Nederland Handelsland Een nadere blik op de top-3 handelspartners buiten de eurozone. 2 e editie, maart 2015

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederland Handelsland Een nadere blik op de top-3 handelspartners buiten de eurozone. 2 e editie, maart 2015"

Transcriptie

1 Nederland Handelsland Een nadere blik op de top-3 handelspartners buiten de eurozone 2 e editie, maart 2015

2 VK, VS en China handelspartners nummer 2, 3 en 4 VK, VS en China heel belangrijk voor Nederlandse export In de eerste editie van Nederland Handelsland (november ) werd duidelijk dat China, de VS en het VK voor de Nederlandse economie van groter belang zijn dan gangbare exportcijfers laten zien (zie figuur 1). Na Duitsland zijn dit zelfs de belangrijkste handelspartners. Figuur 1 Ranglijst handelspartners Nederland Exportaandeel op basis van de omzet en eerste bestemming (gangbare cijfers) Exportaandeel op basis van de toegevoegde waarde en finale bestemming Deze tweede editie van Nederland Handelsland gaat dieper in op de handel met deze landen. Welke sectoren verdienen het meest met de export naar deze drie landen? Hoe ontwikkelt de uitvoer zich en welke kansen bieden deze landen in de nabije toekomst? Eerst nog even terug naar waarom deze landen voor de export belangrijker zijn dan de bruto exportcijfers laten zien. De bruto exportcijfers meten de omzetwaarde van de uitvoer. Bij het maken van een product waarbij veel gebruik wordt gemaakt van producten uit het buitenland, voegen Nederlandse bedrijven weinig waarde toe. Toch wordt dan de gehele omzetwaarde als Nederlandse export geboekt. Door wel rekening te houden met de mate waarin Nederlandse bedrijven waarde toevoegen aan de gebruikte importen, komt de ranglijst er anders uit te zien. De gebruikelijke cijfers kijken daarnaast alleen naar de eerste bestemming van de uitvoer. Veel Nederlandse exporten worden echter door het buitenland gebruikt voor hun eigen uitvoer. Zo levert Nederland onderdelen aan de Duitse auto-industrie die de auto s vervolgens deels in het buitenland verkoopt % 8% 4% 2% 14% 10% 10% 6% Duitsland Verenigd Koninkrijk Verenigde Staten China 2 Samenvattend: de nieuwe methode houdt rekening met de vraag in welke landen de export uiteindelijk verbruikt wordt en wat de toegevoegde waarde is van die export. Bron: WIOD, Rijksuniversiteit Groningen

3 17% 29% 10% 45% Bijna 10% van Nederlandse economie leunt op vraag uit VK, VS, China Nee Ja, nieuwe markten in NL Ja, nieuwe markten in het buitenland Ja, nieuwe markten in NL en het buitenland Belang China voor Nederlandse economie sinds 1995 verzesvoudigd De vraag vanuit het VK, de VS en China is verantwoordelijk voor 9,5% van de Nederlandse economie, bijna twee maal zoveel als Duitsland (5,2%). Het belang van het VK en de VS is al langer groot en China heeft zich daar in rap tempo bijgevoegd. Sinds 1995 is het belang van China voor Nederland maar liefst met een factor 6 gegroeid (zie figuur 2). Steeds meer vraag naar diensten vanuit VK, VS en China Niet alleen de industrie, maar in toenemende mate profiteert ook de dienstensector van de vraag uit het VK, VS en China. Deels door (zakelijke) diensten die geleverd worden aan Nederlandse (industrie)bedrijven die exporteren naar China, maar ook door directe dienstenexport naar deze landen. De vraag vanuit de VS en China genereert zelfs al meer inkomsten voor de Nederlandse zakelijke dienstverlening dan voor de Nederlandse industrie (figuur 3). Vooral naar de VS is de dienstenexport de laatste jaren (in waarde) harder gegroeid dan de goederenexport. Door toenemende internationale spreiding van vestigingen van bedrijven zijn de zogeheten intraconcerndiensten fors toegenomen. Ook specifieke stromen zoals royalties groeiden flink, evenals (zee)transport en vervoersondersteunende diensten. Export bereikt VK, VS en China ook via andere landen Een deel van de Nederlandse export gaat niet direct naar de eindbestemming. Zo is Duitsland een belangrijke verwerker van Nederlandse producten en diensten ten behoeve van hun eigen export. Vooral de VS en China zijn twee economieën waar veel Nederlandse goederen en diensten uiteindelijk terechtkomen bijvoorbeeld als onderdeel van auto s of machines gemaakt in andere Europese landen. Deze indirecte uitvoerstromen voegen naar schatting 30% toe aan de directe export*. 4% 3% 2% 1% 0% Figuur 2 Hoeveel procent van de Nederlandse economie wordt bepaald door vraag uit VK, VS en China? 17% 29% 10% 45% Nee 3.7% Nee 3.8% Nee Nee 3.3% 3.3% Bron: Rijksuniversiteit Groningen, ING Economisch Bureau Figuur 3 Welke sectoren verdienen aan vraag uit VK, VS en China? VK 11% 21% 11% 23% 34% 8% 7% 17% 43% 25% 31% 0.4% 11% 3% 2,4% 30% 26% 3 Industrie Zakelijke dienstverlening Delfstoffen Auto- en groothandel Overig * Bron: Onderzoek ING Economisch Bureau/Vrije Universiteit, 2012 Bron: Rijksuniversiteit Groningen, ING Economisch Bureau

4 Naar VS en China vooral export van eigen bodem Nederlands product versus wederuitvoer Binnenlands geproduceerde export onderscheidt zich van wederuitvoer doordat het product volledig in Nederland wordt gemaakt of dat importen dusdanig worden bewerkt dat een ander product ontstaat. Op binnenlands geproduceerde export voegen Nederlandse bedrijven gemiddeld 54 cent per euro aan waarde toe, terwijl de toegevoegde waarde op wederuitvoer slechts 8 cent is. Het onderscheid Nederlands product of wederuitvoer geeft ook inzicht in de exportprestatie van enerzijds landbouw en industrie (productiesectoren) en anderzijds groothandel (wederuitvoer). Belang China voor Nederlands product verdubbeld Bij de export naar China en de VS domineert het Nederlands product. Vooral de industrie en landbouw hebben daar van geprofiteerd. De rol van China is fors toegenomen. In ging 1,3% van in Nederland gemaakte export naar China, inmiddels is dit 2,7%. De aandelen van de VS en het VK zijn afgenomen sinds. Export naar VK veel wederuitvoer Voor het handelsverkeer met het VK is juist de wederuitvoer steeds belangrijker en inmiddels bijna net zo groot als de uitvoer van Nederlands product (zie figuur 5). China speelt ook een rol bij het feit dat wederuitvoer de afgelopen decennia een steeds groter deel is gaan uitmaken van de Nederlandse export. De opkomst van China als productielocatie heeft er voor gezorgd dat Europa veel halffabrikaten en eindproducten is gaan importeren uit China. Die import komt voor een significant deel Europa binnen via Nederland vanwege haar gunstige geografische ligging en goede infrastructuur. De groothandel profiteerde daar sterk van. 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 30 12% 25 10% 20 8% 15 6% 10 4% 5 2% 0 0% Figuur 4 Aandeel VK, VS en China in totale wederuitvoer en totale uitvoer Nederlands product, en 10.2% 8.7% Wederuitvoer Bron: CBS, ING Economisch Bureau Figuur 5 Waarde van wederuitvoer en uitvoer Nederlands product naar VK, VS, China, en 9.1% 7.9% 10.2% 9.1% % % 3.6% 6.2% Nederlands product 3.6% % % % 5.6% % mld. % % 2.7% 1.3% 0.7% 1.1% % 0.7% 1.3% 1.1% 4 Wederuitvoer Nederlands product Wederuitvoer Nederlands product Bron: CBS, ING Economisch Bureau

5 Export naar het Verenigd Koninkrijk Wederuitvoer groeit harder dan export Nederlands product Wederuitvoer groeit harder dan Nederlands product Over de periode - is de Nederlandse export naar het VK jaarlijks gemiddeld 2,5% toegenomen, de sterke terugval van de grensoverschrijdende handel in 2009 inbegrepen. De groei van de wederuivoer is met 3% relatief hoog. Figuur 6 Overzicht Nederlandse export naar het Verenigd Koninkrijk Jaarlijkse groei Omvang - ( mld.) Voor alle productcategorieën, behalve elektronica, groeit de wederuitvoer meer dan de export van eigen bodem (zie figuur 6). De toename van de (weder)uitvoer van minerale brandstoffen en chemie naar het VK komt voor een deel door de afbouw van productiecapaciteit in het VK in delen van deze sector. De zwakke ontwikkeling van de waarde van de wederuitvoer van elektronica wordt vooral gedreven door dalende prijzen in dat segment. Totaal NL product Wederuitvoer 2% 3% NL product Wederuitvoer 18,4 18,1 De metaal, rubber en kunststofindustrie doet het bij de groei van de uitvoer van binnnenlands geproduceerde exportgoederen het beste. Daarbij profiteert deze sector van het gedeeltelijke herstel van de Britse maakindustrie. Dit herstel heeft exportkansen voor Nederlandse toeleveranciers met zich mee gebracht, bijvoorbeeld gerelateerd aan de luchtvaartindustrie. Agrofood Minerale brandstoffen 2% 7% 2% 9% 5,4 1,8 3,7 2,0 5 VK belangrijke bestemming voor agrofoodsector De agrofoodsector is een grote exporteur naar het VK, met nog steeds een degelijke groei (zie figuur 6). Van de totale export Nederlands product komt 30% uit deze sector. Aardappelen, groenten en fruit zijn belangrijke exportproducten, evenals varkensvlees. Een specifieke groeier is biologische melk waaraan in het VK jarenlang een aanbodtekort was. Chemie Metaal, rubber, kunststof 2% 8% 3% 3% 3,2 3,4 2,1 1,0 Elektronica, machines, transportmiddelen 1% -1% 2,8 6,9 Overige producten 1% 6% 1,2 3,0 Bron: CBS, ING Economisch Bureau

6 Kansen in het Verenigd Koninkrijk Agrofood stoot door naar eerste plaats Dienstensector: volop kansen Naar verwachting zal de dominantie van de dienstensector in de Britse economie verder toenemen de komende jaren. Vooral de zakelijke (niet financiële) dienstverlening groeit naar verwachting sterk. Daar liggen dan ook duidelijke kansen voor Nederlandse bedrijven. Goederensector: machines belangrijke groeier De groeiende Britse economie biedt ook kansen voor de Nederlandse productiesectoren. De Britse maakindustrie klimt langzaam uit een dal en zal naar verwachting de investeringen de komende jaren wat opvoeren. Machineexporteurs kunnen hiervan profiteren. Office, telecom and electrical equipment Other manufactured goods Ores and metals Road vehicles & transport equipment Fuels Basic food Textiles Agriculture, raw materials Beverages and tobacco 22 Figuur 7 Verwachte totale importgroei (waarde) VK over de periode , naar product Machines Farmaceutisch Motorvoertuigen Elektrotechnisch Chemie % 19% 18% 18% 18% De vraag naar buitenlandse voedingsmiddelen zal gematigder toenemen. Primaire levensbehoeften profiteren nou eenmaal minder dan duurzame consumptiegoederen van economische oplevingen. Op langere termijn biedt de verwachte aanhoudende bevolkingsgroei in het VK echter een gunstig perspectief. Brandstoffen Erts en metaal Agrarisch 16% 13% 13% 6 De voorziene importgroei van voedingsmiddelen van circa 8% tot 2018 biedt voldoende kansen om food de grootste Nederlandse exportcategorie te laten worden ten koste van de export van brandstoffen. Wel worden exportkansen wat gedrukt door de soms sterke local-for-local trend in food. Zo is Nederland een zeer grote eierproducent, maar export naar het VK is lastig. Buy British blijft een belangrijk adagium. Brexit risico voor economie Als David Cameron opnieuw premier wordt na de parlementsverkiezingen in mei zal in 2017 een referendum plaatsvinden over het Britse EU-lidmaatschap. Met een aandeel van 10% in de Nederlandse export en banen die daaraan verbonden zijn (3,7% van de werkgelegenheid in Nederland), heeft Nederland baat bij ongestoorde handel met het VK en een florerende Britse economie. Dat wordt het beste geborgd door een EU-lidmaatschap van het VK. Alleen Textiel Voedingsmiddelen Dranken en tabak Bron: Oxford Economics al het uitschrijven van een referendum zal buitenlandse investeerders en beleggers terughoudend maken, zo heeft het Schotse referendum vorig jaar geleerd. ING verwacht dan ook een 0,5%- punt lagere groei in 2017 als het referendum er komt *. * zie ING, Ready for Brexit, februari % 8% 7%

7 Export naar de Verenigde Staten Nederlandse maakindustrie in de lift Uitvoer machinebouw groeit, chemie onder druk Alhoewel de wederuitvoer van minerale brandstoffen de snelst groeiende exportcategorie is, steekt de wederuitvoer er bij de export naar de VS niet duidelijk boven uit. In tegenstelling tot de uitvoer naar het VK, groeide de exportwaarde van in Nederland gemaakte producten de afgelopen jaren gemiddeld juist harder dan de wederuitvoer (zie figuur 8). Figuur 8 Overzicht Nederlandse export naar de Verenigde Staten Jaarlijkse groei - NL product Wederuitvoer Omvang ( mld.) NL product Wederuitvoer De export van de Nederlandse maakindustrie, in het bijzonder de machinebouw, is fors toegenomen. Belangrijke kracht hierin is chipmachinebouwer ASML, die met name in veel orders afleverde in de VS. Maar ook andere machine- en installatiebouwers zetten steeds meer af in de VS. Nederland heeft bijvoorbeeld een sterke agro & food-machinebouw*, waar de VS als groot agro-land een goede afzetmarkt voor is. Totaal Agrofood 2,0% 1,6% -1% 5% 13,1 5,7 1,6 0,1 7 Verder heeft de VS flink geïnvesteerd in (petro)chemische installaties door de opkomst van schaliegas. In Nederland zijn er veel bedrijven in de maakindustrie die als toeleverancier van de omvangrijke Nederlandse (petro)chemische industrie functioneren. Een deel van deze bedrijven heeft haar klantenkring uitgebreid naar de VS en profiteerde de afgelopen jaren van de groeiende vraag aldaar. De groei van de chemie in de VS drukte anderzijds de export van chemische producten uit Nederland naar de VS (zie figuur 8). Minerale brandstoffen Chemie 1% 11% -4% 0% 2,9 0,9 2,0 0,9 Metaal, rubber, kunststof 4% 8% 1,3 0,2 Elektronica, machines, transportmiddelen 10% 3% 4,6 2,9-4% -9% 0,7 0,7 Overige producten * Zie ook ING, Agro & Food-machinebouw, december Bron: CBS, ING Economisch Bureau

8 Office, telecom and electrical equipment Other manufactured goods Kansen in de Verenigde Staten Maakindustrie kan opmars doorzetten Ores and metals Road vehicles & transport equipment Fuels Basic food Textiles Agriculture, raw materials 27 Aanhoudende groei Amerikaanse economie De Amerikaanse economie groeit in 2015 naar verwachting met bijna 3,5%. Ook voor de periode daarna zijn de perspectieven gunstig. De economie heeft een enorme veerkracht getoond na de crisis. Bovendien zorgt de aanhoudende bevolkingsgroei (naar schatting 350 miljoen inwoners in 2025) voor een groot economisch potentieel. Beverages and tobacco Figuur 9 Verwachte totale importgroei (waarde) VS over de periode , naar product Machines Elektrotechnisch 22 44% 37% Kansen in dienstverlening, maar zeker ook industrie Er is al een sterke handelsrelatie met de VS, zeker ook op het gebied van diensten (zie pagina 3). Binnen de zakelijke dienstverlening liggen verdere groeimogelijkheden. Maar het lijkt vooral de industrie waar de meeste kansen de komende jaren liggen. Door een combinatie van lage energiekosten (goedkoop schaliegas), verantwoorde loonontwikkeling en de voorspoedige ontwikkeling van de vraag, gaat het goed met de Amerikaanse industrie. Voor de Nederlandse maakindustrie, zeker waar het gaat om (onderdelen van) machines en installaties, liggen er kansen om mee te groeien. De verwachte Amerikaanse importgroei tot 2018 van machines is het hoogst van alle productcategorieën (zie figuur 9). Ten slotte liggen er groeimogelijkheden voor de afzet van machines aan de Amerikaanse agro & food-sector, als ook voor agro & food-producten zelf. In die context zijn handelsverdragen tussen de EU en de VS van het grootste belang. Zo helpt het opheffen van het exportverbod voor kalfsvlees de Nederlandse sector aanzienlijk. Motorvoertuigen Chemie Farmaceutisch Textiel Agrarisch Erts en metaal Brandstoffen Voedingsmiddelen Dranken en tabak 35% 33% 31% 29% 27% 26% 22% 21% 16% 8 Bron: Oxford Economics

9 Export naar China Groei met dubbele cijfers voor Nederlandse uitvoer Uitvoer Nederlands product verdrievoudigd, wederuitvoer verdubbeld Nederland heeft volop geprofiteerd van de stormachtige groei van de Chinese economie. Dat geldt in de eerste plaats voor de uitvoer van Nederlands product. De waarde daarvan is sinds verdrievoudigd wat neerkomt op een gemiddelde jaarlijkse groei van ruim 13%. Vooral door toedoen van de groei van de binnenlands geproduceerde uitvoer is China zo snel gestegen op de ranglijst van belangrijkste exportlanden. Te meer wanneer gemeten wordt in toegevoegde waarde (zie figuur 1). Naast minerale brandstoffen heeft de maakindustrie een grote en snel groeiende bijdrage geleverd aan de uitvoer naar China. De export van elektronica, machines en transportmiddelen is gemiddeld met 17% per jaar gegroeid (zie figuur 10). Ook de Nederlandse agro & food-sector heeft gedurende de periode - een forse groei laten zien met gemiddeld 15% per jaar. De export vanuit deze sector bedraagt inmiddels meer dan een 1 miljard per jaar. Melkproducten zijn daarbij een bekend voorbeeld. Een andere groeier binnen agrofood is de aardappelmarkt. In China zal de aardappelteelt en -consumptie naar verwachting flink doorgroeien. Het product heeft minder water nodig dan rijst en kent een hogere energiewaarde. Ook voor de afzet van aardappelverwerkende machines creëert dit kansen. Figuur 10 Overzicht Nederlandse export naar China Totaal Agrofood Minerale brandstoffen Chemie Jaarlijkse groei - NL product Wederuitvoer 13,4% 10,2% 15% 7% 19% 8% 10% 11% Omvang ( mld.) NL product Wederuitvoer 6,2 2,2 1,2 0,3 1,1 0,3 1,0 0,3 9 Een hoofdreden dat China belangrijker is voor de Nederlandse economie dan de totale exportcijfers doen vermoeden, is dat een groot deel van de export (circa driekwart) uit in Nederland gemaakte producten bestaat. Hierin zit aanzienlijk meer toegevoegde waarde dan in wederuitvoerproducten (zie pagina 2). Metaal, rubber, kunststof 11% 18% 0,4 0,1 Elektronica, machines, transportmiddelen 17% 9% 2,2 0,9 Overige producten -1% 19% 0,3 0,3 Bron: CBS, ING Economisch Bureau

10 Kansen in China Volop potentie voor maakindustrie Economische groei zwakt af, maar importen blijven flink toenemen Na de spectaculaire groei de afgelopen 25 jaar, koelt de economie enigszins af. Maar met een voorziene groei aflopend tot 7% in 2016 blijft China het zeer goed doen. De Chinese behoefte aan buitenlandse producten blijft groot. Naar verwachting zal de invoer van machines in de periode toenemen met 50%. Ook voor diverse andere industriële producten, bijvoorbeeld uit de chemie, farmacie en elektrotechnische industrie, wordt een groei voorzien van 40 à 50%. Voor voedingsmiddelen wordt een groei van circa 30% verwacht in de periode tot 2018 (zie figuur 11). Office, telecom and electrical equipment Other manufactured goods Ores and metals Road vehicles & transport equipment Fuels Basic food Textiles Agriculture, raw materials Beverages and tobacco 22 Figuur 11 Verwachte totale importgroei (waarde) China over de periode , naar product Machines Farmaceutisch Motorvoertuigen Elektrotechnisch % 48% 47% 47% Behoefte aan gespecialiseerde machines Voor China geldt vaak dat een lokale vestiging een voorwaarde is om succesvol zaken te doen. De import van technologische producten is relatief beperkt. Veel wordt in China zelf geproduceerd, waarbij grote fabrikanten, denk aan de automotive, ook van hun toeleveranciers verlangen dat zij in China produceren. Buitenlandse toeleveranciers van hoogkwalitatieve niche producten, zoals specialistische machines of voedingsmiddelen, hebben echter een dusdanige marktpositie dat zij niet lokaal hoeven te produceren. Voor deze producten blijven er volop exportkansen. Chemie Brandstoffen Erts en metaal Agrarisch Textiel 41% 40% 35% 31% 27% 10 Vrijhandelszones bieden ruimte voor buitenlandse diensten Een apart aandachtspunt zijn de vrijhandelszones die als pilots op beperkte schaal zijn ingesteld, waaronder één in Shanghai. Dit maakt zakendoen in China aantrekkelijker. De vrijhandelszones hebben een omgekeerd uitgangpunt bij regelgeving. Normaliter moeten ondernemers uitgaan van het adagium alles is verboden, tenzij expliciet toegestaan. In de vrijhandelszones geldt nu het omgekeerde: het mag tenzij wordt aangegeven dat het verboden is. De vrijhandelszones openen delen van de dienstenmarkt die voorheen (voor een deel) gesloten waren, zoals zakelijke dienstverlening en de transportsector. Ook komt er ruimte voor buitenlandse ziekenhuizen. In de dienstensector liggen kansen voor consultants, advocatenkantoren en accountants in het begeleiden van de toenemende overnames die Chinese bedrijven in het Westen doen. Voedingsmiddelen Dranken en tabak Bron: Oxford Economics 27% 22%

11 Disclaimer De informatie in dit rapport geeft de persoonlijke mening weer van de analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uit oefening van hun vak. Deze publicatie is opgesteld namens ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. ING Bank N.V. is onderdeel van ING Groep N.V. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies. ING Bank N.V. betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijk zorg betracht om er voor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in dit rapport heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING Bank N.V. geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. De informatie in dit rapport kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING Bank N.V. noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Overneming van gegevens uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron wordt vermeld. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. 11 De tekst is afgesloten op 9 maart 2015.

12 Meer weten? Kijk op ING.nl/kennis Of neem contact op met: Raoul Leering Hoofd Internationaal Handelsonderzoek Jurjen Witteveen Principal Sectoronderzoek

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Nederland Handelsland

Nederland Handelsland Nederland Handelsland Herziening ranglijst belangrijkste exportlanden voor Nederland 10 10% Verenigd Koninkrijk Zweden 9 Rusland Verenigde staten 10% % België % Frankrijk Duitsland 1% % Spanje ING Economisch

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Productiegroei industrie versnelt

Productiegroei industrie versnelt Industrie Kwartaalbericht Productiegroei industrie versnelt De groei van de industriële productie trekt naar verwachting aan 3% 2016 Export blijft steunpilaar, binnenland trekt bij Exportorders Hoogste

Nadere informatie

Nederlandse automotive toelevering Sterk in export, sterk in innovatie

Nederlandse automotive toelevering Sterk in export, sterk in innovatie Nederlandse automotive toelevering Sterk in export, sterk in innovatie 44% van de totale export Omvang Nederlandse automotive toelevering 9,2 miljard 88% bestemd voor export Automotive-industrie mondiaal:

Nadere informatie

Zet herstel bankensector door?

Zet herstel bankensector door? ING Investment Office Publicatiedatum: 29 mei 2015 Sectorcommentaar financiële waarden Zet herstel bankensector door? Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor de

Nadere informatie

Omzetgroei in meeste sectoren

Omzetgroei in meeste sectoren Vooruitzicht Groothandel Omzetgroei in meeste sectoren 2016 eindelijk weer groei-jaar groothandel... vooral dankzij bouwmaterialen en ICT......terwijl oliehandel omzetcijfers drukt -0, +4, -2 2015 2016

Nadere informatie

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

Economie Utrecht komt verder op stoom

Economie Utrecht komt verder op stoom Economie Utrecht komt verder op stoom De Utrechtse economie heeft de opgaande lijn duidelijk te pakken. Onder impuls van sectoren als de zakelijke dienstverlening en de ICT groeit de economie naar verwachting

Nadere informatie

Horeca herstelt laat

Horeca herstelt laat Kwartaalbericht Horeca NG Economisch Bureau Horeca herstelt laat Omzetgroei in 2010 dankzij prijsstijgingen De verwachte omzetontwikkeling voor de horeca zal in 2010 achterblijven bij die van de Nederlandse

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 12 november 2015 Sectorcommentaar Metaal en mijnbouw Door Marina Hagoort, beleggingsanalist van het ING Investment Office In dit rapport vindt u onze vooruitzichten

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

Kwartaalbericht Groothandel ING Economisch Bureau Groothandel kan zich herpakken

Kwartaalbericht Groothandel ING Economisch Bureau Groothandel kan zich herpakken Kwartaalbericht Groothandel ING Economisch Bureau Groothandel kan zich herpakken Na twee moeilijke jaren, waarin het volume èn de omzet daalde, kan de groothandel in 2014 stappen vooruit zetten (volumegroei;

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

Marktkansen en risico s bij internationaal zakendoen

Marktkansen en risico s bij internationaal zakendoen Industrie Marktkansen en risico s bij internationaal zakendoen Quick scan op meest aantrekkelijke buitenlandse afzetmarkten Gekeken naar omvang en groei dan blijken China en Rusland de meest aantrekkelijke

Nadere informatie

Economie en financiële markten

Economie en financiële markten Economie en financiële markten Bob Homan ING Investment Office Den Haag, 11 oktober 2013 Vraag 1: Begraafplaats Margraten gesloten vanwege. 1. Bezuinigen bij de Nederlandse overheid 2. Op last van Europese

Nadere informatie

Agro & Food-machinebouw

Agro & Food-machinebouw Agro & Food-machinebouw reldwijd we xport ee 3% ijde expo dw rt el ouwma ndb ch la 6% w er es in 1% ldecon ere w ie om AGRO FOOD & TECHNOLOGY ijde expor tf dw l e achines dm oo 11% we r Groeiambities van

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? De Rabobank verwacht een moeizaam derde kwartaal voor de Nederlandse varkenssector. Aan het einde

Nadere informatie

Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat

Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat Trends in werkkapitaal Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat Nederlandse trend steekt ongunstig af tegen die in de ons omringende landen In de tweede helft van 2011 is het aandeel debiteuren

Nadere informatie

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Annemarie van Gaal Ondernemer & financieel deskundige Bob Homan Manager ING Investment Office Amsterdam, 8 oktober 2013 Agenda 1. Wat is beleggen

Nadere informatie

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer M200612 Positieve exportontwikkeling zet door Exportthermometer 2006 drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, november 2006 Exportthermometer Het gaat goed met de Nederlandse export, zowel in het grootbedrijf als

Nadere informatie

Verdere groei in het verschiet

Verdere groei in het verschiet Vooruitzicht Horeca Verdere groei in het verschiet De horeca kan in 2016 rekenen op verdere groei van de omzet... ondernemers zijn steeds positiever... en vooral in Amsterdam stijgen de hotelkamerprijzen

Nadere informatie

Ontdek beleggingskansen met technische analyse

Ontdek beleggingskansen met technische analyse Online Seminar Beleggen Ontdek beleggingskansen met technische analyse Bas Heijink Technisch Analist ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 10 september 2013

Nadere informatie

Opkomende markten: do s en don ts

Opkomende markten: do s en don ts Online Seminar Beleggen Opkomende markten: do s en don ts Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Marketing Manager ING Beleggen Amsterdam, 12 november 2013

Nadere informatie

Bas Heijink Senior technisch analist ING Investment Office Vrijdag 9 oktober 2015. Technische Analyse Het stappenplan

Bas Heijink Senior technisch analist ING Investment Office Vrijdag 9 oktober 2015. Technische Analyse Het stappenplan Bas Heijink Senior technisch analist ING Investment Office Vrijdag 9 oktober 2015 Technische Analyse Het stappenplan Agenda Geschiedenis technische analyse Wat is technische analyse? Het stappenplan Gemiddelden

Nadere informatie

Brexit drukt economische groei in Nederland met ruim half procent

Brexit drukt economische groei in Nederland met ruim half procent Gevolgen Brexit voor Nederlandse economie Analyse Brexit drukt economische groei in Nederland met ruim half procent Door de Brexit verlaagt ING Economisch Bureau de groeiramingen voor de Nederlandse economie

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 2013 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in 2013

Nadere informatie

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Agglomeratie s-gravenhage Groot-Amsterdam Flevoland Regio s Zaanstreek in economisch Arnh Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Noord-Overijssel perspectief Kop van 2013 Noord-Holland Veluwe Groot-Rijnmond

Nadere informatie

Verdubbeling van het aantal zorgaanbieders door eenpitters

Verdubbeling van het aantal zorgaanbieders door eenpitters Analyse Gezondheidszorg Verdubbeling van het aantal zorgaanbieders door eenpitters Aantal zorgaanbieders in 6 jaar tijd verdubbeld Eenpitters goed voor overgrote deel van groei aanbieders Groei eenpitters

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2012

De agrarische handel van Nederland in 2012 De agrarische handel van Nederland in 2012 1. Opvallende ontwikkelingen Totale wereldhandel in agrarische producten groeit voor tweede opeenvolgende jaar met ruim 10% Nederlandse agrarische export groeit

Nadere informatie

Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende

Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende ZZP ING Economisch Bureau Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende pensioeninkomen te hebben Meer dan de helft van de zelfstandige zonder personeel (zzp ers) bouwt

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in opnieuw

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2014

De agrarische handel van Nederland in 2014 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale Nederlandse handelsoverschot is in gelijk gebleven aan het niveau van ( 47,6 mld.); handelsoverschot agrarische producten komt

Nadere informatie

1.349.585.838 inwoners in 2013 (1,35 miljard) Grote steden: Shanghai (22,3 miljoen inw.), Peking (19,3 miljoen inw.) en Hangzhou (15 e stad)

1.349.585.838 inwoners in 2013 (1,35 miljard) Grote steden: Shanghai (22,3 miljoen inw.), Peking (19,3 miljoen inw.) en Hangzhou (15 e stad) China Grootste land ter wereld 1 van de BRIC-landen 1.349.585.838 inwoners in 2013 (1,35 miljard) Shanghai Delta rijkste van China Grote steden: Shanghai (22,3 miljoen inw.), Peking (19,3 miljoen inw.)

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

Aanpassingen in economie emerging markets biedt Nederland

Aanpassingen in economie emerging markets biedt Nederland Themavisie Internationaal ING Economisch Bureau Aanpassingen in economie emerging markets biedt Nederland kansen De groei van de productie en werkgelegenheid in de verwerkende industrie in de emerging

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Balanceren tussen regulering en klantwensen

Balanceren tussen regulering en klantwensen Vooruitzicht Accountantskantoren Balanceren tussen regulering en klantwensen Technologie geeft de doorslag in de controlepraktijk Omzet wettelijke controles 9% van totale omzet Omzet accountancybranche

Nadere informatie

Nederlandse exportgroei houdt aan

Nederlandse exportgroei houdt aan M200712 Nederlandse exportgroei houdt aan Exportthermometer 2007 drs. B.H.G. Jansen Zoetermeer, oktober 2007 Nederlandse exportgroei houdt aan Net als in de voorgaande jaren realiseert het Nederlandse

Nadere informatie

10 dingen over rente die beleggers moeten weten

10 dingen over rente die beleggers moeten weten Online Seminar Beleggen 10 dingen over rente die beleggers moeten weten Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 13 augustus 2013

Nadere informatie

Vertrouwen vastgoedbeleggers verder toegenomen

Vertrouwen vastgoedbeleggers verder toegenomen Vooruitzicht Commercieel Vastgoed Vertrouwen vastgoedbeleggers verder toegenomen Beleggingssvolume vastgoed naar nieuw record Lichte groei van opname kantoren record 27 3. 2. 1. 214 215 213 214 215 ING

Nadere informatie

Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be)

Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be) Landbouw in Oekraïne 12/05/2011 Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be) Oekraïne is groter dan elk land van de EU. De goede ligging van het land, gecombineerd met de vruchtbare bodems, geeft

Nadere informatie

8. De rol van de Nederlandse industrie in internationale productieketens. Auteurs Frank Notten Rutger Hoekstra Jan-Pieter Smits

8. De rol van de Nederlandse industrie in internationale productieketens. Auteurs Frank Notten Rutger Hoekstra Jan-Pieter Smits 8. De rol van de Nederlandse industrie in internationale productieketens Auteurs Frank Notten Rutger Hoekstra Jan-Pieter Smits De groei van de Duitse uitvoer werd de laatste jaren gestimuleerd door de

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt Na een teleurstellend vierde kwartaal in het vorige jaar, start

Nadere informatie

Nederland Handelsland IV. Toegenomen risico s maar nog steeds kansen voor export naar opkomende markten

Nederland Handelsland IV. Toegenomen risico s maar nog steeds kansen voor export naar opkomende markten Nederland Handelsland IV Toegenomen risico s maar nog steeds kansen voor export naar opkomende markten ING Economisch Bureau / mei 1 Toenemend verschil tussen opkomende markten vergt scherpe keuzes exporteurs

Nadere informatie

Waar liggen de kansen?

Waar liggen de kansen? Grip op je vermogen Waar liggen de kansen? Bob Homan ING Investment Office 20 april 2012 Welke economie is het snelst gegroeid na invoering van de euro?* a) Zwitserland b) Duitsland c) VS d) Griekenland

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Internationale handel in goederen van Nederland 2012

Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Webartikel 2013 Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Wiel Packbier 11-11-2013 gepubliceerd op cbs.nl Samenvatting De internationale handel in goederen is in 2012 wederom minder hard gegroeid.

Nadere informatie

- De herexamenvragen mag u houden! -

- De herexamenvragen mag u houden! - Datum : donderdag 30 juni 2011 Opleiding : CCM16 Herexamen : Module 3 IB&CM Tijd : 3 klokuren Herexamen: Dit herexamen bestaat uit 5 opgaven, verdeeld over 8 pagina s. Controleer dit! De vragen van dit

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 11.30 13.00 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland. Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader

Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland. Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader Inhoudsopgave 1. Inleiding 3. Analyse 3 3. Inzicht in Noord-Nederlandse

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 NIVEAU: EXAMEN: HAVO 2001-II De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

Zzp tussen vrijheid en ambitie Minder groei, meer flexibel

Zzp tussen vrijheid en ambitie Minder groei, meer flexibel ZZP Themavisie ING Economisch Bureau Zzp tussen vrijheid en ambitie Minder groei, meer flexibel Het aantal zelfstandigen zonder personeel () groeide de afgelopen jaren flink en nam ook in 2014 toe (+3,1).

Nadere informatie

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research Sectorupdate Export bloemen en planten Economisch Bureau, Sector & Commodity Research 25 juni 2012 Exportgroei ondanks crisis in de eurozone Rusland vierde exportbestemming door sterke toename van de export

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Productie en toegevoegde waarde

Productie en toegevoegde waarde Productie en toegevoegde waarde De totale productiewaarde van de farmaceutische sector bedraagt 7,71 Mia EUR in 2011 (e), wat neerkomt op 5 % van de totale industriële productie, en groeit op lange termijn

Nadere informatie

Licht op energie (2013 - november)

Licht op energie (2013 - november) PMI index Licht op energie (2013 - november) Macro-economische ontwikkelingen De indicator van Markit voor economische bedrijvigheid in de Eurozone ligt sinds enkele maanden net boven de 50 punten. In

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Rapport Nederland en internationale waardeketens

Rapport Nederland en internationale waardeketens Rapport Nederland en internationale waardeketens Oscar Lemmers Linda Rozendaal Fintan Van Berkel Roger Voncken Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren

Nadere informatie

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden Van der Zee, F., W. Manshanden, F. Bekkers, T. van der Horst ea (2012). De Staat van Nederland Innovatieland 2012. Amsterdam: AUP

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf De markt voor de varkenshouderij in Nederland Structuur In Nederland worden op ongeveer 1. bedrijven varkens gehouden. Het aantal bedrijven met varkens is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen (figuur

Nadere informatie

KUNSTSTOF- EN RUBBERINDUSTRIE BELGIË

KUNSTSTOF- EN RUBBERINDUSTRIE BELGIË KUNSTSTOF- EN RUBBERINDUSTRIE BELGIË ECONOMISCH JAARRAPPORT 27 Federplast.be Vereniging van Producenten van Kunststof- en Rubberartikelen VZW Association des Producteurs d Articles en Matières Plastiques

Nadere informatie

Vooruitzichten economie en financiële markten

Vooruitzichten economie en financiële markten Vooruitzichten economie en financiële markten Bob Homan, ING Investment Office Grip op je Vermogen Den Haag, 9 oktober 2015 Vraag 1 Hoeveel % is de wereldindex (in Euro s) van hoogtepunt (15/4) tot dieptepunt

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Arbeidskosten per eenheid product

Arbeidskosten per eenheid product Arbeidskosten per eenheid product CPB Achtergronddocument, behorend bij: MEV 2012 September 2011 Martin Mellens CPB Memo Aan: Belangstellenden Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM

Nadere informatie

Wat zijn de beleggingstrends van dit moment?

Wat zijn de beleggingstrends van dit moment? Wat zijn de beleggingstrends van dit moment? Bob Homan Hoofd ING Investment Office Utrecht, 25 april 2014 Agenda Hoe staan de financiële markten ervoor? Wat zijn koersbepalende factoren? Waar liggen toekomstige

Nadere informatie

Startersmarkt stagneert Gebrek aan vertrouwen remt startersmarkt

Startersmarkt stagneert Gebrek aan vertrouwen remt startersmarkt Starters ING Economisch Bureau Startersmarkt stagneert Gebrek aan vertrouwen remt startersmarkt In 2011 is het aantal startende ondernemers licht toegenomen tot totaal 123.500. Dit aantal ligt nog altijd

Nadere informatie

WERKEN BIJ INTERNATIONALE

WERKEN BIJ INTERNATIONALE AMSTERDAMS INSTITUUT VOOR ARBEIDSSTUDIES UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM WERKEN BIJ INTERNATIONALE BEDRIJVEN Onderzoek op basis van de Loonwijzer Kea Tijdens, AIAS, Universiteit van Amsterdam Maarten van Klaveren,

Nadere informatie

Welkom. Datum: 25 april 2014

Welkom. Datum: 25 april 2014 Welkom Datum: 25 april 2014 Even voorstellen Ronald Stoel Directeur Personal Banking Ingrid van Doremalen Financial Planner ING Private Banking 2 Uw geldzaken op orde voor nu en later, dát is Financieel

Nadere informatie

Kwartaalbericht Vastgoed

Kwartaalbericht Vastgoed Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Vastgoedrendementen lopen verder uiteen In 212 daalde het beleggingsvolume in onroerend goed met 11%. De investeringen in winkels en bedrijfsruimten namen

Nadere informatie

Informatieve notitie voor de Dutch Trade Board over de Nederlandse internationale handel

Informatieve notitie voor de Dutch Trade Board over de Nederlandse internationale handel Informatieve notitie voor de Dutch Trade Board over de Nederlandse internationale handel Samenvatting: Deze notitie beschrijft het belang, de samenstelling en de ontwikkeling van de Nederlandse internationale

Nadere informatie

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland M201218 Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, november 2012 Relatief veel snelgroeiende bedrijven in Nederland In deze rapportage

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Herstel horeca in 2011

Herstel horeca in 2011 Kwartaalbericht Horeca ING Economisch Bureau Herstel horeca in 2011 De verwachte omzetontwikkeling voor de horeca is in 2010 nog negatief. Hiermee blijft de sector achter bij de Nederlandse economie als

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Highlights uit de monitor Economische Verkenningen 2015. Een Groene, Gezonde en Slimme Regio

Highlights uit de monitor Economische Verkenningen 2015. Een Groene, Gezonde en Slimme Regio Highlights uit de monitor Economische Verkenningen 215. Een Groene, Gezonde en Slimme Regio 1 Economische ontwikkeling PAGINA 4 In dit overzicht vindt u de highlights uit de monitor Economische Verkenningen

Nadere informatie

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Brussel, 20 januari 2016 Uit een studie van de FOD Economie over de Belgische agrovoedingsindustrie blijkt dat de handel tussen 2000 en 2014 binnen de Europese

Nadere informatie

Productie en toegevoegde waarde

Productie en toegevoegde waarde Productie en toegevoegde waarde De totale productiewaarde van de farmaceutische sector bedraagt 6,70 Mia EUR in 2012 (e), wat neerkomt op 4,5 % van de totale industriële productie, en groeit op lange termijn

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Groothandel in computers, randapparatuur en software Computergroothandels richten zich doorgaans op bedrijfsmatige afnemers. Ze leveren hardware, software en toebehoren. Ook service- en adviesdiensten

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Druk op varkensvleesmarkt blijft De vooruitzichten voor de Nederlandse varkenshouderij voor het tweede kwartaal 2015 blijven mager. Ondanks de seizoensmatige

Nadere informatie

Marktbeeld appels en peren

Marktbeeld appels en peren Afzet appels en peren door Russische boycot in de verdrukking Productie De appelproductie in de EU bedroeg in 215 ruim 12 miljard kilo. Dit was de op één na grootste EUoogst ooit. Bijna een derde van de

Nadere informatie

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Growth Map Achtergrond De Kamer van Koophandel Amsterdam heeft zich tot doel gesteld bedrijven in de regio internationaal meer actief te krijgen om zo

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek

Werkgelegenheidsonderzoek Monitor Ruimtelijke Economie Uitkomsten Werkgelegenheidsonderzoek Provincie Utrecht 2011 (Voorlopig) Januari 2012 Afdeling Mobiliteit, Economie en Cultuur Inleiding In de periode april t/m september 2011

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 Werkloosheid Verenigde Staten - Fed blijft op toneel Rusland eist rol op, p.1. - Aandelen meest kansrijk in 2014, p.2. - Obligaties winnen in Q1 - weinig potentie, p.2.

Nadere informatie

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I In deze economische monitor vindt u cijfers over de werkgelegenheid en de arbeidsmarkt van de gemeente Ede. Van de arbeidsmarkt zijn gegevens opgenomen van de tweede helft

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

De Nederlandse concurrentiepositie in de internationale dienstenhandel

De Nederlandse concurrentiepositie in de internationale dienstenhandel De Nederlandse concurrentiepositie in de internationale handel De Nederlandse architect die gebouwen ontwerpt in Frankrijk en Portugal is net zoals de Bulgaarse datatypist die vanuit Sofia werkt voor een

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten)

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten) Staat van 2014 Sectorstructuur In welke sectoren is sterker vertegenwoordigd dan het s gemiddelde? Zakelijke diensten (16,5%), Informatie en Communicatie (6,5%), Financiële instellingen (4,5%) Vergelijking

Nadere informatie