RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES"

Transcriptie

1 INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 3 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatie sector Auteur Drs. Frank van Egeraat RC. Frank is Senior Adviseur bij Accent Organisatie Advies.

2 Sturen op risico s kan niet zonder zicht op risico s Eind oktober publiceerde de parlementaire enquêtecommissie woningcorporaties haar eindrapportage. Onder de titel Ver van Huis velde de commissie een stevig oordeel over wat er mis ging in de sector, hoe dat kon gebeuren, wie daar verantwoordelijk voor zijn en hoe het beter kan. De commissie benoemde een viertal hoofdoorzaken, samengevat in vier G s: Gedrag, Grenzen, Governance en Geld. Een terugkerend thema in deze vier hoofdoorzaken is het (onvoldoende) onderkennen van de risico s die corporaties lopen en de beheersing daarvan, zowel door het bestuur, de raad van commissarissen als de toezichthouders op de sector. Dat er werk aan de winkel is voor corporaties bleek ook uit de resultaten van een onlangs verschenen onderzoek door BDO 1. Daarin geeft één op de vijf corporaties aan onvoldoende inzicht te hebben in operationele risico s. Te vaak wordt reactief omgegaan met deze risico s. Een pro- actievere houding is gewenst om de kwaliteit van de interne beheersing te waarborgen. In dit drieluik over integraal risicomanagement bij woningcorporaties geven wij concrete handvatten voor corporaties om risicomanagement pro- actief in te vullen. In het eerste artikel van het drieluik zijn wij ingegaan op de begrippen risico en risicomanagement en presenteerden wij een raamwerk voor risicomanagement. Ook zijn wij ingegaan op de cultuur van de organisatie en het belang daarvan als fundament waarop adequaat risicomanagement rust. In het tweede deel hebben we stilgestaan bij de onderwerpen risicostrategie, risicobereidheid en de organisatie van het risicomanagement. In dit laatste deel komen het risicomanagement proces en daarin veel gehanteerde methoden en technieken aan bod. Het gaat dan om de grijs gekleurde pijlers in het door ons gehanteerde model voor integraal risicomanagement. Prestaties en risico s in samenhang beheersen Iedere organisatie, of het nu gaat om een commerciële onderneming, een zorginstelling, een woningcorporatie of gemeente, ontleent zijn bestaansrecht aan het realiseren van bepaalde prestaties. Voor een woningcorporatie liggen die prestaties op het vlak van de volkshuisvesting: het verzorgen van huisvesting voor mensen die daar zelfstandig niet toe in staat zijn. 1 Corporaties onvoldoende in control, BDO, september

3 ZONDER RISICO, GEEN PRESTATIES Het realiseren van prestaties gaat onherroepelijk gepaard met bepaalde risico s. Het is niet mogelijk om geen enkel risico te lopen, tenzij de corporatie besluit activiteiten in het geheel te staken, maar dan zullen ook de bijbehorende prestaties niet meer gerealiseerd kunnen worden. Risicomanagement gaat niet om het tot nul reduceren van risico s. De kern van risicomanagement is de organisatie in staat stellen de beoogde prestaties te realiseren en de risico s die daarmee gepaard gaan op een zo efficiënt en effectief mogelijke wijze te beheersen. Het gaat om het in samenhang realiseren van prestaties en beheersen van risico s. in de figuur hieronder in enige vorm voor. Dit generieke procesmodel kan een corporatie in beginsel toepassen op zowel het strategisch, het tactisch als het operationeel niveau. De invulling van de verschillende stappen en de daarbij gehanteerde methoden en technieken zullen per niveau wel verschillen. Het is van belang risicomanagement op drie niveaus in de organisatie te borgen 2 : Op strategisch niveau Op tactisch niveau Op operationeel niveau Vaak zien wij dat organisaties veel oog hebben voor het beheersen van risico s op operationeel niveau. Men richt allerlei procedures en controles in om operationele risico s zoals fouten in de verwerking van transacties of fraude te voorkomen. Tegelijkertijd heeft men onvoldoende oog voor de strategische en tactische risico s die de corporatie loopt. En dat terwijl dat vaak de risico s zijn die het lange termijn succes van de organisatie bepalen. Risicomanagement proces De verbinding tussen het realiseren van prestaties en het beheersen van risico s kan gelegd worden door het inrichten en toepassen van een gestructureerd risicomanagement proces. Het woord proces geeft al aan dat risicomanagement niet iets eenmaligs is. Risicomanagement vergt net als ieder ander proces continue aandacht en moet geborgd zijn in de organisatie. In de risicomanagement literatuur worden verschillende procesmodellen voor risicomanagement gepropageerd. Hoewel ieder procesmodel eigen nuanceringen kent, komen in de meeste modellen de stappen zoals afgebeeld 2 Zie ook de publicatie Strategisch Risicomanagement, Accent Organisatie Advies, juni 2014, te vinden op onze website Hieronder zullen wij ieder van de stappen kort toelichten en een aantal gehanteerde methoden en technieken beschrijven. Risico s identificeren Corporaties staan bloot aan verschillende risico s. Het risicomanagement proces start met het identificeren van de risico s die mogelijk relevant zijn voor de corporatie. Daarvoor kan een corporatie gebruik maken van verschillende methoden en technieken, zoals brainstormsessies, raadplegen van externe bronnen en overzichten ), inzetten van kennis van externe experts, etc. Wij hanteren veelal een geüniformeerd raamwerk van de belangrijkste risicocategorieën waar corporaties mee te maken hebben. Op het strategische niveau worden vaak scenario analyse workshops ingezet om de strategische risico s te identificeren. Kenmerk van dergelijke analyses is een sterke oriëntatie op de ontwikkelingen in de omgeving die van invloed zijn op de strategische richting van de organisatie. Vaak wordt in scenario analyses gewerkt met wereldbeelden waarin langs verschillende dimensies (bijvoorbeeld politiek, economie, demografie) de omgeving over vijf tot tien jaar geschetst wordt. 3

4 Om deze analyse concreet te maken kunnen de risico s gekwantificeerd worden aan de hand van gegevens over relevante kasstromen, balans-, en winst- en verliesposten die door een risico geraakt worden. de gegevens in de balans en resultatenrekening en een, worden gebruikt. Op het operationele niveau kunnen Risk & Control Self Assessment workshops een effectief middel zijn om risico s te identificeren. Dergelijke sessies zijn veelal gericht op een operationeel proces. Samen met medewerkers die betrokken zijn bij het proces worden de risico s geïnventariseerd. Een bijkomend voordeel van deze aanpak is dat het risicobewustzijn van medewerkers verhoogd wordt. In Risk & Control Self Assessment workshops hanteren wij vaak een methode om het operationele proces van begin tot einde in kaart te brengen, de zogenaamde waardestroomanalyse of Makigami methode. Daarbij worden de functies (rollen), activiteiten, informatiedragers, risico s, verspillingen, en mogelijke beheersmaatregelen in één overzicht in kaart gebracht. werkdag Activiteit nr / Functie huurder verhuur mederwerker planning medewerker Risico s analyseren Huurder zegt huur op Ontvangst huuropzegging Afhankelijkvan de medewerking van de oud- huurder voor veel processen! Plannen voor & eindinspectie Bevestigings-brief naar huurder plannen voor & eindinspectie uitvoerder (9:30 of 13:00) Start verhuurplanning Risico analyse is een beoordeling van de oorzaken en bronnen van het risico, de impact van de positieve en negatieve effecten van het risico en de kans dat die effecten optreden. Veelal leidt de risico analyse tot een score van de risico s in termen van kans en impact. Hiervoor kan een figuur als onderstaande als hulpmiddel dienen. Er zijn verschillende methoden en technieken die een corporatie kan hanteren om een risico score te bepalen. Deze zijn grofweg in te delen in kwalitatieve en kwantitatieve methoden. Bij een kwalitatieve beoordeling kan de deelnemers aan een workshop of brainstormsessie bijvoorbeeld gevraagd worden een inschatting te geven van de kans van optreden en de schade bij optreden op een woning schaal van 1 (lage kans, geringe schade) tot 10 (hoge kans, veel schade). Dit kan eventueel ondersteund worden met hulpmiddelen zoals elektronische stemkastjes. Ondanks dat de beoordeling kwalitatief van aard is, geeft dit een goed inzicht in de verschillende percepties van mensen bij een bepaald risico. Een gesprek over die verschillende inzichten is vaak zeer waardevol. Kans Een meer kwantitatieve beoordeling kan gebaseerd worden op een scorecard waarbij diverse kwantitatieve indicatoren (bijvoorbeeld gegevens over de omvang van transacties, de frequentie van fouten in het verleden, etc) leiden tot een risicoscore. Hoewel dergelijke objectieve maatstaven aantrekkelijk zijn, bestaat het gevaar van schijnnauwkeurigheid en daarmee schijnveiligheid omdat sommige risico aspecten niet eenvoudig in kwantitatieve indicatoren te vatten zijn. Risico s evalueren Weinig schade, Hoge kans Weinig schade, Lage kans Veel schade, Hoge kans Veel schade, Lage kans Schade De risico evaluatie betreft het beoordelen van de geanalyseerde risico s ten opzichte van vooraf gedefinieerde criteria om te bepalen of het treffen van maatregelen noodzakelijk is. Een corporatie kan bijvoorbeeld kiezen om risico s in het kwadrant Weinig schade, Lage kans (voor nu) te laten en zich te focussen op risico s in het kwadrant Veel schade, Hoge kans. Het hebben van een vooraf gedefinieerde en helder uitgewerkte risicobereidheid is van groot belang voor het maken van goede keuzes hierin. In deel twee van dit drieluik hebben wij een aanpak voor het definiëren van een risicobereidheid geschetst. 4

5 COMMUNICATIE EN RAPPORTAGE = KEY Risico s behandelen Bij de stap risicobehandeling bepaalt de corporatie welke acties ze gaat nemen ten aanzien van de gesignaleerde en geselecteerde risico s. De acties die een corporatie kan nemen, vallen in één van de vier generieke categorieën: Vermijden: het volledig vermijden van het risico door de activiteit waarmee het risico verbonden is te beëindigen; Reduceren: het beïnvloeden van kans op optreden. Bij deze behandeling moeten de kosten van de maatregel(en) worden afgewogen tegen het potentiële risico (het verlies); Delen: het beïnvloeden van het effect in het geval van optreden; Accepteren: het accepteren van het risico zonder verdere maatregelen te treffen. Risico s monitoren en beoordelen Monitoring en beoordeling omvat het periodiek en ad hoc beoordelen van de risico s en de effectiviteit van risicobeheersing. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt om te beginnen bij het lijnmanagement. Zij dienen zelf met enige regelmaat vast te stellen dat risico s binnen het eigen verantwoordelijkheidsgebied adequaat beheerst worden. Sommige organisaties kiezen ervoor dit te formaliseren in de vorm van een zelfevaluatie (control self assessment) met bijbehorende in control statement. Een andere vorm van periodieke beoordeling is het uit (laten) voeren van audits. Bij corporaties van enige omvang is vaak een eigen interne audit functie ingericht. Bij kleinere corporaties wordt deze functie veelal extern belegd en maakt het onderdeel uit van het takenpakket van de externe accountant. Risico s communiceren en rapporteren Onder het kwadrant reduceren valt een veelheid aan risicobeheersingsmaatregelen zoals het inrichten van procedures en richtlijnen, het treffen van maatregelen op het gebied van informatiebeveiliging, het inrichten van adequate functiescheidingen in de organisatie, etc. Het voert voor dit artikel te ver hier diepgaand op in te gaan, maar belangrijk is te vermelden dat er vaak meerdere wegen zijn die naar Rome leiden. Hetzelfde risico kan met verschillende maatregelen beheerst worden. De keuze tussen maatregelen is afhankelijk van de kosten van de maatregelen, de aard van het risico, de kans en impact van optreden van het risico, maar ook van de volwassenheid van de organisatie (bijvoorbeeld wat is het niveau van kennis en kunde op het gebied van informatiebeveiliging in de organisatie?). Communicatie en rapportage aan interne en externe belanghouders moet gedurende alle stappen van het risicomanagement proces plaats vinden. Interne belanghouders zijn bijvoorbeeld het management op verschillende niveaus in de organisatie, het bestuur van de corporatie en de Raad van Commissarissen (bijvoorbeeld de Audit Committee van de RvC). Externe belanghouders zijn bijvoorbeeld de gemeenten waarin de corporatie actief is, de toezichthouder Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV) en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). De risk appetite monitor is een goed hulpmiddel voor de bespreking van strategische risico s met de RvC. Deze monitor zou er als volgt uit kunnen zien: Actueel risicoprofiel vs. Risicobereidheid Laag Gemiddeld Hoog Risico categorie Risico Strategische bedrijfsrisico's Marktrisico's Operationele risico's Portefeuillerisico Projectontwikkelingsrisico Onderhoudsrisico Woningtoewijzingsrisico Kwaliteitsrisico Leefbaarheidsrisico Wonen en zorgrisico Governance risico Tengenpartij / partner risico Herfinancieringsrisico Deelnemingsrisico Financieel beheerrisico Vastgoedmarktrisico Demografisch risico / woningmarktrisico Risico veranderende marktwensen Regionale economische ontwikkeling Beschikbaarheidsrisico grondposities Falende primaire processen Falende ondersteunende processen ICT risico Scade aan woningen Frauderisico's Contractrisico Wet- en regelgeving risico Personeelsrisico Relaties met medewerkers & veiligheid 0 0 Macro- economische risico's (Bouw)kostenrisico Politiek & regelgeving risico Renterisico Derivatenrisico Inflatierisico Legenda Niveau risicobereidheid Actueel risicoprofiel 5

6 RISICO S IN SAMENHANG BEHEERSEN Met behulp van Key Risk Indicators (KRIs) kan een corporatie op een effectieve wijze over risico s rapporteren. Een KRI is een kwantitatieve maatstaf (bijvoorbeeld een absoluut getal of een ratio) dat de mate van risico weergeeft. Het is een indicator van de kans van optreden van een risico, de mogelijke schade bij optreden, of beide. Een KRI is vergelijkbaar met een Key Performance Indicator (KPI) met dien verstande dat een KPI iets zegt over de mate waarin prestaties gerealiseerd worden terwijl een KRI iets zegt over de mate waarin toekomstige risico s zich kunnen materialiseren. Soms is de scheidslijn tussen KPIs en KRIs dun. Voorbeelden van mogelijke KRIs voor een woningcorporatie zijn: Leegstandspercentage Ratio verhuurmutaties per medewerker Ratio klachten per medewerker Herfinancieringsratio Waardeontwikkeling vastgoed Beschikbaarheid van ICT platform Conclusie In dit derde deel van het drieluik over integraal risicomanagement bij woningcorporaties hebben wij toegelicht hoe een corporatie een gestructureerd risicomanagement proces kan inrichten en welke methoden en technieken daarin gangbaar zijn. De kern daarbij is dat risicomanagement de organisatie in staat moet stellen om de prestaties die ze beoogt te realiseren en de risico s die daarbij gelopen worden in samenhang te beheersen. Daarbij is zowel op strategisch, tactisch als operationeel niveau aandacht voor risicomanagement. Hoewel de in dit artikel besproken methoden en technieken behulpzaam kunnen zijn bij het beheersen van risico s, is de toepassing ervan geen garantie op zich dat risico s ook effectief beheerst worden. Een gezonde risicocultuur (zie deel 1 van het drieluik) en adequate organisatorische inbedding (zie deel 2 van het drieluik) zijn daarbij minstens zo belangrijk. Daarmee is, zoals vaker, de effectiviteit van het risicomanagement zo sterk als de zwakste schakel. Een risico dashboard is een effectieve en efficiënte manier om een risicorapportage in te richten. In een dergelijke rapportage wordt de informatie over risico s op een overzichtelijke en gestructureerde wijze gepresenteerd. De lezer kan de informatie in één oogopslag tot zich nemen. Door middel van kleuren en iconen wordt de aandacht van de lezer gericht op die onderdelen van het rapport die zijn aandacht vragen. 6

7 ACCENT ORGANISATIE ADVIES Accent Organisatie Advies voert adviesopdrachten uit op het gebied Operational Excellence, Risicomanagement en Financieel Performance Management. Centraal in onze aanpak staat het duurzaam verbeteren van het rendement, door middel van efficiency verbetering, kostenreductie en risicobeheersingsprogramma's. De adviseurs van Accent Organisatie Advies zijn ervaren adviseurs uit de praktijk en helpen u het beste uit uw organisatie te halen. Wij doen dat op een praktische, betrokken en interactieve manier. Bij onze aanpak spelen de medewerkers in de organisatie een belangrijke rol en besteden wij ook aandacht aan gedrag en cultuur. Disclaimer Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Accent Organisatie Advies. 7

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 1 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatiesector Auteur Drs. Frank van Egeraat RC. Frank

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 2 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatie

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

Risicobewuste sturing, beheersing en verantwoording bij woningcorporaties

Risicobewuste sturing, beheersing en verantwoording bij woningcorporaties Together you make the difference Risicobewuste sturing, beheersing en verantwoording bij woningcorporaties Over het borgen van risicomanagement in de beleidscyclus Auteur Drs. Frank van Egeraat RC Accent

Nadere informatie

INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES

INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Together you make the difference INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Werkwijze Accent Organisatie Advies Auteurs: Sander Boelen & Frank van

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief. Het belang van Strategisch Risico Management

In deze nieuwsbrief. Het belang van Strategisch Risico Management In deze nieuwsbrief Het belang van Strategisch Risico Management Van Videoanalyse naar Nieuwe Fabrieksinrichting Spelenderwijs de risico s voor een Woningcorporatie bespreken en oplossen Een Team samenstellen?

Nadere informatie

TIJDSTUDIES IN DE PRAKTIJK

TIJDSTUDIES IN DE PRAKTIJK NUT VAN TIJDSTUDIES VOOR HET METEN VAN VERSPILLINGEN Good enough never is TIJDSTUDIES IN DE PRAKTIJK Het nut van tijdstudies voor het meten van verspillingen Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA is managing

Nadere informatie

LEAN MANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES

LEAN MANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES LEAN MANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Good enough never is LEAN MANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Hoe Lean Management kan helpen in een onstuimige wereld Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA is Managing

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT Sprengenland Wonen

RISICOMANAGEMENT Sprengenland Wonen 1 RISICOMANAGEMENT Sprengenland Wonen Versie : 2013-001 Ingangsdatum : 1 december 2013 Vastgesteld door het bestuur : 7 november 2013 Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen : 25 november 2013 2 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Risico-management. Samenhang en aanpak risicomanagement in organisaties

Risico-management. Samenhang en aanpak risicomanagement in organisaties Risico-management Samenhang en aanpak risicomanagement in organisaties 1 Peter van Oers Professie Management consultant Publieke en private sector Passie Koersveranderingen Netwerk van 500 interim managers

Nadere informatie

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN.

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. COMPLIANCE RADAR De Compliance Radar helpt gemeenten een brug te slaan tussen beleidsdoelstellingen en uitvoering. Door

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer]

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] [Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] Bestemd voor: Managers die verantwoordelijk zijn voor het onderhoud, het (installatie)beheer of de bedrijfsvoering van technische systemen. Technici die

Nadere informatie

Raamwerk Risicomanagement

Raamwerk Risicomanagement Raamwerk Risicomanagement Op basis van het Enterprise Risk Management van COSO heeft Olde Bijvank advies in samenwerking met Quintis een raamwerk voor risicomanagement ontwikkeld. Specifiek voor Nederlandse

Nadere informatie

Risicobeheersing en achtervang September / oktober 2014. Erik Terheggen

Risicobeheersing en achtervang September / oktober 2014. Erik Terheggen Risicobeheersing en achtervang September / oktober 2014 Erik Terheggen 1. WSW in cijfers 1983 Borginstituut opgericht in 1983 De WSW-borging geldt voor nieuwbouw en renovatie van sociale woningen en maatschappelijk

Nadere informatie

Corporaties In Control

Corporaties In Control Corporaties In Control D A T U M : 3 0 M E I 2 0 1 3 Leonie van Meel & Frank Bieleman Agenda 1. Speelveld 2. Risicomanagement / Governancecode 3. Projectfasering ICS 4. Onafhankelijke rol / verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Woningcorporaties en gemeenten. Samenwerking in het licht van de Borg April 2014

Woningcorporaties en gemeenten. Samenwerking in het licht van de Borg April 2014 Woningcorporaties en gemeenten Samenwerking in het licht van de Borg April 2014 WSW en het borgstelsel Statutair: Het doel van de stichting is te bevorderen dat toegelaten instellingen geld kunnen lenen

Nadere informatie

De Digitale Corporatie

De Digitale Corporatie De Digitale Corporatie Operational Excellence of Customer Intimacy? Woningcorporaties worden digitaal. Streeft de digitale corporatie vooral Operational Excellence na of toch maximale klanttevredenheid?

Nadere informatie

De effectieve directie

De effectieve directie Studiedag - Journée d études De interne audit en het auditcomité Walgraeve M. Hoofd interne audit NVSM 17.10.2008 Verslag over: De effectieve directie - Financiële, operationele en strategische risico

Nadere informatie

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Het programmamanagement

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Uitbesteding in de pensioensector:

Uitbesteding in de pensioensector: Uitbesteding in de pensioensector: Bevindingen vanuit de toezichtspraktijk Prof. Dr. O.C.H.M. Sleijpen EYe on Pensions 14 januari 2014 Uitbesteding in de Pensioensector Topics: A. Wettelijke bepalingen

Nadere informatie

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde.

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde. Governance handboek Besturingsmodel Havensteder Inleiding Het besturingsmodel van woningcorporatie Havensteder maakt de verbanden zichtbaar tussen missie, visie en strategie. En de daarvan afgeleide doelstellingen,

Nadere informatie

TOETSTERMEN INHAAL-/PE-EXAMEN. Volmacht Overig. Bijlage E10 ----------------------

TOETSTERMEN INHAAL-/PE-EXAMEN. Volmacht Overig. Bijlage E10 ---------------------- TOETSTERMEN INHAAL-/PE-EXAMEN Volmacht Overig Bijlage E10 ---------------------- College Deskundigheid Financiële Dienstverlening Juni 2013, Den Haag 1 ALGEMENE KENNIS EN VAARDIGHEDEN KENNIS Eindterm 1a

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Integraal risicomanagement

Integraal risicomanagement Samenvatting Integraal risicomanagement in 40 Nederlandse ziekenhuizen Inhoud Inleiding 3 Onderzoeksvragen 3 Integraal risicomanagement onvoldoende beschreven 4 Aanbevelingen 5 Over VvAA 7 2 VvAA Risicomanagement

Nadere informatie

TOETSINGSKADER VERBINDINGEN. Woonstad Rotterdam. 3-12-2013 1 van 10

TOETSINGSKADER VERBINDINGEN. Woonstad Rotterdam. 3-12-2013 1 van 10 TOETSINGSKADER VERBINDINGEN Woonstad Rotterdam 3-12-2013 1 van 10 Inleiding De IAD heeft in het auditprogramma een IC opgenomen op de verbindingen. In 2009/2010 was er, ten gevolge van fusie- en integratiewerkzaamheden,

Nadere informatie

Een nieuwe werkwijze van het WSW

Een nieuwe werkwijze van het WSW Een nieuwe werkwijze van het WSW 1 Inhoud September 2013 1 WSW Missie en Risicostrategie 6 2 Risicobereidheid 10 3 Risicobeoordelingsproces 12 4 Risicobeoordelingskader corporaties 14 5 Risicoclassificatie,

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist 1. Inleiding De RvC van de R.K. Woningbouwvereniging Zeist heeft drie taken: - toezicht houden op het bestuur en op de gang van zaken

Nadere informatie

Generieke systeemeisen

Generieke systeemeisen Bijlage Generieke Systeem in kader van LAT-RB, versie 27 maart 2012 Generieke systeem NTA 8620 BRZO (VBS elementen) Arbowet Bevb / NTA 8000 OHSAS 18001 ISO 14001 Compliance competence checklist 1. Algemene

Nadere informatie

Versie 2013-08. TREASURYSTATUUT Stichting Woontij

Versie 2013-08. TREASURYSTATUUT Stichting Woontij Versie 2013-08 TREASURYSTATUUT Stichting Woontij 1. Inleiding Een groot deel van de kosten bij een wooncorporatie bestaat uit rente. Richtlijnen ten aanzien van financieren en beleggen zijn belangrijk.

Nadere informatie

Voorbeeld Managementrapportage Woningcorporatie Gaasterzijl. Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement

Voorbeeld Managementrapportage Woningcorporatie Gaasterzijl. Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement Voorbeeld Managementrapportage Woningcorporatie Gaasterzijl Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement Inhoudsopgave 1. Top 10 Financiële Risico s... 3 2. Top 5 Stijgende Risico s... 5 3. Top 5 Dalende

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

LEAN, RISK & FINANCE EEN INTEGRALE BENADERING GERICHT OP DUURZAME RESULTAATSVERBETERING

LEAN, RISK & FINANCE EEN INTEGRALE BENADERING GERICHT OP DUURZAME RESULTAATSVERBETERING LEAN, RISK & FINANCE EEN INTEGRALE BENADERING GERICHT OP DUURZAME RESULTAATSVERBETERING 2 Iedere organisatie streeft voortdurend naar duurzame verbetering van het rendement. Bij commerciële ondernemingen

Nadere informatie

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland OVER OOSTZAAN Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland WORMERLAND. GESCAND OP 13 SEP. 2013 Gemeente Oostzaan Datum : Aan: Raadsleden gemeente Oostzaan Uw BSN : - Uw brief van :

Nadere informatie

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT WHITEPAPER BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT RISICOMANAGEMENT IN BALANS Ondernemen betekent risico s nemen om de

Nadere informatie

Woningwet op weg: Workshop spoedcursus corporatiefinanciën 30 september 2015. Eindhoven

Woningwet op weg: Workshop spoedcursus corporatiefinanciën 30 september 2015. Eindhoven Woningwet op weg: Workshop spoedcursus corporatiefinanciën 30 september 2015 Eindhoven Natasja Georgius-van Dijk Adviseur BNG Advies 30 september 2015 BNG Advies ondersteunt haar cliënten bij het maken

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015. Zwolle

Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015. Zwolle Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015 Zwolle Gabriël de Groot Senior adviseur BNG Advies 17 september 2015 BNG Advies ondersteunt haar cliënten bij het maken van afwegingen bij

Nadere informatie

Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016. Financial Control Framework Van data naar rapportage

Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016. Financial Control Framework Van data naar rapportage Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016 Financial Control Framework Van data naar rapportage Inhoudsopgave Even voorstellen Doel van de workshop Positie van Finance & Control Inrichting van management

Nadere informatie

Seminar Trends in Business & IT bij woningcorporaties. Informatiebeveiliging

Seminar Trends in Business & IT bij woningcorporaties. Informatiebeveiliging Seminar Trends in Business & IT bij woningcorporaties Informatiebeveiliging Agenda Rondje verwachtingen Even voorstellen.. Informatiebeveiliging waarom? Stand van zaken bij corporaties Informatiebeveiliging

Nadere informatie

Grip op uw bedrijfscontinuïteit

Grip op uw bedrijfscontinuïteit Grip op uw bedrijfscontinuïteit Hoe omgaan met risico s 1 Grip op uw bedrijfsdoelstellingen: risicomanagement Ondernemen is risico s nemen. Maar bedrijfsrisico s mogen ondernemen niet in de weg staan.

Nadere informatie

Kwaliteitsmanagementsysteem CO 2 -Prestatieladder

Kwaliteitsmanagementsysteem CO 2 -Prestatieladder Kwaliteitsmanagementsysteem CO 2 -Prestatieladder CO2-Prestatieladder Kwaliteitsmanagementsysteem 1.2 Iv-Groep b.v. i Opdrachtgever: Projectnummer opdrachtgever: Project: Projectnummer: Betreft: Kwaliteitsmanagementsysteem

Nadere informatie

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern Programma 13.30 uur Opening 13.40 uur Risicomanagement in het onderwijs door Marien Rozendaal RA 14.30 uur Pauze 15.00 uur Risicomanagement

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Auteurs: Peter Paul Brouwers en Maurice op het Veld Samenvatting Het voldoen aan de wet- en regelgeving met betrekking tot bijvoorbeeld de Sarbanes Oxley Act

Nadere informatie

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V.

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Datum: 15 april 2013 Versie 1.0 1. Inleiding Het Risk & Compliance Charter (charter) bevat de uitgeschreven principes, doelstellingen en bevoegdheden

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

TRAININGEN INTERNE AUDITS

TRAININGEN INTERNE AUDITS Tekst: Luluk van de Water Astro, Alice Mulder Colofon De Q-Academy van Q-Consult verzorgt trainingen en opleidingen specifiek voor de Gezondheidszorg, Industrie en Letselschadebranche. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

DrieKamerModel. Johan Conijn

DrieKamerModel. Johan Conijn DrieKamerModel Johan Conijn 18 september 2012 DrieKamerModel Het DrieKamerModel is een integraal, strategisch sturingsconcept voor een corporatie. Het is een antwoord in de al langlopende discussie over

Nadere informatie

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V.

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Voorwoord Dit remuneratierapport geeft inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen in het beloningsbeleid van Loyalis N.V. over het jaar 2014. Met dit rapport wil Loyalis

Nadere informatie

Dilemmics. Morele Oordeelsvorming. Werkboek. voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken

Dilemmics. Morele Oordeelsvorming. Werkboek. voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken Dilemmics Morele Oordeelsvorming Werkboek voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken 2013 Werkboek Morele Oordeelsvorming 1 2014. Dilemmics. Alle rechten van deze uitgave zijn voorbehouden.

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT. Wat voegt risicomanagement toe?

RISICOMANAGEMENT. Wat voegt risicomanagement toe? RISICOMANAGEMENT Risicomanagement ondersteunt op een gestructureerde manier het behalen van doelstellingen en het opleveren van projectresultaten. Dit kan door risico s expliciet te maken, beheersmaatregelen

Nadere informatie

Beoordelingskader Dashboardmodule Betalingsachterstanden hypotheken

Beoordelingskader Dashboardmodule Betalingsachterstanden hypotheken Beoordelingskader Dashboardmodule Betalingsachterstanden hypotheken Hieronder treft u per onderwerp het beoordelingskader aan van de module Betalingsachterstanden hypotheken 2014-2015. Ieder onderdeel

Nadere informatie

Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we daartoe gekomen?

Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we daartoe gekomen? 5 Procescriteria In dit hoofdstuk komen achtereenvolgens aan de orde: Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we

Nadere informatie

15 november 2012. Investeringsstatuut Maasvallei

15 november 2012. Investeringsstatuut Maasvallei 15 november 2012 Investeringsstatuut Maasvallei Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Beleid en strategie 3 3 Processen 4 4 Strategische samenwerking en verbindingen 4 5 Risicobeheersing 5 6 Financiën 5 6.1 Financieel

Nadere informatie

Energie Management Programma. InTraffic

Energie Management Programma. InTraffic Energie Management Programma InTraffic Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 17/2/2012 Marije de Vreeze Opzet structuur 0.2 13/3/2012 Marije de Vreeze Gegevens 0.3 5/4/2012 Dirk Bijkerk Input

Nadere informatie

Financieel Statuut. Woonstichting SSW

Financieel Statuut. Woonstichting SSW Financieel Statuut Woonstichting SSW Vastgesteld: RvC 21 januari 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Interne sturing SSW... 3 3 Financiële kaders SSW... 4 4 Vertaling van de financiële kaders naar de

Nadere informatie

Inleiding. Inleiding. Een goede Missie, Visie en Strategie (MVS) bestaat uit twee gedeelten: Strategie Ontwikkeling en Strategie Implementatie.

Inleiding. Inleiding. Een goede Missie, Visie en Strategie (MVS) bestaat uit twee gedeelten: Strategie Ontwikkeling en Strategie Implementatie. Inleiding Inleiding Veel bedrijven hebben wel eens een Visie, Missie en Strategie uitgewerkt. Maar slechts weinig bedrijven hebben er ook daadwerkelijk voordeel van. Bij veel bedrijven is het niet meer

Nadere informatie

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING PORTEFEUILLEMANAGEMENT EN SWOT ANALYSE Portefeuillemanagement is een dynamisch proces waarbij telkens opnieuw geanalyseerd,

Nadere informatie

DNB Pensioenseminar. Parallelsessie Beleggingen. 21 september 2011

DNB Pensioenseminar. Parallelsessie Beleggingen. 21 september 2011 DNB Pensioenseminar Parallelsessie Beleggingen 21 september 2011 Hoofdvragen I. Wat maakt iemand een goede bestuurder op het gebied van beleggingen? II. Wat verwacht u van de toezichthouder op het gebied

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie WormerWonen

Reglement Auditcommissie WormerWonen Reglement Auditcommissie WormerWonen Vastgesteld in de Auditcommissie van WormerWonen Ter goedkeuring voorgelegd aan de Raad van Toezicht op 29 oktober 2014 14 oktober 2014 1 1. INHOUD 1. Doelstelling

Nadere informatie

Even voorstellen: Historie

Even voorstellen: Historie Postbus 33 5160 AA Sprang-Capelle T 0416 280 880 F 0416 273 322 E info@vanscholladvies.nl I www.vanscholladvies.nl BTW-nr NL8057.27.826.B.01 K.v.K. Tilburg nr. 18047302 Rabobank 33.42.24.578 Even voorstellen:

Nadere informatie

KENSINGTON Business Intelligence

KENSINGTON Business Intelligence De formule voor vooruitgang... Kensington B.I. geeft de formule om uw bedrijf nog beter te besturen... De cockpitsoftware verschaft u alle informatie die u nodig heeft voor het besturen van uw bedrijf.

Nadere informatie

Impressie Benchmark Financiële Functies voor Woningcorporaties 2012 Inzicht in prestaties van de financiële functies door benchmarking met andere

Impressie Benchmark Financiële Functies voor Woningcorporaties 2012 Inzicht in prestaties van de financiële functies door benchmarking met andere Impressie Benchmark Financiële Functies voor Woningcorporaties 2012 Inzicht in prestaties van de financiële functies door benchmarking met andere woningcorporaties Impressie Benchmark Financiële Functies

Nadere informatie

Spoedcursus corporatiefinanciën. Fleur Elderhorst Hoofd BNG Advies 17 juni 2015

Spoedcursus corporatiefinanciën. Fleur Elderhorst Hoofd BNG Advies 17 juni 2015 Fleur Elderhorst Hoofd BNG Advies 17 juni 2015 BNG Advies ondersteunt haar cliënten bij het maken van afwegingen bij (des)investeringen, financiering, risico s Het resultaat van onze dienstverlening is

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering en de directie van Hanzevast capital N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM 25 april 2012 pagina 2 Artikel 1 Doelstelling De Auditcommissie maakt onderdeel uit van de Raad van Commissarissen van de Stichting

Nadere informatie

met Minder in een dynamische markt

met Minder in een dynamische markt Meer met Minder in een dynamische markt TUSSEN OPTIMALISEREN & MAXIMALISEREN VAN RENDEMENT bij woningcorporatie de Alliantie 19 september 2007 Okura Hotel te Amsterdam drs A. Pureveen RA CFO de Alliantie

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Intern MVO-management Verbetering van motivatie, performance en integriteit Inhoudsopgave Inleiding...3 1 Regels, codes en integrale verantwoordelijkheid...4

Nadere informatie

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Kwaliteit in Bedrijf oktober 0 Tweede deel van tweeluik over de toenemende rol van kwaliteit DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Om de gewenste kwaliteit te kunnen realiseren investeren organisaties

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Frank Vermeij Augustus 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Aanpak... 3 3 Juridische scheiding... 3 3.1 Aannames... 3 3.2 Resultaten... 4 4 Administratieve scheiding...

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

De RvC bestaat uit vijf leden.

De RvC bestaat uit vijf leden. 1. Naleving en handhaving van "de code" (Governance principes) Elk jaar aandacht in het jaarverslag en op de website op welke wijze wij de Code naleven. Hier wordt o.a. aangegeven in hoeverre de bepalingen

Nadere informatie

M O N T E S Q U I E U

M O N T E S Q U I E U M O N T E S Q U I E U P U B L I C A T I E Door: Angelique Paulissen, CFA - Partner Montesquieu & Voäs Brouns - Partner Panta Rhei Professioneel Riskmanagement bij Woningcorporaties Bittere Noodzaak! Het

Nadere informatie

1 Inleiding risicomanagement (1)

1 Inleiding risicomanagement (1) Inleiding risicomanagement () De afgelopen 25 jaar gaan de geschiedenis in als de periode waarin Westerse overheden, banken, bedrijven en particulieren grotere risico s zijn gaan nemen. In 2008 zijn, door

Nadere informatie

Financiële zekerheid voor ANBI s

Financiële zekerheid voor ANBI s Financiële zekerheid voor ANBI s Agenda: 1. Algemeen en aanleiding 2. Risk assessment 3. Governance 4. Impactmeting 5. Verdienmodel en scenarioanalyse 6. Vermogensvorming 7. Afsluiting 1. Algemeen en aanleiding

Nadere informatie

Alles onder controle met pro

Alles onder controle met pro WET EN REGELGEVING Drs. S. van der Smissen (svandersmissen@deloitte.nl). Drs. W. Bertoen (wbertoen@deloitte.nl), management consultants Deloitte, adviesgroep Finance & Control te Utrecht. Toezicht houden

Nadere informatie

Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank. K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005

Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank. K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005 Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005 Agenda 1) Algemeen Internal Audit 2) Waarom frequenteren van onderzoeken 3) Totstandkoming en inhoud Missie Internal

Nadere informatie

Compliance Charter. a.s.r

Compliance Charter. a.s.r Compliance Charter a.s.r Status: definitief Versie: 4.0 Datum opgesteld: 19 september 2013 Goedgekeurd door: Raad van Bestuur op 29 november 2013 Goedgekeurd door: Audit & Risicocommissie op 9 december

Nadere informatie

Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438. Dit onderwerp wordt geagendeerd ter kennisneming ter consultering ter advisering

Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438. Dit onderwerp wordt geagendeerd ter kennisneming ter consultering ter advisering COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HOOGHEEMRADEN COMMISSIE BMZ ALGEMEEN BESTUUR Agendapunt 9A Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438 In D&H: 22-01-2013 Steller: Drs. J.L.P.A. Dankaart

Nadere informatie

Investeringsstatuut Wonen Midden-Delfland

Investeringsstatuut Wonen Midden-Delfland Investeringsstatuut Wonen Midden-Delfland September 2015 1 Inhoud 1 Inleiding 1.1 Algemeen 1.2 Wettelijk kader investeringsstatuut 1.3 Doel investeringsstatuut 1.4 Governance 1.5 Vaststelling, goedkeuring

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

Risicomanagement: Veel kansen zijn nog niet benut!

Risicomanagement: Veel kansen zijn nog niet benut! Risicomanagement: Veel kansen zijn nog niet benut! Inleiding In 1995 deed risicomanagement bij gemeenten zijn intrede doordat deze verplicht werden gesteld een risicoparagraaf in hun begroting op te nemen.

Nadere informatie

Beoordelingskader Dashboardmodule Claimafhandeling

Beoordelingskader Dashboardmodule Claimafhandeling Beoordelingskader Dashboardmodule Claimafhandeling I. Prestatie-indicatoren Een verzekeraar beschikt over verschillende middelen om de organisatie of bepaalde processen binnen de organisatie aan te sturen.

Nadere informatie

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Wie, wat en hoe Eric Lopes Cardozo & Rik Jan van Hulst sturen naar succes Doel Delen van inzichten voor praktisch operationeel risico management

Nadere informatie

Intern Toezicht Het team en de spelers

Intern Toezicht Het team en de spelers Intern Toezicht Het team en de spelers CRITERIA voor goed intern toezicht in woningcorporaties 2009 Aanleiding De VTW brengt in deze notitie de belangrijkste criteria voor een goed intern toezichthoudend

Nadere informatie

Batenmanagement. Duurzame verbinding tussen programma en lijn. PGM Open 2013 Patrick Mulder 7 februari 2013. Batenmanagement - Patrick Mulder

Batenmanagement. Duurzame verbinding tussen programma en lijn. PGM Open 2013 Patrick Mulder 7 februari 2013. Batenmanagement - Patrick Mulder Batenmanagement Duurzame verbinding tussen programma en lijn PGM Open 2013 Patrick Mulder 7 februari 2013 Agenda Waarom batenmanagement? Wat is batenmanagement? Hoe ziet batenmanagement eruit? Do s en

Nadere informatie

Zelf doen. Cyclisch verbeteren

Zelf doen. Cyclisch verbeteren Greep op risico s Iedere organisatie loopt risico s. Het is de kunst die te onderkennen en te beheersen. En dat is precies het doel van de mededeling over de bedrijfsvoering kortweg: MOB. 1 Waarom? Risico

Nadere informatie

Investeringsstatuut onderhoud en ontwikkeling vastgoed

Investeringsstatuut onderhoud en ontwikkeling vastgoed Investeringsstatuut onderhoud en ontwikkeling vastgoed Versie 1.4 (goedgekeurd door de RvC op 6 december 2012) Datum 22 november 2012 Auteur Robert van Veen en Frank aan de Wiel Afdeling Vastgoed en Financiën

Nadere informatie

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars Good Practice van De Nederlandsche Bank N.V. van [DATUM] 2014, houdende een leidraad met betrekking tot het kapitaalbeleid

Nadere informatie

Financiële dienstverlening en De Lijn

Financiële dienstverlening en De Lijn Financiële dienstverlening en De Lijn Aanleiding Wat doet u al? Wat kunnen we voor u doen? Toegevoegde waarde Waarom De Lijn? Hoe werkt De Lijn? Postbus 540 T 073 612 25 11 E info@delijn.nl 5201 AM s-hertogenbosch

Nadere informatie