (Spartastadion). Maar laat niets van zich horen en komt afspraken niet na. Is een probleem thuis, zorgenkind van moeder. Zoon (19) is afgelopen januari uit de Hartelborgt (rijksinrichting voor jeugdigen) gekomen. Woont nu op eigen kamer in Feijenoord. Organiseren van kamer, uitkering, baan, etc is zeer stroef verlopen, maar hij lijkt nu alles op orde te hebben. Zoon (17) zit op het Albeda, college en loopt stage. Doet het aardig. Pas opgepakt voor beschuldiging van verkrachting. Moet nog voorkomen. Zoon (11) is niets mee aan de hand. Invloed van oudere broers is alleen niet goed Zoon (4) heeft flinke astma. Is vorig jaar opgenomen geweest (IC) omdat vader niet met medicatie kon omgaan. Behandelend arts heeft toen Jeugdzorg/Raad ingeschakeld. Dochter (2), geen geconstateerde problemen, gaat 4 dagen in de week naar peuterspeelzaal. Het gezin is aangemeld voor schuldhulpverlening. De Stichting Mee begeleidt gezin hiermee. Deze stichting is betrokken geraakt bij het gezin via de Jeugdzorg die door de behandelend arts van de zoon van 4 jaar is ingeschakeld Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 8

9 De Kredietbank Rotterdam is actief binnen het gezin, er blijft 100 euro per week over om van te leven. Moeder werkt als verzorgende in verpleegtehuis. Vader wil op lange termijn ook werken, maar geeft aan dat hij nu nog voor zijn jongste kinderen wil zorgen zo lang ze niet allemaal naar de basisschool gaan. Conclusie: De opvoedingssituatie binnen het gezin is problematisch. Met de oudste 3 zoons gaat het niet goed. Met de jongste drie zijn vooralsnog geen problemen. De administratie van het gezin is niet in orde. Het gezin maakt geen gebruik van voorzieningen. Ouders tonen de wil om te gaan werken, maar lijken in de opvoedingssituatie niet daadkrachtig genoeg te zijn. De werkwijze van Bureau Frontlijn steunt op de idee van eerst samen en dan zelf. Binnen de methodiek Meegroeien van Achterstandsgroepen doen hulpverleners niets vóór, maar alles samen met gezinnen. Dat dit werkt, illustreert onderstaand citaat uit een interview met een moeder: Ja, ja ik heb ervaring gekregen dat instanties willen je niet zo graag helpen als er problemen komen dan zeggen zij.. zelf uitzoeken enne met mij was het meer dat.. ja ik wist niet de procedures hier in Nederland.. op de Antillen zijn ze heel anders. Toen Bureau Frontlijn was langsgekomen en het was gewoon ik wíst waarom de dingen zo gebeuren, wat ik moet doen en ze hadden me niet gezegd ja kom we doen alles voor je, ze hebben gewoon gezegd. Je moet hier gaan. zo en dat moet jezelf doen volgen. Ze hadden gezegd: we gaan het niet voor je doen, je moet het zelf doen. Dat leren. We gaan je schuiven. En dat hebben ze gedaan en nu ben ik niet meer in een uitkering. Ik heb nu een baan, ik ben nu manager ik heb mn huis gekregen afgelopen maandag mn schulden heb ik zelf opgelost.. gelukkig heb ik niet meer terug hoeven gaan naar de schuldhulpverlening,dus ja.. dat had ik zelf geregeld.. Dat Bureau Frontlijn vanuit een andere visie intervenieert binnen gezinnen zorgt voor frictie; de nieuwe manier van werken wordt niet zelden als paternalistisch of bemoeizuchtig weggezet. Bureau Frontlijn werd en wordt geconfronteerd met de vraag of het recht op privacy niet te sterk wordt geschonden. Bescherming van de privacy van mensen is vooral een blokkade die de hulpverlening zichzelf oplegt terwijl het uitwisselen van informatie een vitaal belang kan dienen wanneer het gaat om crisissituaties van gezinnen met jonge kinderen. In november 2007 was Bureau Frontlijn in de media nadat de Rotterdamse Ombudsman aan de bel had getrokken na een vijftigtal klachten. Dat Bureau Frontlijn zich als doel stelt Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 9

10 misstanden aan te pakken maar tegelijkertijd door sociale programma s achterstandsgroepen wil laten meegroeien, is in het geschil met de ombudsman maar matig belicht. Bureau Frontlijn laat zich niet leiden door angst voor bemoeizucht en het schenden van privacy. In de optiek van Bureau Frontlijn leidt dat vaak tot voorzichtigheid, besluiteloosheid en verwaarlozing. Moeders geven tijdens gesprekken aan dat maatschappelijk werkers, gezinsvoogden en jeugdhulpverleners vaak niet echt aanwezig zijn in de hulpverleningsrelatie. Door de ervaringen van de vele afgelegde huisbezoeken kan wat ons betreft de teleurstellende conclusie worden getrokken dat de hulpverlening in Rotterdam er niet in slaagt pragmatische hulp te bieden en mensen in achterstandswijken verder te helpen. Na bestudering van casussen is gebleken dat de situatie niet daadwerkelijk verbetert, ondanks de vaak jarenlange inmenging van professionele hulpverlening. Door de verkokering en meerdere hulpverleners in één casus lijkt er soms sprake van sociale besmetting: de ander doet het wel. Dat druist in tegen Artikel 19 van het Internationale Verdrag van de rechten van het Kind: Artikel 19: De Staten die partij zijn, nemen alle passende wettelijke en bestuurlijke maatregelen en maatregelen op sociaal en opvoedkundig gebied om het kind te beschermen tegen alle vormen van lichamelijk of geestelijk geweld, letsel of misbruik, verwaarlozing of nalatige behandeling, mishandeling of exploitatie, met inbegrip van seksueel misbruik, zolang het kind onder de hoede is van de ouder(s), wettige voogd(en) of iemand anders die de zorg voor het kind heeft ( IVRK, Artikel 19) Bureau Frontlijn streeft continu, vanuit het idee van Frontlijnsturing, naar grote betrokkenheid en het stimuleren van medewerkers van de organisatie en naar het vooruithelpen van burgers in achterstandswijken. Daar is veel moed en initiatief voor nodig. Een gemakkelijke weg is het niet; zo dicht op de huid van mensen keuzes maken is voor hulpverleners vele malen realistischer en ingrijpender dan beslissingen uitvoeren die gemaakt worden in kantoorcomplexen. Maar door, gevraagd of ongevraagd maar altijd in dialoog met de burger, hulp te bieden wordt Rotterdam een mooiere stad waarin iedereen mee kan doen en waar kinderen een gezonde start hebben en een eerlijke kans hebben op een goede ontwikkeling. Dat gezinnen met de methodiek van Bureau Frontlijn geholpen zijn staat vast. Evaluaties in de vorm van interviews met gezinnen bevestigen dit. Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 10

11 Aanleiding en visie 1.1. Aanleiding In zijn boek Culturele contrasten - Het verhaal van de migranten in Nederland schetst hoogleraar maatschappelijke bestuurskunde Gabriel van den Brink (2006) hoe in Nederland een samenleving is ontstaan waarin geen sprake is van samen -leven, maar waar sprake is van een gelaagde structuur waar geen of weinig verticale etnisch-overschrijdende contacten plaats vinden. Pogingen tot sociale en culturele mix in de verschillende Rotterdamse wijken lijken uit te draaien op meer gesegregeerde woonvormen. Achterstandsgroepen lijken in Rotterdam door het ijs te zakken. De afstand tussen de achterstandsgroepen en de middenklasse wordt steeds groter. De angst bestaat dat er een onoverbrugbare kloof ontstaat wanneer men kijkt naar de sociale- en sociaal economische positie spatie teveel van deze twee groepen. Er is volgens Van den Brink binnen achterstandsgroepen vaak sprake van geen/ weinig aansluiting op het proces van modernisering. Met andere woorden: er is sprake van zwak ontwikkeld burgerschap door een tekort aan sociaal en cultureel kapitaal. Concreet houdt dit in dat het sommige mensen veel moeite kost aan de hoge eisen van het moderne leven te voldoen en dat zij hun identiteit eerder bij de eigen etnische groep zoeken dan bij de Nederlandse staat. Er kunnen in iemands leven tal van personen en omstandigheden zijn die ervoor zorgen dat sociaal of cultureel kapitaal wordt opgebouwd. Dat kapitaal isspatie- hoe bescheiden ook- van doorslaggevende betekenis wanneer men in een vreemde en vaak bedreigende omgeving terechtkomt, waar oude regels of reflexen niet langer werken, terwijl men een eigen koers moet uitzetten. Van den Brink geeft een samenvatting van processen die het sociale weefsel aantasten en daarmee het gevoel van onveiligheid verergeren: Problemen bij de onderlinge communicatie door het niet of gebrekkig beheersen van de Nederlandse taal. Veel migranten houden er in het dagelijks leven normen, waarden en gedragingen op na die onmiskenbaar afwijken van datgene wat veel Nederlanders normaal vinden. De wijken waar de migranten wonen kenmerken zich veelal door een groot aantal verhuizingen. Er spelen economische factoren mee. De sociale betrokkenheid staat onder druk in wijken waar een groot aantal gezinnen een lage sociaaleconomische status heeft. Deze gezinnen gaan vaak gebukt onder criminaliteit, pedagogische problemen, illegale handel of drankmisbruik. Veelzeggende cijfers: 6 procent van de Rotterdammers heeft zich als werkloze ingeschreven, dat aandeel ligt met 28 procent onder migranten beduidend hoger. Daarnaast heeft 25 procent van de autochtone Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 11

12 huishoudens een gezamenlijk inkomen dat lager ligt is dan 1200 netto per maand. Bij de migranten ligt dat aantal op gemiddeld 52 procent. Bij sommige groepen, zoals Marokkanen en Antillianen ligt het rond 59 procent. Een aantal mentale verschillen bemoeilijkt het onderlinge verkeer: opleiding, onderwijs, participatie. Hoogopgeleide burgers zien maatschappelijke veranderingen vaak als positief en voelen zich daardoor niet bedreigd in hun morele of politieke overtuigingen. Voor laag opgeleide burgers ziet de zaak er anders uit. Zij vinden diversiteit en dynamiek bedreigend en reageren daarop niet zelden met autoritair, repressief of xenofobisch gedrag. Gegeven het grote aantal laag opgeleide Rotterdammers is het niet vreemd dat zij een paar jaar geleden zo fel op de toegenomen diversiteit en dynamiek hebben gereageerd. De directe aanleiding voor het programma Meegroeien van achterstandsgroepen is het gerapporteerde gebrek aan capaciteiten binnen gezinnen om gebruik te maken van bestaande voorzieningen (op basis van afgenomen interviews) om (onder meer) de sociaaleconomische status van het gezin te verbeteren. Hierbij gaat het om migranten, maar ook om (autochtone) gezinnen met een lage sociaaleconomische status. De praktijk wijst uit (zie Bijlage 2, illustratie intakeverslagen) dat (veelal) moeders die aan het hoofd van een gezin staan niet weten hoe ze bijvoorbeeld een belastingaangifte kunnen doen of Bijzondere Bijstand kunnen aanvragen. Moeders geven aan gemotiveerd te zijn zelfstandig hun thuissituatie te verbeteren, maar geven tegelijkertijd aan niet de knowhow te hebben hoe dit aan te pakken. Deze constatering heeft geleid tot het besef dat er binnen gezinnen dringende behoefte is aan een programma waarin gezinnen met jonge kinderen begeleid en geholpen worden in de ontwikkeling van hun capaciteiten. In dit licht heeft Bureau Frontlijn het programma Meegroeien van achterstandsgroepen ontwikkeld, dat bestaat uit twee sporen. Het eerste spoor Vanuit de contacten met de doelgroep (moeders met jonge kinderen) kwam naar voren dat de moeders zelf niet in staat zijn hun thuissituatie te verbeteren. Het ontbreekt de moeders aan capaciteiten om sociale en persoonlijke barrières te nemen en de juiste keuzes te maken. Dit gebrek aan capaciteiten wordt versterkt door de werkwijze van de sociale organisaties en instanties die zich kenmerkt door het onvoldoende outreachend zijn, smalle taakopvattingen, verkokerde inzet en onvoldoende onderlinge afstemming. Deze groep maakt geen of onvoldoende gebruik van voorzieningen. Doordat er voor deze groep vanuit de betrokken diensten en organisaties geen adequate zorg bestaat, verarmen deze gezinnen. Het programma Praktijkbegeleiding, hier aangeduid als het eerste spoor, is in september 2007 van start gegaan. In dit programma worden gezinnen op zeer pragmatische Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 12

13 wijze begeleid in de verbetering van hun thuissituatie. Hierbij speelt het huishouden, de opvoeding en het wegnemen van risicofactoren in de opvoed - en opgroeisituatie een grote rol. Het tweede spoor Naar aanleiding van deze problematiek is Bureau Frontlijn in 2006 begonnen met het (deel)programma Onderwijs. Dit programma vormt het zogenaamde tweede spoor binnen Meegroeien van Achterstandsgroepen. Via onderwijsgroepen worden op dit moment in Pendrecht, IJsselmonde en Kralingen-Crooswijk moeders sámen met hun kinderen onderwezen vanuit een breed perspectief. Centraal hierbij staat de interactie tussen moeder en kind. Daarnaast richt het programma zich op verbetering van de zelfredzaamheid van de moeder en de stimulering van de ontwikkeling van het kind. Nu helder is vanuit welke problematiek het programma is ontwikkeld en uit welke twee sporen de ontwikkelde methodiek bestaat, wordt nu nader ingegaan op de insteek van het programma Meegroeien achterstandsgroepen Visie Bureau Frontlijn heeft zich toegelegd op de ontwikkeling van een methodiek die achterstandsgroepen laat meegroeien. Centraal daarbij staat het ontwikkelen van vaardigheden en capaciteiten om mee te draaien in de complexe samenleving anno In lijn met van den Brinks gedachtegoed (2006): alleen door het opbouwen van sociaal en cultureel kapitaal kan burgerschap ontwikkeld worden en zijn mensen in staat mee te draaien in een bureaucratische samenleving. De veelgehoorde opvatting dat migranten en achterstandsgroepen met het verstrijken van de tijd als vanzelf hun weg in de moderne maatschappij vinden, moeten we in het licht van onze bevindingen (zie Bijlage 2) als naïef verwerpen. De ontwikkelde methodiek wil proactief interveniëren in zogenaamde achterstandsgezinnen. Met als uiteindelijk doel: kinderen laten opgroeien in een omgeving met zo weinig mogelijk risicofactoren. Interventie gebeurt in gezinnen met jonge kinderen. Er bestaat consensus over de noodzaak van vroegtijdig ingrijpen boven interventies op latere leeftijd in gezinnen waar sprake is van problematische opvoedingssituaties. Hierover in het theoretisch kader meer (hoofdstuk 3). De integrale redenering achter de ontwikkelde methodiek is dat binnen achterstandsgezinnen een proces doorlopen moet worden dat bestaat uit drie fasen: het A-B-C tje (figuur 2). Deze drie fasen zijn mede gestoeld op het gedachtegoed van Maslow (1972) die stelt dat er sprake is van een behoeftehiërarchie; een persoon kan pas groeien als fundamentele behoeften minimaal bevredigd zijn. De drie hogere behoeften (sociaal contact, waardering & erkenning, Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 13

14 zelfontplooiing) worden geblokkeerd wanneer aan de meer lagere behoeften (primaire biologische behoefte en de behoefte aan bestaanszekerheid) (zie Figuur 1) niet is voldaan. Figuur 1. De behoeftehiërarchie naar Maslow (1972) In dialoog met de burger (die in de Frontlijnsturing centraal staat) komt veelvuldig naar voren dat mensen ervaren dat 1) lichamelijke behoeften, 2) behoeften van veiligheid en 3) behoeften aan sociaal contact niet zijn voldaan. Dat impliceert volgens de ontwikkelaars van de methodiek Meegroeien van Achterstandsgroepen spatie dat het te kort door de bocht is om de focus bij achterstandsgroepen te sterk te leggen op het participeren op de arbeidsmarkt. In de praktijk gebeurt het (te) vaak dat mensen de overstap naar betaald werk maken, maar door een slechte thuissituatie zich niet kunnen redden. Concreet: mensen komen bijvoorbeeld verder in de schulden wanneer aan betaalde arbeid begonnen wordt wanneer er (nog) geen stabiliteit is in de thuissituatie van het gezin. Binnen de methodiek Meegroeien van Achterstandsgroepen staat daarom centraal dat de overgang naar betaald werk pas gemaakt wordt wanneer enerzijds het huishouden op orde is en anderzijds risicofactoren in de opvoeding beperkt aanwezig zijn. Vanuit deze visie is een model opgesteld dat centraal staat binnen de methodiek. Dit is het zogenaamde ABC-model. Hieronder wordt geschetst wat hier inhoudelijk mee bedoeld wordt. In de eerste fase (A) gaat het erom dat urgente problematiek binnen de thuissituatie wordt opgelost. Gezinnen beschikken nu over de noodzakelijke voorzieningen (zoals de inrichting van de woning, levensonderhoud). De ingrediënten die in fase A moeten worden verzameld, hebben te maken met het voorzien in primaire levensbehoeften. Wanneer deze primaire levensbehoeften zijn vervuld en het huishouden op orde is, kan de mate van stress in de gezinnen worden verminderd. De gezinnen kunnen in dat geval doorstromen naar de Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 14

15 volgende fase. Dit is de fase waarin de opvoeding van de kinderen binnen het gezin in beeld komt. Pas wanneer de opvoeding naar tevredenheid van ouders verloopt en risicofactoren tot een minimum zijn beperkt, kunnen de ouders van het gezin verder kijken naar de volgende fase. Dit is de fase waarin het gezin actief kan participeren in de samenleving. In deze fase staat (zicht op) werk centraal. In figuur 2a wordt het A-B-C tje binnen het perspectief van de piramide van Maslow geplaatst. Figuur 2a. Het ABC model. Figuur 2b. Het ABC-model in relatie tussen programma Onderwijs Moeder & Kind & Praktijkbegeleiding A PRAKTIJK B BEGELEI- DING ONDERWIJS C Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 15

16 De werkwijze van Bureau Frontlijn bestaat uit een unieke methode. In wijken, die gekenmerkt worden door allerlei achterstandsproblemen, worden huisbezoeken uitgevoerd. Weerstand, zoals het niet binnen laten, wordt zelden ondervonden. Dit komt doordat Bureau Frontlijn met concrete programma s en handvatten komt en daarmee bewoners een reëel perspectief kan bieden. In het verleden zijn deze bewoners vaker bezocht door allerlei verschillende diensten van de gemeente. Veelal beloofden ze van alles, maar kwam er in de praktijk weinig van terecht omdat diensten weer afhankelijk zijn van andere diensten. Met de dialoog als uitgangspunt wil het programma Praktijkbegeleiding voortbouwen op de capaciteiten die gezinnen al hebben en dié capaciteiten ontwikkelen die gezinnen nodig hebben om hun algemene leefsituatie te verbeteren en risicofactoren in de opvoeding te beperken. In het licht van verschillende risicofactoren die zich binnen gezinnen kunnen manifesteren valt aan de volgende capaciteiten te denken: de fysieke omgeving van het gezin verbeteren (denk bijvoorbeeld aan routine hebben in het huishouden) uiteindelijk zorgen voor een hogere sociaaleconomische status van gezinnen (denk aan het bijhouden van een kasboek en zo inzicht verkrijgen in (vaste) inen uitgaven) uiteindelijk zorgen voor sociale participatie van alle gezinsleden (denk bijvoorbeeld aan zelfstandig kinderen lid kunnen maken en houden van een sportclub) die bijdragen aan betere schoolprestaties van de kinderen (bijvoorbeeld de ouderbetrokkenheid van moeders vergroten). Nu de insteek van het programma Meegroeien van achterstandsgroepen helder is, wordt vervolgd met het uiteenzetten van een theoretisch kader waarin naar voren komt waarom de focus binnen het programma ligt op 1) het ontwikkelen van capaciteiten bij gezinnen 2) vroegtijdige interventie 3) routine in het huishouden en 4) interactie tussen moeder en kinderen. Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 16

17 Theoretisch kader 2.1. Het ontwikkelen van capaciteiten Het ontwikkelen van capaciteiten gebeurt wanneer helder is wélke capaciteiten bij de participerende moeders niet aanwezig zijn. Door de huisbezoeken wordt duidelijk dat moeders gemotiveerd zijn zelfstandig hun situatie te verbeteren, maar niet de kennis en vaardigheden hebben hun situatie zelfstandig te verbeteren. In dit licht is het triade-model van Poiesz (1999) relevant. Het Triade-model van Poiesz biedt een eenvoudig en breed toepasbaar systeem voor de verklaring, beïnvloeding en voorspelling van gedrag. Het model gaat uit van de veronderstelling dat gedrag het gevolg is van de samenhang tussen drie vaste hoofdoorzaken: Figuur 3. Het triade-model van Poiesz MOTIVATIE CAPACITEIT GELEGENHEID Motivatie: De mate waarin een persoon belangstelling heeft voor (het resultaat) van het gedrag. Bij de gezinnen zien we dat er een intrinsieke behoefte bestaat om hun huishouden op orde te krijgen en hun kinderen op te kunnen voeden. Capaciteit: Capaciteit is gedefinieerd als de mate waarin iemand beschikt over de fysieke/mentale mogelijkheden en hulp(middelen) om het gedrag te vertonen. Het gaat dan bijvoorbeeld om kennis, ervaring, vaardigheden, geld, instrumenten, Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 17

18 informatie. Hier ligt een bron van aanknopingspunten waarop de hulpverlening binnen het programma op gebaseerd is. Gelegenheid: de factor gelegenheid is tenslotte de mate waarin de omgeving het gedrag (on)mogelijk maakt. Hier ligt een aanknopingspunt voor de signaalfunctie binnen het programma. Wanneer gemeentelijke organisaties en instanties op dit punt aanwijsbare barrières en obstakels opwerpen, wordt dit op actieve en illustratieve wijze aan deze instanties kenbaar gemaakt ( de casussen spreken voor zich ). Dit laatste punt ligt in lijn met de gedachte van frontlijnsturing waarbij prikkels uit de praktijk aanknopingspunten vormen om (hernieuwde) invulling te geven aan beleid op een hoger niveau. Poiesz stelt dat bij gedrag de drie factoren tegelijkertijd gelden en dat de invloed van elke afzonderlijke factor zeer groot is. Poiesz geeft daarnaast aan dat het model niet statisch is: de waarden kunnen veranderen in positieve en negatieve zin. Bovendien stelt hij dat motivatie de belangrijkste factor is, omdat mensen het inzetten van hun capaciteit zullen laten afhangen van hun motivatie. Deze drie constateringen ondersteunen de werkwijze van het programma in die zin dat: de invloed en inzet per factor significante gevolgen kan hebben voor het resultaat de inzet op de gebieden capaciteit en gelegenheid binnen het totaalplaatje grote vooruitgang kan betekenen omdat de motivatie vaak al inherent aanwezig is binnen de gezinnen de aanwezige motivatie veel perspectief biedt voor het ontwikkelen van capaciteiten Vroegtijdige interventie In dit hoofdstuk wordt gestart met de introductie van het begrip risicofactor. De onderkenning van risicofactoren binnen de opvoeding en vooral - het beperken en elimineren van risicofactoren in de opvoeding van jonge kinderen staat binnen het gehele programma Meegroeien van achterstandsgroepen centraal. Na een introductie van het begrip wordt aan de hand van een wetenschappelijk kader uiteengezet waarom het belangrijk is vroegtijdig aan de slag te gaan met risicofactoren in de opvoeding van (jonge) kinderen. Risicofactoren Het blijkt (Hermanns, 1998) dat het van groot belang is om (het risico op) een opgroei- of opvoedprobleem vroegtijdig te signaleren. Bij vroegtijdige signalering speelt het concept risicofactor een belangrijke rol. Een risicofactor wordt gedefinieerd als Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 18

19 een kenmerk van kinderen (bijvoorbeeld een moeilijk temperament) of ouders (bijvoorbeeld geen of laag opleidingsniveau), een omstandigheid (bijvoorbeeld leven in armoede) of een gebeurtenis (bijvoorbeeld een overlijden) waarvan in goed opgezet onderzoek duidelijk is geworden, dat er een verband bestaat met latere, minder wenselijke ontwikkelingsuitkomsten van welke aard dan ook (Hermanns, 1998). Uit onderzoek blijkt steeds weer dat er een rechtlijnig, lineair verband bestaat tussen het aantal risicofactoren in de opvoedsituatie aan de ene kant en de kans dat er een problematische ontwikkelingsuitkomst optreedt. Dit verband is aangetoond op het gebied van intelligentieontwikkeling, psychische problemen, gedragsproblemen en delinquentie (Rutter, 1978; Loeber, 1997 in Hermanns et al., 2005spatie). Bij het opzetten van risicofactoren wordt vaak gebruik gemaakt van het sociaalecologisch model van Bronfenbrenner (1986) (Aalbers-van Leeuwen et al., 2002). Omdat dit model inzicht geeft in de wijze waarop een individu door zijn omgeving wordt beïnvloed wordt deze in Bijlage 1 toegelicht. Het is aannemelijk te veronderstellen dat zowel kenmerken van het kind als de opvoedingscontext van invloed is op de wijze waarop problemen zich ontwikkelen. De context van het kind speelt een rol in het ontwikkelen van problemen. Veel kinderen die in een andere taal en cultuur opgroeien zullen in geval van risicocumulatie eerder problemen hebben met de aansluiting bij het onderwijs in de dominante (Nederlandse) cultuur en taal. Dit is wat er gebeurt wanneer allochtone kinderen uit gezinnen met weinig opleiding en weinig inkomen beginnen in het onderwijs. Het belang van een vroegtijdige aanpak Onderzoek op het gebied van ontwikkeling van gedrags- en psychische problemen bij kinderen levert kennis op over de manier waarop ernstige problemen in de ontwikkeling van kinderen ontstaat. Onderzoek laat zien dat probleemgedrag zijn wortels heeft in de kinderjaren (Kovacs & Devlin, 1998; Offord en Bennett, 1994). De ernstigste problemen zijn er niet opeens en ook niet onverwacht. Dit impliceert dat er kansen liggen om vroegtijdig problemen te onderkennen en vervolgens deze problemen te voorkomen (of minder ernstig te laten uitpakken). Het onderkennen van risicofactoren speelt hierin een belangrijke rol. Hermanns et al. (2005) stellen vast dat er wereldwijd een redelijke consensus is ontstaan over de noodzaak van vroegtijdig ingrijpen boven interventies op latere leeftijd. Onderzoeken ondersteunen deze aanname; interventies in gezinnen met kinderen onder de vier jaar zijn het meest effectief (Tremblay, 1995) en Yoshikawa (1994) concludeert dat een interventie vóór de leeftijd van 5 jaar het meeste effect zal hebben. Interventies op jonge leeftijd blijken ook kosteneffectiever dan interventies op latere leeftijd. Op basis van economische studies is een model opgesteld waarin dit inzichtelijk wordt Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 19

20 gemaakt; hoe eerder wordt geïnvesteerd in de ontwikkeling van kinderen, hoe groter de opbrengst. Vanuit dit perspectief is voorschoolse educatie een betere investering dan het lager onderwijs en is het lager onderwijs zelf weer belangrijker dan het middelbaar onderwijs. Omgekeerd laat onderzoek zien dat interventies op latere leeftijd, bij adolescenten die in hoge mate probleemgedrag en/of crimineel gedrag laten zien, vaak gelimiteerd succes hebben. Als voorbeeld: onder jongeren in justitiële behandelinrichtingen is de recidive na vier jaar 63 procent. Recidive blijkt verder moeilijk te beïnvloeden en interventies die recidive moeten voorkómen hebben meestal zwakke effecten (Gibbons, 1991; Lipsey 1992 in Hermanns et al, 2005). Het waarom van een vroegtijdige aanpak Een belangrijke reden om vroeg in te grijpen, is het voorkomen van een negatieve spiraal van psychosociale problemen (bijvoorbeeld van agressie naar problematische sociale relaties) die op latere leeftijd moeilijker zijn om te buigen. Een tweede reden is de bescherming van kinderen die het slachtoffer zijn van kindermishandeling of verwaarlozing. Kinderen hebben het recht dat de mishandeling en/of verwaarlozing zo snel mogelijk stopt. Ook hebben zij een verhoogde kans om later externaliserend en internaliserend probleemgedrag te ontwikkelen (Hermanns et al., 2005). De auteurs van dit stuk menen samen met Hermanns et al. (2005) dat het signaleren van risico s op het ontstaan van opvoed- en opgroeiproblemen een kerntaak is voor alle professionals die met kinderen in aanraking komen. Deze taak is zó belangrijk dat het niet uitvoeren daarvan in strijd zou zijn met het Internationale Verdrag Inzake de Rechten van het Kind (IVRK). Vooral artikel 19 van dit verdrag is in dit licht interessant: Artikel 19: De Staten die partij zijn, nemen alle passende wettelijke en bestuurlijke maatregelen en maatregelen op sociaal en opvoedkundig gebied om het kind te beschermen tegen alle vormen van lichamelijk of geestelijk geweld, letsel of misbruik, verwaarlozing of nalatige behandeling, mishandeling of exploitatie, met inbegrip van seksueel misbruik, zolang het kind onder de hoede is van de ouder(s), wettige voogd(en) of iemand anders die de zorg voor het kind heeft. ( IVRK, Artikel 19) Wat hier staat is het volgende: de Staat is verplicht om kinderen te beschermen tegen elke vorm van mishandeling door ouders of door andere personen die verantwoordelijkheid dragen voor de zorg voor het kind en om in verband hiermee preventieve maatregelen te nemen en behandelingsprogramma s op te zetten ( Verhellen, 1997). Bureau Frontlijn, Meegroeien van Achterstandsgroepen 20

Samenvatting Meegroeien van achterstandsgroepen

Samenvatting Meegroeien van achterstandsgroepen Samenvatting Meegroeien van achterstandsgroepen Bureau Frontlijn heeft zich toegelegd op de ontwikkeling van een methodiek die achterstandsgroepen laat meegroeien. Dit gebeurt vanuit de frontlijngedachte:

Nadere informatie

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s)

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s) A. Ouderfactoren: gegeven het feit dat de interventies van de gezinscoach en de nazorgwerker gericht zijn op gedragsverandering van de gezinsleden, is het zinvol om de factoren te herkennen die (mede)

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173 Inhoud Inleiding 7 Deel 1: Theorie 1. Kindermishandeling in het kort 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Aard en omvang 13 1.3 Het ontstaan van mishandeling en verwaarlozing 18 1.4 Gevolgen van kindermishandeling

Nadere informatie

Quickscan Ouderparticipatie en ouderbetrokkenheid thuis

Quickscan Ouderparticipatie en ouderbetrokkenheid thuis Quickscan Ouderparticipatie en ouderbetrokkenheid thuis Wenst u de participatie en betrokkenheid van ouders binnen uw school, peuterspeelzaal, kinderdagverblijf, buitenschoolse opvang (of in brede schoolverband)

Nadere informatie

Vraag 4 Wat vind jij de meest geschikte houding? Vergelijk je antwoord met dat van je medestudenten. Typ het antwoord in in het antwoordformulier.

Vraag 4 Wat vind jij de meest geschikte houding? Vergelijk je antwoord met dat van je medestudenten. Typ het antwoord in in het antwoordformulier. Open vragen bij Casus Marco Vraag 1 Bekijk scène 1 nogmaals. Wat was jouw eerste reactie op het gedrag van Marco in het gesprek met de medewerker van Bureau HALT? Wat roept zijn gedrag op aan gedachten,

Nadere informatie

Workshop 3 e nationaal congres Opvoedingsondersteuning. Opvoedingsondersteuning. Kenniswerkplaats Tienplus

Workshop 3 e nationaal congres Opvoedingsondersteuning. Opvoedingsondersteuning. Kenniswerkplaats Tienplus Kenniswerkplaats Tienplus Laagdrempelige ondersteuning aan ouders met tieners in Amsterdam Pauline Naber, Hogeschool INHolland Marjan de Gruijter, Verwey-Jonker Instituut http://www.kenniswerkplaats-tienplus.nl/

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Onderbouwing Opvoedingsondersteuning in de JGZ De JGZ-medewerker heeft een taak bij het schatten van de opvoedingscompetentie en opvoedingsonmacht van ouders.

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Parenting Support in Community Settings: Parental needs and effectiveness of the Home-Start program J.J. Asscher Samenvatting (Dutch summary) Ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Methodiekbeschrijving Bureau Frontlijn EIF-project Activiteit 2 hulp aan derdelanders/nauw verwante gezinnen

Methodiekbeschrijving Bureau Frontlijn EIF-project Activiteit 2 hulp aan derdelanders/nauw verwante gezinnen Methodiekbeschrijving Bureau Frontlijn EIF-project Activiteit 2 hulp aan derdelanders/nauw verwante gezinnen Introductie acute crisis In de acute crisis probeer je zo snel mogelijk inzicht en overzicht

Nadere informatie

De gordijnen gaan weer open Maart 2011

De gordijnen gaan weer open Maart 2011 De gordijnen gaan weer open Maart 2011 Bij alle beleidnoties, evaluaties e.d. over Multiproblem gezinnen komen de termen als zelfredzaamheid of empowerment altijd sterk naar voren toe. Over het algemeen

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Gespecialiseerde thuisbegeleiding

Gespecialiseerde thuisbegeleiding Gespecialiseerde thuisbegeleiding Als u ondersteuning nodig heeft om uw leven weer in goede banen te leiden, kunt u rekenen op de gespecialiseerde thuisbegeleiding van Savant Zorg. Als problemen uw leven

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet?

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Stijging criminaliteit meisjes Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Anne-Marie Slotboom Vrije Universiteit Amsterdam 1 BRISBANE 2010 - Steeds meer jonge meisjes tussen tien en veertien

Nadere informatie

Kinderen moeten gezond, veilig en met plezier kunnen opgroeien. Het liefst in een gezin. SAMEN ZORGEN VOOR DE JEUGD OP BONAIRE

Kinderen moeten gezond, veilig en met plezier kunnen opgroeien. Het liefst in een gezin. SAMEN ZORGEN VOOR DE JEUGD OP BONAIRE Kinderen moeten gezond, veilig en met plezier kunnen opgroeien. Het liefst in een gezin. SAMEN ZORGEN VOOR DE JEUGD OP BONAIRE WAT IS ONS GEZAMENLIJKE DOEL Ouders zijn primair verantwoordelijk voor het

Nadere informatie

Specificaties. Pedagogisch medewerker 4 jeugdzorg. Creëer een veilig seksueel klimaat. Werksituatie:

Specificaties. Pedagogisch medewerker 4 jeugdzorg. Creëer een veilig seksueel klimaat. Werksituatie: Specificaties Pedagogisch medewerker 4 jeugdzorg Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Creëer een veilig seksueel klimaat Cursus PWJ Voorlichtingsprogramma voor een specifieke doelgroep Niveau: 4 KD:

Nadere informatie

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling Families onder druk Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen Drs. Ibrahim Yerden Probleemstelling Hoe gaan Marokkaanse en Turkse gezinsleden, zowel slachtoffers als plegers om met huiselijk

Nadere informatie

Er zijn als het moet. Visie van de William Schrikker Groep op gespecialiseerde jeugdzorg aan kinderen (van ouders) met een beperking

Er zijn als het moet. Visie van de William Schrikker Groep op gespecialiseerde jeugdzorg aan kinderen (van ouders) met een beperking Er zijn als het moet Visie van de William Schrikker Groep op gespecialiseerde jeugdzorg aan kinderen (van ouders) met een beperking Onze cliënten Jeugdzorg is er in soorten en maten. De William Schrikker

Nadere informatie

Psychisch of Psychiatrie? 12-06-2012

Psychisch of Psychiatrie? 12-06-2012 Wat is een psychische stoornis? Een psychische stoornis is een patroon van denken, voelen en gedrag dat binnen de geldende cultuur ongebruikelijk is. Het patroon veroorzaakt last bij de persoon zelf en/of

Nadere informatie

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Financiers: Gemeente Rotterdam Gemeente Amsterdam Gemeente Utrecht Gemeente

Nadere informatie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Prof Dr Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Gezondheid van uitkeringsgerechtigden

Nadere informatie

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken Trainingsaanbod Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken 1 Trainingsaanbod Als beroepskracht hoort en ziet u veel en bent u vaak de eerste die mogelijke

Nadere informatie

Iedereen heeft een eigen verhaal

Iedereen heeft een eigen verhaal informatie voor ouders Iedereen heeft een eigen verhaal > Goed om te weten als uw kind tijdelijk bij JJC verblijft Uw zoon of dochter gaat tijdelijk naar JJC in Den Haag. Wij gaan uw kind intensief begeleiden

Nadere informatie

Sluitende aanpak. voor risico- en. probleemjongeren

Sluitende aanpak. voor risico- en. probleemjongeren Sluitende aanpak voor risico- en probleemjongeren Stad van jongeren Rotterdam is een stad van jongeren. Dat is een statistisch gegeven. Maar je ziet het ook als je op straat loopt. Overal jonge mensen

Nadere informatie

De jeugd heeft de toekomst,

De jeugd heeft de toekomst, Datum 28-01-2014 1 De jeugd heeft de toekomst, maar minder voor de een dan voor de ander Greetje Timmerman, Hoogleraar Jeugdsociologie Rijksuniversiteit Groningen Datum 28-01-2014 2 Uitkomsten Gezond Opgroeien

Nadere informatie

vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik

vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik OUDERS & OPVOEDERS Als er binnen uw gezin sprake is van seksueel misbruik, heeft dat grote invloed. Er is veel verdriet, boosheid, wantrouwen en schuldgevoel.

Nadere informatie

Welkom. Pedagogische verwaarlozing anno 2013. Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl

Welkom. Pedagogische verwaarlozing anno 2013. Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl Welkom Pedagogische verwaarlozing anno 2013 Bron: Haren de Krant d.d. 22 april 2010 1 2 Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl Vraagstelling n.a.v. twitterbericht d.d. 12-06-2013 van Chris Klomp

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Samenleven > niet gelijk, maar gelijkwaardig > aantrekkelijke, ecologische woonstad > iedereen een eerlijke kans op de arbeidsmarkt Samenleven Mensen zijn niet allemaal gelijk, maar wel gelijkwaardig.

Nadere informatie

Checklist vraagverheldering: Leefgebieden met bijbehorende vragen

Checklist vraagverheldering: Leefgebieden met bijbehorende vragen Checklist vraagverheldering: Leefgebieden met bijbehorende vragen 1. Wonen Hoe beleeft de cliënt zijn huidige woonsituatie? Zijn er belemmeringen bij huidige woonsituatie, zo ja welke en welke beperkingen

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

Daidalos vzw. Veiligheidsondersteunend beleid

Daidalos vzw. Veiligheidsondersteunend beleid Daidalos vzw Veiligheidsondersteunend beleid Daidalos vzw: Situering Voorziening Bijzondere Jeugdbijstand Mobiele/ semi-ambulante hulpverlening bij Problematische opvoedingssituaties (POS): hoofdzakelijk

Nadere informatie

Jong spreekt Jong. Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit

Jong spreekt Jong. Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit Jong spreekt Jong Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit Programma 13.00 uur Inleiding; Vincent Smit 13.10 uur Jong spreekt jong; Dick Lammers en Wouter Reith Korte

Nadere informatie

EDUMO=EDUFA wordt mede mogelijk gemaakt door bijdragen van het Europees Sociaal Fonds

EDUMO=EDUFA wordt mede mogelijk gemaakt door bijdragen van het Europees Sociaal Fonds Jeugdzorg 'Ik zoek steun bij de opvoeding van mijn kinderen'. Opvoeden valt niet altijd mee. Een peuter die bang of dwars is. Uw kind komt niet goed mee op school. U hebt geen idee wat uw norse pubers

Nadere informatie

De krachtgerichte methodiek

De krachtgerichte methodiek Het Centrum Voor Dienstverlening is u graag van dienst met: De krachtgerichte methodiek Informatie voor samenwerkingspartners van het CVD Waar kunnen we u mee van dienst zijn? Centrum Voor Dienstverlening

Nadere informatie

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Arosa biedt veiligheid en bescherming bij geweld in relaties. Vrouwen, mannen en hun kinderen kunnen bij Arosa terecht voor opvang en begeleiding. Arosa

Nadere informatie

GGZ aanpak huiselijk geweld

GGZ aanpak huiselijk geweld GGZ aanpak huiselijk geweld Wat is er nodig en wat helpt Jeannette van Borren Mei 2011 Film moeder en zoon van Putten Voorkomen van problemen is beter en goedkoper dan genezen Preventieve GGZ interventies

Nadere informatie

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding)

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding) 4.2. Aanbod voor ouders van het jonge kind Dit aanbod is veelal gericht op ouders met kinderen tot 4 jaar. Een aantal producten zijn inzetbaar voor een bredere doelgroep. De producten Home-Start, Vroegtijdige

Nadere informatie

VoorZorg: ondersteuning bij zwangerschap, opvoeden en opgroeien. Klaas Kooijman, Nederlands Jeugdinstituut Congres Jeugdzo!

VoorZorg: ondersteuning bij zwangerschap, opvoeden en opgroeien. Klaas Kooijman, Nederlands Jeugdinstituut Congres Jeugdzo! VoorZorg: ondersteuning bij zwangerschap, opvoeden en opgroeien Klaas Kooijman, Nederlands Jeugdinstituut Congres Jeugdzo!, 7 november 2012 (VoorZorg =)Nurse-Family Partnership Goed onderzocht (3 trials),

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Logopedie en Kindermishandeling. Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan

Logopedie en Kindermishandeling. Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan Logopedie en Kindermishandeling Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie (NVLF) Juni 2009 Inleiding Omgaan met (vermoedens van) kindermishandeling

Nadere informatie

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Informatie over Thuisbegeleiding Thuisbegeleiding biedt hulp aan multiproblemgezinnen en risicogezinnen, en aan volwassenen met psychiatrische

Nadere informatie

Crimineel gedrag en schoolverzuim onder jongeren met jeugdreclasseringsmaatregel bij de WSG

Crimineel gedrag en schoolverzuim onder jongeren met jeugdreclasseringsmaatregel bij de WSG Lectoraat LVB en jeugdcriminaliteit Factsheet 7 - december 2015 Expertisecentrum Jeugd Hogeschool Leiden Crimineel gedrag en school onder jongeren met jeugdreclasseringsmaatregel bij de WSG Door: Paula

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor!

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor! Directe Hulp bij Huiselijk Geweld U staat er niet alleen voor! U krijgt hulp Wat nu? U bent in contact geweest met de politie of u heeft zelf om hulp gevraagd. Daarom krijgt u nu Directe Hulp bij Huiselijk

Nadere informatie

Welkom. Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht

Welkom. Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht Welkom Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht Inhoud Inrichting werkwijze wijkteams Leeuwarden Verdieping in schuldhulpverlening Verdieping

Nadere informatie

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Almelo, juli 2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 In 2006 is Scoop gestart met het bezoeken van 75-plussers in de gemeente

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Inhoudsopgave Overeenkomst meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 2 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 3 Toelichting meldcode huiselijk

Nadere informatie

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio?

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? Transities sociale domein Gemeenten staan zoals bekend aan de vooravond van drie grote transities: de decentralisatie

Nadere informatie

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders COACH JE KIND ouders worden zelfredzame opvoeders 1 Eigen Kracht Iedere ouder heeft wel eens vragen over het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De meeste ouders weten waar ze terecht kunnen, zowel

Nadere informatie

Community Support : één kind, één plan, ook digitaal. Luuk Mur, GZ psycholoog

Community Support : één kind, één plan, ook digitaal. Luuk Mur, GZ psycholoog Community Support : één kind, één plan, ook digitaal Luuk Mur, GZ psycholoog Gezinnen die te maken hebben met slepende psycho-sociale problemen krijgen vaak te maken met een veelheid aan hulpverleners.

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 5 > Maakt u zich zorgen over een kind? 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen van Kinderbescherming

Nadere informatie

Actuarieel Risicotaxatie Instrument voor Jeugdbescherming (ARIJ) Mirte Forrer, gedragsdeskundige Stefanie Meijs, senior gezinsmanager

Actuarieel Risicotaxatie Instrument voor Jeugdbescherming (ARIJ) Mirte Forrer, gedragsdeskundige Stefanie Meijs, senior gezinsmanager Actuarieel Risicotaxatie Instrument voor Jeugdbescherming (ARIJ) Mirte Forrer, gedragsdeskundige Stefanie Meijs, senior gezinsmanager Jeugdbescherming Ieder kind veilig Intensief Systeemgericht Casemanagement

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 015 Kindermishandeling Nr. 82 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Meander Nijmegen. Samen groot worden. Zorg voor jeugdigen. Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor kinderen, jongeren en gezinnen BEGELEID (KAMER) WONEN

Meander Nijmegen. Samen groot worden. Zorg voor jeugdigen. Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor kinderen, jongeren en gezinnen BEGELEID (KAMER) WONEN BEGELEID (KAMER) WONEN OPVOEDINGS- ONDERSTEUNING HULP OP MAAT LOGEERHUIS Meander Nijmegen stgmeander.nl Zorg voor jeugdigen Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor kinderen, jongeren en gezinnen Samen groot

Nadere informatie

Rapport (verkort) Naar aanleiding van de feitelijke uithuisplaatsing van een zesjarige jongen.

Rapport (verkort) Naar aanleiding van de feitelijke uithuisplaatsing van een zesjarige jongen. Rapport (verkort) Naar aanleiding van de feitelijke uithuisplaatsing van een zesjarige jongen. Oordeel De Kinderombudsman is van mening dat Bureau Jeugdzorg Noord-Brabant vestiging Oss en de politie Oost-Brabant

Nadere informatie

Gevangen in Schuld. over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering. door Marc Anderson

Gevangen in Schuld. over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering. door Marc Anderson Gevangen in Schuld over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering door Marc Anderson Hoe vorm te geven aan een sluitende aanpak van problematische schulden bij cliënten

Nadere informatie

Vluchtelingenjeugd Centraal

Vluchtelingenjeugd Centraal pilot cursus Vluchtelingenjeugd Centraal Trainerspool VWMN april 2012 Programma Introductie Uitleg project en cursus Informatie over vluchtelingenjeugd ~ korte pauze ~ Rol VluchtelingenWerk Houding, tips

Nadere informatie

Kindermishandeling: samen zorgen voor veiligheid en herstel

Kindermishandeling: samen zorgen voor veiligheid en herstel Kindermishandeling: samen zorgen voor veiligheid en herstel Kristof Desair Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Vlaams-Brabant Kindermishandeling Waarom doen we iets aan kindermishandeling? Wanneer moeten

Nadere informatie

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Ouders en verzorgers spelen vanzelfsprekend een zeer belangrijke rol in de ontwikkeling van het gedrag van hun kind. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 4 > Maakt u zich zorgen over een kind? 5 > Opvoedingsproblemen 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

Opvoeding & Ontwikkeling

Opvoeding & Ontwikkeling MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Opvoeding & Ontwikkeling Opvoeding & Ontwikkeling MEE is een organisatie voor iedereen met een beperking of chronische ziekte. MEE biedt

Nadere informatie

v r o u w e n o p v a n g R SA MANUS informatie voor verwijzers

v r o u w e n o p v a n g R SA MANUS informatie voor verwijzers v r o u w e n o p v a n g R SA MANUS informatie voor verwijzers Vrouwenopvang Rosa Manus is een instelling voor opvang van en hulpverlening aan mishandelde of met mishandeling bedreigde vrouwen en hun

Nadere informatie

Notitie Opvoeding en participatie

Notitie Opvoeding en participatie Notitie Opvoeding en participatie Landelijk Netwerk Moeder- en vadercentra Datum MOVISIE Utrecht, 09 maart 2009 Opvoeding en participatie Het Landelijk Netwerk Moedercentra is verheugd over de aandacht

Nadere informatie

Huiselijk Geweld & Kindermishandeling. Daniëlle Kerkhof & José Huis in t Veld

Huiselijk Geweld & Kindermishandeling. Daniëlle Kerkhof & José Huis in t Veld Huiselijk Geweld & Kindermishandeling Daniëlle Kerkhof & José Huis in t Veld Inhoud 1. Wat is kindermishandeling; Quiz 2. De meldcode; 5 stappen 3. AMK werkwijze 4. Signaleren in het basisonderwijs 5.

Nadere informatie

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ]

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] 24- uursbehandeling [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] In het noorden en oosten van Nederland behandelen en begeleiden wij kinderen, jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie?

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? In deze fiche vind je instrumenten om de interculturele competenties van personeelsleden op te bouwen en te vergroten zodat het diversiteitsbeleid

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

2010D02442. Lijst van vragen totaal

2010D02442. Lijst van vragen totaal 2010D02442 Lijst van vragen totaal 1 In hoeverre heeft de staatssecretaris jongerenorganisaties betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van haar beleid? 2 Welke verband ligt er tussen de brief over

Nadere informatie

Zorg voor kinderen in de opvang: een eerste prioriteit

Zorg voor kinderen in de opvang: een eerste prioriteit Zorg voor kinderen in de opvang: een eerste prioriteit Opening Kennismaking Kind in opvang Drie huizen Veiligheid Veerkracht Hechter Samenwerking Afsluiting Kinderen in de opvang hebben aandacht nodig

Nadere informatie

Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming

Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming Wat is Jeugdbescherming? Jeugdbescherming heette vroeger Bureau Jeugdzorg Agglomeratie Amsterdam. Wij dragen bij aan de bescherming van kinderen en daardoor

Nadere informatie

Presentatie Huiselijk Geweld

Presentatie Huiselijk Geweld Definitie: Huiselijk geweld is geweld dat door iemand uit de huiselijke- of familiekring van het slachtoffer wordt gepleegd. Hieronder vallen lichamelijke en seksuele geweldpleging, belaging en bedreiging

Nadere informatie

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Het Bruggenbouwers project wordt in de Zweedse stad Linköping aangeboden en is één van de succesvolle onderdelen van een groter project in die regio. Dit project is opgezet

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 4 > Maakt u zich zorgen over een kind? 5 > Opvoedingsproblemen 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling 2. Gevolgen van kindermishandeling voor kind en omgeving De emotionele, lichamelijke en intellectuele ontwikkeling van een kind berust op genetische mogelijkheden

Nadere informatie

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg?

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Ruim 10% van de Nederlandse bevolking leeft in armoede. Ongeveer 7% van de kinderen in de provincie Groningen groeit op in een gezin dat

Nadere informatie

Wennen in een pleeggezin

Wennen in een pleeggezin Vraag 15 RESULTATEN DATUM: info@pleegzorgpanel.nl Wennen in een pleeggezin In 2010 hebben 24.150 kinderen voor korte of langere tijd in een pleeggezin gewoond. Sommige kinderen woonden toen al in een pleeggezin,

Nadere informatie

vanuit ieders mogelijkheden daar waar nodig gewoon samen Denkt mee Doet mee Gewoon samen

vanuit ieders mogelijkheden daar waar nodig gewoon samen Denkt mee Doet mee Gewoon samen vanuit ieders mogelijkheden daar waar nodig gewoon samen Denkt mee Doet mee Gewoon samen Uw opgave is ons uitgangspunt: doelgericht, met de focus op zelfredzaamheid en de eigen kracht van mensen met een

Nadere informatie

Jeugdigen en Gezinnen Versterken Dichtbij kind en gezin, meer samenhang en kwaliteit

Jeugdigen en Gezinnen Versterken Dichtbij kind en gezin, meer samenhang en kwaliteit Jeugdigen en Gezinnen Versterken Dichtbij kind en gezin, meer samenhang en kwaliteit Inleiding Per 1 januari 2015 worden de gemeenten verantwoordelijk voor de zorg voor jeugdigen. Hieronder vallen de jeugd-ggz

Nadere informatie

Rotterdam Rijnmond. Zorg voor jongeren en hun gezin. Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor jongeren BEGELEID WONEN INDIVIDUELE BEGELEIDING

Rotterdam Rijnmond. Zorg voor jongeren en hun gezin. Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor jongeren BEGELEID WONEN INDIVIDUELE BEGELEIDING BEGELEID WONEN INDIVIDUELE BEGELEIDING GEZINS- BEGELEIDING DAGBESTEDING Rotterdam Rijnmond Zorg voor jongeren en hun gezin Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor jongeren Wie zijn wij? Stichting Prokino

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

Kinderen, ouderen en het huisverbod

Kinderen, ouderen en het huisverbod Een korte introductie Bureau voor beleidsonderzoek, advies en detachering Kinderen, ouderen en het huisverbod Alle relevante beleidsthema s, van arbeid, onderwijs en zorg tot criminaliteit & veiligheid

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 4 > Maakt u zich zorgen over een kind? 5 > Opvoedingsproblemen 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen

Nadere informatie

Maatschappelijke effecten van armoede: kenmerken en gevolgen

Maatschappelijke effecten van armoede: kenmerken en gevolgen Maatschappelijke effecten van armoede: kenmerken en gevolgen Amsterdam, 30-3-2016 Roeland van Geuns LECTOR ARMOEDE EN PARTICIPATIE HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM INHOUD! 1. Wat is armoede 2. Wat zijn effecten

Nadere informatie

Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld. huiselijkgeweldwb.nl. 0900 126 26 26 5 cent per minuut

Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld. huiselijkgeweldwb.nl. 0900 126 26 26 5 cent per minuut Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26 Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld Kinderen die getuige zijn van geweld tussen hun

Nadere informatie

Deel I Visie op geld en schulden 25

Deel I Visie op geld en schulden 25 Voorwoord 17 Inleiding 21 Deel I Visie op geld en schulden 25 Inleiding 27 1 Geld 31 1.1 Inleiding 31 1.2 Geld als sociaal verschijnsel 31 1.3 Geld als economisch verschijnsel 33 1.4 De geschiedenis van

Nadere informatie

Buna Tetu (kort overzicht)

Buna Tetu (kort overzicht) Buna Tetu (kort overzicht) Kinderen met een handicap tellen ook mee! Stichting Joni Social Education Project Voor een samenleving waarin iedereen zich thuis kan voelen Achtergrond project Ouders van gehandicapte

Nadere informatie

Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010

Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010 Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010 Inhoudsopgave: Inleiding Minisymposium LVG en Verslaving De belangrijkste problemen volgens hulpverleners De ervaringen van cliënten De ervaringen van verwanten Vervolgstappen

Nadere informatie

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang Grensoverschrijdend gedrag Klik Kinderopvang wijst alle vormen van grensoverschrijdend gedrag af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang grensoverschrijdend gedrag voorkomen

Nadere informatie

B en W-nummer 15.0379; besluit d.d. 12-5-2015. Onderwerp

B en W-nummer 15.0379; besluit d.d. 12-5-2015. Onderwerp B en W-nummer 15.0379; besluit d.d. 12-5-2015 Onderwerp Beantwoording van schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders van het raadslid A. Van den Boogaard (PvdA) inzake Arbeidsparticipatie

Nadere informatie

Willem (59) Gerichte vraagverduidelijking, informatie en advies. Snel beeld van knelpunt, passende en gekantelde oplossing

Willem (59) Gerichte vraagverduidelijking, informatie en advies. Snel beeld van knelpunt, passende en gekantelde oplossing Willem (59) Willem heeft chronische rugklachten en kan niet meer werken. Hij is boos en neerslachtig omdat het hem niet lukt een hogere WAO-uitkering te krijgen. Hij vraagt MEE om hulp bij de aanvraag.

Nadere informatie

VERORDENING TEGENPRESTATIE PARTICIPATIEWET, IOAW en IOAZ ASTEN 2015

VERORDENING TEGENPRESTATIE PARTICIPATIEWET, IOAW en IOAZ ASTEN 2015 VERORDENING TEGENPRESTATIE PARTICIPATIEWET, IOAW en IOAZ ASTEN 2015 De raad van de gemeente Asten, gezien het voorstel van Burgemeester en Wethouders van 19 mei 2015; gehoord het advies van de Commissie

Nadere informatie

Omgangscentrum Drenthe

Omgangscentrum Drenthe Yorneo 0 12 Omgangscentrum Drenthe Een scheiding is een ingrijpende gebeurtenis die vaak veel emoties teweeg brengt. Soms zijn de woede, de frustratie en het verdriet zo groot, dat het voor ouders moeilijk

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

Multiproblem gezinnen met NAH, een uitdaging? Myriam Meutgeert, gezinscoach Karin van Ophem, consulent NAH & Jeugd en Gezin

Multiproblem gezinnen met NAH, een uitdaging? Myriam Meutgeert, gezinscoach Karin van Ophem, consulent NAH & Jeugd en Gezin Multiproblem gezinnen met NAH, een uitdaging? Myriam Meutgeert, gezinscoach Karin van Ophem, consulent NAH & Jeugd en Gezin Programma workshop Definitie multiproblem gezin Actieve bijdrage, stellingen

Nadere informatie

gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst

gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst De basis van In voor zorg! Voor wie is JeugdzorgPlus? Door een gebrek aan aansluitende zorg vielen voorheen veel jongeren tussen wal en schip. Dit verkleinde hun

Nadere informatie

Verbinden vanuit diversiteit

Verbinden vanuit diversiteit Verbinden vanuit diversiteit Krachtgericht sociaal werk in een context van armoede en culturele diversiteit Studievoormiddag 6 juni 2014 Het verhaal van Ahmed Een zoektocht met vele partners Partners De

Nadere informatie

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Colofon Titel Auteurs Tekstbewerking Uitgave Ontwerp Vormgeving Bestellen Sociaal kapitaal in

Nadere informatie