DUURZAAMHEIDSVERSLAG Energie en het klimaat zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DUURZAAMHEIDSVERSLAG 2003. Energie en het klimaat zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden."

Transcriptie

1 DUURZAAMHEIDSVERSLAG 2003 Energie en het klimaat zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

2 Inhoud Voorwoord 2 Over het verslag 6 Over Nuon 10 Duurzaamheid bij Nuon 16 Beleid 17 Organisatie duurzaamheid 20 Betrouwbaarheid van de energievoorziening 24 Leveringszekerheid 25 Voorzieningszekerheid 28 Dienstverlening 30 Duurzaamheid van de energievoorziening 36 Energiebesparing 37 Duurzame energie 38 Groene energie 44 Slim opwekken en distribueren 48 Brandstofmix 50 Emissiehandel in broeikasgas 51 De medewerkers van Nuon 56 De pijlers van het personeelsbeleid 57 Levensloopbeleid 59 Een nieuw sociaal plan 60 Betrokkenheid medewerkers 62 Gezondheidsmanagement 63 Veiligheid 65 Verificatierapport 68 Begrippenlijst 70 Colofon 71 1

3 Voorwoord Er wordt mij vaak gevraagd of het met alle ontwikkelingen waar onze onderneming voor staat, niet moeilijk is om de activiteiten op het gebied van duurzaamheid te continueren. Hoe houden we als bedrijf vast aan een duurzaamheidsambitie als klanten terecht vragen om een betere service, de politiek ons confronteert met het voornemen de energiesector drastisch te hervormen, onze aandeelhouders vragen om een betere financiële performance en onze medewerkers alles op alles moeten zetten om de klant goed van dienst te kunnen zijn? Mijn antwoord daarop is als volgt. Ik zie duurzaam ondernemen niet slechts als een activiteit, maar als een mentaliteit. Een bedrijf dat duurzaam onderneemt maakt bij belangrijke besluiten een integrale afweging tussen economische, sociale en milieubelangen. Het realiseren van een gezond financieel resultaat, een veilige en aangename werkomgeving voor medewerkers en een duurzame energievoorziening, betekent dat belangen zorgvuldig afgewogen moeten worden. In die afweging komen de echte dilemma s naar voren. Een aantal daarvan zult u in dit verslag terugvinden. De dynamiek die zo kenmerkend is voor de energiesector van vandaag, heeft ons echter niet afgeleid van onze ambitie om de Nederlandse energievoorziening en onze eigen bedrijfsvoering verder te verduurzamen. Het aantal klanten dat groene energie afneemt van Nuon is met 40% gestegen naar ruim We hebben in MW nieuw duurzaam productievermogen bijgebouwd, 2 DUURZAAMHEIDSVERSLAG 2003

4 waaronder windparken in de Wieringermeer en Spanje. En we hebben nieuwe innovatieve producten geïntroduceerd voor zowel consumenten als zakelijke klanten, zoals online energiebesparingsadvies voor het MKB, duurzame koudelevering, het groene energieproduct VastePrijsStroom en de Nuon Zoncentrale, die door bijna huishoudens is aangeschaft. Onze medewerkers hebben we ook in 2003 met diverse programma s en instrumenten gestimuleerd om te werken aan hun persoonlijke ontwikkeling, gezondheid en balans tussen werk en privé. Het nieuwe sociaal plan dat op 1 januari jl. is ingegaan, is tot stand gekomen in een open dialoog met de vakorganisaties. Ook de veranderende wetgeving op het gebied van ziekteverzuim hebben we met onder meer de oprichting van een Reïntegratie Centrum voortvarend aangepakt. Onze aandeelhouders kunnen erop vertrouwen dat wij winstgevend investeren, ook als het gaat om investeringen in duurzaamheid. Het alsmaar wijzigende overheidsbeleid op het gebied van financiële ondersteuning van duurzame energieproductie, maakt het ons wat dat betreft niet altijd makkelijk. Het nieuwe instrument dat halverwege 2003 in werking trad, de wet Milieukwaliteit Elektriciteits Productie (MEP), stimuleert slechts duurzame energieproductie in Nederland. Voor onze onderneming, die werkt vanuit de filosofie dat we daar duurzame energie moeten opwekken waar dat geografisch, klimatologisch en financieel het beste is, is dat een enorme tegenvaller. Met het einde van de belastingvrijstelling voor groene energie in zicht, onderzoeken we de mogelijkheden om onze klanten groene energie te kunnen blijven aanbieden tegen een voor hen acceptabel tarief. Ik voorzie dat het koolstofarmer maken van de energievoorziening één van de belangrijkste uitdagingen is waar de energiesector wereldwijd voor staat. Niet voor niets is klimaat het thema van dit verslag. Het wordt steeds zichtbaarder, ook in Nederland, dat de groeiende hoeveelheid CO 2 in de lucht invloed heeft op het klimaat. Met de overname van de centrales van Reliant Energy Europe is Nuon één van de grotere uitstoters van CO 2 in Nederland geworden. Door efficiënt om te gaan met brandstoffen en te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om andere brandstoffen in te zetten, streven we ook in deze centrales naar een zo schoon mogelijke productie. Dit jaar leest u voor het eerst in ons verslag een aantal doelstellingen voor 2004 op het gebied van duurzaamheid waaraan wij ons gecommitteerd hebben. Een belangrijke stap naar meer transparantie en duidelijkheid over waar wij als onderneming voor staan. Omdat we graag van u horen of wij u via dit verslag een goed beeld geven van ons duurzame ondernemerschap, vindt u achterin een mogelijkheid om ons dat te laten weten. Amsterdam, 3 mei 2004 Ludo van Halderen Voorzitter Raad van Bestuur 3

5 NUON EN STICHTING NATUUR EN MILIEU Wist je dat Nuon jaarlijks elf miljoen ton CO 2 uitstoot? Da s zo n 7% van het totaal in Nederland. Staat in hun jaarverslag. Dat ze daar eerlijk over zijn, juich ik toe. Want je kunt jezelf wel profileren als duurzame energieleverancier, maar je moet de feiten niet verbloemen. Wat doe je eraan, daar gaat het om. Nuon en ik komen elkaar tegen bij de windparken. Wij hebben alle plekken in Nederland waar ze zouden kunnen staan, in kaart gebracht. Als er ergens eentje wordt opgezet, werken we samen. BIJ MIJ THUIS Ik probeer duurzaamheid en lekker leven te combineren. Praktisch idealisme. Wij op de fiets en de kinderen in het fietskarretje en we eten biologisch vlees, dat wel. Maar ik pak ook wel eens het vliegtuig. En ik woon in een oud huis. Het isoleren daarvan is een meerjarenproject.

6 KLIMAATPASPOORT I JASPER VIS I BELEIDSMEDEWERKER ENERGIE BIJ DE STICHTING NATUUR EN MILIEU IN MIJN WERK Mensen zijn van nature gemakzuchtig. Verwacht niet dat mensen zomaar hun auto opgeven. Maar je kunt wel een zo zuinig mogelijk auto rijden en de korte ritjes met de fiets doen. Of een zuinige cv-ketel kopen. De duurzame samenleving komt dichterbij door technische snufjes, meer dan door verandering van menselijk gedrag. Dus daar richt ikin mijn werk alle pijlen op. Tegelijkertijd wijs ik op de klimaatverandering. Die is al zichtbaar, meer dan we denken. Ik ga de natuur in met mensen en laat ze zien dat er subtropische korstmossen op onze bomen zitten, dat er minder noordelijke vlinders zijn en meer warmteminnende spinnen.

7 Over het verslag Wat is klimaat? Klimaat is het gemiddelde weer. Over een periode van tientallen jaren nemen meteorologen op dezelfde plaats op aarde het gemiddelde van temperatuur, vochtigheidsgraad, luchtdruk, wind, bewolking en neerslag. Daarnaast kijken ze naar dagelijkse en jaarlijkse variaties en hoe vaak extremen voorkomen, zoals hittegolven en zware regens met wateroverlast. Op deze manier kan men zien hoe het klimaat zich over een langere periode ontwikkelt. Waarom stijgt de temperatuur op aarde? De zon verwarmt de aarde. Een deel van de zonnestralen warmt de aardbodem en de zeeën en oceanen op. Een ander deel wordt teruggekaatst in de dampkring of atmosfeer. Hier bevinden zich broeikasgassen (waterdamp, kooldioxide, methaan) die als het ware een warme deken om de aarde leggen. Ze zorgen ervoor dat de warmte uit de teruggekaatste zonnestralen wordt vastgehouden. De opwarmende werking van deze deken wordt het natuurlijke broeikaseffect genoemd. Door dit broeikaseffect is het op aarde niet 18 graden Celsius onder nul, maar gemiddeld 30 graden Celsius warmer, warm genoeg voor leven. De meeste wetenschappers zijn het er wel over eens dat de mens dit natuurlijke broeikaseffect beïnvloedt. Omdat we steeds meer gas, elektriciteit, benzine, kerosine en diesel gebruiken, blazen we steeds meer CO 2 in de atmosfeer. De toename van deze concentratie van broeikasgassen versterkt het broeikaseffect, waardoor het op aarde steeds warmer wordt. Als de mens broeikasgassen aan de atmosfeer blijft toevoegen, blijft de gemiddelde temperatuur op aarde stijgen. In 2003 heeft Nuon haar eerste integrale duurzaamheidsverslag over 2002 gepubliceerd. In dat verslag hebben we vrij nauwkeurig de richtlijnen van het Global Reporting Initiative (GRI) gevolgd en zijn bijvoorbeeld op onderdelen dochterbedrijven in de cijfers meegenomen. In het verslag over het jaar 2003 heeft Nuon een fundamenteel andere keuze gemaakt. Het verslag is dit jaar meer geschreven vanuit de optiek dat Nuon in het duurzaamheidsverslag verantwoording dient af te leggen over issues die in 2003 maatschappelijk in de belangstelling hebben gestaan. Hiermee volgt Nuon onder andere een aanbeveling van de Vereniging voor Milieu- Accountancy (VMA) en het Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants (NIVRA), die stellen dat volledigheid op zich belangrijk is, maar de lezer niet mag afleiden van de belangrijkste milieu- dan wel maatschappelijke issues. Nuon heeft voor het verslagjaar 2003 gekozen voor een drietal thema s: betrouwbaarheid van de energievoorziening, duurzaamheid van de energievoorziening en de medewerkers van Nuon. Ten aanzien van de betrouwbaarheid van de energievoorziening is in 2003 veel aandacht geweest voor leveringszekerheid, voorzieningszekerheid en dienstverlening. In het hoofdstuk Betrouwbaarheid van de energievoorziening komen we hier uitgebreid op terug. Ook de duurzaamheid van de energievoorziening heeft in 2003 op de maatschappelijke en politieke agenda gestaan. De belangrijkste ontwikkelingen staan in het hoofdstuk Duurzaamheid van de energievoorziening. De breed gevoelde maatschappelijke wens om werk en privé beter op elkaar af te stemmen, de Wet Verbetering Poortwachter en de versobering van de pensioenregelingen zijn sociale ontwikkelingen in 2003 waar Nuon in haar personeelsbeleid mee aan de slag is gegaan. U leest hierover in het hoofdstuk De medewerkers van Nuon. 6 DUURZAAMHEIDSVERSLAG 2003

8 Omslag van het duurzaamheidsverslag 2002 Het overkoepelende thema van dit jaarverslag is het klimaat. Het klimaat verandert door de toename van de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer. Hierdoor wordt het op aarde steeds warmer, wat leidt tot ernstige verstoringen in het ecosysteem. Energiebedrijven zijn grote uitstoters van het belangrijkste broeikasgas CO 2. Nuon wil daarom verantwoording afleggen over haar rol in en bijdrage aan vermindering van dit probleem. En we zijn daarbij niet alleen zelf aan het woord. Door het verslag heen zal een aantal van onze belanghebbenden vertellen wat zij doen om klimaatverandering tegen te gaan. Reikwijdte De keuze om een beperkt aantal onderwerpen diepgaander te behandelen, heeft consequenties voor de reikwijdte van de cijfers die we rapporteren. In dit verslag zijn de cijfers verwerkt van de bedrijfsonderdelen van Nuon in Nederland, zijnde de divisies Retail Customers, Business Customers, Energy Sourcing en Network Services en daarnaast Continuon Netbeheer. Op 10 december 2003 werd Nuon officieel eigenaar van de elektriciteitscentrales van Reliant Energy Europe. De invloed die deze overname heeft op bijvoorbeeld de CO 2 -balans van Nuon, is in dit verslag niet meegenomen. De afweging die we daarbij hebben gemaakt is dat we pas vanaf 2004 daadwerkelijk invloed kunnen uitoefenen op de duurzaamheid van deze centrales. Ook rapporteren we dit jaar niet over cijfers die weliswaar voortvloeien uit de bedrijfsvoering van Nuon, zoals cijfers over mobiliteit en afvalstromen, maar die geen directe relatie hebben met de hierboven genoemde thema s. Cijfers over afvalstromen en SO 2 - en NO x -emissies zijn wel terug te vinden in de milieujaarverslagen van de productielocaties. Cijfers over mobiliteit van het Nuon-personeel zijn verwerkt in de CO 2 -balans in dit verslag. Waar de scope van de cijfers afwijkt van de hier beschreven algemene scope, zal dit vermeld worden. Het verslag is geverifieerd door KPMG Sustainability B.V.. Aangezien dit het tweede integrale duurzaamheidsverslag van Nuon is, is de betrouwbaarheid van de informatie in het verslag soms nog beperkt. Ondanks deze kanttekening geeft dit verslag naar onze mening een goed beeld van onze ambities en resultaten in Wij blijven werken aan een verbetering van de betrouwbaarheid van de gegevens. Toetsing eerste duurzaamheidsverslag bij stakeholders Op uitnodiging van bestuursvoorzitter Ludo van Halderen heeft een aantal stakeholders in een bijeenkomst bij Nuon besproken wat ze van het duurzaamheidsverslag 2002 van Nuon vinden, waaronder een Natuurstroomklant en een vertegenwoordiger van een natuur- en milieuorganisatie. Het verslag werd boeiend en aantrekkelijk gevonden en gaf een goed beeld van datgene waar Nuon zich mee bezighoudt. Wel hadden de stakeholders behoefte aan meer informatie over de keuzes die Nuon maakt en de dilemma s die we tegenkomen bij het realiseren van ambities op het gebied van duurzaamheid. Is groene energie voor Nuon een marketinginstrument of een milieudoelstelling? Is evenwichtige groei voor alle belanghebbenden wel vol te houden in een commerciële markt? Daarin mag Nuon volgens de stakeholders transparanter zijn. Andere punten die aan de orde kwamen: geef meer inzicht in waar Nuon staat ten opzichte van anderen, kijk niet alleen terug in het verslag maar schets ook een helder toekomstbeeld en laat zien hoe Nuon duurzaamheid heeft ingebed in de organisatie en managementsystemen. Voor zover mogelijk, hebben we in dit verslag opvolging gegeven aan deze wensen. Wat zijn de gevolgen van het broeikaseffect? De gevolgen van klimaatverandering door het versterkte broeikaseffect kunnen ingrijpend zijn. Stijging van de zeespiegel en veranderingen in de waterhuishouding, zoals verandering van gemiddelde neerslag en extremen, zijn mogelijke effecten van klimaatverandering. Daardoor kunnen wereldwijde ecologische, economische en sociale veranderingen optreden. Wat zijn de voornaamste broeikasgassen? Broeikasgassen zijn gassen die bijdragen aan de opwarming van de dampkring. De belangrijkste zijn: kooldioxide (CO 2 ), methaan (CH 4 ), lachgas (N 2 O) en de fluorverbindingen gehalogeneerde waterstoffen (HFK's), fluorstoffen (PFK's) en zwavelhexafluoride (SF 6 ). Kooldioxide is het belangrijkste broeikasgas. Het draagt voor ruim de helft bij aan het versterkte broeikaseffect. 7

9 KLIMAATPASPOORT I DIEDERIK KINDS I STUDENT AAN DE TU DELFT EN TEAMCAPTAIN VAN HET NUON SOLAR TEAM BIJ MIJ THUIS Ik studeer af bij de leerstoel Aerospace Sustainable Engineering and Technology. Via deze leerstoel ben ik betrokken bij projecten als de race met de zonnewagen en een laddermolen met vliegers om hoog wind te vangen. Ik wil graag studie en praktijk combineren. Dat was een drijfveer om mee te doen aan de World Solar Challenge. Ik weet nog niet waar ik ga werken na mijn studie, maar ik wil bezig blijven met duurzaamheid. Om mensen daarvoor enthousiast te maken. Privé ga ik heel bewust om met energieverbruik. Zuinig zijn met water, de verwarming zo laag mogelijk zetten en zuinig autorijden, door bijvoorbeeld de motor af te zetten bij een stoplicht.

10 NUON EN IK Wij zochten sponsors voor onze deelname aan de World Solar Challenge in Australië. Nuon was een logische partner omdat het bedrijf bekend staat als koploper in duurzame energie. Nuon brengt duurzaamheid onder de aandacht van jonge mensen. Via de solar race, maar ook door projecten op basisscholen en andere scholen. Dat vind ik een prima initiatief. IN DE SOLAR CHALLENGE Ik heb drieduizend kilometer op zonne-energie gereden, dwars door Australië. Geloof me, dan ben je voortdurend bezig met het klimaat. Want de hoeveelheid zonne-energie is niet constant. In het noorden van Australië heb je een tropisch klimaat, in het zuiden een meer wisselvallig klimaat. Om de invloed van het klimaat op ons energieverbruik te berekenen, maakten we gebruik van een speciaal softwareprogramma. De tocht was een succes, maar de praktische toepassing van zonnepanelen op auto s laat nog wel even op zich wachten. Voor woonhuizen is zonne-energie gelukkig al wel heel goed beschikbaar.

11 Over Nuon Windpark Irene Vorrink in Dronten Wat is het Klimaatverdrag? In 1992 werd in Rio de Janeiro het zogenoemde Raamverdrag Klimaatverandering van de Verenigde Naties (UNFCCC) gesloten. De doelstelling is het stabiliseren van de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer op een zodanig niveau, dat een gevaarlijke menselijke invloed op het klimaat wordt voorkomen. Het Klimaatverdrag valt onder de verantwoordelijkheid van de VN. Verschillende industrielanden hebben destijds afgesproken de groei van hun uitstoot van broeikasgassen te stoppen. Halverwege de jaren negentig werd duidelijk dat stabilisatie van de uitstoot van broeikasgassen ontoereikend is om het uiteindelijke doel van het Klimaatverdrag te realiseren. Dat heeft geleid tot het Kyoto-protocol. Nuon is een toonaangevend, zelfstandig, internationaal concern in de opwekking, marketing, verkoop en distributie van elektriciteit, gas en warmte en daarmee samenhangende producten en diensten, actief voor miljoenen klanten. Binnen de Europese energiesector willen we een vooraanstaande positie innemen op het gebied van duurzaam ondernemen. Vanuit het besef dat energie een onmisbare rol vervult voor consumenten, bedrijven en de maatschappij werken wij aan evenwichtige groei voor alle belanghebbenden: klanten, aandeelhouders, medewerkers én milieu en maatschappij. Nuon heeft in Nederland een marktaandeel van 35% in elektriciteit, 30% in gas en 36% in warmte; gemeten naar aantallen klanten zijn we marktleider in Nederland. Daarnaast concentreert Nuon zich op de kernmarkten België en Duitsland. Voor de productie van duurzame energie richten we ons op groeimarkten in Europa. Nuons grootste aandeelhouders zijn de provincies Gelderland, Friesland, Noord-Holland en de gemeente Amsterdam. Zij houden gezamenlijk zo n 75% van de aandelen Nuon. Het overige deel wordt gehouden door circa 80 kleinere, gemeentelijke en provinciale aandeelhouders. 10 DUURZAAMHEIDSVERSLAG 2003

12 Nuon werkt sinds het midden van de jaren negentig vanuit een visie die uitgaat van evenwichtige groei voor alle belanghebbenden bij onze onderneming. Energie en het klimaat zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. CO 2 is de verbindende factor. Hieronder staat een overzicht van Nuon-activiteiten die veel CO 2 -uitstoot veroorzaken. In dit verslag kunt u lezen hoe Nuon maatregelen treft om de CO 2 -uitstoot die zij veroorzaakt te reduceren. Activiteiten Productie van grijze energie in onze eigen energiecentrales Nuon Energiegebruik in Nuon-gebouwen Gebruik van materialen (kabels, componenten etc.) Inkoop van grijze energie voor levering aan eindgebruikers Mobiliteit van Nuon-medewerkers (auto, trein, vliegtuig) Wat is het Kyoto-protocol? Het Kyoto-protocol werd in 1997 opgesteld als aanvulling op het Klimaatverdrag. Industrielanden verbinden zich hierin om de uitstoot van broeikasgassen in met gemiddeld 5% te verminderen ten opzichte van het niveau in Per land gelden uiteenlopende reductiepercentages. Nederland moet zijn broeikasgasemissies in met 6% hebben gereduceerd ten opzichte van In Kyoto is afgesproken dat het verdrag in werking treedt als alle landen die het ondertekend hebben bij elkaar opgeteld verantwoordelijk zijn voor 55% van de wereldwijde CO 2 -uitstoot. Tot nu toe hebben 113 landen het Kyoto-protocol ondertekend. Alle ogen zijn op dit moment gericht op Rusland, omdat met Rusland erbij de norm van 55% gehaald zou worden. Nederlands klimaatbeleid Het klimaatbeleid is gestoeld op de afspraken in het Kyoto-protocol en de aansluitende afspraken binnen de EU. Nederland moet de uitstoot van de belangrijkste broeikasgassen (kooldioxide, lachgas, methaan en een aantal fluorverbindingen) in de periode van met 6% terugdringen ten opzichte van Dat betekent dat Nederland uiterlijk in Mton, omgerekend naar CO 2 (CO 2 -equivalenten), broeikasgas uitstoot. Dat is 6% minder dan in De helft van de reductie wil de overheid met binnenlandse maatregelen halen, de rest in het buitenland. Van de binnenlandse doelstelling wil zij tweederde met CO 2 realiseren en eenderde met overige broeikasgassen. Het klimaatbeleid is gericht op de sectoren huishoudens, landbouw, verkeer en vervoer, industrie en energie. 11

13 Kerngegevens Netto-omzet (x EUR 1 miljoen) Bedrijfsresultaat (x EUR 1 miljoen) Nettowinst (x EUR 1 miljoen) Totale omzet naar activiteit 2003 (x EUR 1 miljoen) Totale omzet naar activiteit 2002 (x EUR 1 miljoen) Bedrijfsresultaat per activiteit 2003 (x EUR 1 miljoen) Bedrijfsresultaat per activiteit 2002 (x EUR 1 miljoen) Operations Netbeheer Supply & Services Renewables, Water en Overig Voor een volledig overzicht van de jaarcijfers 2003 verwijzen wij u naar ons financieel jaarverslag. 12 DUURZAAMHEIDSVERSLAG 2003

14 Kerncijfers (geconsolideerde cijfers) Financiën (bedragen x EUR 1 miljoen) ) ) ) Netto-omzet EBITDA Bedrijfsresultaat (EBIT) Resultaat na belastingen Investeringen in materiële vaste activa Vrije kasstroom Materiële vaste activa Eigen vermogen Balanstotaal Eigen vermogen in % van het balanstotaal (solvabiliteit) 42,3% 44,4% 47,5% 47,7% 46,9% Bedrijfsresultaat in % van de bedrijfsopbrengsten 9,9% 7,4% 10,3% 10,9% 9,9% Bedrijfslasten in % van de bedrijfsopbrengsten 90,1% 92,6% 89,7% 89,1% 90,1% Resultaat na belastingen per uitstaand aandeel in EUR 1,83 1,18 2,93 3,51 9,75 Aandelen x 1000 stuks (per 31 december) Aantal uitstaand Aantal nog te emitteren uit stockdividend en excedenten Maximaal aantal nog te emitteren uit garanties Totaal Medewerkers in fte s (per 31 december) Duurzaam opgewekte elektriciteit (in GWh) Eigen productie ) Presentatiewijziging In lijn met de internationale ontwikkeling van de presentatie van resultaten, worden in het financieel verslag met ingang van 2001 buitengewone baten en lasten slechts als zodanig gepresenteerd, indien zij zich duidelijk onderscheiden van de activiteiten in het kader van de gewone bedrijfsuitoefening. Buitengewone baten en lasten zullen daarom naar verwachting zelden voorkomen. Tot en met 2000 werden als buitengewone baten en lasten de resultaten uit de verkoop van deelnemingen en de dotaties aan reorganisatievoorzieningen gepresenteerd. Verder wordt met ingang van 2001 het dividendvoorstel over het afgesloten jaar niet meer in het eigen vermogen verwerkt. 13

15 KLIMAATPASPOORT I JOKE WALLER-HUNTER I EXECUTIVE SECRETARY VAN DE UNFCCC BIJ MIJ THUIS Hoe ik persoonlijk bijdraag aan een beter milieu? Ik heb sinds 1979 geen auto meer en dat is al een hele goede bijdrage. Moeilijk? Ach, je kunt zelf beïnvloeden hoe moeilijk dat is. Ik zorg dat ik altijd op fietsafstand van mijn werk woon. Elke dag een half uurtje peddelen langs de Rijn is trouwens geen straf. Verder is milieuvriendelijk geproduceerd voedsel hier in Duitsland heel normaal. Veel standaardproducten zijn ecologisch. Dat is de filosofie waar ik in geloof: je moet het de consument makkelijk maken.

16 NUON EN UNFCCC In geïndustrialiseerde landen komt 84% van de uitstoot van broeikasgassen van de energiesector. Op den duur moet de koolstof uit de energiehuishouding verdwijnen. Maar om te beginnen: het gebruik van fossiele brandstoffen terugdringen en schoner maken, vernieuwbare energiebronnen aanboren en klanten helpen energie te besparen. De industrie heeft al veel gedaan, veel hangt nu af van de burger. Nuon kan daarbij helpen door het kopen van schone energie zo makkelijk mogelijk te maken. IN MIJN WERK Wat de United Nations Framework Convention on Climate Change aan een beter milieu doet is eigenlijk een overbodige vraag: we doen niet ánders. Wij zijn er om de ondertekenaars van het Klimaatverdrag van Rio de Janeiro van 1992 te ondersteunen. Wel is het zo dat daarvoor één keer per jaar 5000 vertegenwoordigers van 190 partijen naar ons toekomen. Met het vliegtuig! We zijn nog niet zover, maar eigenlijk zouden we iedere vlucht moeten compenseren door bijvoorbeeld geld te steken in milieuprojecten.

17 Duurzaamheid bij Nuon Ten behoeve van het project NoordzeeWind is in 2003 in de Noordzee een meetmast van 116 meter hoog geplaatst (zie ook pagina 41) Nuon kent sinds het midden van de jaren negentig een strategie die gericht is op een evenwichtige groei voor alle belanghebbenden. Groei dus voor aandeelhouders, klanten, medewerkers én milieu en maatschappij. Binnen de Europese energiesector willen we een vooraanstaande positie innemen op het gebied van duurzaam ondernemen. Nuon ziet duurzaamheid niet als een eindwaarde maar als een proces, een ontwikkeling. Op drie manieren brengen wij duurzame ontwikkeling in de praktijk: door het verduurzamen van de energievoorziening, door het verduurzamen van onze bedrijfsvoering en door een maatschappelijk betrokken bedrijf te zijn. Duurzame energievoorziening Nuon richt zich op drie stappen om de energievoorziening te verduurzamen. Het beperken van de vraag naar elektriciteit, gas en warmte is de eerste stap. De elektriciteit of warmte die toch nodig is zoveel mogelijk opwekken uit duurzame energiebronnen, is de tweede stap. De derde stap is het zo efficiënt en milieuvriendelijk mogelijk inzetten van fossiele energiebronnen. Verder ziet Nuon een rol voor zichzelf weggelegd op het gebied van compensatie van CO 2 -uitstoot die vrijkomt bij energieopwekking. Verantwoorde bedrijfsvoering Het verminderen van de milieubelasting van onze bedrijfsprocessen en de bedrijfsinterne milieuzorg hebben continu onze aandacht. Maar we nemen ook verantwoordelijkheid als het gaat om goed werkgeverschap en streven naar duurzame participatie van onze medewerkers. 16 DUURZAAMHEIDSVERSLAG 2003

18 Het Nuon Solar Team vervangt een lekke band tijdens de World Solar Challenge 2003 in Australië Maatschappelijke betrokkenheid Nuon maakt als bedrijf deel uit van de samenleving en wil verantwoord omgaan met die rol. We hebben ondernemingsprincipes, die schetsen op welke wijze wij zaken willen doen. En we willen met onze belanghebbenden een relatie onderhouden op basis van transparantie en dialoog. Beleid Vanuit het besef dat duurzaam ondernemen meer inhoudt dan actief zijn op het gebied van duurzame energie, heeft Nuon in 2002 besloten om een integraal duurzaamheidsbeleid te gaan ontwikkelen. In 2003 is veel tijd en aandacht besteed aan het opstellen van dit beleid, het formuleren van concrete doelstellingen en het opzetten van een Nuon-breed monitoringsysteem om de voortgang op het gebied van duurzaamheid te meten. Een van de manieren om tot beleid en doelstellingen te komen, is het vergelijken van eigen bedrijfsprestaties met die van andere bedrijven. Nuon heeft in het voorjaar van 2003 haar ambities op het gebied van duurzaamheid laten toetsen door twee vooraanstaande organisaties: SNS Asset Management en Sustainable Asset Management (SAM). Laatstgenoemde voert in opdracht van de Amerikaanse beurs de toetsing uit voor bedrijven die genoteerd willen staan aan de Dow Jones Sustainability Index. De resultaten van de twee vergelijkende onderzoeken hebben geleid tot het verbeteren van een aantal bedrijfsprocessen, met name op het gebied van milieumanagement, en het aanscherpen van onze doelstellingen. Ook in 2004 zal Nuon weer een uitgebreid en cijfermatig vergelijkend onderzoek uitvoeren. Vanuit de overheid komen nieuwe wetgeving en eisen op het gebied van duurzame energie en milieu op de energiesector af. Nuon neemt ten aanzien van deze wetgeving een proactieve houding in. Wat betreft emissies van CO 2 en NO x loopt Nuon vooruit op de Europese Emissiehandel die in januari 2005 van start gaat en de gewijzigde Wet Milieubeheer die medio 2004 wordt verwacht. We werken actief aan de ontwikkeling van een strategie, enerzijds gericht op het nog efficiënter en schoner maken van onze fossiele productie, anderzijds op het actief deelnemen aan de CO 2 - en NO x -emissiehandel. Transparantie is voor ons een belangrijk thema. We verwelkomen dan ook de richtlijn van de Europese Unie die energiebedrijven vanaf 1 juli 2004 verplicht om klanten te informeren over de herkomst van de geleverde stroom via publicatie van de zogenaamde brandstofmix. Nuon publiceert haar brandstofmix al sinds Onze methodiek om de brandstofmix te berekenen zal mogelijk tot voorbeeld dienen voor andere energiebedrijven. Om onze vooraanstaande positie op het gebied van duurzame energie te consolideren, blijft Nuon investeren in nieuwe vormen van duurzame energieopwekking die tevens voldoen aan de strikte financiële criteria die de onderneming stelt ten aanzien van investeringen. Het overheidsbesluit om vanaf 2005 niet langer de vraag naar duurzame energie te stimuleren maar alleen de productie ervan, heeft grote consequenties voor Nuon. Met veel duurzame productiecapaciteit in het buitenland zal Nuon veel nadeel ondervinden van de nieuwe subsidieregeling, die alleen gericht is op de binnenlandse productie van duurzame energie. Nuon vindt het jammer dat de Nederlandse overheid ten aanzien van duurzame energie niet over de landsgrenzen heen kijkt. Ook maakt Nuon zich zorgen over de gevolgen van de afschaffing van de vraagstimulering van groene energie per 1 januari

19 Nuon-medewerkers speelden de hoofdrol in onze televisiecommercial over duurzame energie, die in juni 2003 voor het eerst werd uitgezonden In deze sterk veranderende omgeving, qua wetgeving en fiscaal regime, zal Nuon actief aan de slag gaan met het onderzoeken van de mogelijkheden voor (her)positionering van groene energieproducten. Naast duurzame energie is sinds 2002 duurzame bedrijfsvoering een belangrijk thema voor Nuon. Zo hebben we ons tot doel gesteld om de meest duurzame netwerkoperator van Nederland te zijn. Dit vertaalt zich naar onze activiteiten in de sfeer van leveringszekerheid, afvalmanagement, gebruik van milieuvriendelijke componenten in het net, het beheer en de verwerking van schadelijke stoffen, leveranciersmanagement en het voorkomen en monitoren van milieu-incidenten. Nuon ziet haar medewerkers als belangrijk kapitaal. We ondersteunen onze medewerkers met een gedegen personeelsbeleid zodat ze hun talenten optimaal kunnen gebruiken en ze zich eigenaar van hun werk voelen. Bovendien is het beleid erop gericht om iedere medewerker waarde voor onze belanghebbenden te kunnen laten creëren. Nuon is een belangrijke maatschappelijke speler in een milieugevoelige sector. Als energiebedrijf staan we voortdurend voor het maken van keuzes en moeten we dilemma s oplossen. Bijvoorbeeld over de plaatsing van windmolens of het meestoken van biomassa. Om beter in staat te zijn om welafgewogen keuzes te maken rond maatschappelijk gevoelige onderwerpen, zal Nuon in 2004 op structurele wijze de dialoog zoeken met betrokken maatschappelijke en milieuorganisaties. Mogelijke onderwerpen zijn de productie van bio-energie, het gebruik van nucleaire energie, de rol van energiebedrijven bij het voorkomen van klimaatverandering en het vasthouden aan duurzame ambities in een volledig vrije markt. 18 DUURZAAMHEIDSVERSLAG 2003

20 DUURZAAMHEID BIJ NUON Doelstellingen 2004 Doelstelling Concretisering Koploper in groene energie Minimaal klanten 2. Gemiddelde stroomonderbrekingsduur per klant Maximaal 29 minuten per Continuon-klant 3. Nieuwe duurzame productiecapaciteit Minimaal 200 MW 4. Schoonste brandstofmix van Nederland Maximaal 0,52 ton CO 2 per MWh 5. Milieuovertredingen/-incidenten Dekkend monitoringsysteem Ad 1) Koploper zijn in groene energie houdt in dat we voor 2004 een minimum in het aantal groene energieklanten hebben geformuleerd. Deze doelstelling lijkt wellicht niet ambitieus, gezien het huidige aantal klanten, maar houdt rekening met het feit dat de fiscale stimulering van de vraag naar groene energie in 2004 volledig wordt afgebouwd. Ad 2) De gemiddelde stroomonderbrekingsduur is de gemiddelde duur van stroomonderbreking per jaar per Continuon-klant. Ad 3) Nieuwe duurzame productiecapaciteit is de in 2004 nieuw gerealiseerde productiecapaciteit in wind, zon, water, aard- en omgevingswarmte en/of biomassa. Ad 4) De schoonste brandstofmix van Nederland nastreven houdt in dat Nuon per MWh geleverde elektriciteit de laagste CO 2 -uitstoot van de grote energiebedrijven in Nederland wil realiseren. Dit is een ander begrip dan zo schoon mogelijke eigen productie, aangezien de geleverde brandstofmix ook veel ingekochte elektriciteit bevat. Ook streeft Nuon naar een zo laag mogelijk aandeel kernenergie in haar brandstofmix. Dit voornamelijk vanwege het tot nog toe onopgeloste probleem van kernafval. Helaas hebben we geen inzicht in de geleverde brandstofmix van andere energiebedrijven. Nuon is vooralsnog het enige energiebedrijf in Nederland dat haar brandstofmix jaarlijks publiceert. Ad 5) We doen ons uiterste best om het jaarlijkse aantal milieuovertredingen en/of -incidenten zo laag mogelijk te houden. Daarbij streven we naar een zo goed en volledig mogelijk registratiesysteem. 19

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 11 februari 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-I

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-I Actieve aarde Opgave 6 Platentektoniek nu en in de toekomst bron 11 Plaatbewegingen langs de westkust van Noord-Amerika Huidige situatie A Juan de Fuca B Noord- Amerikaanse San Andreas breuk Pacifische

Nadere informatie

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering Zonne-energie 2012: prijs 21 ct per kwh; 2020 prijs 12 ct kwh Groen rijden; energiehuizen, biologisch voedsel Stimular, de werkplaats voor Duurzaam Ondernemen Stichting Stimular www.stimular.nl 010 238

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben.

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben. gemeente Eindhoven Inboeknummer 15bst00959 Beslisdatum B&W 14 juli 2015 Dossiernummer 15.29.103 (2.3.1) Raadsvragen Van het raadslid dhr. R. Thijs (GroenLinks) over klimaatambities Eindhoven na gerechtelijke

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 013 Datum: 14 maart 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Danielle de Bruin Noordlease Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 7 maart 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T. 030-36175

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

Hesselink Koffie. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 10. Datum: 15 december 2014

Hesselink Koffie. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 10. Datum: 15 december 2014 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Daniëlle de Bruin Hesselink Koffie Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 15 december 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499 88 99 Telefax 038 425 75 01 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk 2007/0008103

Nadere informatie

Essent en duurzame energieproductie in Nederland

Essent en duurzame energieproductie in Nederland Essent en duurzame energieproductie in Nederland Een manifest Essents inspanningen voor duurzame energie Essent is een leidend bedrijf bij de inspanningen voor duurzame energie, vooral op het gebied van

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid?

CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid? CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid? Door Rik Lo & Lisa Gerrits 15-03-13 Inhoud: Inleiding Deelvraag 1 Deelvraag 2 Deelvraag 3 Deelvraag 4 Hoofdvraag & Conclusie

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Frank van der Tang Erdi Holding B.V. Periode: 1 januari t/m 30 juni 015 Datum: december 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T.

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 1. Inleiding Klimaatverandering is een urgent probleem waarmee de samenleving vrijwel dagelijks wordt geconfronteerd. De Conventie voor Klimaatverandering van de Verenigde Naties

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Liander N.V. Factsheet Kwaliteit 2011 Regionaal Netbeheer Elektriciteitsnetten & Gastransportnetten. Inleiding

Liander N.V. Factsheet Kwaliteit 2011 Regionaal Netbeheer Elektriciteitsnetten & Gastransportnetten. Inleiding Factsheet Kwaliteit 211: N.V. Factsheet Kwaliteit 211 Regionaal Netbeheer Elektriciteitsnetten & Gastransportnetten N.V. De gegevens in de grafieken in dit document zijn gebaseerd op de gegevens die de

Nadere informatie

Persbericht Aantal pagina s: 4

Persbericht Aantal pagina s: 4 Persbericht Aantal pagina s: 4 Brunel: sterke groei omzet en winst Kernpunten verslagjaar 2004 Omzet 313 miljoen; 27% groei EBIT 11,0 miljoen; toename van 8,1 miljoen Nettowinst 7,3 miljoen; toename van

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Factsheet klimaatverandering

Factsheet klimaatverandering Factsheet klimaatverandering 1. Klimaatverandering - wereldwijd De aarde is sinds het eind van de negentiende eeuw opgewarmd met gemiddeld 0,9 graden (PBL, KNMI). Oorzaken van klimaatverandering - Het

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

Duurzame liberalisering in Nederland?

Duurzame liberalisering in Nederland? Duurzame liberalisering in Nederland? Inleiding De afgelopen jaren is de vraag naar groene stroom enorm gestegen. Maar er is in Nederland onvoldoende aanbod aan duurzaam elektriciteitsvermogen zoals windmolens,

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland)

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) De energievoorziening gaat veranderen. De energiemarkten zijn sterk in beweging en dat leidt tot onzekerheden. De energiesector

Nadere informatie

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Van warme douche, autorit en vliegvakantie tot het verwarmen van ons huis: alles wat we in ons dagelijks leven doen, leidt tot uitstoot van broeikasgassen.

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland

Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland Page 1 of 6 Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland Hoe voorspeld? Klimaatscenario's voor Nederland (samengevat) DOWNLOAD HIER DE WORD VERSIE In dit informatieblad wordt in het kort klimaatverandering

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Essent & Duurzame Energie. Bert Blommendaal Directeur Essent Corporate Strategie

Essent & Duurzame Energie. Bert Blommendaal Directeur Essent Corporate Strategie Essent & Duurzame Energie Bert Blommendaal Directeur Essent Corporate Strategie 2 Inhoudsopgave Toenemend belang van duurzame energie Essent duurzame energie strategie Essent Groene Stroom Essent productie

Nadere informatie

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Duurzame warmte in uw bedrijf Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Warmte van HVC: slim, schoon en zorgeloos Als ondernemer moet

Nadere informatie

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen.

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Open klimaatlezingen 2009 Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Hans Bruyninckx De eerste stappen in internationaal klimaatbeleid 1979: 1ste World Climate Conference

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Inleiding In 28 sloten de overheid en de agrosectoren het convenant Schone en Zuinige agrosectoren.

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265).

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265). 5.2.1 Lezen In het leerboek krijgen de leerlingen uiteenlopende teksten te lezen. Op die manier worden de verschillende tekstsoorten en tekststructuren nogmaals besproken. Het gaat om een herhaling van

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Bemiddeling van overeenkomsten tot levering van groene stroom en bosgecompenseerd gas

Bemiddeling van overeenkomsten tot levering van groene stroom en bosgecompenseerd gas Partnerovereenkomst Bemiddeling van overeenkomsten tot levering van groene stroom en bosgecompenseerd gas PARTIJEN: En 1. Coöperatie Energiefabriek013 handelend onder de naam Coöperatie Energiefabriek013,

Nadere informatie

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 De laatste tijd worden we overspoeld door marketing verhalen over de slimme meter en het slimme energienet. Men stelt dat met de komst van de slimme meter

Nadere informatie

Opwarming van de aarde hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52494

Opwarming van de aarde hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52494 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 03 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52494 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke?

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? GROENE TEST Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? O Afkoeling van het klimaat O Meer vulkaanuitbarstingen O Zure regen O Zoete regen 2. Waarvoor dienen

Nadere informatie

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen 2013-2014 Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 1.1 Datum: 26-mei-2014 Doc.nr: Red1314 Alfen B.V. CO 2-reductierapport 2013-2014 Doc. nr. Red1314 26-mei-2014

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014 Arnold Maassen Holding BV Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014 G.R.M. Maassen 24-10-2014 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Scope 1 en 2... 3 2.1 Voortgang in relatie tot reductiedoelstellingen....

Nadere informatie

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Door Harry Kloosterman en Joop Boesjes (Stichting E.I.C.) Deel 1 (Basis informatie) Emissies: Nederland heeft als lidstaat van de Europese

Nadere informatie

Den Haag gaat voor klimaatneutraal in 2050

Den Haag gaat voor klimaatneutraal in 2050 Henry Terlouw realiseert ambitieus klimaatbeleid in de Hofstad Den Haag gaat voor klimaatneutraal in 2050 Ga even mee naar het Den Haag van 2050. Deze klimaatneutrale stad heeft volledig emissievrij vervoer.

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

Energie audit verslag 2014 en management actieplan 2015

Energie audit verslag 2014 en management actieplan 2015 Energie audit verslag 2014 en management actieplan 2015 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Energie auditverslag 2014... 4 Bedrijfsgrootte en organisatiegrenzen... 4 Inzicht... 5 CO2 Emissies onderverdeeld naar

Nadere informatie

Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties

Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties BIJLAGE BIJ RAPPORT Energievoorziening 2015-2050: publieksonderzoek naar draagvlak voor verduurzaming van energie

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

Energiebesparing in de bouw

Energiebesparing in de bouw Energiebesparing in de bouw - Overheidsbeleid - Wettelijke kaders - Praktische omzetting Bijdragen van: ing. W.Baartman ir. J.Ouwehand Wetgeving en overheidsbeleid Transitie naar een duurzame energiehuishouding

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Hernieuwbare energie in Nederland

Hernieuwbare energie in Nederland Hernieuwbare energie in Nederland Nieuwe business modellen Amsterdam, 25 juni 2015 Rapport over hernieuwbare energie in Nederland Accenture en Climex onderzoeken kansen binnen het veranderende energielandschap

Nadere informatie

Groene bedrijfsvoering

Groene bedrijfsvoering Groene bedrijfsvoering Emissie-inventaris DWA 2011 2 DWA installatie- en energieadvies (DWA) is een adviesbureau met ambitie. Met meer dan honderd collega s werken wij aan de verduurzaming van onder meer

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder. Hollandridderkerk Groep

3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder. Hollandridderkerk Groep 3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder Hollandridderkerk Groep Documentnummer Versienummer Datum Status EnRP2014 14.02 24 april 2014 Gereed Opgesteld door: M. Waarts

Nadere informatie

20140813.v2 2014 Q1/Q2

20140813.v2 2014 Q1/Q2 2014 Voortgang CO2-prestatieladder 2014 OFS heeft, samen met OFN, in het begin van niveau 5 bereikt op de CO 2 -prestatieladder. Dit is de hoogst haalbare trede op de ladder. Zoals gebruikelijk blikken

Nadere informatie

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Een samenvatting van de "Greenhouse Gas Protocol Scope 2 Guidance" Samengevat en vertaald door het EKOenergie-secretariaat, januari

Nadere informatie

Hollandridderkerk Groep

Hollandridderkerk Groep 2.A.3 Energie audit 2013 ten behoeve van de CO2-Prestatieladder Hollandridderkerk Groep Documentnummer Versienummer Datum Status EA2013 13.02 11 april 2013 Gereed Opgesteld door: M. Waarts KAM-coördinator

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

SIKA S NORMEN EN WAARDEN

SIKA S NORMEN EN WAARDEN SIKA S NORMEN EN WAARDEN SIKA EEN WERElDlEIDER MEt NORMEN EN tradities Sinds de oprichting ruim 100 jaar geleden in zwitserland door de vooruitstrevende uitvinder Kaspar Winkler heeft Sika zich ontwikkeld

Nadere informatie

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid DUURZAAM ONDERNEMEN bij NS Strategie Mobiliteit per trein heeft een duurzaam karakter en daarmee NS ook. Door het reizen van deur tot deur voor onze klanten zo aantrekkelijk mogelijk te maken draagt NS

Nadere informatie