Maligne neoplasmata van de huid

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Maligne neoplasmata van de huid"

Transcriptie

1 Maligne neoplasmata van de huid Dermato-oncologie Prof. Dr. Neumann

2 Normale residentcellen in de huid Keratinocyten (90%) Epitheelcellen in adnexen Melanocyten Langerhanscellen Merkelcellen

3 Indeling neoplasmata naar cellijn Keratinocyten en adnexepitheel (nonmelanoom) Basaalcelcarcinoom Plaveiselcelcarcinoom Adnex tumoren Melanocyten Melanomen Rest Merkelcelcarcinoom Maligniteiten van noncutane weefsels Hematologische maligniteiten

4 Dermato-oncogenese voor melanoom en non-melanoom huidkanker Host-afhankelijk Fenotype Huidtypen 1 en 2 Genotype Genetische syndromen Omgevingsfactoren UV-radiatie Zonlicht Iatrogeen Ioniserende radiatie Immuunstatus HPV infectie

5 Huidtype VS

6 Overzicht van genetische syndromen die samenhangen met een verhoogd risico op huidkanker

7 Immuunstatus Transplantatie patiënten Patiënten met autoimmuun-aandoeningen HIV patiënten (PIN, VIN, AIN) Ouderen?

8 UV- en ioniserende straling Zoncultuur en tropische vakanties PUVA, UVA en UVB voor inflammatoire huidaandoeningen Radiotherapie

9 BASAALCELCARCINOOM Meest prevalente huidkanker Incidentie US (Chuang et al): 317 per Tucson, Arizona 146 per Rochester, Minnesota Incidentie Australië (Giles et al): 1 per 100 personen 80% gelocaliseerd in hoofd-halsgebied (Coebergh et al) Metastasering % % Lymfeklier, bot, beenmerg & longmetastases (Robinson et al)

10 Classificatie BCC Type Premalignant Primary Genetical Description Fibroepithelioma (Pinkus tumor) Genuine or primary BCC Basal cell naevus syndrome (OMIM ) Xeroderma Pigmentosum Oley-Sharpe-Chenevix-Trench syndrome Twin pairs Bazex syndrome (OMIM ) Hamartoma Primary: Hamartomatous form of BCC Secondary: BCC developed from sebaceous nevus

11 Sprieterig groeiend BCC

12 Nodulair BCC

13 Superficieel groeiend BCC

14 Morphea type BCC

15 Verwaarloosd BCC

16 Histologie Histology Superficial Solid Micro-nodular Adenoid Infiltrative Clinical Presentation BCC of the trunk Nodo-ulcerative Flat, papulous Nodular Morphea, poorly circumscribed Recurrence High Low High High Severe Squamous differentiation Keratosis Low

17 Recidief percentages Therapy Surgical excision Radiotherapy Cryosurgery MMS Recurrence rates

18 Indicaties MMS Indications for Mohs micrographic surgery in basal cell carcinoma Undefined borders Aggressive histopathological subtype Larger than 2 cm Localized in H-zone Incompletely excised Perineural invasion Recurrent BCC Younger patients

19 H-zone

20 Mosterd et al. Lancet 2008 RCT met 5 jaar FUP

21 Mohs debulking

22 Eerste ronde

23 Coupes voorbereiden

24 Defect na tweede en derde Mohs ronde Mohs Mapping

25 Digitale mapping

26 PLAVEISELCELCARCINOOM Incidentie 12 / mannen en 7 / bij vrouwen in US 118 / in Hawaii 5% metastaseert naar regionale klieren

27 Precursors Actinische Keratose gewone AK SPAK Cornu cutaneum Actinische cheilitis

28 AK (voorstadium) Erythemateuze patch met adherente schilfers 8% ontaardt in SCC Gemiddeld binnen 24 maanden Follow-up nodig

29 Actinische Keratose

30 SPAK

31 Goed gedifferentieerd PCC

32 In situ varianten Morbus Bowen Erythroplasie van Queyrat PIN, VIN, Bowenoide papulose

33 Morbus Bowen

34 Behandeling SCC en voorstadia Type neoplasie Actinische keratose / In situ SCC Morbus Bowen / Erythroplasie van Queyrat Plaveiselcel carcinoom Behandeling Cryotherapie 5-FU lokale therapie Imiquimod lokaal Photodynamic light therapy Laser resurfacing Systemiche retinoiden (multipele recidiverende AKs) Cryotherapie 5-FU lokale therapie Imiquimod lokaal Photodynamic light therapy Mohs micrographic surgery Conventionele excisie

35 Indicaties MMS Indications for Mohs micrographic surgery in squamous cell carcincoma -SCC in the H-zone of the face and the lip -Perineural growth -Tumour size > 2.0 cm -Clinically hard to define tumour -Recurrent cancer

36 MELANOOM Meest gevreesde huidkanker Metastaseert altijd zonder behandeling Vaak bij jonge mensen Stabilisatie incidentie Verbeterde overleving door vroege opsporing

37 Absoluut aantal gevallen Aantal Melanoom Melanoom (niet invasief) Jaar IKCNET.NL

38 Incidentie naar geslacht en leeftijd De Vries et al 2003

39 ABSOLUTE STERFTE Sterfte aan melanoom in Nederland Aantal sterfgevallen mannen vrouwen Jaar IKCNET.NL

40 Leeftijd- en geslachtsspecifieke sterfte De Vries et al 2003

41 5 jaarsoverleving Breslow thickness in milimeters < >4.0 Non-ulcerated 95% 89% 79% 67% Ulcerated 91% 77% 63% 45% Balch et al 2003

42 Precursors Congenitale melanocytaire nevi oppervlakte afhankelijk Atypische nevomelanocytaire nevi Atypische nevus syndroom Dermatoscopie voor gepigmenteerde laesies

43 Atypische nevi Atypische nevi

44 Klinische varianten SSM Lentigo maligna / Melanoma Nodulair melanoom Acraal lentigineus melanoom

45 SSM SSM

46 Lentigo Maligna Lentigo Maligna

47 Nodulair melanoom Nodulair melanoom

48 Acraal lentigineus Melanoom Acraal lentigineus Melanoom

49 Amelanotisch Melanoom Amelanotisch Melanoom

50 Behandeling Breslow thickness Surgical margin In situ melanoma or excisional biopsy </= 2 mm 0.5 cm 1.0 cm > 2 mm 2.0 cm CBO richtlijn 2004

51 Merkelcelcarcinoom Merkel cellen hebben een neuroendocriene functie in de huid Minder dan 1% van de huidmaligniteiten Overlevingskansen de helft van die van melanoom

52 Merkelcelcarcinoom Merkelcel Carcinoom

53 MALIGNE ADNEX TUMOREN Talgkliercarcinoom Haarfollikel tumoren Trichoepithelioma, trichoblastoma, trichoadenoma, trichilemaal carcinoom en pilomatrix carcinoom Zweetkliertumoren Microcysteus adnexaal carcinoom, eccrien epithelioom, eccrien ductaal carcinoom, adenoid cysteus carcinoom, mucineus carcinoom, M.Paget, porocarcinoom, papillair adenocarcinoom, hidradenocarcinoom, spiradenocarcinoma, maligne cylindroom

54 Conclusies Huidkankers worden steeds prevalenter Er zijn veel verschillende entiteiten Er zijn meerdere therapeutische opties

Huidkanker. Melanoom. Plaveiselcelcarcinoom Basaalcelcarcinoom. Diagnostiek en behandeling

Huidkanker. Melanoom. Plaveiselcelcarcinoom Basaalcelcarcinoom. Diagnostiek en behandeling Huidkanker Melanoom Plaveiselcelcarcinoom Basaalcelcarcinoom Diagnostiek en behandeling Is het huidkanker? Welke huidkanker? Hoe wordt de diagnose gesteld? Verhaal Hoe lang bestaat de afwijking? Verandering?

Nadere informatie

Dagvoorzitter. Prof. dr. A.G.J. van der Zee. afdelingshoofd Obstetrie en Gynaecologie

Dagvoorzitter. Prof. dr. A.G.J. van der Zee. afdelingshoofd Obstetrie en Gynaecologie Dagvoorzitter Prof. dr. A.G.J. van der Zee afdelingshoofd Obstetrie en Gynaecologie Huidkanker More than skin deep Dr J.R. Spoo, afdeling dermatologie Prof H.J. Hoekstra, afdeling oncologische chirurgie

Nadere informatie

Huidletsels door immuunsuppressieve behandeling en zonblootstelling

Huidletsels door immuunsuppressieve behandeling en zonblootstelling Huidletsels door immuunsuppressieve behandeling en zonblootstelling Hoe opsporen en behandelen? Prof. Dr Katia Ongenae Kliniek voor Huidziekten Universitair Ziekenhuis Gent Huidletsels door immuunsuppressieve

Nadere informatie

Herkenning van maligne huidtumoren in het hoofd-halsgebied

Herkenning van maligne huidtumoren in het hoofd-halsgebied Oorspronkelijke bijdragen De Visscher e.a.: Maligne huidtumoren in hoofd-halsgebied Herkenning van maligne huidtumoren in het hoofd-halsgebied J.G.A.M. de Visscher 1 R. Blanken 2 B. van der Lei 3 Huidkanker

Nadere informatie

Pluis en niet pluis! Pluis: goedaardige tumoren. Ouderdomswratten. Neurofibroom. Cysten 31-1-2014. Verruca seborrhoica

Pluis en niet pluis! Pluis: goedaardige tumoren. Ouderdomswratten. Neurofibroom. Cysten 31-1-2014. Verruca seborrhoica Pluis en niet pluis! Pluis: goedaardige tumoren Ouderdomswratten Cysten Lipoom Neurofibroom Moedervlekken Johan Toonstra NGS congres Arnhem 1 febr. 2014 Ouderdomswratten Verruca seborrhoica Verruca seborrhoica

Nadere informatie

Huid en Oncologie Een verhaal over goed en kwaad

Huid en Oncologie Een verhaal over goed en kwaad Huid en Oncologie Een verhaal over goed en kwaad INHOUDSOPGAVE: I. GOEDAARDIGE HUIDTUMOREN. 1. NAEVUS. 2. SEBORREISCHE KERATOSE II. PREMALIGNE HUIDLETSELS 1. KERATOSIS ACTINICA 2. LENTIGO MALIGNA III.

Nadere informatie

Spinocellulaire carcinomen van de huid: beleidslijnen

Spinocellulaire carcinomen van de huid: beleidslijnen Spinocellulaire carcinomen van de huid: beleidslijnen 1. Voorkomen Spinocellulair carcinoom (SCC): - tweede meest frequente huidtumor na basocellulair carcinoom - risicofactoren: o blootstelling aan zon

Nadere informatie

Premaligne en maligne huidtumoren

Premaligne en maligne huidtumoren j15 Premaligne en maligne huidtumoren j 15.1 Inleiding Premaligne dermatosen (hiertoe rekent men ook diverse chronische dermatosen waaruit zich bij uitzondering een maligniteit ontwikkelt) kunnen ontaarden

Nadere informatie

WORKSHOP. Naevi & Traumatische wonden

WORKSHOP. Naevi & Traumatische wonden EduStitch 2015 Gelicenseerd aan Huisartsenpraktijk Mangard WORKSHOP 2 februari 2015 Naevi & Traumatische wonden Annette Mangard Inhoud ACHTERGROND INFO KLINISCHE SITUATIES INSTRUCTIEVIDEO S Naevus ANAMNESE/LICHAMELIJK

Nadere informatie

Huidkanker Het basalioom of het basaalcelcarcinoom

Huidkanker Het basalioom of het basaalcelcarcinoom Huidkanker Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht over de meest frequent voorkomende kwaadaardige huidafwijkingen. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan

Nadere informatie

Kanker en huid. Dermato-oncologie voor de huisarts. A.C. de Groot J. Toonstra

Kanker en huid. Dermato-oncologie voor de huisarts. A.C. de Groot J. Toonstra Kanker en huid Kanker en huid Dermato-oncologie voor de huisarts A.C. de Groot J. Toonstra Bohn Stafleu van Loghum Houten 2010 2010 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij Alle rechten

Nadere informatie

Hfdst 2: Epidermale tumoren van de huid

Hfdst 2: Epidermale tumoren van de huid Hfdst 2: Epidermale tumoren van de huid 1. Indeling Goedaardige epidermale tumoren: geen R/ nodig verruca vulgaris verruca seborrhoica keratoacanthoom: wel R/ nodig Premaligne huidafwijkingen: als niet

Nadere informatie

Melanoom: Risicofactoren en vroegtijdige opsporing

Melanoom: Risicofactoren en vroegtijdige opsporing Melanoom: Risicofactoren en vroegtijdige opsporing NA Kukutsch dermatoloog LUMC WIN-O symposium melanoom 03-11-2011 Overzicht Inleiding Risicofactoren genetische factoren omgevingsfactoren Vroegtijdige

Nadere informatie

Huidkanker bij transplantatiepatiënten

Huidkanker bij transplantatiepatiënten Huidkanker bij transplantatiepatiënten R.E. Genders, J.N. Bouwes Bavinck * In Nederland worden er ongeveer 1000 orgaantransplantaties per jaar uitgevoerd, waarbij er de laatste jaren een lichte stijging

Nadere informatie

Huidkankerepidemie in Nederland

Huidkankerepidemie in Nederland Stand van zaken Huidkankerepidemie in Nederland Esther de Vries, Tamar Nijsten, Marieke W.J. Louwman en Jan Willem W. Coebergh Ondanks de vele waarschuwingen over de schadelijke effecten van de zon blijft

Nadere informatie

Sun, Sea, Sand and..sex/skin. Kees van Ginkel, dermatoloog DZ & VV/BK Malta, juni 2007

Sun, Sea, Sand and..sex/skin. Kees van Ginkel, dermatoloog DZ & VV/BK Malta, juni 2007 Sun, Sea, Sand and..sex/skin Kees van Ginkel, dermatoloog DZ & VV/BK Malta, juni 2007 Programma Toets 2x (entree + exit) 1. Huid en Zonschade (incl huidkanker) 2. Strand, zee en beestjes 3. Zon, medicijnen

Nadere informatie

Hfdst 3: Goedaardig pigmentletsels en maligne melanoom

Hfdst 3: Goedaardig pigmentletsels en maligne melanoom Hfdst 3: Goedaardig pigmentletsels en maligne melanoom 1. Goedaardige pigmentletsels 1.1.Lentigo simplex Melanocytaire proliferatie Egaal gepigmenteerd en scherp begrensd Symmetrisch < 6mm Zowel op huid

Nadere informatie

Niet-melanocytaire huidkanker

Niet-melanocytaire huidkanker Kirsten Burghout, Vigfús Sigurdsson, Johan Toonstra Nascholing Niet-melanocytaire huidkanker H Inleiding Huidkanker is een steeds groter wordend probleem in de westerse wereld, gezien de steeds maar stijgende

Nadere informatie

Kwaadaardige huidafwijkingen

Kwaadaardige huidafwijkingen Afdeling: Onderwerp: Chirurgie Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht over de meest frequent voorkomende kwaadaardige huidafwijkingen. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de

Nadere informatie

lyondellbasell.com Huidkanker

lyondellbasell.com Huidkanker Huidkanker Hoeveel weet je hier van? Deze presentatie is bedoeld om je beter je leren begrijpen wat huidkanker is, welk effect het op je kan hebben en wat je kunt doen om het te voorkomen. De antwoorden

Nadere informatie

Biopteren in de eerste lijn. Christiane Hebeda mmv Enny Beverdam dermatologen, locatie Hengelo en Almelo

Biopteren in de eerste lijn. Christiane Hebeda mmv Enny Beverdam dermatologen, locatie Hengelo en Almelo Biopteren in de eerste lijn. Christiane Hebeda mmv Enny Beverdam dermatologen, locatie Hengelo en Almelo Wat gaan we doen? -techniek van het biopteren -plaats van het biopt in het stappenplan werkwijze

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Huidkanker ExpertiseCentrum

Patiënteninformatie. Huidkanker ExpertiseCentrum Patiënteninformatie Huidkanker ExpertiseCentrum Inhoudsopgave Pagina Huidkanker: Onze zorg 4 Huidkanker komt veel voor 4 Topteam Dermatologie Tergooi 4 UV-licht en huidkanker 5 Wat is huidkanker? 5 Actinische

Nadere informatie

Shift in incidentie van meest gestelde ((pre)maligne) dermatologische diagnoses Een retrospectieve studie van in de regio Gelderse Vallei

Shift in incidentie van meest gestelde ((pre)maligne) dermatologische diagnoses Een retrospectieve studie van in de regio Gelderse Vallei Shift in incidentie van meest gestelde ((pre)maligne) dermatologische diagnoses Een retrospectieve studie van 22-21 in de regio Gelderse Vallei FM Friedeman¹, WP Arnold² 1 keuze - coassistent dermatologie

Nadere informatie

Wat is een basaalcelcarcinoom? Hoe krijgt u een basaalcelcarcinoom?

Wat is een basaalcelcarcinoom? Hoe krijgt u een basaalcelcarcinoom? Basaalcelcarcinoom Wat is een basaalcelcarcinoom? Het basaalcelcarcinoom (of basocellulair carcinoom of basalioom) is de meest voorkomende vorm van huidkanker. Ongeveer 1 op de 6 Nederlanders krijgt een

Nadere informatie

18. Huidkanker (maligne dermatosen)

18. Huidkanker (maligne dermatosen) 18. Huidkanker (maligne dermatosen) dermatologie 10 DBC code Omschrijving diagnose Omschrijving behandeling Geprognost. aantal 2008 ZN zorgprofiel 10 11 14 11 maligne dermatosen poliklinisch 12542 poliklinisch

Nadere informatie

(Pre)maligniteiten en 5-Fluorouracil crème

(Pre)maligniteiten en 5-Fluorouracil crème Dermatologie (Pre)maligniteiten en 5-Fluorouracil crème A. Hols* Huidkanker komt steeds meer voor. In dit stukje wordt ingegaan op de diverse behandelmethoden. Enkele vormen van (pre)maligniteiten (ofwel

Nadere informatie

Pluis of niet pluis: de belangrijkste signalen

Pluis of niet pluis: de belangrijkste signalen Signaalfunctie Pluis of niet pluis: de belangrijkste signalen Pedicures hebben belangrijke functie bij herkennen kanker Aan de voeten en onderbenen kunnen huidafwijkingen voorkomen die kwaadaardig zijn

Nadere informatie

Leeftijd en de huid. K.C. Timm, Verpleegkundig specialist intensieve zorg, Allerzorg m.m.v. Dhr. dr. V. Sigurdsson

Leeftijd en de huid. K.C. Timm, Verpleegkundig specialist intensieve zorg, Allerzorg m.m.v. Dhr. dr. V. Sigurdsson Leeftijd en de huid K.C. Timm, Verpleegkundig specialist intensieve zorg, Allerzorg m.m.v. Dhr. dr. V. Sigurdsson Verwachte vergrijzing in 2025 Het aantal personen 65 jaar en ouder 2014: 2.9 miljoen (17,3%)

Nadere informatie

Huidkanker nader bekeken

Huidkanker nader bekeken Huidkanker nader bekeken Over de ongeremde deling van lichaamscellen Door: Mischa M.P. Nagel Dit artikel geeft achtergrondinformatie over huidkanker en is bedoeld om de alertheid van de voetverzorger te

Nadere informatie

ACHTERGRONDINFORMATIE BIJ ALGEMEEN

ACHTERGRONDINFORMATIE BIJ ALGEMEEN Bijlage bij richtlijn Plaveiselcelcarcinoom, hoofdstuk Algemeen ACHTERGRONDINFORMATIE BIJ ALGEMEEN Voorkomen Na het basaalcelcarcinoom is het PCC bij blanken het meest voorkomende (10-15%) kwaadaardige

Nadere informatie

Melanomen En Huidkanker: Brochure Van De Stichting Tegen Kanker (Dutch Edition) By Stichting tegen Kanker

Melanomen En Huidkanker: Brochure Van De Stichting Tegen Kanker (Dutch Edition) By Stichting tegen Kanker Melanomen En Huidkanker: Brochure Van De Stichting Tegen Kanker (Dutch Edition) By Stichting tegen Kanker If searching for a ebook by Stichting tegen Kanker Melanomen en huidkanker: Brochure van de Stichting

Nadere informatie

Nascholing huisartsen 20 februari 2013

Nascholing huisartsen 20 februari 2013 Nascholing huisartsen 20 februari 2013 Programma 19.00: Inleiding: Wim Kateman 19.05: Neeltje Mooy: - Werkwijze van het PAL - Overzicht inzendingen huisartsen 2011 19.30: MarK Kuizinga & Sybren Dekker

Nadere informatie

risicofactor BCC PCC Mel

risicofactor BCC PCC Mel Er zijn veel risicofactoren voor het ontwikkelen van huidkanker, die per tumortype verschillend kunnen zijn of verschillend zwaar wegen (tabel 2.1). Zongevoelige huid (huidtypen I en II) en overmatige

Nadere informatie

Registratierichtlijn huidkanker en werk Heyermanslezing 14 juni 2013. Jan Bakker klinisch arbeidsgeneeskundige NCvB AMC ADC VUmc

Registratierichtlijn huidkanker en werk Heyermanslezing 14 juni 2013. Jan Bakker klinisch arbeidsgeneeskundige NCvB AMC ADC VUmc Registratierichtlijn huidkanker en werk Heyermanslezing 14 juni 2013 Jan Bakker klinisch arbeidsgeneeskundige NCvB AMC ADC VUmc Anatomie van de huid Hapten-induced LC migration NCvB RegistratieRichtlijn

Nadere informatie

De vroegtijdige diagnose van huidkankers is primordiaal!

De vroegtijdige diagnose van huidkankers is primordiaal! De vroegtijdige diagnose van huidkankers is primordiaal! Dr. I. Tromme UCL 2009 Dr. I. Tromme UCL 2009 Pr. Dr. G.E. Piérard ULg 2009 Met de medewerking van De verschillende types zonnestraling. UVA- en

Nadere informatie

Melanomen En Huidkanker: Brochure Van De Stichting Tegen Kanker (Dutch Edition) By Stichting tegen Kanker

Melanomen En Huidkanker: Brochure Van De Stichting Tegen Kanker (Dutch Edition) By Stichting tegen Kanker Melanomen En Huidkanker: Brochure Van De Stichting Tegen Kanker (Dutch Edition) By Stichting tegen Kanker If you are searched for a ebook Melanomen en huidkanker: Brochure van de Stichting tegen Kanker

Nadere informatie

Huidkanker: zo vroeg mogelijk herkennen! Prof. Dr. Wilma Bergman 29 maart 2008 Landelijke Contactdag Stichting Melanoom

Huidkanker: zo vroeg mogelijk herkennen! Prof. Dr. Wilma Bergman 29 maart 2008 Landelijke Contactdag Stichting Melanoom Huidkanker: zo vroeg mogelijk herkennen! Prof. Dr. Wilma Bergman 29 maart 2008 Landelijke Contactdag Stichting Melanoom Waarom? 1) kleiner litteken enz 2) minder onzekerheid/angst 3) grotere kans op overleving:

Nadere informatie

Meer sparend bestraling van de axilla? Less is more (than enough) Nicola Russell

Meer sparend bestraling van de axilla? Less is more (than enough) Nicola Russell Meer sparend bestraling van de axilla? Less is more (than enough) Nicola Russell Techniek tot nu toe Conventionele simulatie Virtuele simulatie Techniek voor okselbestraling Klier levels I III Plexus brachialis

Nadere informatie

Cutane oncologie. What s new? 13 juni 2013 Bauco van der Wal, Dermatoloog

Cutane oncologie. What s new? 13 juni 2013 Bauco van der Wal, Dermatoloog Cutane oncologie What s new? 13 juni 2013 Bauco van der Wal, Dermatoloog Actinische keratose What s old? What s new? Wat is een actinische keratose? NVDV patiënteninformatie folder 2012 Actinische keratosen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 87 88 Inleiding Orgaan transplantatiepatiënten hebben een verhoogd risico op niet-gepigmenteerde huidkankers, in het bijzonder het plaveiselcelcarcinoom, wat gepaard gaat met een

Nadere informatie

MALIGNE MELANOMA (HUID): BELEIDSLIJNEN

MALIGNE MELANOMA (HUID): BELEIDSLIJNEN MALIGNE MELANOMA (HUID): BELEIDSLIJNEN 1. Voorkomen Incidentie in Europa: 20-25/100.000 per jaar, blijft toenemen 2. Histologische subtypes 2.1. Superficieel spreidend maligne melanoma - frequentst voorkomend

Nadere informatie

Targeted therapy voor basaalcelcarcinomen

Targeted therapy voor basaalcelcarcinomen Targeted therapy voor basaalcelcarcinomen Klara Mosterd Oncologiesymposium Maastricht, 28 januari 2016 Belangenverstrengeling Adviesraad BCC/ Vismodegib (Roche NL) Adviesraad BCC/ Sonidegib (Novartis Internationaal)

Nadere informatie

Plaveiselcelcarcinoom

Plaveiselcelcarcinoom Plaveiselcelcarcinoom 19 197 Plaveiselcelcarcinoom Dr. G.A.M. Krekels, drs. R.J. Borgonjen De richtlijn dateert uit 2010. De tekst van de samenvatting is niet gewijzigd. Wel is een nieuwe flowchart toegevoegd.

Nadere informatie

Melanomen En Huidkanker: Brochure Van De Stichting Tegen Kanker (Dutch Edition) By Stichting tegen Kanker

Melanomen En Huidkanker: Brochure Van De Stichting Tegen Kanker (Dutch Edition) By Stichting tegen Kanker Melanomen En Huidkanker: Brochure Van De Stichting Tegen Kanker (Dutch Edition) By Stichting tegen Kanker Melanomen en huidkanker (ebook) by Stichting - Melanomen en huidkanker Brochure van de Stichting

Nadere informatie

Hieronder worden enkele websites genoemd waarop informatie over (huid)kanker te vinden is. Nederlandse Federatie van kankerpatiëntenorganisaties

Hieronder worden enkele websites genoemd waarop informatie over (huid)kanker te vinden is. Nederlandse Federatie van kankerpatiëntenorganisaties Nuttige websites Hieronder worden enkele websites genoemd waarop informatie over (huid)kanker te vinden is. www.kwfkankerbestrijding.nl www.nfk.nl www.huidarts.info www.stichtingmelanoom.nl www.cbo.nl

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22172 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22172 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22172 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Rhee, Jasper Immanuel van der Title: Clinical characteristics and management of

Nadere informatie

Maligne melanoma

Maligne melanoma 7.6.1. Maligne melanoma 1. Screening (aanbeveling; onvoldoende evidentie) Om de 6-12 maanden controle van de gepigmenteerde laesies nuttig bij familiair verhoogd risico*/op grond van huidtype en UV-schade;

Nadere informatie

Elders in het themanummer Dermatologie kunt u

Elders in het themanummer Dermatologie kunt u Stand van zaken Huidkanker: van smeren tot snijden Nicole W.J. Kelleners-Smeets, Marcel W. Bekkenk en Ellen R.M. de Haas De meest voorkomende vormen van huidkanker zijn het basaalcelcarcinoom (BCC) en

Nadere informatie

MALIGNE MELANOMA (HUID): BELEIDSLIJNEN

MALIGNE MELANOMA (HUID): BELEIDSLIJNEN MALIGNE MELANOMA (HUID): BELEIDSLIJNEN 1. Voorkomen Incidentie in Europa: 20-25/100.000 per jaar, blijft toenemen 2. Histologische subtypes 2.1. Superficieel spreidend maligne melanoma - frequentst voorkomend

Nadere informatie

De vroegtijdige diagnose van huidkankers is primordiaal!

De vroegtijdige diagnose van huidkankers is primordiaal! De vroegtijdige diagnose van huidkankers is primordiaal! Dr. I. Tromme UCL 2009 Dr. I. Tromme UCL 2009 Pr. Dr. G.E. Piérard ULg 2009 Met de medewerking van De verschillende types zonnestraling. UVA- en

Nadere informatie

Familiair Melanoom. Genetische predispositie melanoom: wanneer indicatie voor erfelijkheidsonderzoek en consequenties voor de behandeling en follow up

Familiair Melanoom. Genetische predispositie melanoom: wanneer indicatie voor erfelijkheidsonderzoek en consequenties voor de behandeling en follow up Familiair Melanoom Genetische predispositie melanoom: wanneer indicatie voor erfelijkheidsonderzoek en consequenties voor de behandeling en follow up Remco van Doorn Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

Bijlage 4. Uitwerking volgens GRADE

Bijlage 4. Uitwerking volgens GRADE Bijlage 4. Uitwerking volgens GRADE Uitgangsvraag 1. In welke gevallen gaat de voorkeur uit naar PDT, imiquimod crème of 5-fluorouracil crème in de behandeling van het primair superficieel BCC? Benadering

Nadere informatie

Beïnvloedt de betrokkenheid van adnexen bij lentigo maligna de effectiviteit van imiquimod?

Beïnvloedt de betrokkenheid van adnexen bij lentigo maligna de effectiviteit van imiquimod? NEDERLANDS TIJDSCHRIFT VOOR DERMATOLOGIE EN VENEREOLOGIE VOLUME 23 NUMMER 07 augustus 2013 363 Artikelen Beïnvloedt de betrokkenheid van adnexen bij lentigo maligna de effectiviteit van imiquimod? K. Tiggelman

Nadere informatie

Oit tentamen bestaat uit 49 vragen waarvan 2 open vragen en 47 meerkeuzevragen. Voor dit tentamen kun je maximaal 98 punten behalen.

Oit tentamen bestaat uit 49 vragen waarvan 2 open vragen en 47 meerkeuzevragen. Voor dit tentamen kun je maximaal 98 punten behalen. Tentamen Thema bnormale celgroei vrijdag 28 juni 2002 13:30-16:30 Naam: Examennummer: Oit tentamen bestaat uit 49 vragen waarvan 2 open vragen en 47 meerkeuzevragen. Voor dit tentamen kun je maximaal 98

Nadere informatie

Maligne melanoma

Maligne melanoma 7.6.1. Maligne melanoma 1. Screening (aanbeveling; onvoldoende evidentie) Om de 6-12 maanden controle van de gepigmenteerde laesies nuttig bij familiair verhoogd risico*/op grond van huidtype en UV-schade;

Nadere informatie

Erythematosquameuze laesies De 11 belangrijkste differentiaal diagnosen Dr. Michael Florack, dermatoloog PROVOKE P = plaats R = rangschikking O = omvang V = vorm O = omtrek K = kleur E = efflorescentie

Nadere informatie

Maligne melanoma Belang van sentinelklierbiopsie

Maligne melanoma Belang van sentinelklierbiopsie Maligne melanoma Belang van sentinelklierbiopsie Annemie Rutten Medische Oncologie AZ St. Augustinus Maligne melanoma 10% van alle huidkankers, maar meest agressieve. Incidentie van maligne melanoma neemt

Nadere informatie

Samenvatting. chapter 7

Samenvatting. chapter 7 Samenvatting 156 Dit proefschrift werd geschreven in een periode waarin begrotingstekorten en economische crisis het dagelijkse nieuws beheersten. Op alle vlakken moet er bezuinigd worden en ook de gezondheidszorg

Nadere informatie

Farmacotherapeutisch rapport methylaminolevulinaat (Metvix ) bij de indicaties actinische keratose, basaalcelcarcinoom en morbus Bowen

Farmacotherapeutisch rapport methylaminolevulinaat (Metvix ) bij de indicaties actinische keratose, basaalcelcarcinoom en morbus Bowen Farmacotherapeutisch rapport methylaminolevulinaat (Metvix ) bij de indicaties actinische keratose, basaalcelcarcinoom en morbus Bowen 1. Samenvatting De Commissie Farmaceutische Hulp heeft een farmacotherapeutisch

Nadere informatie

Tumoren van het anaal kanaal

Tumoren van het anaal kanaal 7.1.8. Tumoren van het anaal kanaal 1. Inleiding 1.1. Incidentie Aparte entiteit! Incidentie uitzonderlijk (2% van de digestieve tumoren) Incidentie 3v - 2m Gem. 65 jaar 2. Klinische presentatie De meeste

Nadere informatie

Wat is een melanoom. Wat zijn pigmentcellen. Wie krijgt een melanoom

Wat is een melanoom. Wat zijn pigmentcellen. Wie krijgt een melanoom Melanoom Wat is een melanoom In de huid bevinden zich talrijke pigmentcellen (melanocyten). Wanneer deze pigmentcellen ongeremd gaan groeien en daardoor een agressief groeiende tumor ontstaat, spreekt

Nadere informatie

Kwaadaardige Huidafwijking

Kwaadaardige Huidafwijking Chirurgie Kwaadaardige Huidafwijking operatieve behandeling Inleiding U heeft met uw behandelend specialist afgesproken dat u een behandeling krijgt voor een kwaadaardige huidafwijking. Uw arts heeft u

Nadere informatie

Fotodynamische therapie

Fotodynamische therapie Fotodynamische therapie 1 Verleden heden toekomst Spreker: Mw. H. (Hannah) Tefsen (MANP) Verpleegkundig specialist Hoofd-hals Oncologie 5 juni 2014 2 Inhoud Doel Incidentie kanker Hoofd-hals kanker Verleden:

Nadere informatie

De richtlijn dateert uit 2008 en is gedeeltelijk herzien in 2014.

De richtlijn dateert uit 2008 en is gedeeltelijk herzien in 2014. 33 Basaalcelcarcinoom Dr. N.W.J. Kelleners-Smeets, drs. R.A. Kuin De richtlijn dateert uit 2008 en is gedeeltelijk herzien in 2014. In 2002 bracht de NVDV de richtlijn Behandeling van het basaalcelcarcinoom

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Basaalcelcarcinoom Basalioom, huidkanker

Patiënteninformatie. Basaalcelcarcinoom Basalioom, huidkanker Patiënteninformatie Basaalcelcarcinoom Basalioom, huidkanker Inhoud Inleiding... 3 Wat is een basaalcelcarcinoom?... 3 Hoe krijgt u een basaalcelcarcinoom?... 3 Welke klachten geeft een basaalcelcarcinoom

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Actinische keratose. Informatie over deze huidafwijking en de mogelijkheden er iets aan te doen

Patiënteninformatie. Actinische keratose. Informatie over deze huidafwijking en de mogelijkheden er iets aan te doen Patiënteninformatie Actinische keratose Informatie over deze huidafwijking en de mogelijkheden er iets aan te doen Actinische keratose Informatie over deze huidafwijking en de mogelijkheden er iets aan

Nadere informatie

Anale Intraepitheliale Neoplasie (AIN) Irina Cairo, dermatoloog

Anale Intraepitheliale Neoplasie (AIN) Irina Cairo, dermatoloog Anale Intraepitheliale Neoplasie (AIN) Irina Cairo, dermatoloog Humaan papilloma virus (Anogenitale) wratten Pre-maligniteiten: CIN = Cervicale intraepitheliale neoplasie VIN = Vulvaire intraepitheliale

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

Melanomen En Huidkanker: Brochure Van De Stichting Tegen Kanker (Dutch Edition) By Stichting tegen Kanker

Melanomen En Huidkanker: Brochure Van De Stichting Tegen Kanker (Dutch Edition) By Stichting tegen Kanker Melanomen En Huidkanker: Brochure Van De Stichting Tegen Kanker (Dutch Edition) By Stichting tegen Kanker Huidkanker UZ Leuven - is de meest agressieve vorm van huidkanker. Melanomen kunnen zich snel naar

Nadere informatie

Fotodynamische therapie

Fotodynamische therapie Bij u is de volgende huidaandoening geconstateerd: Basaalcelcarcinoom Actinische keratose Ziekte van Bowen Met deze folder willen wij u informeren over fotodynamische therapie bij basaalcelcarcinoom, actinische

Nadere informatie

Een man met een zeldzame tumor op de neus: een eccrien carcinoom

Een man met een zeldzame tumor op de neus: een eccrien carcinoom Een man met een zeldzame tumor op de neus: een eccrien carcinoom S.F. Post, H.A. Rakhorst, E.R.M. de Haas, I.M.J. Mathijssen Eccrien carcinomen (EC s) behoren tot een zeldzame groep maligniteiten die ontstaan

Nadere informatie

Hoofd-hals kanker epidemiologie, etiologie, symptomatologie en diagnostiek

Hoofd-hals kanker epidemiologie, etiologie, symptomatologie en diagnostiek Hoofd-hals kanker epidemiologie, etiologie, symptomatologie en diagnostiek M. Lacko KNO-arts/Hoofd-hals oncoloog Oncologie symposium, Maastricht 21 mei 2015 Indeling presentatie 1. Incidentie en epidemiologie

Nadere informatie

SUREPATH GYN MORFOLOGIE Cervixcytologie

SUREPATH GYN MORFOLOGIE Cervixcytologie SUREPATH GYN MORFOLOGIE Cervixcytologie info@klinipath.nl Klinipath Tripath Normale celbeelden KOPAC K 1-9 Normaal celbeeld Normaal celbeeld Normaal endocervicaal epitheel Squameuze metaplasie Normaal

Nadere informatie

MALIGNE MELANOMA (HUID): BELEIDSLIJNEN

MALIGNE MELANOMA (HUID): BELEIDSLIJNEN MALIGNE MELANOMA (HUID): BELEIDSLIJNEN 1. VOORKOMEN Incidentie in Europa: 20-25/100.000 per jaar, blijft toenemen 2. HISTOLOGISCHE SUBTYPES 2.1. SUPERFICIEEL SPREIDEND MALIGNE MELANOMA - frequentst voorkomend

Nadere informatie

23 april 2015 Leontien de Graaf, dermatoloog. Een nieuw LICHT op de dermatologie

23 april 2015 Leontien de Graaf, dermatoloog. Een nieuw LICHT op de dermatologie 23 april 2015 Leontien de Graaf, dermatoloog Een nieuw LICHT op de dermatologie Lichttherapie in de dermatologie - UVB smalspectrum en breedspectrum - Lokale UVB (deelbelichting) - Excimer lamp - PUVA

Nadere informatie

IS DE HUISARTS IN STAAT OM NONMELANOMA HUIDTUMOREN (SPINOCELLULAIR CARCINOOM EN BASOCELLULAIR CARCINOOM) ADEQUAAT TE DIAGNOSTICEREN EN TE BEHANDELEN?

IS DE HUISARTS IN STAAT OM NONMELANOMA HUIDTUMOREN (SPINOCELLULAIR CARCINOOM EN BASOCELLULAIR CARCINOOM) ADEQUAAT TE DIAGNOSTICEREN EN TE BEHANDELEN? IS DE HUISARTS IN STAAT OM NONMELANOMA HUIDTUMOREN (SPINOCELLULAIR CARCINOOM EN BASOCELLULAIR CARCINOOM) ADEQUAAT TE DIAGNOSTICEREN EN TE BEHANDELEN? Ilaria Giulietti, KULeuven Promotor: Prof Dr Bert Aertgeerts,

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofd- stuk 4

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofd- stuk 4 S a m e n vat t i n g Dit proefschrift beschrijft onderzoek naar de relatie tussen betapapillomavirussen (betapv) en het cutane plaveiselcelcarcinoom (PCC) en diens voorloper actinische keratose (AK).

Nadere informatie

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Advies via Edifact MEEKIJKCONSULT DERMATOLOGIE Versie 17 juni 2016 NB Dit provinciale format voor het meekijkconsult voor dermatologie kan regionaal ingevuld worden naar de eigen regionale situatie en

Nadere informatie

5.1 Zwelling huid. Probleemlijst. Specifieke anamnese. Differentiële diagnose. Gepigmenteerde zwelling van de huid Differentiële diagnose

5.1 Zwelling huid. Probleemlijst. Specifieke anamnese. Differentiële diagnose. Gepigmenteerde zwelling van de huid Differentiële diagnose 15-Chirurgie 5.1 01-06-2005 09:37 Pagina 111 111 5.1 Zwelling huid B.B.R. Kroon en O.E. Nieweg Een vrouw van veertig jaar meldt zich op uw chirurgisch spreekuur. Zij is gestuurd door haar huisarts in verband

Nadere informatie

Plastische Chirurgie. Patiënteninformatie. Plaveiselcelcarcinoom. Slingeland Ziekenhuis

Plastische Chirurgie. Patiënteninformatie. Plaveiselcelcarcinoom. Slingeland Ziekenhuis Plastische Chirurgie Plaveiselcelcarcinoom i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen In deze folder leest u wat een plaveiselcelcarcinoom inhoudt en welke behandelingen er bij Plastische Chirurgie

Nadere informatie

Epidemiologie en incidentie van het melanoom

Epidemiologie en incidentie van het melanoom Epidemiologie en incidentie van het melanoom Loes Hollestein Epidemioloog, afdeling Dermatologie Erasmus Universitair Medisch Centrum (Erasmus MC) & Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) Geen conflict

Nadere informatie

Richtlijn Basaalcelcarcinoom 2014. Patiëntenversie

Richtlijn Basaalcelcarcinoom 2014. Patiëntenversie Richtlijn Basaalcelcarcinoom 2014 Patiëntenversie Colofon 2014, Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV) Postbus 8552, 3503 RN Utrecht Telefoon: 030-2823180 E-mail: secretariaat@nvdv.nl

Nadere informatie

Vulva: lichen sclerose en andere (veel voorkomende) afwijkingen

Vulva: lichen sclerose en andere (veel voorkomende) afwijkingen Vulva: lichen sclerose en andere (veel voorkomende) afwijkingen Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Bedrijfsnamen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 8 Nederlandse samenvatting maligniteit. Van de ruim 81.000 nieuwe gevallen van kanker in 2005 waren het er 2650 in het hoofd-halsgebied. In vergelijking met andere landen vaak mond- keelholte en strottenhoofdkanker

Nadere informatie

Het basaalcelnaevussyndroom: klinische kenmerken en de behandeling van basaalcelcarcinomen

Het basaalcelnaevussyndroom: klinische kenmerken en de behandeling van basaalcelcarcinomen Het basaalcelnaevussyndroom: klinische kenmerken en de behandeling van basaalcelcarcinomen The basal cell naevus syndrome: clinical features and treatment of basal cell carcinoma Auteurs Trefwoorden Key

Nadere informatie

Plaveiselcarcinoom (huidkanker)

Plaveiselcarcinoom (huidkanker) 1/6 Plastische Chirurgie Plaveiselcarcinoom (huidkanker) Inleiding Het plaveiselcelcarcinoom vormt ongeveer 10% van alle vormen van huidkanker die uw huidarts op het spreekuur ziet. Een andere medische

Nadere informatie

Actinische keratosen. Poli Dermatologie

Actinische keratosen. Poli Dermatologie 00 Actinische keratosen Poli Dermatologie Wat zijn actinische keratosen? Actinische keratosen zijn plekjes op de huid die ontstaan door schade van zonlicht. Deze plekjes ontstaan op delen van het lichaam

Nadere informatie

Plaveiselcelcarcinoom. Huidkanker

Plaveiselcelcarcinoom. Huidkanker Plaveiselcelcarcinoom Huidkanker Uw behandelend arts heeft een plaveiselcelcarcinoom bij u geconstateerd. In deze folder vindt u informatie over deze aandoening en de behandelingsmogelijkheden. Wat is

Nadere informatie

Wat is de ziekte van Bowen? Hoe krijgt u de ziekte van Bowen? Welke klachten geeft de ziekte van Bowen en hoe ziet de ziekte van Bowen eruit?

Wat is de ziekte van Bowen? Hoe krijgt u de ziekte van Bowen? Welke klachten geeft de ziekte van Bowen en hoe ziet de ziekte van Bowen eruit? De ziekte van Bowen Wat is de ziekte van Bowen? Bij de ziekte van Bowen (andere namen morbus Bowen of plaveiselcelcarcinoom in situ) zijn kwaadaardige huidcellen te vinden alleen in de bovenste laag van

Nadere informatie

ACTINISCHE KERATOSEN FRANCISCUS VLIETLAND

ACTINISCHE KERATOSEN FRANCISCUS VLIETLAND ACTINISCHE KERATOSEN FRANCISCUS VLIETLAND Wat zijn actinische keratosen? Actinische keratosen zijn plekjes op de huid die ontstaan door schade van zonlicht. Deze plekjes ontstaan op delen van het lichaam

Nadere informatie

MOHS MICROGRAFISCHE CHIRURGIE MET GEBRUIK VAN PARAFFINECOUPES: RETRO- en PROSPECTIEVE STUDIE OVER DEZE TECHNIEK

MOHS MICROGRAFISCHE CHIRURGIE MET GEBRUIK VAN PARAFFINECOUPES: RETRO- en PROSPECTIEVE STUDIE OVER DEZE TECHNIEK Academiejaar 2010-2011 MOHS MICROGRAFISCHE CHIRURGIE MET GEBRUIK VAN PARAFFINECOUPES: RETRO- en PROSPECTIEVE STUDIE OVER DEZE TECHNIEK Sofie VAN RENTERGHEM Promotor: Prof. Dr. K. Ongenae Scriptie voorgedragen

Nadere informatie

INTRA EPITHELIALE NEOPLASIEËN VAN DE VULVA (VIN) Landelijke richtlijn. Versie 2 (d.d. 24-11-2009)

INTRA EPITHELIALE NEOPLASIEËN VAN DE VULVA (VIN) Landelijke richtlijn. Versie 2 (d.d. 24-11-2009) 1 2 3 4 INTRA EPITHELIALE NEOPLASIEËN VAN DE VULVA (VIN) Landelijke richtlijn Versie 2 (d.d. 24-11-2009) 5 1 6 7 8 Regio: Vereniging van Integrale Kankercentra Datum Goedkeuring: 24 november 2009 Methodiek:

Nadere informatie

Peniscarcinoom in Nederland, voorbeeld van gecentraliseerde zorg? Simon Horenblas. Afdeling urologie Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam

Peniscarcinoom in Nederland, voorbeeld van gecentraliseerde zorg? Simon Horenblas. Afdeling urologie Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam Peniscarcinoom in Nederland, voorbeeld van gecentraliseerde zorg? Simon Horenblas Afdeling urologie Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam Prostaatkanker: 11.000 Oncologie Nederland Borstkanker: 14.000 Peniscarcinoom

Nadere informatie

Een melanoom, wat nu?

Een melanoom, wat nu? Een melanoom, wat nu? Aanvullende diagnostiek Is er op gericht om aan te tonen dat er sprake is van gelokaliseerde ziekte Gelokaliseerde ziekte = een primair melanoom met ten hoogste satelliet-, intransit-

Nadere informatie

HPV als ziekteverwekker

HPV als ziekteverwekker HPV als ziekteverwekker Nathalie Reesink-Peters 27 februari 2009 Inhoud Introductie HPV Levenscyclus HPV, ziekte verwekker Oncogenese Therapie (van HPV gerelateerde ziekte) Indicaties moleculaire diagnostiek

Nadere informatie

Uw behandelend arts heeft voorgesteld om bij u cryotherapie toe te passen. In deze folder kunt u nalezen wat de behandeling inhoudt.

Uw behandelend arts heeft voorgesteld om bij u cryotherapie toe te passen. In deze folder kunt u nalezen wat de behandeling inhoudt. Cryotherapie Uw behandelend arts heeft voorgesteld om bij u cryotherapie toe te passen. In deze folder kunt u nalezen wat de behandeling inhoudt. Wat is cryotherapie? Cryotherapie is een therapie om afwijkingen

Nadere informatie