Bulletin 3. Normering van buitengerechtelijke kosten komt alle partijen ten goede. Inhoud

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bulletin 3. Normering van buitengerechtelijke kosten komt alle partijen ten goede. Inhoud"

Transcriptie

1 PIV Bulletin 3 Inhoud Pagina 1 Normering BGK komt alle partijen ten goede Pagina 5 Wet verbetering poortwachter Pagina 8 Letselschade en zwarte inkomsten Pagina 12 Uitkomst voorlopig deskundigenbericht Pagina 14 Click n Go Pagina 15 Agenda Pagina 16 Samenstelling PIV-organen Jaargang 8, maart 2004 Normering van buitengerechtelijke kosten komt alle partijen ten goede Tijdens de PIV Jaarconferentie op 26 maart 2004 hield L.P.S. Hefting (AEGON Personenschade) een pleidooi voor normering van buitengerechtelijke kosten. Omdat het PIV reeds een aantal jaren naar normering streeft via de PIV projectgroep buitengerechtelijke kosten, heeft de redactie de spreker bereid gevonden zijn argumenten nog eens op papier te zetten. Normering van buitengerechtelijke kosten bij personenschade Het stelsel van de vergoeding van buitengerechtelijke kosten kent twee kanten. Enerzijds de vergoeding waarop de benadeelde krachtens art. 6:96 BW aanspraak kan maken tegenover de aansprakelijke partij en anderzijds de contractuele verhouding tussen benadeelde en zijn belangenbehartiger op grond waarvan de benadeelde aan de belangenbehartiger vergoeding is verschuldigd voor de verleende rechtsbijstand. Helaas zijn deze vergoedingen niet per definitie aan elkaar gelijk en is het stelsel dus niet in evenwicht. Vanuit het gezichtspunt van de benadeelde partij, die direct aanspraak kan maken op vergoeding van de buitengerechtelijke kosten, is normering van deze kosten voor zover dat mogelijk is wenselijk. Daarvoor pleiten argumenten waaronder de volgende: de benadeelde wordt niet achteraf geconfronteerd met een rekening van zijn belangenbehartiger die nog betaald moet worden, omdat de verzekeraar deze als niet redelijk heeft gekwalificeerd. Daarvoor kunnen diverse redenen zijn, zoals nodeloos gemaakte kosten of het hanteren van een uurtarief dat buitensporig is; vanaf het begin is volstrekt duidelijk dat de vergoeding van de buitengerechtelijke kosten geen discussiepunt oplevert tussen belangenbehartiger en verzekeraar waar- door de voortgang van de behandeling van de letselzaak niet wordt belemmerd en partijen zich dus volledig kunnen richten op een doelmatige letselschaderegeling; de benadeelde wordt volledig schadeloos gesteld en brengt geen offer in de vorm van het afstaan van een deel van zijn schadeloosstelling zoals dat bij een resultaat afhankelijke beloning van de belangenbehartiger het geval is. Kortom, het systeem van een genormeerde vergoeding pakt uiteraard onder voorwaarde dat sprake is van een gesloten systeem, waarbij deze vergoeding gelijk is aan het bedrag dat de belangenbehartiger aan zijn cliënt in rekening brengt voor de benadeelde dus rechtvaardig uit. Het is helder en transparant en dat bevordert de kwaliteit van de letselschaderegeling. Dit sluit aan op het rapport van De Stichting De Ombudsman d.d. 24 november 2003, waarin bij de algemene aanbevelingen ten aanzien van een constructief schaderegelingsbeleid het volgende wordt opgemerkt: Het aansprakelijkheidsrecht is te zeer een wereld van deskundigen geworden. Het slachtoffer wordt daarin vermalen. De techniek van de schaderegeling dient te worden teruggedrongen, ten behoeve van meer aandacht voor het slachtoffer zelf. Het conflictmodel dient te worden verlaten en vervangen te worden door constructief schaderegelingsbeleid. De rol van experts dient te worden teruggedrongen door normering, zowel ten aanzien van het proces zelf als ook met betrekking tot de schadeomvang. Zo n genormeerd systeem is niet alleen heilzaam voor de benadeelde, maar levert onmiskenbaar ook voordelen op voor belangenbehartigers en verzekeraars. Belangenbehartigers lopen geen debiteurenrisico meer. Zij hoeven niet te wachten op betaling van hun uitstaande declaraties waardoor zij beter aan hun lopende verplich- >

2 Ten geleide G.H.M. ten Brincke Mr. S. Grolleman Bestuur Op 23 januari 2004 is drs. H.H. Roozen Delta Lloyd toegetreden tot het Bestuur van de Stichting PIV, waardoor de vacature, ontstaan door het vertrek van mr. J.E. Jonker is vervuld. G.H.M. ten Brincke Management Team van Fortis ASR Schade heeft per 27 februari 2004 zijn functie als bestuurslid en vice-voorzitter neergelegd. Ten Brincke is aanvankelijk als lid van de Stuurgroep Personenschade van het Verbond van Verzekeraars vanaf het eerste begin één van de belangrijkste grondleggers en voorvechters van het PIV geweest. Nadien heeft hij een belangrijke rol gespeeld bij de verdere ontwikkeling van het PIV. Per dezelfde datum is hij als bestuurslid opgevolgd door mr. ing. R. van Gijzen eveneens Management Team Fortis ASR Schade. Raad van Advies Op 18 februari 2004 heeft het Bestuur mr. A.J. van Iwaarden Univé Schade benoemd tot lid van de Raad van Advies, waardoor de vacature ontstaan door het vertrek van J. Trip eveneens Univé Schade is vervuld. Redactieraad Per 1 januari 2004 heeft mr. S. Grolleman advocaat AEGON Schade een managementfunctie gekregen binnen AEGON Leven. Dat betekent dat hij afscheid heeft genomen van de PIV Redactieraad. Wij hebben er alle vertrouwen in dat men hem binnen deze verzekeringstak net zo zal leren te waarderen als het personenschade circuit dat steeds heeft gedaan. Per 1 maart 2004 is mr. E. Lantinga, Medirisk/VVAA, toegetreden tot de raad. Lantinga heeft al verschillende keren een bijdrage geleverd aan het PIV-Bulletin en wij - verwelkomen hem van harte. Achterin dit bulletin ziet u de complete samenstelling van deze drie PIV-organen per 1 maart vervolg van pagina 1 2 tingen kunnen voldoen. Zij hoeven geen discussies meer met verzekeraars te voeren over de rechtmatigheid van de gedeclareerde kosten en kunnen zich dus geheel toeleggen op de behandeling en regeling van de letselzaken die zij onder handen hebben. Verzekeraars hebben er ook baat bij: zij hoeven geen discussies meer te voeren over de kosten die de belangenbehartiger voor zijn verleende bijstand in rekening brengt waardoor zij eigen transactiekosten besparen en zich ook geheel kunnen toeleggen op de eigenlijke letselschaderegeling. Een bijkomend voordeel is dat de belangenbehartiger wordt geprikkeld om een letselzaak voortvarend te behandelen, omdat niet effectief handelen niet wordt beloond. Nog belangrijker is echter het voordeel voor de benadeelde: de voortgang van de behandeling van de letselzaak wordt niet onnodig vertraagd doordat er geen discussie meer kan zijn over de vergoeding van de buitengerechtelijke kosten. Natuurlijk zouden ook nadelen aan zo n genormeerd systeem kunnen kleven. Als de norm niet deugt, zou de belangenbehartiger te weinig of misschien te veel ontvangen ter zake de in rekening gebrachte kosten. De norm zal dus zeer zorgvuldig moeten worden gekozen! Andere vormen van normering In ons schadevergoedingssysteem kennen wij reeds diverse vormen van normering hetzij wettelijk geregeld hetzij via zelfregulering tot stand gekomen. Om met het laatste te beginnen kennen wij in de bedrijfstak van verzekeraars de Regelingen Buitengerechtelijke Kosten Letsel en Materieel. Beide regelingen voorzien in een vaste vergoeding in de vorm van een lump sum voor buitengerechtelijke kosten die aansprakelijkheidsverzekeraars zijn verschuldigd aan rechtsbijstandverzekeraars. Doel van deze regelingen is ook om discussies op dossierniveau over de hoogte van de te vergoeden buitengerechtelijke kosten overbodig te maken. Normering vindt verder ook toepassing bij de vaststelling van schade en wel in die gevallen waarin de schade heel moeilijk concreet is vast te stellen, zoals bijvoorbeeld bij bedrijfsschade. Uitwerking daarvan zijn de overeenkomsten, die de afdeling Motorrijtuigen van het Verbond van Verzekeraars heeft gesloten met overkoepelende organisaties als de Vereniging van Transportondernemingen en de Vereniging van Nederlandse Autoleasemaatschappijen. Het is nog niet zo lang geleden, dat onze huidige Minister van Justitie tijdens het symposium ter gelegenheid van het >

3 vervolg van pagina 2 50-jarig jubileum van ANWB/Verkeersrecht waarbij het wetsvoorstel affectieschade (dat overigens zelf ook een genormeerde vergoeding kent) centraal stond heeft opgeroepen tot een bredere aanpak van het aansprakelijkheidsrecht met als inzet: het scheppen van duidelijkheid, het beheersen van de omvang van schade, het hanteerbaar houden van de transactiekosten en het beperken van conflicten in de samenleving. Terzake verwees hij naar het rapport Fundamentele herbezinning Nederlands burgerlijk procesrecht W.D.H. Asser e.a., Den Haag: Boom Juridische Uitgevers 2003, ISBN , red. dat institutionele partijen oproept gedragscodes te ontwikkelen voor het behandelen van geschillen. Niet alleen gaat het om conflictbeheersing, ook wordt gewezen op het belang van een betere normering en standaardisering van schadevergoedingen in stereotype gevallen. Als voorbeeld noemde de minister verder het wetsvoorstel collectieve afwikkeling massaschade, dat beoogt de afwikkeling van massaschade soepeler te laten verlopen door een soort van collectieve schikking, gesloten door een organisatie die de belangen van de gedupeerden behartigt met de veroorzaker(s) van de schade. waarin in ieder geval de persoonlijke schade van de benadeelde zonder enig voorbehoud was geregeld en afgewikkeld en zaken waarin tevens de buitengerechtelijke kosten van de belangenbehartiger waren toegewezen en afgewikkeld voor zover deze als redelijk waren aangemerkt. Het voert te ver om uitgebreid stil te staan bij alle gegevens die zijn verzameld. Tot de belangrijkste ervan kunnen worden gerekend het bedrag dat in totaal aan buitengerechtelijke kosten (exclusief verschotten maar inclusief kantoorkosten en reiskosten) door de verzekeraar is betaald en het bedrag dat totaal aan de benadeelde is betaald ter zake van de letselschade zowel materieel als ook immaterieel doch met uitzondering van schade aan het voertuig. Dit onderzoek had betrekking op circa letselzaken, die voldeden aan een aantal gelijke uitgangspunten en wel de volgende: alle te onderzoeken letselzaken hadden betrekking op motorrijtuigverzekeringen en wel het aansprakelijkheidsrisico, zogenaamde WAM-schaden; de aansprakelijkheidsvraag was duidelijk en vormde geen punt van discussie; de belangenbehartiger was vanaf het begin tot het eind bij de regeling van de letselschade betrokken (zaken waarin twee of meer belangenbehartigers voorkwamen vielen daarom automatisch af); de benadeelde diende in Nederland woonachtig te zijn (hetgeen eveneens gold voor de belangenbehartiger). De gegevens van deze zaken zijn ter hand gesteld van Ernst & Young Actuarissen als onafhankelijk actuarieel bureau. Uit hun onderzoek kwam naar voren dat er een verband is tussen de hoogte van de buitengerechtelijke kosten en de omvang van de schade. Van de andere in de dataset aanwezige gegevens, zoals bijvoorbeeld de duur van de schaderegeling, kon niet worden aangetoond dat deze bepalend zijn voor de hoogte van de buitengerechtelijke kosten. Vervolgens is de relatie tussen de betreffende grootheden door de onderzoekers uitgedrukt in een wiskundige formule. Volgens deze formule is de toename van de buitengerechtelijke kosten niet evenredig aan de toename van de omvang van de schade. Met andere woorden: als percentage van de schade nemen de buitengerechtelijke kosten af naarmate de schade toeneemt. Dat is ook wel te verklaren want de behandeling van een letselzaak kent zeker in de aanvang vaak dezelfde activiteiten van de zijde van de belangenbehartiger, zoals een intakegesprek, het opstellen van een schadestaat, het verzamelen van medische informatie en dergelijke. Met andere woorden: in het begin van de behandeling van een letselzaak moeten er vele activiteiten door de belangenbehartiger worden verricht en deze nemen af naar mate de zaak langer duurt. Om de uitkomst van dit onderzoek nog inzichtelijker te maken, is de gevonden formule omgezet in een tabel die aangeeft welk bedrag aan buitengerechtelijke kosten bij de verschillende schadebedragen wordt vergoed. Van belang is dat de gehanteerde methodiek voor individuele gevallen afwijkingen vertoont in de zin dat er een Onderzoek door verzekeraars Sedert het bekende London and Lancashire/Drenth-arrest HR 3 april 1987, NJ 1988, 275 komen redelijke kosten ter verkrijging van voldoening buiten rechte voor vergoeding in aanmerking. Dat betekent voor de praktijk van de letselschaderegeling, dat in alle individuele gevallen telkens vastgesteld moet worden welke kosten naar omvang als redelijk kunnen worden aangemerkt. Immers, de eerste redelijkheidstoets de vraag of de kosten in de gegeven omstandigheden redelijk zijn gezien de aanleiding om ze te maken hoeft bij letselzaken niet te worden beantwoord. Bij letselzaken van enige omvang is het redelijk dat de benadeelde zich voorziet van deskundige bijstand teneinde zijn schade vergoed te krijgen. Meer en meer werd tussen verzekeraars en belangenbehartigers discussie gevoerd over de vraag welke buitengerechtelijke kosten als redelijk konden worden aangemerkt en dat frustreerde de eigenlijke letselschaderegeling. De voortgang van het proces ter vaststelling en regeling van de schade werd belemmerd en dat veroorzaakte aan beide zijden belangenbehartigers én verzekeraars veel irritatie. Daarom nam een aantal grote verzekeraars eind jaren negentig het initiatief te onderzoeken of op de een of andere wijze een oplossing kon worden bedacht voor dit probleem. Normering van de vergoeding van buitengerechtelijke kosten was toen als mogelijke oplossing voor het geschetste probleem nog niet in beeld. Wel hadden verzekeraars op dat moment al het besef, dat de discussies over de vergoeding van buitengerechtelijke kosten zich veelal voordeden in letselzaken die vaak gelijksoortig van aard waren en dat er dus een basis moest zijn om deze discussies te kanaliseren. Dit onderzoek richtte zich in eerste instantie op het verzamelen van relevante gegevens van afgewikkelde letselzaken uit de jaren 1992 tot en met Zaken 3 >

4 vervolg van pagina 3 variatie is ten opzichte van de gemiddelde berekende buitengerechtelijke kosten. Naarmate echter het aantal letselzaken toeneemt, neemt deze variatie af en is dus de kans dat er uiteindelijk te weinig of te veel wordt betaald aan buitengerechtelijke kosten gering. Bij een volume van circa 25 letselzaken zal er nagenoeg geen verschil meer zijn tussen de buitengerechtelijke kosten die genormeerd zijn vergoed en die volgens art. 6:96 BW zijn vergoed. Overleg met belangenbehartigers De uitkomst van dit onderzoek vormde voor verzekeraars aanleiding hierover verder van gedachten te wisselen met een aantal belangenbehartigers, teneinde na te gaan in hoeverre een genormeerde vergoeding van buitengerechtelijke kosten mogelijk zou zijn. Dat heeft eind 2002 uiteindelijk geresulteerd in de totstandkoming van een werkgroep. Deze heeft inmiddels heel concrete voorstellen gedaan terzake van een genormeerd vergoedingssysteem in de vorm van een concept overeenkomst. Met name is er veel gesproken en uiteraard onderhandeld over de randvoorwaarden waaraan een genormeerd vergoedingssysteem moet voldoen. Normering brengt mee dat van het normale patroon afwijkende factoren direct de uitkomst ervan kunnen verstoren. Deze factoren zullen dus moeten worden geneutraliseerd. De belangrijkste randvoorwaarden zijn: het toepassingsgebied heeft betrekking op letselschaden op grond van een WAM-, AVB- of AVP-verzekering, waarin de aansprakelijkheid geen onderwerp van discussie is met een bovengrens en ondergrens qua omvang van de schade van respectievelijk en 500. Dit houdt dus in, dat zware letselzaken buiten de normering vallen en dat geldt ook voor beroepsziekten en medische aansprakelijkheidskwesties. Deze bovengrens is bewust gekozen, omdat het bovensegment van de zware letselzaken in aantal geringer was vertegenwoordigd in het onderzoek en omdat er vanwege de importantie van dergelijke zaken minder discussie wordt gevoerd over de te vergoeden buitengerechtelijke kosten; afspraken over het proces en de kwaliteit van de schaderegeling, zoals bijvoorbeeld het naleven van Bedrijfsregeling 15 Gedragsregels bij de behandeling van personenschade in het verkeer en de NPP-richtlijnen door gekwalificeerde behandelaars; oplossen van geschillen middels een bespreekregeling en een geschillencommissie voor zover er geen minnelijke oplossing is te bereiken. Dus een laagdrempelige geschillenbeslechting; vergoeding van andersoortige kosten als onder andere medische verschotten, kosten van andere deskundigen, kosten van actuariële berekeningen, extra kosten vanwege activiteiten met betrekking tot reïntegratie en kosten die betrekking hebben op het oplossen van de aansprakelijkheidsvraag. Met andere woorden: activiteiten die niet standaard zijn, worden apart gehonoreerd; betaling van de buitengerechtelijke kosten binnen drie weken na ontvangst van de declaratie en definitieve afrekening hiervan aan de hand van een staffel nadat een eindregeling van de schade tot stand is gekomen. Dit kan ook inhouden dat door de verzekeraar conform de staffel te veel is betaald. In dat geval betaalt de belangenbehartiger dit terug. Uiteraard zijn er nog wel meer factoren te noemen, die een normering van de kosten in de weg kunnen staan, doch dan hebben we het over uitzonderingen en deze mogen nooit bepalend zijn voor zo n genormeerd systeem. Immers uitzonderingen kunnen op de gebruikelijke wijze worden afgedaan met inachtneming van de redelijkheidstoets ingevolge art. 6:96 BW. Hoe verder? Het PIV heeft het voornemen binnenkort een bijeenkomst te organiseren voor belangenbehartigers en verzekeraars, waarin nader uitleg zal worden gegeven over een genormeerd systeem terzake van de afdoening van buitengerechtelijke kosten. Het is natuurlijk te hopen dat dit resulteert in afspraken tussen partijen. In dat geval dragen partijen een steentje bij aan versnelling van de afwikkeling van schade, waardoor deze minder belastend is voor de benadeelde. Natuurlijk zijn ook andere vormen van normering denkbaar. De hier geschetste vorm is heeft echter als voordeel dat het daaraan te grondslag liggende systeem eenvoudig is. Aan de hand van een tabel kan men bij het bedrag van de overeengekomen schadevergoeding direct aflezen op welke buitengerechtelijke kosten aanspraak kan worden gemaakt. Partijen kunnen ook afspraken maken over hetgeen de belangenbehartiger als vaste werkzaamheden in een letselzaak verricht en daaraan een bepaalde tijdsbesteding toekennen, op basis waarvan tegen een afgesproken uurtarief de buitengerechtelijke kosten worden vergoed. De uitvoering daarvan is echter lastiger, omdat de tijdsbesteding heel verschillend kan zijn en dus moet worden gezocht naar een gemiddelde tijdsbesteding per te verrichten activiteit. Ook hierbij geldt de wet van de grote getallen: bij voldoende stereotype zaken is normering toepasbaar. Voor welke vorm van normering of standaardisering uiteindelijke wordt gekozen is in feite niet van belang, zolang het doel maar is op dossierniveau discussies over de hoogte van de te vergoeden buitengerechtelijke kosten uit te sluiten. 4

5 Wet Verbetering Poortwachter Inleiding Sedert 1 april 2002 bestaat de Wet Verbetering Poortwachter (hierna te noemen WVP). De naam impliceert al dat er voordien ook een Poortwachterswet was. De oude wet functioneerde niet naar wens, omdat de uitvoering zich in de praktijk beperkte tot het opleggen van administratieve sancties en een goede inhoudelijke beoordeling achterwege bleef. Algemeen werd de uitvoering als bureaucratische rompslomp ervaren. In dit artikel worden de hoofdlijnen van de nieuwe wet uiteengezet. D.J.S. Hogenkamp, centraal stafarbeidsdeskundige, KLIQ Reikwijdte van de WVP De verbetering van de procesgang in het eerste ziektejaar en nieuwe regels voor de ziekmelding; De reïntegratietaak van de werkgever; De reïntegratie-inspanningen van de werknemer; en De aan de werkgever en werknemer op te leggen sancties. Ook regelt de WVP De rol van het UWV; De Arbo-dienst; en De rol van de particuliere verzekeraar. Doelstelling van de WVP is het bereiken van het terugdringen van de instroom in de WAO door stimulansen te creëren voor effectiever optreden in de eerste twee jaren na de uitval. Ook een doelstelling is zowel werkgever als werknemer nadrukkelijker verantwoordelijk te maken voor de gevolgen van verzuim/arbeidsongeschiktheid. Sinds de invoering van de WVP is de werkgever gedurende het dienstverband tenminste twee jaar reïntegratieplichtig. Deze termijn is gelijk aan de termijn van de ontslagbescherming van de zieke werknemer en de termijn gedurende welke de werkgever loon door moet betalen, mits zijn werknemer is uitgevallen na 1 januari Voor werknemers die uitvielen voor 1 januari 2003 beperkte de reïntegratieverantwoordelijkheid zich tot het eerste spoor, dit wil zeggen herplaatsing binnen het eigen bedrijf. Voor werknemers die na 1 januari 2003 zijn uitgevallen, is de werkgever ook reïntegratieplichtig ten aanzien van het tweede spoor, namelijk bij een andere werkgever. In het Burgerlijk Wetboek is geregeld dat de zieke werknemer de eerste twee jaar van zijn ziekte niet mag worden ontslagen. In de WVP is nu opgenomen, dat ontslag tijdens deze periode wel mogelijk is, indien de werknemer weigert passende arbeid te accepteren of anderszins niet voldoende meewerkt aan de reïntegratie. Uiteraard eindigt het dienstverband van rechtswege indien dit voor een bepaalde tijd was aangegaan. Dit kan dus ook tijdens de eerste twee jaar ziekte aan de orde zijn. Voor de goede orde: indien een dienstverband voor bepaalde tijd afloopt, eindigt daarmee ook de reïntegratieverplichting van de werkgever. Mr. M. Köster, bedrijfsjurist, KLIQ De nieuwe regels ten aanzien van de procesgang en de wijze van ziekmelden Onderstaand de meest relevante aspecten ten aanzien van de procesgang vanaf de eerste arbeidsongeschiktheidsdag: In week 1 dient de werkgever de ziekmelding door te geven aan de Arbo-dienst, bij voorkeur op de eerste arbeidsongeschiktheidsdag. Bij dreigend langdurig verzuim (uiterlijk in week 6) dient de Arbo-dienst de probleemsituatie te beoordelen en een probleemanalyse op te stellen. Door de werkgever dient op basis van onder meer de probleemanalyse een plan van aanpak te worden opgesteld, in week 8 dient dit beschikbaar te zijn. Het plan van aanpak is een beschrijving van de wijze waarop en wanneer welke stappen worden gezet om te komen tot reïntegratie. Tevens moet worden gestart met de opbouw van het reïntegratieverslag. Uiterlijk 13 weken na de eerste ziektedag dient het UWV te worden geïnformeerd aangaande de ziekmelding. Indien sprake is van een situatie waarin het UWV de verplichting tot loondoorbetaling van de werkgever overneemt op grond van art. 29b ZW, dient de werkgever de werknemer op de eerste ziektedag ziek te melden bij het UWV. In week 35, doch uiterlijk week 37 stelt de werkgever het reïntegratieverslag ter beschikking van de werknemer. Dit verslag is de basis voor de beoordeling van de door beide partijen geleverde reïntegratie-inspanningen. > 5

6 6 vervolg van pagina 5 Uiterlijk eind week 39 bij uitval voor 1 januari 2004 en in week 91 bij uitval na 1 januari 2004 dient de werknemer de aanvraag voor een WAO-uitkering in te dienen bij het UWV, waarbij het reïntegratieverslag als bijlage dient te worden toegevoegd. In de voorliggende periode dienen werkgever, werknemer en Arbo-dienst periodiek de voortgang te evalueren. Dit betekent dus ook regelmatige controle door de Arbo-dienst. Vanaf de eerste dag dient te worden gewerkt conform de richtlijnen van de Nederlandse Vereniging van Arboen Bedrijfsartsen (NVAB) en de werkwijzer van de Stichting Expertisecentrum Reïntegratie (Stecr). Werkgever en werknemer kunnen samen bij het UWV vragen om uitstel van de WAO-beoordeling, indien zij dit wenselijk achten (bijvoorbeeld: de herstelperiode duurt langer en er zijn reïntegratiekansen). De werkgever Binnen de WVP heeft de werkgever nadrukkelijk een grotere verantwoordelijkheid ten aanzien van arbeidsongeschiktheid en reïntegratie. De financiële consequenties worden voor een belangrijk deel bij de werkgever neergelegd. De werkgever dient ervoor te zorgen dat het bestaande contract met de Arbodienst wordt aangepast aan de eisen die in de WVP zijn vastgelegd. Samen met de Arbo-dienst en de werknemer heeft de werkgever een belangrijke verantwoordelijkheid met betrekking tot het reïntegreren van zijn werknemer in passende arbeid in het eigen of een ander bedrijf. Ook dient de werkgever, indien er sprake is van langer durend ziekteverzuim, een case manager aan te stellen. Deze case manager die in dienst kan zijn van de werkgever, maar ook van de Arbo-dienst of derden bewaakt het gehele proces. Hieronder volgt een nadere uitwerking van de verantwoordelijkheid van de werkgever. Verplichtingen Loondoorbetaling gedurende het eerste ziektejaar: Met de komst van de Wet verlengde loondoorbetaling gedurende ziekte 2003 geldt voor ziektegevallen van 1 januari 2004 of later, dat de werkgever gedurende de eerste twee jaar verplicht is het loon door te betalen. Op basis van afspraken in het Najaarsoverleg 2003 mag in het tweede jaar niet meer dan 70 % van het loon worden betaald. Sluiten van een contract met Arbo-dienst volgens eisen WVP; Verstrekken van gegevens met betrekking tot ziekteverzuim aan de Arbo-dienst; Reïntegratie van de werknemer in het eigen bedrijf; Reïntegratie bij een andere werkgever, zodra duidelijk is dat reïntegratie binnen het eigen bedrijf niet mogelijk is (voor werknemers met eerste ziektedag na 1 januari 2003); Geven van voorschriften en treffen van maatregelen gericht op werkhervatting; Aanleggen van een reïntegratieverslag. Dit wil zeggen de verplichting tot het vastleggen van alle gegevens, documenten en correspondentie die betrekking hebben op het verzuim; en Bij keuze van werknemer voor het persoonsgebonden reïntegratiebudget, verplichting tot medewerking. Rechten en mogelijkheden Bij een conflict tussen werknemer en werkgever, het tegen betaling aanvragen van een deskundigenoordeel bij het UWV in verband met: vaststelling ongeschiktheid tot (passend) werk ziek/niet ziek: ook bekend als second opinion. vaststelling of werknemer zich voldoende inspant ten aanzien van reïntegratie vaststelling of het aangeboden werk passend is; Aanvragen wettelijke instrumenten en regelingen voor (her)plaatsing, interventies en dergelijke. Denk aan premiekorting bij herplaatsing of plaatsing en tot 1 januari 2004 subsidie voor trajectkosten; Geven van maatregelen of voorschriften aan de werknemer, al dan niet in overleg met de Arbo-dienst; Opschorten loondoorbetaling bij niet opvolgen voorschriften/maatregelen door werknemer of weigering passend werk te accepteren; Ontslag aanvragen bij jet Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) bij weigering passend werk; Aanvraag uitstel claimbeoordeling, samen met werknemer; en Verzoek aan het UWV te doen om ook na einde dienstverband verantwoordelijk te blijven voor de reïntegratie van de arbeidsgehandicapte werknemer. De werknemer Versterking verantwoordelijkheid Ook de werknemer is veel meer partij in het vraagstuk van arbeidsongeschiktheid en reïntegratie dan voor 1 april 2002 het geval was. De WVP beoogt de werknemer intensiever te betrekken bij de te ondernemen reïntegratiemaatregelen. Tevens wordt van de werknemer verlangd dat deze zich actiever opstelt ten behoeve van het herstelen reïntegratieproces. Hieronder volgt een nadere uitwerking van de verantwoordelijkheid van de werknemer rechten en plichten. Verplichtingen Medewerking aan reïntegratie en beperking van beroep op loondoorbetaling. Hierbij wordt nadrukkelijk ook eigen initiatief van de werknemer gevraagd. Hij zal actief moeten proberen te hervatten in eigen of ander passend werk. Ook zal hij de werkgever moeten aanspreken op diens verantwoordelijkheden en als de werkgever niet voldoende meewerkt een deskundigenoordeel moeten vragen bij het UWV; Accepteren en uitvoeren passend werk zowel in het eigen bedrijf als bij een andere werkgever; Opvolgen van voorschriften en maatregelen; Zelf initiatief ontwikkelen ten aanzien van inroepen >

7 vervolg van pagina 6 juiste medische hulp en waar mogelijk bevorderen snelle behandeling; Een eigen visie te geven op het reïntegratieverslag, de eigen mening over de inspanning van de werkgever, de Arbo-dienst en de eigen reïntegratie-inspanningen; en Een reïntegratieverslag indienen bij aanvraag WAO. Door het per 1 januari 2004 invoeren van de Wet verlengde doorbetaling bij ziekte is het indienen van de WAO-aanvraag verschoven naar de negenendertigste week van het tweede jaar van de loondoorbetalingsverplichting, dan wel op het moment dat het dienstverband wordt beëindigd. Rechten en mogelijkheden Reïntegratie-inspanningen door zijn werkgever, zowel in het eerste als het tweede spoor; Loondoorbetaling; Bij een conflict met de werkgever het tegen betaling aanvragen van een deskundigenoordeel bij het UWV in verband met: - vaststelling ongeschiktheid tot (passend) werk ziek/niet ziek, second opinion - vaststelling of werkgever en Arbo-dienst zich voldoende inspannen ten aanzien van reïntegratie - onderzoek naar de aanwezigheid van passend werk binnen het bedrijf, als werknemer het niet eens is met de conclusie van de werkgever dat er geen passende arbeid is; Aandragen van passende alternatieven; Reïntegratie door middel van persoonsgebonden reïntegratiebudget buiten het eigen bedrijf, indien is vastgesteld dat er geen passend werk beschikbaar is binnen het eigen bedrijf; Aanvraag persoonsgebonden en op het individu gerichte werkvoorzieningen; en Gezamenlijke aanvraag uitstel claimbeoordeling (samen met werkgever). Sancties Wie niet horen wil moet voelen. Dit geldt ook voor werknemers en werkgevers. In de WVP zijn tot in detail regels opgenomen waaraan beide partijen dienen te voldoen. Indien zij zich daar niet aan houden kunnen sancties worden opgelegd. Het voert te ver hier alle uitvoeringsregels te behandelen. Wij beperken ons hier tot de grote lijnen. Sancties kunnen door de werkgever aan de werknemer en door het UWV zowel aan de werkgever als de werknemer worden opgelegd. Sancties door de werkgever op te leggen aan werknemer het opschorten van de loondoorbetaling; het (gedeeltelijk) weigeren van de loondoorbetaling; en ontslag. (korting) op de WAO-uitkering; het uitstellen van het beoordelen van het recht op een WAO-uitkering; en het weigeren van een WAO-uitkering. Sancties door het UWV op te leggen aan de werkgever het opleggen van een verplichting tot loondoorbetaling. Indien dat het geval is, schuift automatisch het moment van het beoordelen van het recht op een WAO-uitkering op. De duur en zwaarte van de sanctie worden in het algemeen bepaald door de ernst van de overtreding. Als aan de werkgever een verplichting tot loondoor wordt opgelegd, is dit volgens de huidige richtlijnen voor tenminste vier en ten hoogste twaalf maanden. Bij het opleggen van een sanctie aan de werknemer door de werkgever geldt over het algemeen dat de werkgever eerst moet waarschuwen en de gelegenheid moet bieden het verzuim te herstellen. Pas daarna kan loon worden ingehouden, waarbij het veelal zo is, dat er weer loon betaald moet worden zodra de werknemer alsnog doet wat hij moet doen. Ontslag kan bijvoorbeeld aan de orde komen als de werknemer blijvend weigert door de werkgever aangeboden passende arbeid te verrichten. Uiteraard begint dit met een waarschuwing en opschorting van de loondoorbetaling. Een dergelijk ontslag dient wel beoordeeld te worden door het CWI of de kantonrechter. Taken UWV Onderstaand een weergave van de belangrijkste taken van het UWV in het kader van de WVP. Beoordeling en toekenning van WAO en/of uitstel keuring; Toetsen van de reïntegratie-inspanning de poortwachtersrol; Het verstrekken van informatie aan werkgever en werknemer. Het betreft hier op maat toegesneden informatie over de gevolgen van arbeidsongeschiktheid en van eventuele reïntegratiemogelijkheden. Het betreft dus informatie over bijvoorbeeld; - mogelijkheden die de Wet op de reïntegratie arbeidsgehandicapten (REA) biedt; - mogelijkheid van het deskundigenoordeel; - algemene WAO-informatie zonder prognose over hoogte, duur of recht; - mogelijke gevolgen van Pemba; - mogelijkheid de wachttijd te verlengen; Advies aan manager CWI bij een ontslagaanvraag indien er sprake is van arbeidsongeschiktheid; Verlenen van toestemming aan de werkgever om werknemer op te dragen passende arbeid bij andere werkgever te gaan verrichten; en Verstrekken van een deskundigenoordeel. Benadrukt wordt dat een deskundigenoordeel alleen aan de orde kan zijn indien er sprake is van een conflict tussen Sancties door het UWV op te leggen aan de werknemer het opleggen van een waarschuwing en/of maatregel > 7

8 vervolg van pagina 7 werknemer en werkgever. Het is dus geen middel voor de partijen om zich op voorhand in te dekken. Als dit laatste een rol speelt, doet de werkgever er goed aan een extern advies aan te vragen. Arbo-dienst Beoordelen ziekte of gebrek en validiteit verzuim; Werknemer informeren over rechten en verplichtingen in het kader van de WVP; Opstellen probleemanalyse; Werkgever informeren over resterende mogelijkheden werknemer; Beoordeling mogelijkheden tot werken binnen het bedrijf of elders; en Gedurende het hele proces continue bevorderen spoedig herstel en/of werkhervatting. De bedrijfsarts van de Arbo-dienst dient te handelen conform de richtlijnen van NVAB en de werkwijzers van Stecr. Hierin staat uitgebreid beschreven welke handelingen op welk moment verricht dienen te worden. Indien de Arbo-arts zich hieraan niet houdt, kan het UWV de werkgever een sanctie opleggen. De werkgever is dus ook verantwoordelijk voor het functioneren van zijn Arbo-dienst. Sinds 1 januari 2004 mag de bedrijfsarts de werknemer ook rechtstreeks verwijzen naar een specialist of paramedicus, zoals een fysiotherapeut. De rol van de particuliere verzekeraar Veel werkgevers hebben ervoor gekozen de verplichting tot loondoorbetaling te verzekeren. Dit geldt te meer, nu de periode daarvoor verlengd tot twee jaar. Verzuimverzekeraars zullen dan ook eisen gaan stellen aan de werkgevers ten aanzien van de reïntegratieverplichtingen en daarmee de schadelastbeperking. Bij aansprakelijkheidsverzekeraars kunnen wij ons voorstellen dat de WVP een rol speelt, als er sprake is van een werkgever van de getroffene. Die werkgever zal zich moeten inspannen om de werknemer te reïntegreren. Dit is ook in het belang van de verzekeraar. Samenwerking ligt dan voor de hand. De verzekeraar zou hierbij zelf een care manager bijvoorbeeld een arbeidsdeskundige kunnen benoemen. Bij een bedrijfsongeval vallen de belangen van werkgever en verzekeraar grotendeels samen. Hier zal ook de verzekeraar dus rekening moeten houden met de verplichtingen in het kader van de Wet Verbetering Poortwachter. Letselschade en zwarte inkomsten: bruto of netto schadevergoeding? HR 24 november 2000 NJ 2001, 195 (Mommers BV/Van Ginhoven) 8 Mr. P.J.M. Houben, Interpolis Schade Inleiding De laatste tijd wordt in de media regelmatig aandacht besteed aan de combinatie zwart geld/letselschade. In hun vragen aan de Minister van Justitie op 5 maart 2004 refereerden kamerleden Aptroot en De Vries eveneens aan dit arrest. Reden om het nog eens beet te pakken. Bij de begroting van de schade wegens verlies van arbeidsvermogen moet de inkomenssituatie na het ongeval worden vergeleken met de hypothetische situatie waarbij het ongeval wordt weggedacht. Het nadelige verschil vormt de schade wegens verloren of verminderd arbeidsvermogen. In de praktijk betekent dit dat de schade wegens verlies van arbeidsvermogen zo concreet mogelijk wordt gewaardeerd op het verschil tussen hetgeen feitelijk sedert het ongeval aan inkomsten is ontvangen en wat het inkomen zonder ongeval zou zijn geweest. Getoetst wordt aan de concrete situatie van de benadeelde na het ongeval, waarbij uiteraard rekening wordt gehouden met een eventueel ná ongeval nog bestaande restcapaciteit enerzijds en de inkomenssituatie zoals die het ongeval weggedacht zou zijn geweest en zich zou hebben ontwikkeld anderzijds. Verlies van arbeidsvermogen hoeft zich niet alleen in het reguliere inkomensnadeel te manifesteren. Het kan zich ook voordoen, doordat de benadeelde bepaalde werkzaamheden, bijvoorbeeld overwerk of bijverdiensten niet langer kan verrichten. Ook doen zich gevallen voor waarbij werkzaamheden waarmee men in eigen of gezinsbehoeften voorzag als ongevalsgevolg niet meer kunnen worden verricht en daarvoor kosten moeten worden gemaakt, bijvoorbeeld huishoudelijke arbeid of zelfwerkzaamheid. In dit arrest gaat het om het antwoord op de vraag of de vergoeding van gemiste inkomsten uit zwarte nevenactiviteiten volledig dient te zijn óf dat slechts vergoeding na aftrek van de verschuldigde belasting en premies voldoende is. >

9 vervolg van pagina 8 Feiten Een loodgieter was door een bedrijfsongeval op 30-jarige leeftijd blijvend gedeeltelijk arbeidsongeschikt geraakt. Hij vorderde van zijn werkgever naast materiële schade en smartengeld onder meer vergoeding van schade wegens verlies van arbeidsvermogen en verlies van zelfwerkzaamheid. In het geclaimde bedrag voor verlies van arbeidsvermogen zat begrepen schade vanwege gemist overwerk bij de werkgever en schade wegens gemiste verdiensten uit nevenwerkzaamheden in een bakkerij. Aan de vordering voor gemist overwerk had de werknemer ten grondslag gelegd dat hij structureel overuren maakte die hem per kas werden uitbetaald. Het ging daarbij volgens hem om een vergoeding van ƒ 15 per uur. Met betrekking tot de vordering wegens gemiste inkomsten uit nevenwerkzaamheden had hij gesteld dat hij een groot deel van zijn vrije tijd werkzaam was als installateur c.q. manusje van alles bij een bakkerij. Ook hiervoor ontving hij een vergoeding van ƒ 15 per uur. De bedragen voor dit overwerk en deze bijverdiensten werden hem contant en zwart uitgekeerd. Voor de berekening van zijn schade wegens verlies van arbeidsvermogen had de loodgieter zich gebaseerd op een actuarieel rapport, waarin de schade was berekend tot zijn 60-jarige leeftijd met een lineaire afbouw vanaf de 55- jarige leeftijd. Het geschil Het geschil tussen partijen spitste zich toe op de vergoeding voor de schade wegens verlies van arbeidsvermogen die de benadeelde stelde te lijden doordat hij niet langer in staat was tot overwerk als loodgieter en zijn nevenwerkzaamheden in de bakkerij. De werkgever betwistte het oordeel van de rechtbank, die er bij de begroting van de schade van was uitgegaan dat de benadeelde het overwerk en de bijbaan tot de 60-jarige leeftijd zou kunnen volhouden. Tezamen met het reguliere werk was hiermee namelijk 60 tot 70 uur per week gemoeid. Op het punt van de nevenwerkzaamheden, waarvoor benadeelde zwart werd betaald, had de werkgever betoogd, dat de daadwerkelijk ontvangen bedragen in de schadebegroting moesten worden aangemerkt als brutoloon, waarover belasting en premieheffing verschuldigd was. De rechtbank had dat oordeel verworpen met de overweging dat het gaat om de schade die de gewond geraakte persoon daadwerkelijk lijdt. Met andere woorden, zo luidde de beslissing van de rechtbank, de concrete zwarte inkomsten moeten als netto schade worden aangemerkt. Hoge Raad Omvang overwerk en nevenwerkzaamheden Volgens de Hoge Raad berust het oordeel van de rechtbank ten aanzien van de omvang van de door de loodgieter gemaakte overuren en nevenactiviteiten op de vaststelling dat hij beide al lange tijd structureel had verricht. De rechtbank mocht in dit geval als uitgangspunt aannemen dat de benadeelde het overwerk en de nevenactiviteiten zou zijn blijven verrichten tot zijn 55e levensjaar. Vanaf dat moment moet een lineaire afbouw in vijf jaar worden aangenomen. De Hoge Raad overweegt: Het onderdeel wordt tevergeefs voorgesteld. Nu het hier gaat om in de toekomst te lijden schade, moet deze worden begroot na afweging van de goede en kwade kansen. De rechtbank is mede op grond van het rapport van Actua Consult BV kennelijk uitgegaan van de naar haar oordeel redelijke verwachting dat de gewonde persoon, het ongeval weggedacht, in staat en bereid zou zijn gebleven die werkzaamheden te verrichten. Dat oordeel is, in aanmerking genomen dat de rechtbank heeft vastgesteld dat de betrokkene deze werkzaamheden al gedurende lange tijd structureel had verricht, niet onbegrijpelijk en ook niet onvoldoende gemotiveerd. Het kan voor het overige, als voorbehouden aan de rechter die over de feiten oordeelt, in cassatie niet op zijn juistheid worden getoetst. Bruto of netto vergoeding Belangrijker geschilpunt was de vergoedbaarheid van de bijverdiensten uit zowel overwerkuren als nevenwerkzaamheden. Benadeelde had gesteld dat hij zowel door zijn werkgever als door de bakkerij zwart werd betaald en vorderde volledige vergoeding van deze gemiste neveninkomsten. De werkgever stelde daarentegen dat de gemiste zwarte inkomsten als brutoloon moeten worden aangemerkt, waarover een bedrag aan belasting en premie verschuldigd is. Het bedrag voor belasting en premieheffing komt volgens de werkgever niet voor vergoeding in aanmerking. De Hoge Raad overweegt: ( ) Dit standpunt komt hierop neer dat verweerder voor het overwerk bij eiseres en voor zijn nevenwerkzaamheden bij de bakkerij zwart werd betaald en dat hiermee rekening moet worden gehouden in dier voege dat de contant door verweerder ontvangen bedragen niet moeten worden aangemerkt als na inhouding van belasting en premie ontvangen netto-loon, maar als brutoloon waarover belasting en premie verschuldigd zijn. De rechtbank heeft dat standpunt verworpen met de overweging dat het gaat om de schade die verweerder daadwerkelijk lijdt. Voor zover in die overweging het oordeel besloten ligt dat het geen verschil maakt of over het aan verweerder voor die werkzaamheden toekomende loon al dan niet belasting en premie zijn ingehouden en afgedragen, kan dit oordeel in zijn algemeenheid niet als juist worden aanvaard. Evenmin is in zijn algemeenheid juist het primair door het onderdeel verdedigde standpunt dat ten behoeve van de schadeberekening de vroeger ontvangen inkomsten uit overwerk en nevenwerkzaamheden altijd als bruto-bedragen vóór belasting moeten worden aangemerkt. En verder: De rechter die de omvang van de schade als de onderhavige begroot, zal aan de hand van de beschikbare gegevens moeten vaststellen en eventueel moeten schatten welk netto-inkomen de gelaedeerde zou hebben genoten of zou hebben kunnen genieten indien ter zake van de beloning van de desbetreffende werkzaamheden zou zijn overeengekomen dat belasting en premie zou worden ingehouden. Er is slechts voldoende grond om bij de begroting van de schade > 9

10 10 vervolg van pagina 9 uit te gaan van de veronderstelling dat het zonder inhouding van belasting en premie betaalde loon gelijk is aan het bedrag dat bij inhouding van belasting en premie zou zijn betaald, indien en voor zover aannemelijk is dat degene voor wie de gelaedeerde zwart werkte, bereid was geweest c.q. bereid zou zijn gebleven (alsnog) de verschuldigde belasting en premie volledig voor zijn rekening te nemen. De Hoge Raad concludeert dus dat de stelling van de werkgever, dat de zwarte inkomsten altijd moeten worden gelijkgesteld aan bruto-inkomen, niet juist is. Aan de andere kant is ook de stelling van de werknemer onjuist dat het voor de begroting van de gemiste inkomsten geen verschil maakt of daarover belasting en premies zouden zijn afgedragen. Waar het om gaat is welk netto-inkomen de benadeelde zou hebben genoten of zou hebben kunnen genieten, indien ter zake van de beloning van de zwart verrichte werkzaamheden zou zijn overeengekomen dat belasting en premies zouden worden ingehouden. De zwarte inkomsten mogen uitsluitend als netto-inkomsten worden aangemerkt, indien voldoende aannemelijk is dat de werkgever bereid zou zijn geweest en gebleven de daarover verschuldigde belasting en premies voor zijn rekening te nemen. Het is aan de feitenrechter om aan de hand van de beschikbare gegevens vast te stellen en zonodig te schatten hoe hoog het netto-inkomen zou zijn geweest, indien wél loonbelasting en premies zouden zijn afgedragen. Commentaar Algemeen De begroting van schade geschiedt op de wijze die het meest met de aard daarvan in overeenstemming is. Op grond van art. 6:97 BW wordt de schade geschat, indien deze niet nauwkeurig kan worden vastgesteld. Blijkens de Parlementaire Geschiedenis beschikt de rechter bij de schatting van de omvang van de schade over een zekere mate van vrijheid. De rechter kan toekomstige of nog niet ingetreden schade bij voorbaat begroten. Op basis van art. 6:105 BW zullen daarbij de goede en kwade kansen moeten worden afgewogen. Rekening moet worden gehouden met de redelijke verwachting omtrent toekomstige ontwikkelingen. Dit is beslist in de arresten HR 29 april 1994, NJ 1995, 609 (Nationale Nederlanden/ABP en Gemeente Amsterdam) en HR 14 januari 2000 NJ 2000, 437 (Van Sas/Interpolis). Voorop staat uiteraard dat de bewijslast van het bestaan en de hoogte van de gemiste verdiensten op de benadeelde rust. Dit bewijs valt veelal niet eenvoudig te leveren. Mede daarom mogen aan de benadeelde die blijvend letsel heeft opgelopen geen al te strenge eisen worden gesteld met betrekking tot het te leveren bewijs. Dit blijkt uit HR 15 mei 1998, NJ 1998, 624 (Vehof/Helvetia). Als feitelijk komt vast te staan dat er zoals in deze zaak het geval is structureel wordt overgewerkt, ligt het voor de hand ervan uit te gaan dat ook zonder (bedrijfs)ongeval de benadeelde die werkzaamheden nog gedurende een zekere periode zou hebben verricht. Illegaliteit van de werkzaamheden Bij zwart werk gaat het in gevallen als hier bedoeld niet om inkomsten uit verboden activiteiten. De werkzaamheden in het kader van de gemaakte overuren en de nevenactiviteiten, zoals deze door de loodgieter werden uitgevoerd en als gevolg van het letsel niet langer kunnen worden verricht, zijn op zichzelf dus niet illegaal. In die zin kan dan ook niet worden gesproken van activiteiten in strijd met de rechtsorde, zodat om die reden de schaderegeling daarop in redelijkheid niet mag worden gebaseerd. Dit betekent dat het genoten inkomen (uit de niet-verboden activiteiten) bij de vaststelling van de schadevergoeding zal moeten worden meegenomen. Het niet afdragen of inhouden van belasting en premieheffing levert op zichzelf evenmin een onrechtmatige daad of een tekortschieten jegens de voor het ongeval aansprakelijke partij op. Denkbaar is evenwel dat een arbeidsongeschikt geraakte werknemer zijn werkgever niet kan aanspreken voor verloren gegane inkomsten, die naast de dienstbetrekking en uitdrukkelijk in strijd met de arbeidsovereenkomst werden gerealiseerd. Fiscale aspecten Bij het begroten van de schade zal een vergelijking moeten worden gemaakt tussen de netto financiële situatie, het ongeval weggedacht enerzijds en de netto financiële situatie ná ongeval anderzijds. Het verschil levert de voor de vaststelling van de schadevergoedingsverplichting in aanmerking komende (jaar)schade op. Bij de vaststelling van de schadevergoeding dient met fiscale voor- en nadelen rekening te worden gehouden. Dit komt onder meer tot uitdrukking in de arresten HR 19 mei NJ 1995, 531 (Ordelmans/Lademo IV) en HR 19 november 1999, NJ 2000, 70 (Overkamp/FNV). Het komt voor dat de aan de begroting van de schade ten grondslag gelegde financiële gegevens niet geheel stroken met de fiscale aangiften. Zie hiervoor onder meer de uitspraken: HR 1 juli 1977, NJ 1978, 73 (Van Doorn/Van Blokland); Hof Den Bosch 17 augustus 1988 VR 1989, 162 (Bukkems/NOG: niet opgegeven privé gebruik auto zaak); Rb. Arnhem 27 juli 1989, VR 1991, 53 (Berendina/NBM: zwarte bijverdiensten van overleden timmerman); Rb. Amsterdam 21 januari 1987, VR 1988, 107 (Van Vriesland/Helvetia: zwarte bijverdiensten niet vergoedbaar); en Rb. Utrecht 27 juni 1995 VR 1995, 205 (zwart betaalde invalkracht). Uit het arrest Mommers BV/Van Ginhoven blijkt dat het voor de Hoge Raad wel degelijk verschil maakt of in de situatie vóór het ongeval al dan niet belasting en premie zijn ingehouden en afgedragen voor die werkzaamheden, die niet langer kunnen worden verricht in verband met het door de benadeelde opgelopen letsel. Met andere woorden, dat de loodgieter vóór het hem overkomen bedrijfsongeval voor een deel zwart werd betaald en hij >

11 vervolg van pagina 10 die inkomsten zelf ook niet aangaf, brengt niet met zich dat de betreffende bedragen (verdiensten uit overwerk en nevenwerkzaamheden) zonder meer aan de schadebegroting ten grondslag gelegd kunnen worden. De Hoge Raad kiest anders dan A-G Spier, die een feitelijke beoordeling voorstaat een wijze van begroting, die het meest met de aard van de schade in overeenstemming is. Van belang is daarbij dat zowel degene die het zwarte inkomen uitkeert als degene die het ontvangt, gehouden zijn deze inkomsten tegenover de fiscus te verantwoorden. Dit betekent dat zij de in dit verband verschuldigde belasting en premies dienen in te houden c.q. af te dragen. Degene voor wie de benadeelde zwart werkte, zou zonder ongeval bereid moeten zijn geweest en gebleven (alsnog) de verschuldigde belasting en premie volledig voor zijn rekening te nemen. De benadeelde, die een stelling van deze strekking betrekt, zal daarvan het bewijs hebben te leveren. Wordt die stelling aangetoond c.q. dat bewijs geleverd, dan kunnen de voorheen zwart genoten inkomsten aan de (netto) schadebegroting ten grondslag worden gelegd. Vrijheid van de rechter Indien de schade niet nauwkeurig kan worden vastgesteld, mag deze worden geschat. De vrijheid, die de rechter dienaangaande heeft, brengt met zich mee dat hij naar redelijkheid en billijkheid een schatting mag maken van de hypothetische netto vergoeding. Daarbij wordt uitgegaan van de veronderstelling dat is overeengekomen dat belasting en premie zou worden ingehouden. Zoals in het arrest tot uiting komt, wordt hierbij waarschijnlijk impliciet geduid op de veronderstelling dat zwartwerkers vaak niet bereid zijn om voor pakweg de helft van hetgeen werd ontvangen zowel s avonds als in de weekends te werken. Aan de andere kant kan ook het volgende worden betoogd. Een werkgever die zijn werknemer zwart uitbetaalt, zal vermoedelijk niet bereid zijn om het zwart werken zodanig te belonen dat boven het netto contant dus zwart uitgekeerde bedrag ook nog eens de loonbelasting, volledige premieheffing en het werkgeversaandeel sociale voorzieningen moeten worden betaald. Dit betekent dat de rechter een zekere vrijheid heeft, niet alleen ten aanzien van de looptijd van de zwarte werkzaamheden, maar ook voor wat betreft de financiële waardering daarvan. Blijkens zijn uitspraak hanteert de Hoge Raad bij de bepaling of de zwart genoten inkomsten als bruto dan wel netto vergoeding moeten worden beschouwd een strenger criterium dan algemeen wordt aangenomen. Als de hoogte van de inkomsten eenmaal door de benadeelde is bewezen, werd wel aangenomen dat niet nodig is deze inkomsten netto te maken. Het wegvallen van zwart verdiend loon is de schade waarop de benadeelde aanspraak kan maken. Die schade komt voor vergoeding in aanmerking. De waarde van het verlies van arbeidsvermogen moet alsdan zo wordt stellig beweerd op dat bedrag gesteld. Uit het arrest blijkt nu dat die opvatting niet in alle gevallen juist is. Samenvatting Het lijkt erop dat de Hoge Raad de volgende benaderingswijze voorstaat. Voor de vaststelling van de hoogte van de aan de benadeelde te vergoeden schade is het niet steeds terstond duidelijk of de schade wegens gemiste inkomsten uit zwart werk beperkt moet blijven tot het nettobedrag dat de benadeelde bij correcte belastingaangifte zou hebben verkregen. Uitgangspunt is dat de schade waarop de benadeelde aanspraak kan maken, in beginsel gelijk is aan de zwarte inkomsten verminderd met de (fictieve) inhoudingen en heffingen, die normaliter ook verschuldigd zouden zijn. Dit bedrag kan zonodig door de rechter worden geschat. Niet uitgesloten is dat de bruto vergoeding dus zonder inhoudingen als maatstaf voor het hypothetische inkomen zonder ongeval heeft te gelden. In dat geval moet de benadeelde aannemelijk maken, dat degene voor wie het werk werd verricht, bereid is of zou zijn de verschuldigde inhoudingen en heffingen (alsnog) te voldoen. In dat geval is de schade gelijk aan de hoogte van het feitelijk ontvangen bedrag van de zwarte inkomsten. Door voor deze opvatting te kiezen, heeft de Hoge Raad mogelijk tot uitdrukking willen brengen zich niet op het terrein van de belastingrechter te willen begeven. Naar alle waarschijnlijkheid zullen vanuit deze optiek benadeelden in de meeste gevallen genoegen moeten nemen met een schadevergoeding die gelijk is aan het bedrag van de zwarte inkomsten, verminderd met een fictieve heffing voor belasting en premies. Het ligt immers niet voor de hand dat het beperkte voordeel dat een werkgever heeft bij de zwarte betalingen zal opwegen tegen het grote risico (naheffing en boete) dat hij loopt, indien hij verklaart bereid te zijn de verschuldigde heffingen en inhoudingen alsnog te voldoen. Ook ligt het niet direct voor de hand dat er een verschil in benadering bestaat in geval het gaat om iemand die in dienstbetrekking is, zoals in casu de loodgieter ten aanzien van het door hem bij zijn werkgever verrichte overwerk dan wel dat het gaat om werkzaamheden voor een opdrachtgever, waarbij geen sprake is van een direct dienstverband, zoals de ten behoeve van de bakkerij verrichte nevenactiviteiten. Indien deze lijn wordt doorgetrokken dan zou logischerwijs het gevolg moeten zijn dat het voorgaande ook geldt ten aanzien van de huishoudelijke hulp en de klusjesman. 11

12 Uitkomst voorlopig deskundigenbericht veel subjectieve klachten/geen beperkingen leidt tot afwijzing verlies arbeidsvermogen en kosten huishoudelijke hulp. Rb. Rotterdam 10 december 2003, zaak/rolnr /HA ZA Inleiding De weg naar een medische expertise bij niet of nauwelijks te objectiveren letsel is, zeker wanneer sprake is van een substantieel financieel belang, vaak lang en moeizaam. Als dan uiteindelijk op gezamenlijk verzoek een rapport door de medisch deskundige wordt uitgebracht, dient dat als basis voor een definitieve regeling te fungeren. Helaas leert de praktijk dat daarna de discussie over de (medische en juridische) causaliteit vaak nog niet geheel ten einde is. Wat nu als drie expertiserend neurologen gezamenlijk tot het oordeel komen dat er als gevolg van het ongeval weliswaar veel klachten zijn, maar dat die klachten niet zodanig zijn dat deze tot beperkingen in het functioneren leiden? Welke met name financiële waarde moet dan worden gehecht aan de mededeling van de betrokkene dat die klachten en beperkingen haar in haar dagelijks functioneren ernstig belemmeren? Dat was de vraag die de rechtbank in Rotterdam in de hieronder besproken zaak diende te beantwoorden. De feiten Op 1 april 1994 vond in de bebouwde kom van Alphen aan den Rijn een kop/staartbotsing plaats waarbij een destijds 44-jarige vrouw hierna te noemen mevrouw Y betrokken was. Zij stelde bij het ongeval, waarvoor de WA-verzekeraar aansprakelijkheid erkende, onder meer letsel aan nek en rug te hebben opgelopen. Voor het ongeval werkte Y als parttime verkoopster 16 uur per week in een kledingzaak. Hoewel zij aangaf diverse klachten aan het ongeval te hebben overgehouden, staakte zij haar werkzaamheden niet. Integendeel, vier maanden na het ongeval veranderde zij niet alleen van werkgever (zij ging werken bij een slijterij) maar breidde tevens haar werktijd uit tot 25 uur. Pas ruim twee jaar na het ongeval bracht zij haar werktijd terug naar 20 uur per week, naar haar zeggen omdat de ongevalsgerelateerde klachten haar in haar werkzaamheden belemmerden. Y vorderde naast huishoudelijke hulp ook verlies van arbeidsvermogen, aangezien zij zonder ongeval fulltime als bedrijfsleidster had willen gaan werken op het moment dat haar jongste kind naar de middelbare school zou gaan (in september 1995). Tevens zou zij na het ongeval voornemens zijn geweest een opleiding tot vinoloog te volgen, hetgeen een aanzienlijk betere inkomenspositie zou hebben betekend. Door Mevrouw mr. A. Ales Stad Rotterdam het ongeval zou zij deze voornemens niet meer hebben kunnen verwezenlijken. Voorlopig deskundigenbericht Partijen werden het er over eens dat om vast te stellen welke klachten en beperkingen nu uit het ongeval voortvloeiden een medische expertise door een neuroloog verricht diende te worden. Zoals zo vaak het geval is, kon geen overeenstemming worden bereikt over de persoon van de deskundige. De verzekeraar diende derhalve bij de Rechtbank Rotterdam een verzoekschrift in tot het houden van een voorlopig deskundigenbericht en verzocht daarbij Van Wijngaarden als deskundige aan te wijzen. De advocaat van Y voerde hiertegen verweer en stelde voor Stenvers of Scheltens te benoemen. De rechtbank benoemde bij beschikking van 13 januari 2000 drie deskundigen: Van Wijngaarden en Stenvers, die samen Wolters als derde aanwezen. Tijdens de mondelinge behandeling, die voorafging aan de beschikking, bereikten partijen overeenstemming over deze gang van zaken. Het medische expertiserapport De drie deskundigen rapporteerden afzonderlijk, maar kwamen in augustus 2000 gezamenlijk gebaseerd op uiteenlopende opvattingen tussen de deskundigen omtrent de interpretatie van de richtlijnen van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie bij wijze van compromis tot een percentage blijvende invaliditeit van 2. Op hun vakgebied konden zijn geen afwijkingen vaststellen. Naar het oordeel van de deskundigen ondervond Y ten gevolge van >

13 vervolg van pagina 12 de vastgestelde klachten waaronder nekpijn, krachtverlies arm, hoofdpijn, duizeligheid, vermoeidheid en concentratiestoornissen etc. geen beperkingen. Er konden door de expertiserend neurologen geen belemmeringen in het functioneren van enige betekenis worden aangenomen. Het traject na de medische expertise Op grond van de rapportages van de deskundigen was de verzekeraar niet bereid boven de betaalde voorschotten ad ƒ nog andere betalingen te verrichten. De advocaat van Y vorderde echter zo n , aangezien sprake zou zijn van reële klachten die blijkbaar niettegenstaande het andersluidend oordeel van de deskundigen een ernstige belemmering vormden voor haar functioneren. In oktober 2000 derhalve na de driekoppige medische expertise veranderde Y wederom van werkgever en ging zij voor 23 uur per week als verkoopster bij een juwelier werken, waarbij zij in de voor deze branche drukke maand december haar werkweek zelfs eenmalig uitbreidde tot 38 uur. Partijen konden niet tot overeenstemming komen over de definitieve afwikkeling zodat een procedure voor de Rechtbank Rotterdam werd gestart. Rechtbank Rotterdam In haar vonnis van 10 december 2003 oordeelt de rechter dat voor het aannemen van een vergoedingsplicht wegens verlies aan arbeidsvermogen en huishoudelijke hulp vereist is, dat er sprake is van beperkingen in het functioneren bij het verrichten van respectievelijk arbeid en huishoudelijke werkzaamheden. In het midden kan blijven of van de klachten van eiseres objectief kan worden vastgesteld dat zij aanwezig, reëel, niet ingebeeld, niet voorgewend en niet overdreven zijn, want ook als dat zo is, staat dat niet in de weg aan de mogelijkheid dat eiseres ondanks die klachten geacht moet worden geen beperkingen van betekenis te ondervinden bij haar functioneren op genoemde gebieden. De rechtbank gaat uit van de deskundigheid van de benoemde neurologen van wie de deskundigheid, onpartijdigheid en onafhankelijkheid immers niet zijn aangevochten. Die deskundigen hebben eenstemmig geconcludeerd dat eiseres ten gevolge van de vastgestelde klachten geen beperkingen ondervindt en de rechtbank neemt die conclusie over. Dat de deskundigen niet alledrie dezelfde gedachtegang aan de conclusie ten grondslag hebben gelegd, doet aan het uiteindelijke oordeel niet af. De rechtbank acht het aannemelijk dat eiseres haar klachten ervaart als een ernstige belemmering bij het functioneren in het werk en op andere gebieden. Dit kan echter niet afdoen aan de conclusies van de deskundigen. Het door eiseres gedane aanbod middels getuigen het bewijs te leveren van de ernstige belemmeringen in haar functioneren wordt door de rechter gepasseerd. De rechter wijst de vordering van schade wegens verlies van arbeidsvermogen en kosten voor huishoudelijke hulp dan ook af. Commentaar Zeker in whiplashzaken waar het om moeilijk te objectiveren letsel gaat vormt de vraag welke deskundige meestal een neuroloog de medische expertise moet verrichten een regelmatig terugkerend probleem. Niet iedere medisch deskundige is ook deskundig op het gebied van expertises en het uitbrengen van deugdelijke rapportages. Daarnaast is onder expertiserend neurologen inzake whiplashletsel veelal sprake van twee tegengestelde kampen. Dat wil zeggen, enerzijds zijn er deskundigen die overwegend de subjectieve klachtenbeleving maatgevend achten voor het vormen van hun conclusies en die de richtlijnen van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie veelal buiten hun beoordeling laten of daar een eigen interpretatie aangeven. Anderzijds zijn er deskundigen die onderzoeken of de anamnese dat wat de betrokkene zelf aan klachten weergeeft consistent is en eigen onderzoek doen naar de ongevalsrelatie van de klachten, waarbij zij de eerder genoemde richtlijnen voor neurologen toepassen. De betrokkene opteert voor een neuroloog van de eerstgenoemde categorie, de verzekeraar voor een neuroloog van de tweede categorie. In het geval partijen er samen niet uitkomen, kan middels een verzoekschrift bij de rechtbank een voorlopig deskundigenbericht worden aangevraagd waarbij de rechter de deskundige benoemt. In principe zal de voorkeur uitgaan naar een deskundige waar beide partijen zich in kunnen vinden. Dat is voor de betrokkene het minst belastend. De rechter heeft soms een lijstje met namen waar de betreffende rechtbank goede ervaringen mee heeft. In sommige gevallen wijst de rechter twee deskundigen aan, één op voordracht van de eisende en één op voordracht van de aansprakelijke partij. Die twee deskundigen kunnen dan separaat of gezamenlijk rapporteren, hetgeen uiteraard nog geen garantie vormt voor een gezamenlijk eenduidig oordeel. In de hierboven besproken zaak wees de rechter maar liefst drie deskundigen aan, die ondanks verschillende rapporten toch tot een gezamenlijk oordeel kwamen. Tegen dat oordeel viel dus weinig in te brengen. De advocaat van Y probeerde dat nog wel door te stellen dat zijn cliënte door het scala aan klachten en beperkingen toch ernstige belemmeringen in haar functioneren ondervond, daarmee klachten en beperkingen blijkbaar op één lijn stellend. Uit het vonnis van de rechtbank blijkt maar weer dat niet de subjectieve klachten uitgangspunt moeten zijn voor het vaststellen van een schadevergoeding, maar de vastgestelde beperkingen en die waren er volgens de deskundigen niet. Klachten leiden nu eenmaal niet automatisch tot beperkingen. Y kon ondanks haar klachten een niet geringe arbeidsparticipatie verwezenlijken. Aan de op zich interessante kwestie van het geschetste carrièrepatroon zonder ongeval kwam de rechter niet meer toe. Inmiddels is door Y hoger beroep ingesteld. 13

14 In een handgeschakelde auto rijden zonder je linkerbeen te gebruiken Wie zijn linkerbeen of -voet niet kan gebruiken, kan niet in een handgeschakelde auto rijden. De oplossing is dan een automaat aanschaffen of, als het een tijdelijk letsel betreft, een automaat huren. Dit loopt echter snel in de papieren. Er is nu nog een andere oplossing: Click n Go. Click n Go is een systeem waarmee een automobilist in een handgeschakelde auto kan rijden, zonder het koppelingspedaal in te hoeven drukken. Het systeem bestaat uit een motorunit die voor het intrekken van het koppelingspedaal zorgt, een elektronica-unit die dit proces bestuurt en een knop op de versnellingspook waarmee het systeem wordt bediend. Het indrukken van deze knop vervangt als het ware het intrappen van het koppelingspedaal. Het systeem kan worden uitgeschakeld wanneer de bestuurder het koppelingspedaal wel wil gebruiken. Click n Go kan in de meeste auto s worden ingebouwd en is volgens de geldende Europese normen getest en goedgekeurd. De Rijksdienst voor het Wegvervoer hoeft de auto niet opnieuw te keuren nadat het systeem er is ingebouwd. 14 Knie aan flarden Loes Aerts (53) in Nunspeet overkwam in april 2003 een ongeluk. Ze naderde op haar fiets een T-splitsing en stapte af om een auto die van rechts kwam en linksaf wilde slaan, voorrang te verlenen. De automobilist echter lette niet op, nam de bocht veel te nauw en zag haar pas toen zij met fiets en al op zijn motorkap lag. Het letsel als gevolg daarvan betrof vooral haar linkerbeen. De kruisband in haar knie en ook het kraakbeen eromheen waren als het ware volledig aan flarden gereden. De eerste twee maanden na het ongeluk bleef zij thuis, maar wilde daarna graag weer aan het werk. Zij werkt als inkoopster bij Akzo Nobel in Deventer. Een probleem was wel dat ze niet met haar eigen auto naar het werk kon, want het was voor haar onmogelijk om met haar linkerbeen het koppelingspedaal in te drukken. Besloten werd daarom een automaat te huren. Na vijf maanden echter begon dit natuurlijk een behoorlijke kostenpost te worden. Voor de verzekeraar was dit de aanleiding om haar voor te stellen het Click n Go -systeem in haar eigen auto in te laten bouwen. Enthousiast voor niks? Ik wist helemaal niet wat het was, vertelt Loes Aerts, maar als ik er eerder van had geweten, had ik het eerder gedaan. Ik had hier een prachtige nieuwe auto op de oprit staan, maar kon daar niet mee overweg en dat was natuurlijk zonde. Ik heb toen het adres van een servicepunt in Apeldoorn gekregen en daar met een aangepaste auto een proefrit gemaakt. Het leek mij perfect. Die jongens hebben toen eerst mijn auto helemaal nagekeken, een zware Nissan Primera Estate diesel, die voor hen eigenlijk nog onbekend was. Dat wordt weer enthousiast voor niks dacht ik, want het zou allemaal heel erg moeilijk worden. Maar ze hebben zich erover gebogen en zijn er ongeveer vier dagen mee bezig geweest om alles keurig netjes in te bouwen. Toen heb ik weer een proefrit gemaakt, ik heb zowat de hele woonwijk De Maten in Apeldoorn gezien, met stoplichten, remmen, optrekken, rotondes enzovoort. Want je moet wel leren ermee om te gaan. Het is niet één druk op de knop en weg ermee. Zonder pijn Toen ik de eerste keer van Apeldoorn naar Nunspeet reed, zat ik met het zweet in mijn handen, vervolgt Loes Aerts. Je bent toch geneigd om met je been naar de koppeling te gaan, maar die is er dan niet. In het begin is het allemaal wat schokkerig, het is een kwestie van een beetje met je rem spelen, gas geven en met de knop koppelen, maar als je het eenmaal doorhebt, is het ideaal. Het is een bijzonder goed hulpmiddel, waarmee ik in mijn eigen auto kan rijden zonder pijn in mijn been te hebben. Ik ben er echt enthousiast over. En als ik de auto hier op de oprit neerzet, schakel ik het systeem uit. Dan kan er niets gebeuren als iemand anders ermee gaat rijden. Zelf heb ik nog een beetje problemen met het achteruitrijden. Daar ben ik niet zo n held in en dan schakel ik het systeem dus ook uit. Ze voegt er nog aan toe >

15 vervolg van pagina 14 dat ze het systeem ook therapeutisch gebruikt. Dan schakelt ze als normaal, maar als ze pijn krijgt, zet ze het systeem weer aan. Zo kan ik dus in de auto met mijn knie trainen, zegt ze. Heel content De knie van Loes Aerts is nog lang niet genezen - mocht het daar al goed mee kúnnen komen. Haar kniebanden zijn immers voor altijd weg. Zij kan nu zonder krukken lopen, maar het buigen en strekken van de knie blijft pijnlijk. Wellicht volgt in april nog een kijkoperatie. Bovendien zit de schrik er bij haar goed in. Ze durft nog niet te fietsen en houdt ook steeds het beeld voor ogen van de automobilist die zonder haar op te merken, recht op haar af rijdt. Het was heel beangstigend, zegt ze. Ik dacht echt dat hij me zou doodrijden. Ook ben ik heel verdrietig geweest over wat mijn been is aangedaan. In het begin zag ik het helemaal niet meer zitten. Ik ben altijd heel actief geweest, maar kan nu niet meer sporten. Als dan iemand van de verzekering je met dit soort middelen te hulp komt, dan is dat perfect. Ik ben daar echt heel content mee! Meer informatie over Click n Go is op te vinden. Het systeem werd in de Nissan Primera Estate ingebouwd bij Automotive in Apeldoorn voor (PvS) Naschrift van de redactie Het initiatief voor dit interview werd genomen door een letselschaderegelaar bij Nationale-Nederlanden. Agenda Studiedag Collectieve afwikkeling van massaschade, Studiecentrum Kerckebosch, Hotel- Congrescentrum Oud London te Zeist Met het op 4 februari 2004 door de Minister van Justitie bij de Tweede Kamer ingediende wetsvoorstel lijkt het er eindelijk van te komen dat het de rechter mogelijk wordt gemaakt ingeval van massaschade schikkingen dwingend op te leggen aan alle gedupeerden. Aan deze studiedag wordt medewerking verleend door: Prof. mr. T. Hartlief, hoogleraar aansprakelijkheidsrecht, UvM; Mr. Th. R. Bremer, bestuurslid van de Stichting Beheer Deelnemersgelden in B/V-Fonds, advocaat, Amsterdam; Mr. R.G. de Haan, Beer Advocaten, Amsterdam; Mr. drs. D.F. Lunsingh Scheurleer, Nautha Dutilh Advocaten, Amsterdam; Mevr. mr. I.N. Tzankova, UvT; Mr. J.W. Westenberg, vice-president van de Rechtbank Den Haag; Mr. P.N. van Regteren Altena, advocaat bij Van Doorne, Amsterdam; en Mr. M.J. de Witte en mevr. mr. Y.R.K. Waterman, beiden Sap De Witte Rood Advocaten, Amersfoort. Informatie: , PEP-cursussen 2004/2005, steeds van 16:00 tot 20:45 uur halverwege pauze met eenvoudige maaltijd in Het Oude Tolhuys, Utrecht : Mr. F.T. Oldenhuis universitair hoofddocent vakgroep privaatrecht en notarieel recht RUG, raadsheerplaatsvervanger Gerechtshof Arnhem: Bespreking recente ontwikkeling in jurisprudentie en literatuur over (kwalitatieve) aansprakelijkheid, meer in het bijzonder met betrekking tot roerende gebrekkige zaken, opstallen, wegen, dieren. Ook wordt aandacht besteed aan exoneratieclausules en aansprakelijkheidsbeperkende opschriften, borden e.d. D.J.S. Hogenkamp, centraal stafarbeidsdeskundige KLIQ: Stand van zaken en ontwikkelingen op het terrein van de sociale verzekeringen. Besproken worden de voor de behandeling van personenschade relevante wetgeving, waaronder de Wet Verbeterde Poortwachter, Wet Verlenging Doorbetalingsverplichting bij Ziekte, de nieuwe WAO, de Extra Garantieregeling Beroepsrisico s (EGB) en enkele andere wetten. Aan de orde komen ook de nieuwe schattingscriteria in het kader van de WAO per 1 juli : Prof.mr. C.J.M. Klaassen hoogleraar burgerlijk recht en burgerlijk procesrecht, UvN: Jurisprudentie en literatuur op het gebied van werkgeversaansprakelijkheid en de daarmee samenhangende rechtspraak over stelplicht en bewijslast. Prof.mr. J.H. Wansink Verzekeringsinstituut, EUR: Actuele rechtspraak en literatuur op het terrein van het verzekeringsrecht, voor zover van belang voor de personenschadepraktijk. Uitspraken Raad van Toezicht en onderdelen van het komend nieuw verzekeringsrecht : Prof.mr. T. Hartlief hoogleraar privaatrecht, RvM: Bespreking rechtspraak en literatuur op het gebied van aansprakelijkheidsrecht voor zover van belang voor personenschade. Mr. R.Ph. Elzas, advocaat te Arnhem: Literatuur en rechtspraak op het gebied van de omvang en begroting van personenschade : Mr. N. Frenk wetgevingsjurist bij het MvJ: bespreking recent ingevoerde of aanhangige wetsontwerpen: affectieschade, massaschade, verjaring, onderdelen nieuw verzekeringsrecht. Prof.dr. A.C. Rijkers hoogleraar belastingrecht UvT: Enkele fiscale aspecten, relevant voor de behandeling van personenschade, waaronder tijdelijke en blijvende arbeidsongeschiktheid, belastbaarheid uitkering voor zelfstandigen, vermogensrendement heffing, overheveling vrijstellingsruimte, boekhoudkundige en fiscale behandeling van voorschotten e.d. Info: of PEP-talks, Postbus 3045, 6802 DA Arnhem. 15

16 Samenstelling PIV-organen per 1 maart 2004 Bestuur Th. J. H. Woudstra Achmea Personenschade, vice-voorzitter drs. H. H. Roozen RA Delta Lloyd mr. ing. R. van Gijzen Fortis ASR Schade F. Wansink Nationale-Nederlanden drs. A. J. A. Wiechmann Interpolis Schade, voorzitter mr. E. Schipaanboord Neerlandia van 1880 mr. A. M. C. A. Willemse Nieuwe Hollandse Lloyd mr. F. Th. Kremer Stichting PIV, secretaris Raad van Advies J. C. van der Harst Achmea Personenschade L. P. S. Hefting AEGON Schade J. J. Daniëls Allianz Nederland Schade, voorzitter B. J. de Leeuw Delta Lloyd J. J. van Leeuwen De Goudse mr. G. Wassink Interpolis Schade mr. P. A. den Ouden Nationale-Nederlanden M. Speelmans Nieuwe Hollandse Lloyd mr. H. J. den Hollander Stad Rotterdam (ASR) mr.f.th.kremer Stichting PIV mr. A. J. van Iwaarden Univé Schade mr.a.e.santen Winterthur Schade mr. P. Balkenende ZLM Redactieraad P. Bekker, Achmea Personenschade mr. A. F. J. Blondeel, AMEV Personenschade, voorzitter C. Visser, AXA Schade mr. G. Wassink, Interpolis Schade mr. E. Lantinga, Medirisk/VVAA mr. H. W. C. van Wees, Nationale-Nederlanden mr. S. W. Polak, SNS Reaal Groep mevr. mr. A. Ales, Stad Rotterdam (ASR) J. L. M. Misana, Stichting PIV mevr. J. M. Polman, Stichting PIV, secretaris mevr. mr. J. M. I. Winter, XL Insurance Mr. ing. R. van Gijzen Mr. E. Lantinga Drs. H.H. Roozen Mr. A.J. van Iwaarden Het PIV-Bulletin is een regelmatig verschijnende uitgave van de Stichting Personenschade Instituut van Verzekeraars. Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder uitdrukkelijke toestemming van de redactie. 16 Colofon Redactiesecretariaat Mevrouw J.M. Polman, Stichting PIV Postbus AL Den Haag Telefoon: Telefax: Website: M.m.v. drs. P.J.M. van Steen, journalist Creatie & realisatie: Artmark BNO, Rijswijk

PIV-OVEREENKOMST BUITENGERECHTELIJKE KOSTEN. De ondergetekenden:

PIV-OVEREENKOMST BUITENGERECHTELIJKE KOSTEN. De ondergetekenden: PIV-OVEREENKOMST BUITENGERECHTELIJKE KOSTEN De ondergetekenden: (Naam belangenbehartiger), gevestigd en kantoorhoudende te (plaats); hierna te noemen belangenbehartiger; en (Naam verzekeraar), gevestigd

Nadere informatie

3.8 RE-INTEGRATIEVERPLICHTINGEN VAN WERKGEVER EN WERKNEMER

3.8 RE-INTEGRATIEVERPLICHTINGEN VAN WERKGEVER EN WERKNEMER aanspraak op loon wanneer de werknemer erop heeft mogen vertrouwen dat de bedongen arbeid stilzwijgend is gewijzigd. Daarvoor is echter van belang dat is vastgesteld dat de werknemer blijvend ongeschikt

Nadere informatie

Convenant loonregres

Convenant loonregres Overwegingen: Aon pleegt voor werkgevers onder meer loonregres ex. artikel artikel 6:107a BW; Aon is van mening dat er op grond van artikel 6:96 lid 2 sub b en c BW voor de zogenaamde buitengerechtelijke

Nadere informatie

JJuridische aspecten arbeidsongeschiktheid / arbeidsconflict

JJuridische aspecten arbeidsongeschiktheid / arbeidsconflict JJuridische aspecten arbeidsongeschiktheid / arbeidsconflict. Ziekmelding na een arbeidsconflict En dan? ARBODIENST STECR WERKWIJZER ARBEIDSCONFLICTEN Deze werkwijzer wordt gebruikt voor de beoordeling

Nadere informatie

Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres

Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres Convenant tussen BSA en Verbond van Verzekeraars Overwegingen: BSA pleegt voor werkgevers (waaronder

Nadere informatie

Verzuim Totaal: Verzuimverzekering Conventioneel ZV-CV-2011-01

Verzuim Totaal: Verzuimverzekering Conventioneel ZV-CV-2011-01 Verzuim Totaal: Verzuimverzekering Conventioneel ZV-CV-2011-01 Deze voorwaarden vormen één geheel met de Algemene Voorwaarden Artikel 1 Begripsomschrijvingen 1.1 Loonsom Het loon, voor zover uitdrukkelijk

Nadere informatie

Dubbel U - Verzuimreglement

Dubbel U - Verzuimreglement Dubbel U - Verzuimreglement Inleiding In dit verzuimprotocol zijn de regels vastgelegd die gelden voor werknemers van Dubbel U die de werkzaamheden niet kunnen verrichten in verband met ziekte (hierna

Nadere informatie

Convenant. motorrijtuigenverzekering. 1 oktober 2013

Convenant. motorrijtuigenverzekering. 1 oktober 2013 Convenant schaderegeling schadeverzekering inzittenden en motorrijtuigenverzekering 1 oktober 2013 Convenant tussen aangesloten leden van de afdelingscommissie Motorrijtuigen van het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

Convenant (buitengerechtelijke) kosten Medische aansprakelijkheid

Convenant (buitengerechtelijke) kosten Medische aansprakelijkheid Convenant (buitengerechtelijke) kosten Medische aansprakelijkheid Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake CONVENANT

Nadere informatie

Ik ben ziek Wat nu? Informatiebrochure voor werknemers November 2007

Ik ben ziek Wat nu? Informatiebrochure voor werknemers November 2007 Ik ben ziek Wat nu? Informatiebrochure voor werknemers November 2007 Inhoudsopgave Inleiding... 3 De Wet Verbetering Poortwachter (WVP).. 4 Contact met de arbodienst 4 Opstellen Plan van Aanpak 5 Uitvoeren

Nadere informatie

Uitgangspunt: re-integratie is een zaak van werkgever en werknemer samen en dient in overleg plaats te vinden

Uitgangspunt: re-integratie is een zaak van werkgever en werknemer samen en dient in overleg plaats te vinden RE-INTEGRATIE 1 e : Verplichtingen werkgever 2 e : Verplichtingen werknemer Uitgangspunt: re-integratie is een zaak van werkgever en werknemer samen en dient in overleg plaats te vinden 1 e : - bij contract

Nadere informatie

Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond 2015 Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond

Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond 2015 Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond 2015 Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Overwegingen: BSA pleegt voor werkgevers (waaronder de overheid) onder meer loonregres ex. artikel 2 Verhaalswet ongevallen

Nadere informatie

Convenant. motorrijtuigenverzekering. 1 juni 2010

Convenant. motorrijtuigenverzekering. 1 juni 2010 Convenant schaderegeling schadeverzekering inzittenden en motorrijtuigenverzekering 1 juni 2010 Convenant tussen aangesloten leden van de afdelingscommissie Motorrijtuigen van het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

Rechten en plichten van cliënten bij het persoonsgebonden reïntegratiebudget

Rechten en plichten van cliënten bij het persoonsgebonden reïntegratiebudget Rechten en plichten van cliënten bij het persoonsgebonden reïntegratiebudget Aanleiding Met deze notitie wordt voldaan aan de motie van het lid Noorman - den Uyl (Kamerstukken II, vergaderjaar 2000-2001,

Nadere informatie

Het artikel dat hieronder is weergegeven bevat de tekst zoals die gold op 30 juni 2008.

Het artikel dat hieronder is weergegeven bevat de tekst zoals die gold op 30 juni 2008. Het artikel dat hieronder is weergegeven bevat de tekst zoals die gold op 30 juni 2008. Artikel 8:5 Ontslag wegens arbeidsongeschiktheid Lid 1 Ontslag kan aan de ambtenaar worden verleend op grond van

Nadere informatie

UW WERKNEMER IS ARBEIDSONGESCHIKT?

UW WERKNEMER IS ARBEIDSONGESCHIKT? UW WERKNEMER IS ARBEIDSONGESCHIKT? DAG 1 8 52 89 98 JAAR 3 JAAR 15 DAG 6 2 68 91 10 JAAR 13 1 2 3 5 6 7 DAG 1 1 Als uw werknemer arbeidsongeschikt is, gaat u dat als werkgever al snel veel geld kosten.

Nadere informatie

De artikelen die hieronder zijn weergegeven bevatten de tekst zoals die gold op 30 juni 2006.

De artikelen die hieronder zijn weergegeven bevatten de tekst zoals die gold op 30 juni 2006. De artikelen die hieronder zijn weergegeven bevatten de tekst zoals die gold op 30 juni 2006. Artikel 8:5 Ontslag wegens arbeidsongeschiktheid Lid 1 Ontslag kan aan de ambtenaar worden verleend op grond

Nadere informatie

De artikelen die hieronder zijn weergegeven bevatten de tekst zoals die gold op 30 juni 2006.

De artikelen die hieronder zijn weergegeven bevatten de tekst zoals die gold op 30 juni 2006. De artikelen die hieronder zijn weergegeven bevatten de tekst zoals die gold op 30 juni 2006. Artikel 8:5 Ontslag wegens arbeidsongeschiktheid Ontslag kan aan de ambtenaar worden verleend op grond van

Nadere informatie

De Loonsanctie. mr. Hayat Barrahmun. 27 maart 2014

De Loonsanctie. mr. Hayat Barrahmun. 27 maart 2014 De Loonsanctie mr. Hayat Barrahmun 27 maart 2014 1 Eerste en tweede ziektejaar Re-integratie; Bedongen arbeid; Passende arbeid. 2 Vangnet-regeling/no-risk polis (I) Tegemoetkoming loondoorbetalingsplicht

Nadere informatie

PIV-OVEREENKOMST BUITENGERECHTELIJKE KOSTEN TOELICHTING ALGEMENE TOELICHTING

PIV-OVEREENKOMST BUITENGERECHTELIJKE KOSTEN TOELICHTING ALGEMENE TOELICHTING PIV-OVEREENKOMST BUITENGERECHTELIJKE KOSTEN TOELICHTING ALGEMENE TOELICHTING Waar in de overeenkomst buitengerechtelijke kosten wordt gesproken over verzekeraar, wordt mede daaronder verstaan het letselschade

Nadere informatie

GEMEENTE HOOGEVEEN. Wijziging Collectieve Arbeidsvoorwaardenregeling (CAR) b e s l u i t :

GEMEENTE HOOGEVEEN. Wijziging Collectieve Arbeidsvoorwaardenregeling (CAR) b e s l u i t : GEMEENTE HOOGEVEEN Wijziging Collectieve Arbeidsvoorwaardenregeling (CAR) Het college van de gemeente Hoogeveen, gezien de circulaire van het Landelijk Overleg Gemeentelijke Arbeidsvoorwaarden d.d. 17

Nadere informatie

Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake

Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake REGELING BUITENGERECHTELIJKE KOSTEN MATERIEEL Overwegende dat:

Nadere informatie

Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake

Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake REGELING (BUITENGERECHTELIJKE) KOSTEN MATERIEEL - 2010-2011

Nadere informatie

Ziekteverzuimprotocol Pietje Puk BV

Ziekteverzuimprotocol Pietje Puk BV Ziekteverzuimprotocol Pietje Puk BV 1 Inleiding Voor de ziekteverzuimbegeleiding maken wij gebruik van een arboverpleegkundige. Per 16-12-2009 is onze arbeidsorganisatie contractueel verbonden aan een

Nadere informatie

Als werkgever en werknemer hulp nodig hebben bij de reïntegratie Een deskundigenoordeel van UWV

Als werkgever en werknemer hulp nodig hebben bij de reïntegratie Een deskundigenoordeel van UWV Als werkgever en werknemer hulp nodig hebben bij de reïntegratie Een deskundigenoordeel van UWV Werk boven uitkering UWV verstrekt tijdelijk inkomen in het kader van wettelijke regelingen als de WW en

Nadere informatie

Verzuimprotocol: ziekteverlof aanvragen

Verzuimprotocol: ziekteverlof aanvragen Bij verzuim ligt het accent op wat je nog wel kan. Ziek is ziek, maar betekent niet automatisch dat je niet kunt werken. Ziekteverzuim is minder vrijblijvend en vraagt van werkgever en medewerker meer

Nadere informatie

VeReFi model Verzuimprotocol

VeReFi model Verzuimprotocol VeReFi model Verzuimprotocol Als een werknemer zich ziek meldt, is het belangrijk om zo snel mogelijk vast te stellen hoe ernstig de situatie is. Gaat het om kortdurend of langer verzuim, zijn er aanpassingen

Nadere informatie

Verzuimverlof aanvragen

Verzuimverlof aanvragen In dit protocol staan de door [naam organisatie] verplicht gestelde voorschriften en procedures als je door ziekte arbeidsongeschikt bent en je eigen werk niet kunt doen. 1. Verzuimverlof aanvragen Verzuimverlof

Nadere informatie

ZIEKTEVERZUIMREGLEMENT

ZIEKTEVERZUIMREGLEMENT ZIEKTEVERZUIMREGLEMENT Arsenaal Personeelsdiensten B.V. is uw juridisch werkgever. Dat betekent, dat wij u ook begeleiden tijdens het ziekteverzuim, gedurende de looptijd van uw contract en waar nodig

Nadere informatie

Dit protocol geldt voor een periode tot en met 4 weken na afloop van de arbeidsovereenkomst.

Dit protocol geldt voor een periode tot en met 4 weken na afloop van de arbeidsovereenkomst. Verzuimprotocol Werkgever en werknemer zijn volgens de Wet Verbetering Poortwachter (WVP) samen verantwoordelijk voor een zo spoedig mogelijke werkhervatting in geval van arbeidsongeschiktheid door ziekte.

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 102 d.d. 2 november 2009 (mr. R.J. Verschoof, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en drs. A.I.M. Kool) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

ASR Schadeverzekering N.V, gevestigd te Utrecht, hierna te noemen: Aangeslotene.

ASR Schadeverzekering N.V, gevestigd te Utrecht, hierna te noemen: Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-80 d.d. 19 maart 2013 (mr. P.A. Offers, voorzitter, mr. J.S.W. Holtrop en mr. A.W.H. Vink, leden en mr. E.E. Ribbers, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

Voorbeeld-reïntegratieprotocol

Voorbeeld-reïntegratieprotocol Dit TNO rapport is gemaakt in opdracht van Sectorfondsen Zorg en Welzijn 1 Voorbeeld-reïntegratieprotocol Beknopte reïntegratieprotocol (m.n. voor kleinere instellingen) TNO rapport 17944/35419.bru/wyn

Nadere informatie

Modernisering Ziektewet

Modernisering Ziektewet Modernisering Ziektewet 1. Inleiding Per 1 januari 2013 is de Wet Beperking Ziekteverzuim en Arbeidsongeschiktheid Vangnetters (BeZaVa) in werking getreden. Deze wet heeft tot doel het aantal vangnetters

Nadere informatie

Als werkgever en werknemer hulp nodig hebben bij de re-integratie Een deskundigenoordeel van UWV

Als werkgever en werknemer hulp nodig hebben bij de re-integratie Een deskundigenoordeel van UWV Als werkgever en werknemer hulp nodig hebben bij de re-integratie Een deskundigenoordeel van UWV UWV Juni 2006 Aan deze uitgave kunnen geen rechten worden ontleend. VOOR RE-INTEGRATIE EN TIJDELIJK INKOMEN

Nadere informatie

Verzuim? Verzuim voorkomen, Verzuimbeleid en Verzuimprotocol

Verzuim? Verzuim voorkomen, Verzuimbeleid en Verzuimprotocol Goede arbeidsomstandigheden en duidelijke afspraken over het verzuimbeleid binnen uw onderneming kunnen u helpen verzuim te voorkomen. Zorg voor goede arbeidsomstandigheden U kunt de arbeidsomstandigheden

Nadere informatie

Bekijk hier de uitspraak van de Commissie van Beroep GCHB 2010-401

Bekijk hier de uitspraak van de Commissie van Beroep GCHB 2010-401 Bekijk hier de uitspraak van de Commissie van Beroep GCHB 2010-401 Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 89 d.d. 3 mei 2010 (mr. drs. M.L. Hendrikse, voorzitter, mr. B.F. Keulen

Nadere informatie

Convenant Regeling administratiekosten

Convenant Regeling administratiekosten Convenant Regeling administratiekosten Het convenant Regeling administratiekosten wordt per 1 april 2013 conform de bepaling in artikel 10 van het convenant verlengd. De lumpsumvergoeding (in 2012 74,71)

Nadere informatie

Eigenrisicodragers roepen WGA'ers op voor keuringen

Eigenrisicodragers roepen WGA'ers op voor keuringen Regelingen en voorzieningen CODE 1.3.4.93 Eigenrisicodragers roepen WGA'ers op voor keuringen bronnen Antwoord staatssecretaris SZW d.d. 27.4.2011 op Kamervragen, Vergaderjaar 2010-2011, 2354 Een aantal

Nadere informatie

Sancties bij tekortschietende re-integratieverplichtingen

Sancties bij tekortschietende re-integratieverplichtingen Sancties bij tekortschietende re-integratieverplichtingen van werkgever mr. J.M. (Annemarie) Lammers-Sigterman advocaat Kantoor Mr. van Zijl B.V. Korvelseweg 142, 5025 JL Tilburg Postbus 1095, 5004 BB

Nadere informatie

Dubbel U B.V. Verzuimprotocol. Ziek, wat nu?

Dubbel U B.V. Verzuimprotocol. Ziek, wat nu? Dubbel U B.V. Verzuimprotocol Ziek, wat nu? Januari 2010 1 Inhoudsopgave Inleiding 2 Ziekmelding 3 Ziekmelding vanuit het buitenland 3 Melding richting De Arbobutler 3 Eigen Verklaring 3 Wekelijks contact

Nadere informatie

Model verzuimprotocol

Model verzuimprotocol Model verzuimprotocol 1 Ziekmelding Bij ziekte moet de werknemer zich op de eerste ziektedag telefonisch ziekmelden bij zijn direct leidinggevende. Wordt een werknemer tijdens werktijd

Nadere informatie

Ziekte en verzuim in de praktijk. Het kader. Wet Verbetering Poortwachter 1. Breda, 24 maart 2009

Ziekte en verzuim in de praktijk. Het kader. Wet Verbetering Poortwachter 1. Breda, 24 maart 2009 Ziekte en verzuim in de praktijk Breda, 24 maart 2009 Het kader Wet Verbetering Poortwachter Beleidsregels beoordelingskader poortwachter (UWV) Burgerlijk wetboek Wet Verbetering Poortwachter 1 Ziekmelding

Nadere informatie

Loondoorbetaling bij ziekte. Informatie voor werknemers

Loondoorbetaling bij ziekte. Informatie voor werknemers Loondoorbetaling bij ziekte Informatie voor werknemers Betaalt uw werkgever uw loon door als u ziek bent? Uw werkgever betaalt maximaal twee jaar uw loon door als u ziek bent. U krijgt tijdens uw ziekte

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 191.99 ingediend door: wonende te hierna te noemen 'klaagster', vertegenwoordigd door te tegen: gevestigd te hierna te noemen

Nadere informatie

Ziekte en arbeidsconflict

Ziekte en arbeidsconflict mr. C.J.M. (Connie) de Wit advocaat en MfN mediator Kantoor Mr. van Zijl B.V. Korvelseweg 142, 5025 JL Tilburg Postbus 1095, 5004 BB Tilburg tel. (013) 463 55 99 fax (013) 463 22 66 E-mail: mail@kantoormrvanzijl.nl

Nadere informatie

Letselschade!... en nu?

Letselschade!... en nu? Letselschade!... en nu? Een praktische toelichting op het verloop van het schaderegelingstraject na een letselschade. Letselschade Service Letselschade!... en nu? 2 1 Inhoud: pagina Inleiding... 3 Aansprakelijkheid.....

Nadere informatie

De volgende partijen zijn betrokken bij de uitvoering van het ziekteverzuimbeleid.

De volgende partijen zijn betrokken bij de uitvoering van het ziekteverzuimbeleid. Verzuimprotocol Inleiding De Arbowet verplicht de werkgever tot het voeren van een ziekteverzuimbeleid. Dit protocol maakt deel uit van het verzuimbeleid. Het verzuimprotocol is bestemd voor alle werkgevers

Nadere informatie

Model verzuimprotocol

Model verzuimprotocol Model verzuimprotocol 1 Toelichting op Model verzuimprotocol In een verzuimprotocol leggen werkgever en werknemer de spelregels vast die gelden voor de interactie tussen de zieke werknemer en de werkgever.

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager',

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager', RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 019.00 ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Klaverblad Verzekeringen. Wat te doen bij letselschade?

Klaverblad Verzekeringen. Wat te doen bij letselschade? Klaverblad Verzekeringen Wat te doen bij letselschade? Klaverblad Verzekeringen Afrikaweg 2 2713 AW Zoetermeer Postbus 3012 2700 KV Zoetermeer sinds 1850 Telefoon 079-3 204 204 Fax 079-3 204 291 Internet

Nadere informatie

Model Overeenkomst Van Opdracht

Model Overeenkomst Van Opdracht De ondergetekenden: 1. De sportorganisatie... gevestigd te... en ten deze vertegenwoordigd door: Naam:... Naam:... Naam:... Model Overeenkomst Van Opdracht (FREELANCE OVEREENKOMST) hierna te noemen de

Nadere informatie

Postbus 13346 3507 LH Utrecht Tel.: 030-220 10 70 Fax: 030-220 53 27 info@avdr.nl. Mr. K. Deelen. advocaat Unger Hielkema Advocaten. Mr. A. B.

Postbus 13346 3507 LH Utrecht Tel.: 030-220 10 70 Fax: 030-220 53 27 info@avdr.nl. Mr. K. Deelen. advocaat Unger Hielkema Advocaten. Mr. A. B. Mr. K. Deelen advocaat Unger Hielkema Advocaten Mr. A. B. van Els advocaat Unger Hielkema Advocaten Magna Charta Digital Law Review Loonsanctie voor de werkgever na 104 weken arbeidsongeschiktheid, loonsancties

Nadere informatie

Verzuimprotocol Centrum Arbeid en Mobiliteit B.V.

Verzuimprotocol Centrum Arbeid en Mobiliteit B.V. Verzuimprotocol Centrum Arbeid en Mobiliteit B.V. 1. Ziekmelding De medewerker meldt zich op de eerste dag van ziekte telefonisch vóór 10.00 uur ziek bij zowel Centrum Arbeid en Mobiliteit B.V. (CAM) als

Nadere informatie

Ik word ziek, en dan..

Ik word ziek, en dan.. Ik word ziek, en dan.. Verzuimregels in vogelvlucht Geestelijk gezond in Zeeland Wat zijn je rechten en plichten bij ziekte? Burgerlijk Wetboek & Wet Verbetering Poortwachter (WVP) Uitgangspunt is: loon

Nadere informatie

De langdurig zieke werknemer: rechten, plichten, tips en de rol van de bedrijfsarts

De langdurig zieke werknemer: rechten, plichten, tips en de rol van de bedrijfsarts De langdurig zieke werknemer: rechten, plichten, tips en de rol van de bedrijfsarts Informatiebijeenkomst 5 juni 2012, georganiseerd door Steungroep ME en Arbeidsongeschiktheid en Whiplash Stichting Nederland

Nadere informatie

versie 7 juni 2012 Nota van Toelichting Algemeen

versie 7 juni 2012 Nota van Toelichting Algemeen Nota van Toelichting Algemeen Met de afkondiging van de Veteranenwet in het Staatsblad (2012, 133) is de grondslag voor de erkenning en waardering en de zorg aan veteranen door het parlement, en daarmee

Nadere informatie

Wijzigingen tov de vorige versie: 1. Het adres van de arbodienst is verplaatst naar Protocol arbodeskundigen (PT Ac01)

Wijzigingen tov de vorige versie: 1. Het adres van de arbodienst is verplaatst naar Protocol arbodeskundigen (PT Ac01) 01-02-12 Verzuimvoorschrift blz. 1 van 7 Opgesteld: Goedgekeurd: Geautoriseerd: FUNCTIE Senior HR Advisor Operationeel Directeur QESH manager DATUM Wijzigingen tov de vorige versie: 1. Het adres van de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 26 448 Toekomstige structuur van de uitvoering werk en inkomen (SUWI) Nr. 39 BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN

Nadere informatie

VERZUIMPROTOCOL STICHTING SPORTSERVICE NOORD-BRABANT. (versie 1.3 d.d. 01-01-2009)

VERZUIMPROTOCOL STICHTING SPORTSERVICE NOORD-BRABANT. (versie 1.3 d.d. 01-01-2009) VERZUIMPROTOCOL STICHTING SPORTSERVICE NOORD-BRABANT (versie 1.3 d.d. 01-01-2009) VERZUIMPROTOCOL STICHTING SPORTSERVICE NOORD-BRABANT Inleiding Stichting Sportservice Noord-Brabant heeft als formeel werkgever

Nadere informatie

Deskundigenoordeel van UWV

Deskundigenoordeel van UWV uwv.nl werk.nl Deskundigenoordeel van UWV Informatie voor werkgever en werknemer Wilt u meer weten? Kijk voor meer informatie op uwv.nl. Als u daarna nog vragen heeft, bel dan met: UWV Telefoon Werknemers

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Van Ekelen & Poort advocaten & mediators

Algemene Voorwaarden Van Ekelen & Poort advocaten & mediators Algemene Voorwaarden Van Ekelen & Poort advocaten & mediators Algemeen 1. Van Ekelen & Poort advocaten & mediators is een kostenmaatschap, ingeschreven bij de KvK onder nummer 56945744, van twee zelfstandig

Nadere informatie

Week 1 t/m 26 100% Week 27 t/m 52 90% Week 53 t/m 78 80% Week 79 t/m 104 70%

Week 1 t/m 26 100% Week 27 t/m 52 90% Week 53 t/m 78 80% Week 79 t/m 104 70% 1. Ziekmelding De eerste dag dat u ziek bent, moet u zich telefonisch ziekmelden bij uw direct leidinggevende op uw feitelijke werkplek én bij Payned payrolling. Op werkdagen zijn wij bereikbaar van 08.30

Nadere informatie

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen.

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen. Reactie op de brief van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) inzake het wetsvoorstel tot wijziging van Boek 7, titel 10, van het Burgerlijk Wetboek in verband met het limiteren van de hoogte van de

Nadere informatie

Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183. Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld

Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183. Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183 Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld Auteurs: mr. M. Verheijden en mr. L. Stevens Samenvatting In maart 2009 vindt een

Nadere informatie

Verzuimprotocol Adopsa Payroll

Verzuimprotocol Adopsa Payroll Verzuimprotocol Adopsa Payroll 1. Ziekmelding De medewerker meldt zich op de eerste dag van ziekte telefonisch vóór 10.00 uur ziek bij zowel Adopsa Payroll als bij zijn opdrachtgever. Wanneer een medewerker

Nadere informatie

verzuimbrochure Ziek melden voor 10.00 uur bij de administratie Tel: 023-5319348

verzuimbrochure Ziek melden voor 10.00 uur bij de administratie Tel: 023-5319348 verzuimbrochure Ziek melden voor 10.00 uur bij de administratie Tel: 023-5319348 Hersteld melden zo spoedig mogelijk, ook op roostervrije dagen, bij de administratie 21 februari 2012 1 Verzuimbeleid Hart

Nadere informatie

Claimsafhandeling in polisclausules. Pieter Leerink ACIS-symposium 29 november 2013

Claimsafhandeling in polisclausules. Pieter Leerink ACIS-symposium 29 november 2013 Claimsafhandeling in polisclausules Pieter Leerink ACIS-symposium 29 november 2013 Agenda Schaderegelingsclausule Algemene opmerkingen Brandverzekering Arbeidsongeschiktheidsverzekering Aansprakelijkheidsverzekering

Nadere informatie

Model ziekteverzuimreglement Als je wegens ziekte niet kunt werken, houd je dan aan de volgende regels:

Model ziekteverzuimreglement Als je wegens ziekte niet kunt werken, houd je dan aan de volgende regels: Model ziekteverzuimreglement Als je wegens ziekte niet kunt werken, houd je dan aan de volgende regels: 1. Op tijd ziekmelden Meld je voor aanvang van de werktijd, echter uiterlijk om uur s ochtends telefonisch

Nadere informatie

Wet Werk en Zekerheid & De bedrijfsarts

Wet Werk en Zekerheid & De bedrijfsarts UW ZAAK ONZE FOCUS Wet Werk en Zekerheid & De bedrijfsarts PAO Heyendaal 9 oktober 2015 Onderwerpen 1. Het nieuwe ontslagrecht (WWZ) op hoofdlijnen 2. Opzegverbod bij ziekte 3. STECR Werkwijzer 4. Deskundigenoordeel

Nadere informatie

Kan ik een loonsanctie voorkomen?

Kan ik een loonsanctie voorkomen? Kan ik een loonsanctie voorkomen? UWV wil met een loonsanctie de werknemer van werk naar werk helpen. Maar ondanks die goede intentie, beweegt UWV in crisistijd soms nog te weinig mee met werkgevers. Juist

Nadere informatie

Partijen worden hierna [VERZOEKER] en [VERZEKERAAR] genoemd.

Partijen worden hierna [VERZOEKER] en [VERZEKERAAR] genoemd. beschikking RECHTBANK MIDDEN-NEDERLAND Afdeling Civiel recht handelskamer locatie Utrecht zaaknummer / rekestnummer: C1161368625 / HA RK 14-103 Beschikking van in de zaak van [VERZOEKER], wonende te [WOONPLAATS],

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden van De Jong Assurantiën cv en/of De Jong & Bouterse bv, behorend bij de Overeenkomst tot het verrichten van diensten

Algemene Voorwaarden van De Jong Assurantiën cv en/of De Jong & Bouterse bv, behorend bij de Overeenkomst tot het verrichten van diensten Algemene Voorwaarden van De Jong Assurantiën cv en/of De Jong & Bouterse bv, behorend bij de Overeenkomst tot het verrichten van diensten Artikel 1 Algemeen 1.1 In de Algemene Voorwaarden wordt verstaan

Nadere informatie

1. Ziekmelding. 2. Bereikbaarheid

1. Ziekmelding. 2. Bereikbaarheid 1. Ziekmelding De eerste dag dat u ziek bent, moet u zich telefonisch ziekmelden bij uw direct leidinggevende op uw feitelijke werkplek én bij Stiptwerk. Op werkdagen zijn wij bereikbaar van 08.30 uur

Nadere informatie

ARBEIDSOVEREENKOMST. 2. [naam DGA], geboren op [datum], wonende aan de [adres] te ([postcode]) [plaats], hierna te noemen: "werknemer";

ARBEIDSOVEREENKOMST. 2. [naam DGA], geboren op [datum], wonende aan de [adres] te ([postcode]) [plaats], hierna te noemen: werknemer; ARBEIDSOVEREENKOMST Ondergetekenden: 1. De besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid [naam] Holding BV, statutair gevestigd te [plaats] en kantoorhoudende aan de [adres] te ([postcode]) [plaats],

Nadere informatie

Verzuim- en re-integratieprotocol AURO

Verzuim- en re-integratieprotocol AURO Verzuim- en re-integratieprotocol AURO vastgesteld 15 september 2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Begrippenlijst 3. Rechten en plichten 4. Ik ben ziek en nu? 5. Rolverdeling 6. Procesverloop 7. Ziek

Nadere informatie

Samenvatting. Consument, tegen. ARAG SE, gevestigd te Leusden, hierna te noemen Aangeslotene. 1. Procesverloop

Samenvatting. Consument, tegen. ARAG SE, gevestigd te Leusden, hierna te noemen Aangeslotene. 1. Procesverloop Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-295 d.d. 1 augustus 2014 (prof. mr. M.L. Hendrikse, voorzitter, mr. B.F. Keulen en mr. P.A. Offers, leden en mr. F.E. Uijleman, secretaris)

Nadere informatie

Loondoorbetaling na 104 weken ziekte

Loondoorbetaling na 104 weken ziekte Loondoorbetaling na 104 weken ziekte Brief minister Donner Datum 2 februari 2010 Bij brief van 2 juli jl. heeft u gereageerd op mijn brief van 19 december 2008. Uw reactie heeft u inmiddels ook bij brief

Nadere informatie

Wet Verbetering poortwachter (WvP) uitgewerkt

Wet Verbetering poortwachter (WvP) uitgewerkt - ALGEMENE INFORMATIE- Wet Verbetering poortwachter (WvP) in het kort Dag 1 - verzuimmelding bij uw arbodienst» U meldt het verzuim bij uw arbodienst» Het verzuimbegeleidingsproces start Week 6 - probleemanalyse»

Nadere informatie

Model voor verzuimprotocol

Model voor verzuimprotocol Model voor verzuimprotocol Toelichting In een verzuimprotocol leggen werkgever en werknemer de spelregels vast die gelden voor de interactie tussen de zieke werknemer en de werkgever. Deze spelregels zijn

Nadere informatie

Hoe voorkom ik een loonsanctie WELKOM. Henriëtte Sterken Werkgeversrelaties UWV

Hoe voorkom ik een loonsanctie WELKOM. Henriëtte Sterken Werkgeversrelaties UWV Hoe voorkom ik een loonsanctie WELKOM Henriëtte Sterken Werkgeversrelaties UWV 1 Re-integratieverslag Het eerste spoor Deskundigenoordelen Het tweede spoor Loonsanctie WIA beoordeling Het re-integratieverslag

Nadere informatie

De Loonsanctie. Hayat Barrahmun Anouk Cordang. Roermond, 19 juni 2013

De Loonsanctie. Hayat Barrahmun Anouk Cordang. Roermond, 19 juni 2013 De Loonsanctie Hayat Barrahmun Anouk Cordang Roermond, 19 juni 2013 1 Eerste en tweede ziektejaar Re-integratie Bedongen arbeid; Passende arbeid; 2 Re-integratiedossier Probleemanalyse, in de 6 de ziekteweek;

Nadere informatie

Beleid methodiek (forfaitaire) schadevergoeding SNCU

Beleid methodiek (forfaitaire) schadevergoeding SNCU Beleid methodiek (forfaitaire) schadevergoeding SNCU Achtergrond Vanaf het najaar 2005 vindt door de SNCU in de uitzendbranche controle plaats op de naleving van de CAO voor Uitzendkrachten en sinds 2009

Nadere informatie

Bijzondere voorwaarden WIA-excedentverzekering Top Metaal en Techniek N.V. Schadeverzekering Metaal en Technische Bedrijfstakken

Bijzondere voorwaarden WIA-excedentverzekering Top Metaal en Techniek N.V. Schadeverzekering Metaal en Technische Bedrijfstakken Polisvoorwaarden Metaal en Techniek N.V. Schadeverzekering Metaal en Technische Bedrijfstakken Den Haag, december 2014 Deze polisvoorwaarden gelden vanaf 1 januari 2015 2 Inhoud Artikel 1. Aanvullende

Nadere informatie

Conflictverlof bij situatieve arbeidsongeschiktheid lost niets op.

Conflictverlof bij situatieve arbeidsongeschiktheid lost niets op. Conflictverlof bij situatieve arbeidsongeschiktheid lost niets op. oktober 2008 De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel noch de auteur noch

Nadere informatie

Ziek zijn en werken in de taxisector. 2 jaar doorbetaald Werken als het kan. En verder?

Ziek zijn en werken in de taxisector. 2 jaar doorbetaald Werken als het kan. En verder? Ziek zijn en werken in de taxisector 2 jaar doorbetaald Werken als het kan En verder? Ziek zijn en werken in de taxisector Arbeidsongeschiktheid betekent dat je niet of maar deels je normale functie uit

Nadere informatie

REGLEMENT WGA-HIAATREGELING

REGLEMENT WGA-HIAATREGELING REGLEMENT WGA-HIAATREGELING STICHTING BEDRIJFSPENSIOENFONDS VOOR DE KOOPVAARDIJ GELDEND OP 1 JANUARI 2012 januari 2012 REGLEMENT WGA-HIAATREGELING ARTIKEL 1 Begripsbepalingen In dit reglement wordt verstaan

Nadere informatie

Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen

Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen HR&O november 2014 Opgesteld door: Asja Gruijters, adviseur HR&O 1 1. Inleiding Om te komen tot een integraal PSA-beleid is het belangrijk richtlijnen op

Nadere informatie

Over ontslagvergoeding: ontbinding of opzegging?

Over ontslagvergoeding: ontbinding of opzegging? Over ontslagvergoeding: ontbinding of opzegging? september 2009 mr J. Brouwer De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel noch de auteur noch

Nadere informatie

Nierpatiënten Vereniging Nederland. Biedt perspectief!

Nierpatiënten Vereniging Nederland. Biedt perspectief! Nierpatiënten Vereniging Nederland Biedt perspectief! PROCEDURE Wet verbetering poortwachter Week 1: ziekmelding bij werkgever en arbodienstverlening. Week 6: probleemanalyse bedrijfsarts (evaluatie/bijstelling

Nadere informatie

Loyalis Schade N.V., gevestigd te Heerlen, hierna te noemen Aangeslotene.

Loyalis Schade N.V., gevestigd te Heerlen, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-445 d.d. 18 december 2014 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter en mr. F.E. Uijleman, secretaris) Samenvatting Consument ontvangt een arbeidsongeschiktheidsuitkering

Nadere informatie

Wet Verbetering Poortwachter

Wet Verbetering Poortwachter Wet Verbetering Poortwachter Snel en effectief ingrijpen bij verzuim Om het aantal werknemers dat langdurig ziek is terug te dringen, is de Wet Verbetering Poortwachter ingesteld. Het uitgangspunt hierbij

Nadere informatie

Van Lanschot Chabot Verzuimaanpak

Van Lanschot Chabot Verzuimaanpak Deze voorwaarden vormen één geheel met de Algemene Voorwaarden Artikel 1 Begripsomschrijvingen 1.1 Loonsom Het door verzekeringnemer aan de Belastingdienst op te geven uniform loon van alle werknemers.

Nadere informatie

mr. Beutener en mr. Staal hebben ieder hun eigen algemene voorwaarden die zijn te raadplegen op de website www.beutenerstaal.nl.

mr. Beutener en mr. Staal hebben ieder hun eigen algemene voorwaarden die zijn te raadplegen op de website www.beutenerstaal.nl. Algemene voorwaarden van mr. M.B.W.G. Beutener, advocaat Artikel 1 Algemeen Beutener Staal advocaten is een kantoorcombinatie, geen maatschap, tussen mr. M.B.W.G. Beutener, gevestigd in Deventer, en mr.

Nadere informatie

De belangrijkste valkuilen bij de re-integratie

De belangrijkste valkuilen bij de re-integratie C.A. (Cynthia) Chudaska Rccm register casemanager Kantoor Mr. van Zijl B.V. Korvelseweg 142, 5025 JL Tilburg Postbus 1095, 5004 BB Tilburg tel. (013) 463 55 99 fax (013) 463 22 66 E-mail: mail@kantoormrvanzijl.nl

Nadere informatie

Dienstverlening aan huis (bron www.rijksoverheid.nl)

Dienstverlening aan huis (bron www.rijksoverheid.nl) Dienstverlening aan huis (bron www.rijksoverheid.nl) Particulieren kunnen door de Regeling dienstverlening aan huis gemakkelijk iemand inhuren voor klussen in en om het huis. Zij hoeven voor deze huishoudelijke

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 034.99 ingediend door: wonende te vertegenwoordigd door te hierna te noemen klager, tegen: gevestigd hierna te noemen verzekeraar.

Nadere informatie

N.V. Univé Schade, gevestigd te Assen, hierna te noemen Aangeslotene.

N.V. Univé Schade, gevestigd te Assen, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-233 d.d. 6 juni 2014 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter en mevrouw mr. I.M.L. Venker, secretaris) Samenvatting Consument en Aangeslotene hebben

Nadere informatie