Het bibliotheekwezen. 1 Inleiding; begripsbepaling

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het bibliotheekwezen. 1 Inleiding; begripsbepaling"

Transcriptie

1 HET BIBLIOTHEEKWEZEN IV A Het bibliotheekwezen P. SCHNEIDERS 1 Inleiding; begripsbepaling De gangbare opvatting van wat onder een bibliotheek verstaan kan worden is: een georganiseerde verzameling van boeken, tijdschriften of andere grafische of audiovisuele documenten, beschikbaar voor raadpleging en/ of uitlening. Drie andere betekenissen blijven hier buiten beschouwing: de bibliotheek als gebouw of als organisatie en het woord bibliotheek als naam voor een reeks of serie boeken, door een uitgever onder de naam bibliotheek op de markt gebracht. Hoewel in deze behandeling van het Nederlandse bibliotheekwezen de voorgaande omschrijving als uitgangspunt zal dienen, wordt daarin geen rekening gehouden met nieuwe typen informatiedragers zoals cd-roms en op diskettes vastgelegde informatie. Toch speelt dat materiaal (een softwarebibliotheek) een steeds belangrijkere rol in bibliotheken, maar de digitalisering heeft nog veel meer gevolgen voor het bibliotheekwezen: sinds een paar jaar spreekt men van virtuele bibliotheken. Een exacte, internationaal geaccepteerde omschrijving van dat nieuwe begrip is (nog) niet te geven. Er kan onder verstaan worden: het geheel van geavanceerde elektronische mogelijkheden om materiaal van elders op te sporen, via onlineverbindingen databanken te raadplegen en materiaal uit andere instellingen te laten komen door middel van bijvoorbeeld elektronische documentleverantie. De functies van de traditionele bibliotheek worden als het ware geheel gedigitaliseerd. Zelfs kan men zich bij deze elektronische of digitale bibliotheek een geheel van elektronische voorzieningen voorstellen waarbij de bibliotheek om dat woord toch nog maar te gebruiken zelf nauwelijks meer materiaal bezit, maar als informatiedienst haar waarde ontleent aan een heel scala van aansluitingen op collecties elders, wereldwijd. En nog een stap verder gaand: het is nu al in een aantal gevallen mogelijk vanuit de werkplek/studeerkamer allerlei catalogi en full text bestanden te

2 IV A HET BIBLIOTHEEKWEZEN raadplegen zonder naar een bibliotheek te gaan. Men haalt daarbij de virtuele bibliotheek de eigen kamer binnen, een revolutionaire ontwikkeling. En wij staan nog maar aan het begin. De informatietechnologie heeft het bibliotheekwezen in vergelijking tot een kwart eeuw geleden dus al ingrijpend veranderd en zal dat in de nabije toekomst nog meer gaan doen. Aan het eind van deze bijdrage komen wij daarop terug. Nog even verwijzend naar de gehanteerde bibliotheekdefinitie beperken wij ons hier tot bibliotheken die geen privé-bezit zijn, maar in beginsel voor iedereen of toch minstens voor een bepaalde groep (leden van een vereniging, personeelsleden of anderszins) toegankelijk zijn. Hoewel er subtiele accentverschillen zijn tussen bibliotheken en documentatie-instellingen (zie het gedeelte over speciale bibliotheken) is het zinvol om de documentatie-instellingen eveneens onder de noemer bibliotheken te brengen. In de praktijk spreekt men vaak van bidoc-instellingen, bibliotheek en documentatie in een adem noemend. Een voortreffelijk overzicht met gegevens over hun collecties en faciliteiten vindt men in de tweejaarlijks uitkomende Bidocgids, officieel genaamd de Nederlandse Bibliotheek- en Documentatiegids. Daarin worden circa 1850 instellingen kort beschreven; het register geeft door middel van trefwoorden aan op welke gebieden zich belangrijke collecties in Nederlandse bibliotheken bevinden. 2 Geschiedenis Voor een goed begrip van de Nederlandse bibliotheeksituatie is enige kennis van de bibliotheekhistorie onmisbaar. Uit hun verleden bijvoorbeeld is het te verklaren dat sommige bibliotheken waaronder enkele openbare bibliotheken over een eeuwenoud bezit beschikken en dat men niet zelden in bibliotheken literatuur kan vinden die men daar helemaal niet zou verwachten. Ook de indeling naar typen bibliotheken is historisch gegroeid. Men kan de Nederlandse bibliotheekgeschiedenis laten beginnen omstreeks het jaar 1000 na Christus met het ontstaan van kloosterbibliotheken zoals die van de Benedictijnerabdij Egmond. In de vijf eeuwen daarna bestonden er in Nederland enkele honderden kloosterbibliotheken, naar onze maatstaven klein tot zeer klein van omvang met hun paar honderd banden. De catalogi waren feitelijk niets meer dan inventarissen. Behalve

3 HET BIBLIOTHEEKWEZEN IV A kloosterbibliotheken waren er kerkelijke bibliotheken, eveneens bescheiden verzamelingen, veelal bestaande uit handschriften en sinds ongeveer 1480 ook uit gedrukte boeken die priesters of vrome leken aan de kerk geschonken hadden. In de veertiende en vijftiende eeuw zijn het vooral de Broeders van het Gemene Leven geweest de Moderne Devotie die veel teksten afschreven ( de broeders van de penne ) en bibliotheken aanlegden. De bibliothecaris (librarius) was bij hen een zeer belangrijk man die niet alleen de bibliotheek beheerde, maar ook leiding gaf aan het commercieel, op bestelling werkende schrijfatelier. De uitvinding van de boekdrukkunst (Johannes Gutenberg omstreeks 1450) en de Hervorming die omstreeks 1550 in Nederland veel aanhang kreeg, hebben het bibliotheekwezen ingrijpend veranderd. Door de boekdrukkunst groeide het aantal titels sterk, de uitvinding maakte bovendien een eind aan de eeuwenoude praktijk dat een bibliotheek tevens als een schrijfatelier (scriptorium) fungeerde. De aan de macht gekomen protestanten hieven de kloosters op, de boeken werden veelal ondergebracht in nieuw opgerichte stedelijke boekerijen zoals in Amsterdam (1578), Haarlem (1596) en Utrecht (1581). In Utrecht werd de stedelijke boekerij tevens universiteitsbibliotheek. Een geval apart is de librije in Zutphen, die omstreeks 1560 door een particulier is gesticht en is gebouwd naar voorbeeld van een middeleeuwse kloosterbibliotheek met aan kettingen geketende boeken en lessenaars. De librije in Zutphen is een voor Nederland uniek bibliotheekmonument. De oudste universiteitsbibliotheek van Nederland is die van Leiden. De in 1595 in druk verschenen catalogus van deze bibliotheek is de oudste gedrukte catalogus ter wereld van een institutionele bibliotheek. Stedelijke en universitaire bibliotheken noemden zich vaak openbare bibliotheek (bibliotheca publica), maar dat openbaar betekende vooral dat de bibliotheek geen particulier bezit was, in mindere mate dat ook het publiek (lees: de geletterden, klassiek gevormden) welkom was. In sommige steden waren er verder kleine verzamelingen, speciaal bedoeld voor de bestuurders van de stad. Men zou zulke raadsbibliotheken en de verzamelingen van de gerechtshoven de voorlopers kunnen noemen van wat later speciale bibliotheek ging heten. Bibliotheken werden alleen bezocht door een elite van geletterden, professionele bibliothecarissen waren er niet. Aan de universiteiten was het beheer over de bibliotheek toevertrouwd aan een hoogleraar die met die sinecure wat extra kon verdienen, de stedelijke bibliotheken werden veelal geleid door een predikant of rector van een school. Een aanschafbudget

4 IV A HET BIBLIOTHEEKWEZEN ontbrak, de bibliotheek groeide heel langzaam door schenkingen en incidentele aankopen. In de tweede helft van de achttiende eeuw gaan de bibliotheken in aantal, typen en bezit groeien. Er ontstaan bibliotheken van geleerdengenootschappen (Teylers, Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde, enz.), winkelbibliotheken (waar je boeken en tijdschriften kon huren) en volksbibliotheken. Die laatste waren opgezet door gegoede burgers die de lagere standen door lezen wilden ontwikkelen en verheffen. Vooral de Maatschappij tot Nut van t Algemeen, opgericht in 1784, ging honderden volksbibliotheken oprichten, vooral op het platteland. De dominee of onderwijzer leende de boeken uit, leeszalen waar gelezen kon worden kende het Nut niet. Op bibliotheekgebied heeft de Franse Revolutie eveneens ingrijpende gevolgen gehad. Gedreven door de opvatting dat burgers in staat gesteld moesten worden hun kennis te vergroten, ontstond allereerst in Frankrijk de idee van een nationale bibliotheek, gevormd uit het onteigende bezit van adel en geestelijkheid. Naar dat voorbeeld werd tijdens de Bataafse Revolutie in Nederland de Nationale Bibliotheek opgericht (1798) met als startcollectie het boekenbezit van de verdreven Oranjestadhouder. Onder bibliothecarissen als J.W. Holtrop en M.F.A.G. Campbell werd in de negentiende eeuw de Koninklijke Bibliotheek een centrum van incunabelstudie, de wetenschap die studie maakt van de vóór 1501 met losse letter gedrukte boeken (incunabelen). In de negentiende eeuw stimuleerde de Romantiek en de daarmee samenhangende historische belangstelling het bibliotheekwezen: de Provinciale Bibliotheek van Friesland (1852) en de Provinciale Bibliotheek van Zeeland (1858; nu Zeeuwse Bibliotheek) zijn daarvan onder meer de vrucht. De belangrijkste Nederlandse bibliothecaris uit de negentiende eeuw is P.A. Tiele ( ) die onder meer conservator van de gedrukte werken op de universiteitsbibliotheek van Leiden is geweest en de laatste tien jaar van zijn leven werkzaam was als bibliothecaris van de universiteitsbibliotheek in Utrecht. Baanbrekend zijn geweest de door hem opgestelde regels voor titelbeschrijving die het begin van uniformiteit in de titelbeschrijving brachten en zijn Leidse boekjes, tot catalogusboekjes gebonden fiches. De modernisering van het bibliotheekwezen speelde zich vooral in de periode af, een modernisering die begrijpelijk is tegen de achtergrond van grote maatschappelijke, wetenschappelijke en technische veranderingen. Bibliotheken verloren hun eeuwenoude museale karakter en

5 HET BIBLIOTHEEKWEZEN IV A werden instellingen die onmisbaar werden geacht voor de vooruitgang van wetenschap en techniek en de volksontwikkeling. Het catalogusapparaat werd verbeterd door de toepassing van Tieles regels voor titelbeschrijving en de ontwikkeling van systematische catalogi; bibliotheken gingen de nadruk leggen op de aanschaf van recente literatuur, verloren gaandeweg hun museale karakter en kregen de beschikking over jaarlijkse budgetten, terwijl hun bezit ging groeien door geregelde aankoop en door talrijke geschenken. Eén voorbeeld uit tientallen: de joodse bankier L. Rosenthal schonk aan de bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam zijn grote collectie boeken die als Bibliotheca Rosenthaliana nu een der belangrijke collecties judaica ter wereld vormt. Behalve particulieren waren er ook veel genootschappen die hun verzamelingen aan bibliotheken schonken. De professionalisering van bibliothecarissen kwam tot uiting in de oprichting in 1912 van de vereniging die sinds 1974 de Nederlandse Vereniging van Bibliothecarissen, Literatuuronderzoekers en Documentalisten heet, de NVB. Sinds 1999 staan deze drie letters voor Nederlandse Vereniging van Beroepsbeoefenaren in de bibliotheek-, informatie- en kennissector. Vooraanstaande, pionierende bibliothecarissen uit de periode tussen beide wereldoorlogen waren de bibliothecaris van de Koninklijke Bibliotheek, dr. P.C. Molhuysen en die van de Openbare Bibliotheek Den Haag, dr. H.E. Greve. Laatstgenoemde gaf tevens richting aan ons nationale openbaar bibliotheekwezen. Voor de ontwikkeling van de documentatie moet genoemd worden ir. F. Donker Duyvis. De Tweede Wereldoorlog bracht voor de openbare bibliotheken een strenge censuur van de kant van de bezetter, verboden voor joden om van bibliotheken gebruik te maken en de roof van een aantal bibliotheken zoals de Bibliotheca Rosenthaliana en de bibliotheek van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. De meeste door de Duitsers geroofde boeken zijn teruggekomen. Vooral in de rijke jaren zestig heeft het Nederlandse bibliotheekwezen een grote vlucht genomen door een sterke toename van het bezit (de literatuurlawine), een groei van het aantal bibliotheken en de komst van allerlei documentatie-instellingen. Sinds het midden van de jaren zeventig werden de spanningen merkbaar die het bibliotheekwezen van vandaag zo sterk beïnvloeden: de combinatie van nieuwe media en informatietechnologie, bezuinigingen en verzakelijking. Men kan dan ook zeggen dat het bibliotheekwezen zich vandaag de dag voor heel nieuwe taken en mogelijkheden gesteld ziet en verwikkeld is in een proces van herpositionering.

6 IV A HET BIBLIOTHEEKWEZEN 3 Typen bibliotheken Het is in Nederland gebruikelijk elders vindt men andere indelingen de bibliotheken te verdelen in drie categorieën: openbaar, wetenschappelijk, speciaal. Bovendien is er een unieke bibliotheek, de Koninklijke Bibliotheek (KB) in Den Haag die als nationale bibliotheek een aparte, eigen taak en functie heeft. Tevens is er een dertiental bibliotheken, voor een deel openbaar, voor een deel wetenschappelijk, die een speciale status hebben (en extra middelen krijgen) als bibliotheken met een wetenschappelijke steunfunctie, de zogeheten WSF-bibliotheken. Het is zaak zich bewust te zijn van het betrekkelijk willekeurige van de Nederlandse driedeling waarin de grenzen beslist niet als logische, wezenlijke scheidslijnen mogen worden gezien. Enkele voorbeelden maken dat duidelijk: een bibliotheek van een gemeentelijke archiefdienst met veel literatuur over de lokale geschiedenis wordt in Nederland gerangschikt onder het type speciaal, maar met evenveel, zo niet meer recht zou men zo n bibliotheek wetenschappelijk kunnen noemen, evenals trouwens de museumbibliotheken, sommige ziekenhuisbibliotheken en de bibliotheken van grote bedrijven die de research ondersteunen zoals bij Shell en Hoogovens. Officieel is de Gemeentebibliotheek Rotterdam dan wel een openbare bibliotheek, maar onder meer door haar grote verzameling Erasmiana (literatuur van en over Erasmus) is deze openbare bibliotheek zeker voor een deel van wetenschappelijke aard. De jeugd- en muziekafdelingen van openbare bibliotheken zou men ook in zekere zin speciaal kunnen noemen. Men moet dus voor ogen houden dat de typologie ingeburgerd en bruikbaar is, maar historisch gegroeid en allerminst een voorbeeld van een logische, op de realiteit gebaseerde indeling. Daar komt nog bij dat, mede door de informatietechnologie gestimuleerd, de grenzen soms vervagen en steeds meer bibliothecaire netwerken ontstaan. Het zijn samenwerkingsverbanden van bibliotheken op nationaal, regionaal en lokaal niveau. Verschillende Amsterdamse bibliotheken bijvoorbeeld zijn aangesloten bij AdamNet zoals de bibliotheken van de Universiteit van Amsterdam en die van de Vrije Universiteit, maar ook de Openbare Bibliotheek Amsterdam en de bibliotheek van de Gemeentelijke Archiefdienst. Andere voorbeelden van lokale samenwerkingsverbanden zijn het Utrechtse Ruben en het Haagse Hofnet.

7 HET BIBLIOTHEEKWEZEN IV A Openbare bibliotheken Verspreiding, doelstelling Met hun ongeveer 1300 vestigingen in Nederland (centrales, filialen, standplaatsen van bibliobussen) en een ledenbestand van ongeveer vijf miljoen, vormen de openbare bibliotheken de grootste en meest bekende groep. Op veel gevels van openbare bibliotheken is kortweg het opschrift bibliotheek geplaatst. Het percentage van de bevolking dat lid is, ligt rond de dertig. Eind negentiende eeuw in navolging van de Verenigde Staten, Duitsland en Engeland ontstonden hier de eerste openbare bibliotheken zoals die van Utrecht in 1892 en de Dordtse in 1899.In1908 waren er zes openbare bibliotheken. Hun officiële naam was openbare leeszaal en bibliotheek (OLB), maar het publiek sprak meestal van leeszaal. De term openbare bibliotheek is pas in zwang gekomen in de jaren zestig toen het openbare bibliotheekwezen in Nederland een geweldige groei doormaakte. Bovendien werd in die jaren de ongedeelde algemene openbare bibliotheek de norm; daarvoor was het Nederlandse openbare bibliotheekwezen verzuild, een uniek verschijnsel. De winkelbibliotheken en volksbibliotheken zijn in de jaren zestig verdwenen, de openbare bibliotheek kreeg het monopolie als bibliotheek waar recreatieve en informatieve literatuur te vinden was. Openbare bibliotheken zijn bedoeld voor iedereen, ongeacht geloof, politieke richting, sekse of leeftijd. Hoewel er uiteraard in de doelstellingen van deze door de overheid gesubsidieerde bibliotheken veranderingen zijn opgetreden, kan men hun taak en functie toch steeds beschrijven met de mengeling van cultuur, educatie, informatie, recreatie. De openbare bibliotheek is een instelling die natuurlijk binnen haar mogelijkheden het literaire erfgoed en de eigentijdse, actuele publicaties ter beschikking stelt en door middel van culturele activiteiten (lezingen, tentoonstellingen, enz.) een cultureel instituut is. Daarbij wordt er steeds meer rekening mee gehouden dat Nederland een multiculturele samenleving is geworden. Educatie in de zin van: mensen de mogelijkheid bieden zich te ontwikkelen (education permanente) door (studie)materiaal ter beschikking te stellen stond in de beginperiode voorop en is nog steeds een fundamentele taak evenals het verschaffen van informatie. Dat laatste krijgt tegenwoordig binnen het geheel van activiteiten sterke nadruk. Mede door de overload aan informatie ziet de openbare bibliotheek het als haar taak na een proces van selectie en presentatie de gebruikers de juiste informatie (informatie op maat) aan te bieden. Ook de overheid ziet in de openbare bibliotheek een

8 IV A HET BIBLIOTHEEKWEZEN instelling bij uitstek om de burgers te informeren, bijvoorbeeld door daar materiaal van Postbus 51 te deponeren. Daarnaast beijveren openbare bibliotheken zich lokale en regionale informatie aan te bieden en maatschappelijke publieksinformatie in bijvoorbeeld een Regiohoek. Als maatschappelijk-informatief instituut wil de openbare bibliotheek ook van de moderne media en technieken gebruikmaken zoals internet; het wordt passend geacht de mensen te helpen bij het gebruik van de nieuwe media, zoals ook leesbevordering tot het takenpakket van de openbare bibliotheek behoort. Hoewel er van de kant van de overheid op grond van het profijtbeginsel kritische vragen gesteld worden over de recreatieve functie van de openbare bibliotheek en er door de uitgeverij en de boekhandel (concurrentie) kanttekeningen geplaatst worden, willen openbare bibliotheken de recreatieve functie overeind houden. Aan de andere kant is er het besef dat de openbare bibliotheek toch primair een doorgeefluik van cultuur, educatie en informatie moet zijn en niet mag devalueren tot een soort uitleenfabriek van romans. De openbare bibliotheek wil het gebruik van haar collectie stimuleren en het publiek een zo groot mogelijke vrijheid van keuze geven. De gesloten uitleen waarbij men aan de hand van de catalogus het materiaal moest aanvragen, heeft in de jaren zestig allerwegen plaatsgemaakt voor de open uitleen waarbij het publiek zelf toegang heeft tot de kasten. Mede door deze open opstelling een vorm van toegankelijk maken van het materiaal speelt het catalogusapparaat een minder belangrijke rol dan bij de wetenschappelijke bibliotheken. Daar staat doorgaans maar een fractie van het bezit in voor het publiek toegankelijke ruimtes en moet de catalogus veel meer het oog op de collectie zijn. Veel openbare bibliotheken beschikken over een muziekafdeling, meestal in de vorm van een collectie cd s, soms door het bezit van bladmuziek. Ook het bezit van beide komt voor. Als sociale instellingen leggen zij zich toe op de literatuurvoorziening van groepen die minder gemakkelijk de weg naar de openbare bibliotheek weten te vinden zoals zieken, bejaarden, gehandicapten, allochtonen. Soms beheert een bibliotheekmedewerker een kleine collectie in zieken- of bejaardenhuis, elders brengt de boekendienst materiaal thuis of naar de instelling. In een aantal gevallen wordt daarbij gebruikgemaakt van de hulp van vrijwilligers, maar er zijn openbare bibliotheken die geen gebruik van de diensten van vrijwilligers willen maken vanuit de opvatting dat bibliotheekwerk professioneel dient te worden aangepakt. Speciaal ten behoeve van visueel gehandicapten en andere mensen die moeilijk kunnen lezen (reuma- en dwarslaesiepatiënten bijv.) zijn er blin-

9 HET BIBLIOTHEEKWEZEN IV A denbibliotheken met brailleboeken en gesproken boeken en tijdschriften. Met behulp van de computer is het mogelijk teksten op het scherm door middel van spraaksynthese te laten horen of de tekst via een brailleregel tastbaar te maken. De vijf bibliotheken in Nederland die met de zorg voor visueel gehandicapten belast zijn, noemen zich de anders lezen bibliotheken. Voor de binnenvaart, zeevarenden en Nederlanders die in het buitenland werken is er de Bibliotheek voor Varenden en Nederlanders in het buitenland. Organisatie, financiering In gemeenten boven de inwoners is er vrijwel altijd een zelfstandige bibliotheek, hetzij direct onder de gemeente ressorterend, hetzij onder een stichtings- of verenigingsbestuur met verantwoordingsplicht tegenover de gemeente. Door kleinere gemeenten wordt in de regel gebruikgemaakt van Provinciale Bibliotheek Centrales (PBC s), in de jaren zestig in het leven geroepen als opvolgers van de zogeheten centrale plattelandsbibliotheken om het bibliotheekwerk op het platteland tot ontwikkeling te brengen. PBC s zijn service-instellingen die tegen betaling het openbare bibliotheekwerk verrichten door staf en personeel beschikbaar te stellen en te adviseren. Zij lenen niet aan de individuele particuliere gebruikers uit. Hun toekomst is ongewis. De bekostiging van openbare bibliotheken, tot 1987 een zaak van rijks-, provinciale en gemeentelijke overheid, is gedecentraliseerd en ligt nu in handen van provincie en gemeente die van het rijk gelden ontvangen om welzijnsinstellingen te financieren. De nieuwe methode van bekostiging, waarbij niet meer zoals vroeger, de openbare bibliotheek verzekerd kon zijn van geoormerkte gelden (doeluitkeringen), heeft ertoe bijgedragen dat de openbare bibliotheken meer kostenbewust en klantgericht zijn geworden. Bezuinigingen hebben eveneens de efficiency en een marktgerichte opstelling gestimuleerd. Als voorbeeld daarvan is te denken aan de verschillende tarieven die veel bibliotheken hanteren: wie meer leent, betaalt meer contributie, wie een recent verschenen veel gevraagd werk wil lenen, betaalt daar extra voor, de snelservice. Ook voor non-book materiaal moet betaald worden zoals voor cd s en video s. Gratis ook voor niet-leden is vanouds de raadpleging van materiaal ter plaatse. Het is anno 2000 nog niet duidelijk welke ingrijpende herstructurering het OB-wezen te wachten staat. Vermoedelijk zullen er conform het advies van de Raad voor Cultuur processen van schaalvergroting worden ingezet in de vorm van nieuwe basisbibliotheken met een andere rol van de PBC s.

10 IV A HET BIBLIOTHEEKWEZEN Een opmerkelijke trek van het Nederlandse openbare bibliotheekwezen was de verzuiling en is nu nog steeds de hechte landelijke organisatie in de vorm van het NBLC. Vroeger was dat de afkorting van Nederlands Bibliotheek en Lektuur Centrum, nu staan de vier letters voor: Centrum voor Bibliotheken. Het NBLC, gevestigd in Den Haag, is de voortzetting van de Centrale Vereniging die in 1908 door de toen bestaande zes leeszalen werd opgericht en onder meer tot taak kreeg de regering over het openbare bibliotheekwerk te adviseren. Het NBLC is verdeeld in drie min of meer los van elkaar staande diensten: de Vereniging, Biblion BV (voorheen de Stichting) en NBLC Systemen. De taak van de Vereniging NBLC is op de eerste plaats de collectieve belangen van openbare bibliotheken en PBC s te behartigen bij de overheid, de landelijke politiek en bij organisaties die raakvlakken hebben met het openbaar bibliotheekwerk zoals de boekhandel en uitgeverij. Leesbevordering in het algemeen is een ander belangrijk punt van beleid. Het bureau van de Vereniging bezit een grote vakbibliotheek; de indrukwekkende verzameling kinderboeken alsmede documentatie op het gebied van kinder- en jeugdlectuur is overgedragen aan het Letterkundig Museum. De Vereniging en Biblion BV leveren centraal producten en diensten aan de openbare bibliotheken zoals aanschafinformaties (a.i. s). In samenwerking met de Nederlandse Bibliotheek Dienst (NBD) worden boeken kant-en-klaar aan openbare bibliotheken geleverd. NBLC Systemen levert complete bibliotheekinrichtingen en geautomatiseerde systemen. De Vereniging wordt gesubsidieerd door de overheid, maar wordt eveneens gefinancierd uit contributies en uit inkomsten die door dienstverlening zijn verkregen. Met een verdere reorganisatie en herstructurering moet rekening gehouden worden. WSF-bibliotheken Dertien bestaande bibliotheken kregen in 1969 de functie van regionale steunbibliotheek, een naam die in 1987 gewijzigd werd in bibliotheek met wetenschappelijke steunfunctie (WSF). Het betreft bibliotheken van heel uiteenlopende aard en omvang: stads- of provinciale bibliotheken die geen openbare bibliotheekfunctie vervullen zoals de Provinciale Bibliotheek van Friesland, grote stedelijke openbare bibliotheken zoals de openbare bibliotheken van Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, middelgrote openbare bibliotheken zoals die van Eindhoven en stads- of provinciale wetenschappelijke bibliotheken die een openbare bibliotheekfunctie vervullen zoals de Bibliotheek Arnhem. Eertijds in het leven geroepen om de universiteitsbibliotheken, die toch al geconfronteerd werden met een sterke groei van

11 HET BIBLIOTHEEKWEZEN IV A literatuuraanvragen door studenten, te ontlasten, kregen de regionale steunbibliotheken primair de taak de niet-universitair studerenden aan literatuur te helpen. Veranderingen binnen het onderwijs, onder meer de ontwikkeling van hogeschoolbibliotheken, hebben geleid tot andere taken voor de WSF-bibliotheken. Hun beleid is er nu op gericht te functioneren als brug en buffer, dat wil zeggen dat zij een brugfunctie vervullen bij het verkrijgen van informatie uit wetenschappelijke en speciale bibliotheken en buffer zijn waar het burgers betreft die met succes een beroep kunnen doen op de in deze bibliotheken hoogwaardige collecties. Op grond van hun doelstelling burgers toegang bieden, direct of indirect, tot wetenschappelijke en technische informatie willen de dertien bibliotheken tot nauwere samenwerking komen en de banden met andere bibliotheken aanhalen, in eerste instantie met de Provinciale Bibliotheek Centrales. 5 Wetenschappelijke bibliotheken Bij deze bibliotheken zal men in eerste instantie denken aan instellingen die uitsluitend wetenschappelijke literatuur verzamelen en beheren. Dat is maar voor een deel juist. Wetenschappelijke bibliotheken dienen het wetenschappelijk onderzoek, maar ook literaire werken of ontspanningslectuur zijn object van wetenschappelijk onderzoek voor de literatuurhistoricus of cultuurhistoricus. Het accent bij wetenschappelijke bibliotheken ligt evenwel op de wetenschappelijke literatuur en op de bibliografische hulpmiddelen om literatuur op te sporen. Voorts zijn dit bibliotheken die als bewaarbibliotheken hun collecties niet saneren, zelfs niet als zelden of nooit naar bepaalde werken uit de collectie wordt gevraagd. Anders dan bij de openbare bibliotheken waar de collectie actueel dient te zijn en rekening gehouden wordt met de vraag van het publiek, is een lage leenfrequentie (het aantal uitleningen van een publicatie per jaar) bij wetenschappelijke bibliotheken geen reden tot verwijderen van materiaal. De wetenschappelijke bibliotheek moet er altijd rekening mee houden dat onderzoekers wellicht in de toekomst belangstelling voor de publicatie krijgen. Men kan wetenschappelijke bibliotheken op grond van hun bezit verdelen in universele en gespecialiseerde instellingen. Universeel zijn bibliotheken centrale universiteitsbibliotheken bijvoorbeeld waar literatuur over een groot aantal wetenschapsgebieden te vinden is, de gespecialiseerde wetenschappelijke bibliotheken richten zich op een of enkele disciplines. Te denken valt dan aan de bibliotheken van universitaire vakgroepen (insti-

12 IV A HET BIBLIOTHEEKWEZEN tuutsbibliotheken) of de collectie van de bibliotheek van het Vredespaleis in Den Haag die zich vooral richt op het internationaal recht. De eerder genoemde Nederlandse Bibliotheek- en Documentatiegids vermeldt meer dan honderd wetenschappelijke bibliotheken waarvan een aantal over zeer grote, bijzondere collecties beschikt met unieke documenten en daardoor ook buiten Nederland bekendheid geniet. Een paar voorbeelden: het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) in Amsterdam heeft veel archiefstukken onder zijn beheer, bezit een groot aantal affiches en ander beeldmateriaal en heeft een zeer grote bibliotheek op het terrein van de sociale geschiedenis en internationale arbeidersbeweging. Behalve boeken en tijdschriften zijn er veel pamfletten, brochures en ander klein materiaal te vinden. De bibliotheek is daar dus onderdeel van een groot wetenschappelijk instituut, een onderzoeks-bibliotheek (Forschungsbibliothek in het Duits) die zelf ook publicaties zoals bronnenuitgaven verzorgt. Het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT), eveneens te Amsterdam, bezit een grote collectie met betrekking tot de voormalige kolonies van Nederland, culturele, sociaal-economische en landbouwtechnische literatuur over de ontwikkelingslanden en literatuur over ontwikkelingssamenwerking. Evenals bij het IISG maakt bij het KIT de bibliotheek deel uit van een groot wetenschappelijk instituut. Van heel andere aard is de historisch-wetenschappelijke bibliotheek van het Teylers Museum in Haarlem. Deze bibliotheek, daterend uit 1776, vult sedert tientallen jaren haar collectie nauwelijks meer aan, maar heeft in de negentiende eeuw een bijzonder rijke verzameling natuurwetenschappelijke en natuurhistorische literatuur vooral tijdschriften opgebouwd waardoor een unieke verzameling ontstaan is. Collectievorming bij wetenschappelijke bibliotheken geschiedt door middel van aankoop, schenkingen en ruil. Vooral de bibliotheken van geleerdengenootschappen ontstaan in het laatste kwart van de achttiende eeuw ruilden met zusterinstellingen in Nederland en het buitenland, waarbij het vooral ging om de geleerde verhandelingen die deze academies publiceerden. In Nederland is de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen(KNAW) hetbelangrijkstegeleerdengenootschapendebibliotheek van de KNAW (in Amsterdam) onderhoudt een intensief ruilverkeer met vele honderden geleerdengenootschappen. Hoewel deze bibliotheek in beginsel een universeel karakter heeft, ligt toch alle nadruk op de biomedische literatuur waardoor zij op dat gebied in Nederland een heel aparte plaats inneemt als zwaartepuntbibliotheek (zie daarover onder Samenwerking).

13 HET BIBLIOTHEEKWEZEN IV A Behalve de wetenschappelijke bibliotheken die van (internationaal) belang zijn, kent Nederland een reeks bibliotheken die een wetenschappelijke functie vervullen op provinciaal, regionaal of lokaal niveau. Het gaat in die gevallen dan vooral om de beoefening van de geschiedenis in een ruime zin des woords: politieke geschiedenis, demografische geschiedenis, volksgebruiken, topografie zijn onderwerpen waarin deze bibliotheken ruim voorzien zijn en zij beschikken vaak over een grote collectie beeldmateriaal (iconografische verzameling). Voorbeelden zijn de Provinciale Bibliotheek Friesland in Leeuwarden en de Zeeuwse Bibliotheek in Middelburg die regio-gerichte documentatie bedrijven. De Zeeuwse bibliotheek is tevens openbare bibliotheek met WSF-taak evenals de Arnhemse Bibliotheek. De Zeeuwse Bibliotheek en de Provinciale Bibliotheek Friesland dateren uit de tweede helft van de negentiende eeuw, uit omstreeks 1560 dateert de Deventerse Stads- of Athenaeumbibliotheek. Ook de Haarlemse Stadsbibliotheek tevens openbare bibliotheek is meer dan vier eeuwen oud. Er is dus een aantal openbare bibliotheken met een zeer oude collectie. Universiteitsbibliotheken Onder de wetenschappelijke bibliotheken vormen de dertien universiteitsbibliotheken een aparte groep. Zij dienen primair het wetenschappelijk onderwijs en het wetenschappelijk onderzoek. Universiteitsbibliotheken bestaan in de meeste gevallen uit een centrale bibliotheek (de UB in engere zin) en een reeks instituutsbibliotheken en/of (sub)faculteitsbibliotheken. Na de wildgroei van instituutsbibliotheken in de jaren zestig is men in de jaren zeventig tot de conclusie gekomen dat het zowel uit organisatorisch als uit financieel standpunt de voorkeur verdient tot grotere eenheden te komen en de positie van de bibliothecaris van de centrale UB te versterken. De centrale UB met als directeur de bibliothecaris van de hele universiteit zorgt voor centrale aanschaffing, titelbeschrijving en catalogusbouw. Men vindt er de grote studiezalen en in voorkomende gevallen de Afdeling Handschriften, de Afdeling Zeldzame en Kostbare Werken en de Kaartenzaal. De instituuts- en (sub)faculteitsbibliotheken lenen soms niets uit of alleen aan eigen studenten en personeel en dragen daardoor meer het karakter van een presentiebibliotheek In het algemeen kan overigens opgemerkt worden dat het uitleenbeleid van de Nederlandse wetenschappelijke bibliotheken zeer liberaal is en alle materiaal met uitzondering van tijdschriften en zeldzame en kostbare werken wordt uitgeleend. In het buitenland is de presentiebibliotheek regel.

14 IV A HET BIBLIOTHEEKWEZEN Afhankelijk van aantal en aard van de faculteiten van de universiteit zijn universiteitsbibliotheken meer of minder universeel. Van specialistische aard zijn de collecties van de Technische Universiteit Delft en de Landbouw Universiteit Wageningen, waaraan men dan wel onmiddellijk moet toevoegen dat zij op respectievelijk het gebied van de natuurwetenschappen-techniek en landbouw over zeer grote verzamelingen beschikken. Bovendien zijn in de loop der tijden vaak schenkingen aan wetenschappelijke bibliotheken gedaan - bijvoorbeeld van hoogleraren die hun bibliotheek aan de instelling nalieten waardoor niet zelden ook de min of meer gespecialiseerde bibliotheken over materiaal beschikken dat men op die plaats geenszins zou verwachten. De grootste universiteitsbibliotheek in Nederland tevens de grootste bibliotheek van ons land is die van de Universiteit van Amsterdam die volgens de Bidocgids in totaal ongeveer vier miljoen banden bezit. 6 Koninklijke Bibliotheek De Koninklijke Bibliotheek is als Nationale Bibliotheek in 1798 opgericht door de toenmalige volksvertegenwoordigers. Onder Lodewijk Napoleon ( ) werd zij Koninklijke Bibliotheek. Bij de terugkeer van de Oranjes in 1813 kreeg zij opnieuw de naam Koninklijke Bibliotheek en afgezien van de jaren toen zij wederom Nationale Bibliotheek moest heten, heeft zij die naam steeds gehad. De Koninklijke Bibliotheek zou men ook een min of meer gespecialiseerde wetenschappelijke bibliotheek kunnen noemen, gericht op het verzamelen van literatuur op alfa- en gamma-gebied. Technische, medische en natuurwetenschappelijke literatuur wordt door de KB niet aangeschaft. In de loop van de twintigste eeuw heeft de KB in de Nederlandse bibliotheekwereld de plaats gekregen van Nationale Bibliotheek. Dat wil zeggen dat zij voor Nederland bepaalde nationale taken vervult die te vergelijken zijn met de taken van nationale bibliotheken in het buitenland, zoals de British Library in Groot-Brittannië en de Library of Congress in de Verenigde Staten. Een verschil met deze twee is dat de KB niet de grootste van het land is, maar met haar bestand van circa twee miljoen banden kleiner is dan de bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam. Kenmerkend voor een nationale bibliotheek is haar depotfunctie, haar bibliografische functie en haar specifieke rol in het nationale bibliotheekbestel. Uiteenlopend als de situatie in de verschillende landen is, voldoen na-

15 HET BIBLIOTHEEKWEZEN IV A tionale bibliotheken in meer of mindere mate aan deze essentiële taken. Wat Nederland betreft heeft de KB als nationale bibliotheek weliswaar een depotfunctie, maar in tegenstelling tot vrijwel alle andere landen is die depotfunctie niet bij wet geregeld. In Nederland bestaat wel sinds 1974 een zogeheten vrijwillig depot. Dat houdt in dat via een overeenkomst tussen de erkende Nederlandse uitgevers en de KB afgesproken is dat de uitgevers één exemplaar van de door hen uitgegeven boeken ter beschikking stellen van de KB. Die betaalt daar een vergoeding voor als het dure boeken betreft. In de praktijk is het vrijwillig depot een bruikbare oplossing gebleken. Allerlei klein drukwerk zoals kalenders, visitekaartjes, tijdschriften van verenigingen en voorts door niet erkende uitgevers op de markt gebrachte publicaties (huisorganen van bedrijven, in eigen beheer uitgegeven boeken) komt niet in het depot, al tracht de KB ook het belangrijkste van dit materiaal (wetenschappelijke rapporten bijvoorbeeld) in bezit te krijgen. Vanuit de idee dat een nationaal depot als een soort archiefbibliotheek voor de productie van in Nederland of in het Nederlands uitgegeven werken in het buitenland de aanwezigheid daarvan op minstens één plaats in Nederland garandeert, schaft de KB ten behoeve van het depot de in het Nederlands buiten Nederland verschenen publicaties aan, alsmede uit het Nederlands in vreemde talen vertaald werk. Met het oog op elektronische publicaties is daarvoor een apart depot opgericht. Voor de registratie van de nationale boek- en tijdschriftenproductie door middel van een nationale bibliografie, draagt de KB zorg in het Nederlands Bibliografisch Centrum, dat als samenwerkingsverband tussen de KB en uitgeverij-boekhandel de nationale Nederlandse bibliografie onder zijn hoede heeft. In de loop van de twintigste eeuw is de KB een nationale bibliotheek geworden. Daarbij is vooral gedoeld op dr. P.C. Molhuysen die zich als bibliothecaris van de KB tussen 1921 en 1939 beijverd heeft de KB in die zin te ontwikkelen. Begrijpend dat een strenge centralisatie en een overheersende rol van de KB in ons nationale bibliotheekbestel niet mogelijk was en niet goed zou functioneren, heeft Molhuysen ervoor gekozen de KB een rol van primus inter pares (de eerste onder de gelijken) te laten spelen waarbij goed samengewerkt werd met de belangrijkste, soms veel oudere bibliotheken. Mijlpaal was in 1922 de stichting van de Centrale Catalogus waarin gaandeweg het bezit van tientallen bibliotheken werd opgenomen. Ook de oprichting van het Internationaal Ruilbureau als dienst van de KB paste in de taak van nationale bibliotheek. Tijdens de Tweede Wereldoorlog nam de KB het initiatief om de Centrale Catalogus (van boeken) aan te

16 IV A HET BIBLIOTHEEKWEZEN vullen met een Centrale Catalogus van Periodieken. Beide catalogi alsmede de Centrale Technische Catalogus (Delft) en de Centrale Landbouw Catalogus (Wageningen) maken sinds 1984 deel uit van de geautomatiseerde NCC (Nederlandse Centrale Catalogus). Meer dan 600 bibliotheken werken daarin thans samen. In enkele landen zijn de taken van de nationale bibliotheek over verschillende bibliotheken verdeeld. In Nederland is niet voor zo n constructie gekozen, maar dat laat onverlet dat de bibliotheek van de Landbouwuniversiteit Wageningen, de bibliotheek van de Technische Universiteit Delft en de bibliotheek van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen in Amsterdam (omvangrijke biomedische collectie) eveneens een nationale functie in de wetenschappelijke informatieverzorging hebben. Op grond van de positie die de KB in ons nationale bibliotheekwezen al sinds jaar en dag speelde, betekende de formele wettelijke regeling waarbij de KB tot nationale bibliotheek werd verklaard, eerder een bevestiging van een gegroeide praktijk dan iets geheel nieuws. Die formele wettelijke regeling was het Koninklijk Besluit van 7 september 1982 (KB over KB), uitgevaardigd ter gelegenheid van de opening van het nieuwe gebouw van de KB bij het Haagse Centraal Station. Artikel 3 van het Koninklijk Besluit omschrijft de taakstelling van de KB. Enkele passages daaruit: het verzamelen en vervolgens beheren van in het Nederlandse taalgebied verschenen publicaties en van elders over Nederland verschenen publicaties; het maken van beschrijvingen van de...bedoelde publicaties op zodanige wijze dat deze beschrijvingen de bouwstenen vormen voor de Nederlandse bibliografie en haar derivaten en het in overleg met alle daarbij betrokken instanties uitgeven van de Nederlandse bibliografie...het op het gebied van de geesteswetenschappen verwerven, ontsluiten, beheren en ter beschikking stellen ten behoeve van wetenschapsbeoefening van publicaties... opdat in samenhang met het bezit van andere instellingen landelijk een zo verantwoord mogelijk collectie beschikbaar is...het in samenwerking met andere houders van centrale catalogi op basis van het bezit van Nederlandse bibliotheken instandhouden van centrale catalogi als instrument voor een zo doelmatig mogelijke lokalisering van de benodigde literatuur ten behoeve van wetenschapsbeoefening en als beheersinstrument voor een efficiënt landelijk leenverkeer, het interbibliothecaire inbegrepen... het samenwerken met de overige wetenschappelijke en de speciale bibliotheken in Nederland teneinde een doelmatige vorm op het gebied van de collectievorming in Nederland te bewerkstelligen...het fungeren als bibliografisch inlichtingencentrum...hetinternationaal uitwisselen van pu-

17 HET BIBLIOTHEEKWEZEN IV A blicaties; het verzorgen van het fysieke behoud van documenten door middel van het verrichten van wetenschappelijk onderzoek en het toepassen van conserveringstechnieken...het waar mogelijk en wenselijk bieden van faciliteiten aan samenwerkingsverbanden voor afstemming met en samenwerking tussen de wetenschappelijke en speciale bibliotheken en het openbare bibliotheekwezen... Aan de concretisering van bovenstaande taken, zoals geformuleerd in 1982, heeft de KB verder gewerkt. Een nadere omschrijving is vastgelegd in het Bestuursreglement KB van De KB vervult daarmee een spil- en soms een voortrekkersfunctie in zo uiteenlopende zaken als bibliotheekautomatisering en -conservering. Vooral vanwege het gevaar dat in ons nationale papieren geheugen door verzuring grote gaten gaan vallen, is het Coördinatiepunt Nationaal Conserveringsbeleid opgericht, een samenwerkingsverband van KB en Algemeen Rijksarchief. Een Nationaal Program voor het behoud van bibliotheekmateriaal (Metamorfoze) is opgesteld en wordt thans geïmplementeerd. 7 Speciale bibliotheken Binnen de typen openbare en wetenschappelijke bibliotheek zijn er, zoals al opgemerkt, vaak grote verschillen tussen de afzonderlijke bibliotheken. Bij de speciale bibliotheken is die verscheidenheid het grootst. Als groepen binnen dit type zijn onder meer te onderscheiden de administratieve bibliotheken zoals verbonden aan de provinciale griffie of werkzaam ten behoeve van het gemeentebestuur, de bedrijfsbibliotheken een zeer belangrijke groep die weer verder onder te verdelen is naar het soort bedrijven, de juridische bibliotheken van gerechtshoven, rechtbanken en kantongerechten, archiefbibliotheken, museumbibliotheken, ziekenhuisbibliotheken, enzovoort. Aparte vermelding verdienen de ministeriële of departementsbibliotheken waarvan sommige bijzonder omvangrijk zijn, die documentatiewerk verrichten (verzorging van referaat-tijdschriften, aanwinstenlijsten, enz.) en bovendien niet alleen voor de beleidsmedewerkers toegankelijk zijn, maar in de meeste gevallen ook voor buitenstaanders. Zo heeft het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen een voortreffelijke bibliotheek. Kenmerkend voor de speciale bibliotheek is bovenal dat zij dienstbaar is aan een groter geheel, dat zij belast is met de ondersteuning van de activiteiten van een instelling, organisatie, dienst of bedrijf en als het ware bij de

18 IV A HET BIBLIOTHEEKWEZEN gratie van dat grotere geheel bestaat. De speciale bibliotheek verraadt dat ook in haar huisvesting. Wetenschappelijke en openbare bibliotheken beschikken vrijwel in alle gevallen over een eigen gebouw, de speciale bibliotheek heeft haar onderkomen het liefst vlak bij de gebruikers in een deel van het gebouw waarin zich ook de kernactiviteiten van de organisatie of het bedrijf afspelen. Zij is daarvan niet los te zien. Niet alleen qua huisvesting, maar ook in haar collectie, personeel, gebruikers en dienstverlening onderscheidt de speciale bibliotheek zich van andere typen. Bij de collectievorming is het belang van de organisatie doorslaggevend. Bij de bibliotheek van een museum zal dat betekenen dat er behalve algemene museologische literatuur verzameld wordt op het gebied waarop de museale collectie gericht is: een bepaalde kunstenaar, glaswerk, militaria, enzovoort. Bij bedrijfsbibliotheken is het ondernemingsdoel richtsnoer voor de collectievorming: de speciale bibliotheek van een bedrijf moet door middel van documentaire informatie het beleid (management), onderzoek (research) en het productieproces ondersteunen. De aard van de onderneming heeft een grote invloed op het soort materiaal dat van belang is. Dat kunnen octrooien zijn, technische literatuur, marktrapporten, adresboeken, gespecialiseerde tijdschriften, enzovoort. In de speciale bibliotheek van een rechtbank zal alle nadruk liggen op juridische literatuur, in de speciale bibliotheek van een gemeentelijke archiefdienst op literatuur met betrekking tot heden en verleden van de gemeente (inclusief beeld- en geluidsmateriaal). Men ziet dat in speciale bibliotheken vooral die van bedrijven de actualiteit van de gegevens een bijzonder belangrijk punt is en dat uit die behoefte boeken dikwijls een ondergeschikte rol spelen vergeleken bij tijdschriften, rapporten, technische handleidingen, enzovoort. Bij bepaalde speciale bibliotheken zal men veel grijze literatuur aantreffen, dat wil zeggen publicaties die niet bij een officieel erkende uitgever zijn verschenen en niet via de gebruikelijke kanalen van uitgeverij en boekhandel verspreid worden, maar op kleine schaal in een simpele uitvoering (offsetdruk) onder geïnteresseerden en belanghebbenden. Rapporten vormen de belangrijkste categorie in de grijze literatuur, maar ook congresverslagen, congrespapers, brochures, dissertaties en academische geschriften worden daartoe gerekend. Omdat het in veel speciale bibliotheken alleen om het actuele en recente gaat, wordt daar vaak systematisch gesaneerd waarbij meestal als vuistregel wordt aangehouden dat het niet loont (kosten van bewaren!) om materiaal ouder dan vijf jaar te bewaren. Het personeel dat in een speciale bibliotheek werkt, zal goed op de hoogte moeten zijn van de activiteiten van het grotere geheel. In bijvoorbeeld de

19 HET BIBLIOTHEEKWEZEN IV A bibliotheek van een chemisch concern zullen de bibliotheekmedewerkers een zodanige kennis van de chemie moeten hebben dat zij de vragen van onderzoekers (feitelijke vragen of de vraag naar relevante literatuur) adequaat kunnen beantwoorden. Kennis van het terrein waarop bedrijf of instelling zich beweegt, is dus een voorwaarde naast bibliotheektechnische vaardigheden. In speciale bibliotheken die zich op technisch, medisch of chemisch gebied bewegen, staat vaak een vakman aan het hoofd, zoals bij museumbibliotheken een kunsthistoricus of -historica en een jurist bij bibliotheken van de provinciale griffie of een rechtbank. Bij veel speciale bibliotheken maar beslist niet bij alle beperkt de dienstverlening zich tot het eigen personeel; dat heeft in ieder geval voorrang. De dienstverlening, de service, gaat vaak veel verder dan in de andere typen bibliotheken. Van een speciale bibliotheek wordt snelle, accurate informatieverstrekking op maat verwacht, een afwachtende, passieve opstelling is strijdig met haar doel. Het attenderen op relevante literatuur, bijvoorbeeld door middel van tijdschriftencirculatie of het gericht verspreiden van fotokopieën van tijdschriftartikelen of rapporten, is niet ongebruikelijk. Soms bijvoorbeeld bij de departementsbibliotheken wordt een knipselkrant verzorgd en worden door literatuuronderzoekers-documentalisten literatuurrapporten vervaardigd, een op recente literatuur gebaseerd verslag van de actuele ontwikkelingen rond een bepaald onderwerp. Een deel van de bibliothecarissen van speciale bibliotheken vond indertijd, omstreeks 1925, dat bibliotheek voor hun dienst niet de juiste naam was en dat zij geen bibliotheekwerk deden, maar documentatie bedreven. Deze mensen gaven er de voorkeur aan van documentatie en documentatie-afdeling te spreken. Zij bleven wel lid van de Nederlandse Vereniging van Bibliothecarissen, maar vormden daarbinnen in 1941 een aparte afdeling. In het woord documentatie lag opgesloten dat het hun niet zozeer ging om boeken en tijdschriften, maar om het verfijnd, op onderwerp, toegankelijk maken van documenten van allerlei aard. Een veel gebruikt systeem dat verregaande ontsluiting mogelijk maakt is de UDC, Universele Decimale Classificatie, een systeem dat tussen de jaren twintig en de jaren tachtig veel gebruikt werd in speciale bibliotheken, maar nauwelijks of niet in andere bibliotheken. De automatisering heeft ook voor het documentatiewerk grote, ingrijpende gevolgen gehad. In de laatste paragraaf wordt daarop teruggekomen. Hier beperken wij ons tot het signaleren van een veranderende terminologie. Het woord documentatie ging te veel geassocieerd worden met ambachtelijk, handmatig werk, met knippen en plakken (schaar en lijm-

20 IV A HET BIBLIOTHEEKWEZEN pot) waardoor men de laatste tien, vijftien jaar steeds meer de voorkeur is gaan geven aan de term documentaire informatie of kortweg: informatie. Het betekent in de praktijk dat menige afdeling die zich vroeger speciale bibliotheek noemde, nu de naam draagt van Afdeling Documentaire Informatie of Afdeling Informatie, waaraan soms Archief, Voorlichting en Public Relations of Communicatie zijn gekoppeld. 8 Informatietechnologie, innovaties, herpositionering Het bibliotheekwezen verkeert door verschillende omstandigheden in een turbulente overgangsfase. Allereerst is daar de invloed van de informatietechnologie die onder meer de online publiekscatalogus (de kaartcatalogus is nagenoeg verdwenen) met zijn vele zoekmogelijkheden en de online raadpleging van externe databanken mogelijk heeft gemaakt en nieuwe informatiedragers als de cd-rom heeft voortgebracht. Verder spelen andere, maatschappelijke veranderingen een rol: het nog steeds sterk groeiende literatuuraanbod en de toename van het aantal wetenschappelijke onderzoekers, de verzakelijking en de opmars van de beeldcultuur. Het hele complex van veranderingen heeft geleid tot nieuwe visies op de taken van bibliotheken. Uiteraard verschilt de manier van herpositionering afhankelijk van het type bibliotheek en daarbinnen per afzonderlijke bibliotheek. Niettemin zijn er opvallende trends en tendensen in het beeld dat opgeroepen wordt van bibliotheken in de 21e eeuw. Openbare bibliotheken De openbare bibliotheken worden geconfronteerd met teruglopende inkomsten uit overheidsgeld en verhogen daarom de contributiegelden, een verhoging die dikwijls gekoppeld wordt aan verschillende tarieven voor de veel-leners en voor leden die weinig lenen. In sommige gevallen wordt leengeld per boek geheven, voor nieuwe media als cd-rom, compact disc en video wordt altijd leengeld gevraagd. Een financiële last die op openbare bibliotheken drukt is de leengeldvergoeding, een regeling waarbij aan uitgever, auteur en andere betrokkenen een bedrag per uitlening betaald moet worden. De overheid keert weliswaar deze bedragen uit, maar een fors deel van de leengelduitkeringen moet door de openbare bibliotheken worden opgebracht. Voor wetenschappelijke en speciale bibliotheken geldt de leenrechtregeling niet. Als cultureel-maatschappelijke instelling ziet de openbare bibliotheek het mede als haar taak de samenleving te hoe-

UITGANGSPUNTEN VOOR DE STRUCTUUR VAN DE WETENSCHAPPELIJKE INFORMATIEVOORZIENING AAN DE RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN

UITGANGSPUNTEN VOOR DE STRUCTUUR VAN DE WETENSCHAPPELIJKE INFORMATIEVOORZIENING AAN DE RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN UITGANGSPUNTEN VOOR DE STRUCTUUR VAN DE WETENSCHAPPELIJKE INFORMATIEVOORZIENING AAN DE RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN I. ORGANISATIESTRUCTUUR Er is één bibliotheekvoorziening binnen de universiteit. Deze

Nadere informatie

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- )

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Oprichting In 1768 werd het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen officieel opgericht. De aanleiding vormde een initiatief uit Vlissingen tot

Nadere informatie

http://statline.cbs.nl/statweb/download/openbare_bibliotheke_201114120921.html 1/7

http://statline.cbs.nl/statweb/download/openbare_bibliotheke_201114120921.html 1/7 Openbare bibliotheken Gewijzigd op 19 november 2014. Verschijningsfrequentie: Eenmaal per jaar. Onderwerpen Aantal openbare bibliotheken Collectie Perioden aantal x 1 000 1999, inclusief volksbibliotheken

Nadere informatie

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Actuele relatie met O&O (specifieke opleidingen etc.) De collectie Engelse taal en cultuur richt zich met name op de studenten, docenten en onderzoekers

Nadere informatie

Nota collectiebeleid 2011 De collectievorming voor de Vakbibliotheek Rechten

Nota collectiebeleid 2011 De collectievorming voor de Vakbibliotheek Rechten Nota collectiebeleid 2011 De collectievorming voor de Vakbibliotheek Rechten Inhoud: 1. Inleiding 2. Collectievorming en taakstelling van de vakbibliotheek 2.1. De taakstelling van de bibliotheek 2.2.

Nadere informatie

CEN T R A L E ME TA DATA P RO D U C TIE

CEN T R A L E ME TA DATA P RO D U C TIE CENTRALE METADATAPRODUCTIE NBD Biblion produceert metadata voor openbare bibliotheken De centrale productie van data door NBD Biblion bespaart de branche niet alleen enorme bedragen per jaar, het vormt

Nadere informatie

De JB heeft binnen de UvA twee belangrijke partners: a. De Faculteit b. de UB

De JB heeft binnen de UvA twee belangrijke partners: a. De Faculteit b. de UB Meerjarenplan 2014-2016 Juridische Bibliotheek In 2016 zal de JB met de Faculteit naar het Roeterseiland verhuizen. Dit meerjarenplan beperkt en richt zich op de periode dat we ons enerzijds voorbereiden

Nadere informatie

Kort verslag van werkzaamheden in 1991

Kort verslag van werkzaamheden in 1991 UKB Samenwerkingsverband van de Universiteilsbibliotheken. de Koninklijke Bibliotheek en de Bibliolheek van de Koninklijke Nederlandse Akademie van wetenschappen Uw referentie: Onze relerentie Kort verslag

Nadere informatie

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan Project Meer met Mediavoorzieningen een onderzoek naar rol en positionering Mediavoorzieningen: Essentieel en Effectief Samenvatting rapport over de meerwaarde van de diensten van Mediavoorzieningen voor

Nadere informatie

Acquisitiebeleidsplan Noord-Hollands Archief 2015-2020

Acquisitiebeleidsplan Noord-Hollands Archief 2015-2020 Acquisitiebeleidsplan Noord-Hollands Archief 2015-2020 Maart 2015 Het Noord-Hollands Archief wil fungeren als het geheugen van de provincie Noord-Holland en de aangesloten gemeenten in Kennemerland en

Nadere informatie

BIDOC. Bibliotheek, Informatie- en Documentatie-centrum over zuidelijk Afrika

BIDOC. Bibliotheek, Informatie- en Documentatie-centrum over zuidelijk Afrika BIDOC Bibliotheek, Informatie- en Documentatie-centrum over zuidelijk Afrika Bidoc is het Bibliotheek, Informatie- en Documentatiecentrum van het Nederlands instituut voor Zuidelijk Afrika (NiZA). Bidoc

Nadere informatie

Nu een paar bibliotheekbepalingen in de Wet specifiek cultuurbeleid 1994, rudimenten uit de Welzijnswet 1987 en de Bibliotheekwet 1975.

Nu een paar bibliotheekbepalingen in de Wet specifiek cultuurbeleid 1994, rudimenten uit de Welzijnswet 1987 en de Bibliotheekwet 1975. Wetsvoorstel stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen Aad van Tongeren @AadvanTongeren VOB Bibliotheekwet als kans! 17 november 2014 Waarom een nieuwe bibliotheekwet? Nu een paar bibliotheekbepalingen

Nadere informatie

Historische Vereniging Warder Bedrijfsplan 2011

Historische Vereniging Warder Bedrijfsplan 2011 Historische Warder Bedrijfsplan 2011 februari 2011 1 van 7 samenvatting Op 21 januari is de Historisch Warder opgericht. De vereniging heeft tot doel om: de geschiedenis van Warder vast te leggen en zo

Nadere informatie

Openbare bibliotheek Ingelmunster Actieplan 2006

Openbare bibliotheek Ingelmunster Actieplan 2006 Openbare bibliotheek Ingelmunster Actieplan 2006 1 1. Cultuurparticipatie 1.1. De bibliotheek moet de culturele participatie van de inwoners verhogen: - Leesclub : praktische organisatie Minimaal 6 leden,

Nadere informatie

Nederlands Muziek Instituut en Haags Gemeentearchief 2013-2016

Nederlands Muziek Instituut en Haags Gemeentearchief 2013-2016 Samen werken aan een gezamenlijke toekomst Nederlands Muziek Instituut en Haags Gemeentearchief 2013-2016 [Verkorte versie] 1. Inleiding Bij de advisering door de commissie Hirsch Ballin is ten aanzien

Nadere informatie

De toekomst van de kb is digitaal

De toekomst van de kb is digitaal Met genoegen presenteer ik u de plannen van de kb voor de komende jaren. De toekomst van de kb is digitaal. Wij willen inzetten op die digitale toekomst, kwaliteit leveren aan onze klanten, en de huidige

Nadere informatie

Familiekunde. Vlaanderen

Familiekunde. Vlaanderen Familiekunde Vlaanderen Documentatie- en studiecentrum voor familiegeschiedenis Van Heybeeckstraat 3, 2170 Merksem, België +32 (0)3 646 99 88 administratie@familiekunde-vlaanderen.be www.centrumfamiliegeschiedenis.be

Nadere informatie

Stichting Geschiedenis Fysiotherapie

Stichting Geschiedenis Fysiotherapie Beleidsplan Stichting Geschiedenis Fysiotherapie 2014-2019 Opgesteld door het Bestuur van de SGF. Geaccordeerd per:2 juni 2014 Beleidsdocument 2014-2019 Stichting Geschiedenis Fysiotherapie Page 1 Inleiding

Nadere informatie

Schoenmaker blijf bij je leest!

Schoenmaker blijf bij je leest! Cultureel ondernemerschap in Nederlandse musea Schoenmaker blijf bij je leest! Door Wouter Hijnberg en Jaap van der Burg, Helicon Conservation Support Nederland heeft de grootste museumdichtheid ter wereld.

Nadere informatie

Muziekbibliotheek van de Omroep

Muziekbibliotheek van de Omroep MCO_bibliotheek_aanlever_28_4_10 29-04-10 10:29 Pagina 1 Muziekbibliotheek van de Omroep Muzikale schatkamer van Nederland muziekcentrum van de omroep MCO_bibliotheek_aanlever_28_4_10 29-04-10 10:29 Pagina

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

Uitleenreglement Universitaire Bibliotheken Leiden

Uitleenreglement Universitaire Bibliotheken Leiden Uitleenreglement Universitaire Bibliotheken Leiden 1. Inschrijving en LU-Card Bij inschrijving ontvangt u een persoonlijke LU-Card die toegang biedt tot de Universitaire Bibliotheken Leiden (UBL) en tevens

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

VIJFTIG JAAR SCHEIKUNDIGE NIJVERHEID IN NEDERLAND

VIJFTIG JAAR SCHEIKUNDIGE NIJVERHEID IN NEDERLAND Voorwoord en Inleiding Dr. Ir. H. Koopmans VIJFTIG JAAR SCHEIKUNDIGE NIJVERHEID IN NEDERLAND Uitgegeven ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van het Hoogewerff-Fonds UITGEVERIJ WALTMAN DELFT - 1967

Nadere informatie

CENTRALE BIBLIOTHEEK VAN DE EUROPESE COMMISSIE (CBL) LUXEMBURG HUISHOUDELIJK REGLEMENT VOOR DE LEESZAAL. Artikel 1 Dienstverlening

CENTRALE BIBLIOTHEEK VAN DE EUROPESE COMMISSIE (CBL) LUXEMBURG HUISHOUDELIJK REGLEMENT VOOR DE LEESZAAL. Artikel 1 Dienstverlening CENTRALE BIBLIOTHEEK VAN DE EUROPESE COMMISSIE (CBL) LUXEMBURG HUISHOUDELIJK REGLEMENT VOOR DE LEESZAAL Artikel 1 Dienstverlening De dienstverlening van de leeszaal is bestemd voor: - personeelsleden van

Nadere informatie

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten: Vaststelling van een geactualiseerd stelsel van openbare bibliotheekvoorzieningen (Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen) VOORSTEL VAN WET Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen

Nadere informatie

REGIONAAL ARCHIEF LEIDEN. Algemene Informatie

REGIONAAL ARCHIEF LEIDEN. Algemene Informatie REGIONAAL ARCHIEF LEIDEN Algemene Informatie ALGEMENE INFORMATIE Het Regionaal Archief Leiden beheert de archieven van een aantal (voormalige) gemeenten, te weten Hillegom, Leiden, Leiderdorp, Noordwijk,

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen EGH/ZHL november 2013 Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich

Nadere informatie

Artikel 4 De directeur van de beheerseenheid kan de uitvoering van de bepalingen van dit besluit mandateren aan één of meer medewerkers.

Artikel 4 De directeur van de beheerseenheid kan de uitvoering van de bepalingen van dit besluit mandateren aan één of meer medewerkers. 4C. BESLUIT INFORMATIEBEHEER REGIO TWENTE - besluit dagelijks bestuur van 20 maart 1998 Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Artikel 1 Dit besluit verstaat onder: a. documenten de in de wet in artikel 1, onder

Nadere informatie

Lokale erfgoedinstellingen

Lokale erfgoedinstellingen 1. Inleiding 1. Inleiding Lokale erfgoedinstellingen = actief op diverse terreinen = waardevol erfgoed = waardevol documentair erfgoed = bewaring = gebruikt in de werking = ter beschikking gesteld van

Nadere informatie

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD 2 I Het Boeken Manifest De Europese en Internationale Federatie van Boekhandels (EIBF) vertegenwoordigt

Nadere informatie

De Aankomst: Molukkers naar Nederland

De Aankomst: Molukkers naar Nederland www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1 De Aankomst: Molukkers naar Nederland Op 19 maart 2004 werd de website De Aankomst: Molukkers naar Nederland gelanceerd. Dit was een gezamenlijk product van het

Nadere informatie

Archief Vereniging Katholiek Bibliotheek- en Lectuurcentrum

Archief Vereniging Katholiek Bibliotheek- en Lectuurcentrum Plaatsingslijst Archief Vereniging Katholiek Bibliotheek- en Lectuurcentrum Archiefnummer: 1032 Archiefnaam: KBLC Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Instellingsarchief Datering: 1968-1972 Katholiek

Nadere informatie

Inventaris van het archief van het Nederlands Instituut voor Preventieve Geneeskunde TNO, 1960-1970

Inventaris van het archief van het Nederlands Instituut voor Preventieve Geneeskunde TNO, 1960-1970 Nummer archiefinventaris: 2.14.36.23 Inventaris van het archief van het Nederlands Instituut voor Preventieve Geneeskunde TNO, 1960-1970 Auteur: J.A.A. Bervoets Nationaal Archief, Den Haag 1994 Copyright:

Nadere informatie

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk:

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk: EUROPESE INHOUD IN WERELDWIJDE NETWERKEN COÖRDINATIEMECHANISMEN VOOR DIGITALISATIEPROGRAMMA'S DE BEGINSELEN VAN LUND: CONCLUSIES VAN DE VERGADERING VAN DESKUNDIGEN, LUND, SWEDEN, 4 APRIL 2001 Het eeurope

Nadere informatie

Openingstijden: Maandag t/m donderdag: 09.00 21.30 uur*

Openingstijden: Maandag t/m donderdag: 09.00 21.30 uur* Algemene Informatie De Bibliotheek Rechten maakt deel uit van de Universiteitsbibliotheek. De bibliotheek biedt de gebruikers: - een gedegen en actuele collectie publicaties, die gericht is op ondersteuning

Nadere informatie

Uw brief van. 8 maart 2007

Uw brief van. 8 maart 2007 logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Den Haag Ons kenmerk 1 mei 2007 DCE/07/12175 Uw brief van 8 maart 2007 Uw kenmerk 206070906 Onderwerp Kamervragen

Nadere informatie

Verhuizing. Onderwijs. Vlaanderen. Bibliografie. POD (www.printenenbinden.nl)

Verhuizing. Onderwijs. Vlaanderen. Bibliografie. POD (www.printenenbinden.nl) Jaarverslag 2014 Verhuizing Een belangrijke ontwikkeling in 2014 was de verhuizing naar de nieuwe locatie in Zoetermeer. Onze klanten hebben van deze hele, toch zeer ingrijpende operatie, nauwelijks hinder

Nadere informatie

EUROPEAN FEDERATION OF MUSEUM & TOURIST RAILWAYS FÉDÉRATION EUROPÉENNE DES CHEMINS DE FER TOURISTIQUES ET HISTORIQUES

EUROPEAN FEDERATION OF MUSEUM & TOURIST RAILWAYS FÉDÉRATION EUROPÉENNE DES CHEMINS DE FER TOURISTIQUES ET HISTORIQUES EUROPEAN FEDERATION OF MUSEUM & TOURIST RAILWAYS FÉDÉRATION EUROPÉENNE DES CHEMINS DE FER TOURISTIQUES ET HISTORIQUES EUROPÄISCHE FÖDERATION DER MUSEUMS- UND TOURISTIKBAHNEN EUROPESE FEDERATIE VAN MUSEUM-

Nadere informatie

Weekkaart/inzagepas 10,00 Jaarkaart/lenerspas 30,00 Vervangende pas 5,00 AdamNet-pas 45,00 Vervangende AdamNet-pas 4,50

Weekkaart/inzagepas 10,00 Jaarkaart/lenerspas 30,00 Vervangende pas 5,00 AdamNet-pas 45,00 Vervangende AdamNet-pas 4,50 Universiteitsbibliotheek Februari 2014 Tarievenoverzicht Dit is een overzicht van de tarieven die de Universiteitsbibliotheek berekent voor producten en diensten. Nadere informatie over de variabele kosten

Nadere informatie

Verwijzen naar digitale bronnen

Verwijzen naar digitale bronnen Verwijzen naar digitale bronnen Aanvulling op de Leidraad voor juridische auteurs 2013 I. Bennigsen mr. dr. L.D. van Kleef-Ruigrok 2 februari 2015 1 1 Inleiding In de Leidraad voor juridische auteurs 2013

Nadere informatie

PUBLICATIE- EN RAPPORTBELEID VAN HET RIZA. een handleiding voor auteurs. Werkdocument 91.035X

PUBLICATIE- EN RAPPORTBELEID VAN HET RIZA. een handleiding voor auteurs. Werkdocument 91.035X PUBLICATIE- EN RAPPORTBELEID VAN HET RIZA een handleiding voor auteurs Werkdocument 91.035X PUBLICATTE- EN RAPPORTBELEID VAN HET RIJKSINSTITUUT VOOR INTEGRAAL ZOETWATERBEHEER EN AFVALWATERBEHANDELING herziene

Nadere informatie

Verwijzen naar digitale bronnen

Verwijzen naar digitale bronnen Verwijzen naar digitale bronnen Aanvulling op de Leidraad voor juridische auteurs 2013 I. Bennigsen mr. dr. L.D. van Kleef-Ruigrok 27 januari 2014 1 1 Inleiding In de Leidraad voor juridische auteurs 2013

Nadere informatie

2.7. Oude drukken en bijzondere uitgaven

2.7. Oude drukken en bijzondere uitgaven 2.7. Oude drukken en bijzondere uitgaven Beknopte geschiedenis van de domeincollectie 39 Tot de oude drukken worden alle gedrukte werken van vóór 1801 gerekend. Enkele jaren nadat in 1575 de universiteit

Nadere informatie

Elektronisch Tijdschriften 56 titels NBC: 15.30 t/m 15.40 CD-ROM 15 stuks zelfstandige CD-ROM 103 stuks als onderdeel papieren publicatie

Elektronisch Tijdschriften 56 titels NBC: 15.30 t/m 15.40 CD-ROM 15 stuks zelfstandige CD-ROM 103 stuks als onderdeel papieren publicatie 1.5. Archeologie Beknopte geschiedenis van de collectie De eerste hoogleraar ter wereld in het vakgebied van de Archeologie was de Leidse professor C.J.C. Reuvens, die werd benoemd in 1818. Lange tijd

Nadere informatie

Het Acquisitieprofiel 2002-2006 dient ter vervanging van het uit 1995 daterende Acquisitieprofiel van het Algemeen Rijksarchief.

Het Acquisitieprofiel 2002-2006 dient ter vervanging van het uit 1995 daterende Acquisitieprofiel van het Algemeen Rijksarchief. DE VERWERVING VAN ARCHIEVEN DOOR HET NATIONAAL ARCHIEF Acquisitieprofiel 2002-2006 Het Acquisitieprofiel 2002-2006 dient ter vervanging van het uit 1995 daterende Acquisitieprofiel van het Algemeen Rijksarchief.

Nadere informatie

Reglement Juridische Bibliotheek

Reglement Juridische Bibliotheek Reglement Juridische Bibliotheek Lenen Om materiaal te lenen dient u in het bezit te zijn van een geldige bibliotheekpas van de Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam. Alle geleende werken dienen

Nadere informatie

Fred Bosman: Gebruikersonderzoek UB Groningen (LOOWI: 25-02-05)

Fred Bosman: Gebruikersonderzoek UB Groningen (LOOWI: 25-02-05) Fred Bosman: Gebruikersonderzoek UB Groningen (LOOWI: 25-02-05) Deze gegevens zijn afkomstig van de sheets zijn van de presentatie van Fred Bosman voor het LOOWI op 25-02-2005. Voor de complete tekst en

Nadere informatie

VNG Handreiking voor gemeenten Eindhoven, 15 april 2015 Driebergen Zeist, 16 april 2015 Rento Zoutman

VNG Handreiking voor gemeenten Eindhoven, 15 april 2015 Driebergen Zeist, 16 april 2015 Rento Zoutman Lokaal bibliotheekbeleid VNG Handreiking voor gemeenten Eindhoven, 15 april 2015 Driebergen Zeist, 16 april 2015 Rento Zoutman Handreiking lokaal bibliotheekwerk Vraagbaak: Wsob, landelijk netwerk, instrumenten

Nadere informatie

Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Het Scheepvaartmuseum Amsterdam

Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Het Scheepvaartmuseum Amsterdam Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Het Scheepvaartmuseum Amsterdam 1. Algemeen Het scheepvaartmuseum in Amsterdam is het belangrijkste maritieme museum van Nederland. Het is gevestigd in s Lands

Nadere informatie

Lokaal bibliotheekwerk Een handreiking voor gemeenten

Lokaal bibliotheekwerk Een handreiking voor gemeenten Lokaal bibliotheekwerk Een handreiking voor gemeenten Op 1 januari 2015 is de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) van kracht geworden. Deze wet neemt openbare bibliotheekvoorzieningen

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Programmadirectie Dienstverlening Regeldruk en Informatiebeleid Afdeling

Nadere informatie

Werken aan scheikunde

Werken aan scheikunde Werken aan scheikunde 24 memoires van hen die de Nederlandse Chemie deze eeuw groot hebben gemaakt Uitgegeven door Delftse Universitaire Pers in 1993. (Copyright 1993 by Delft University Pers). Met toestemming

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

Pedagogische Bibliotheek van Vilvoorde ([ ]-[ ]) Inventaris van het archief (1888-1958)

Pedagogische Bibliotheek van Vilvoorde ([ ]-[ ]) Inventaris van het archief (1888-1958) Pedagogische Bibliotheek van Vilvoorde ([ ]-[ ]) Inventaris van het archief (1888-1958) Opvragen en citeren: Liberaal Archief, Archief van de Pedagogische Bibliotheek van Vilvoorde, gevolgd door het inventarisnummer.

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich daar voor inzetten:

Nadere informatie

DECREET. houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur

DECREET. houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur VLAAMS PARLEMENT DECREET houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur HOOFDSTUK I Algemene bepalingen Artikel 1

Nadere informatie

Foundation for Dutch Heritage Overseas BELEIDSPLAN NEW HOLLAND FOUNDATION 2016-2020. Hoofdstuk 1 Inleiding p. 2. Hoofdstuk 2 Huidige situatie p.

Foundation for Dutch Heritage Overseas BELEIDSPLAN NEW HOLLAND FOUNDATION 2016-2020. Hoofdstuk 1 Inleiding p. 2. Hoofdstuk 2 Huidige situatie p. BELEIDSPLAN NEW HOLLAND FOUNDATION 2016-2020 Hoofdstuk 1 Inleiding p. 2 Hoofdstuk 2 Huidige situatie p. 2 Hoofdstuk 3 Visie en Missie p. 3 Hoofdstuk 4 Ambities p. 4 Hoofdstuk 5 Stappenplan p. 5 1 Hoofdstuk

Nadere informatie

Duurzame. Glans. Maastrichts zilver

Duurzame. Glans. Maastrichts zilver Duurzame Glans Maastrichts zilver Duurzame Glans Maastrichts zilver Na een pre-opening in maart zal Museum aan het Vrijthof in juni 2012 groots openen met de langverwachte expositie over het vermaarde

Nadere informatie

lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37

lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37 lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37 lenen en inzien_folder_a5_def.indd 2 11-04-11 12:37 lenen & inzien Bibliotheek Den Haag heeft veel te bieden, maar u zult vooral plezier

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM Exact Synergy Enterprise Krachtiger Klantbeheer CRM 1 Inleiding Waar gaat het om? De klant komt op de eerste plaats. Maar geldt dat voor al uw klanten? En om hoeveel (potentiële) klanten gaat het; tientallen,

Nadere informatie

Rapportage enquête Boeken lenen bij bibliotheken door Stichting Senia

Rapportage enquête Boeken lenen bij bibliotheken door Stichting Senia Rapportage enquête Boeken lenen bij bibliotheken door Stichting Senia INLEIDING Door de Stichting Senia werd in juni 215 onder haar lezers een enquête uitgevoerd over Boeken lenen bij bibliotheken. Doel

Nadere informatie

Jos Debeij Hoofd stafafdeling Bibliotheekstelsel Koninklijke Bibliotheek

Jos Debeij Hoofd stafafdeling Bibliotheekstelsel Koninklijke Bibliotheek Jos Debeij Hoofd stafafdeling Bibliotheekstelsel Koninklijke Bibliotheek Ontwikkelingen bij de Koninklijke Bibliotheek visie op de toekomst van het (openbaar) Bibliotheekstelsel. Jos Debeij OCLC Contactdag

Nadere informatie

Subsidieregeling professionalisering Drentse musea 2006-2008

Subsidieregeling professionalisering Drentse musea 2006-2008 Subsidieregeling professionalisering Drentse musea 2006-2008 (geconsolideerde versie, geldend vanaf 19-7-2006 tot 1-1-2009) Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie provincie Drenthe Officiële naam

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 25 013 Cultuurnota 1997 2000 Nr. 17 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

1. Doelstelling van de Boeddhistische Stichting van de Karma Kagyu Linie Nederland

1. Doelstelling van de Boeddhistische Stichting van de Karma Kagyu Linie Nederland Beleidsplan Boeddhistische Stichting van de Karma Kagyu Linie Nederland Inhoud 1. Doelstelling van de Stichting 2. Actuele beleid van de Stichting 3. Werkzaamheden van de Stichting 4. Wijze van fondsenwerven

Nadere informatie

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013 Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut 1 UITNODIGING Dromen worden waarheid Conferentie 2013 Donateurs bedankt voor uw giften in 2013. 2 Hubrecht Instituut

Nadere informatie

Databank Digitale Dagbladen

Databank Digitale Dagbladen Databank Digitale Dagbladen Astrid Verheusen Projectmanager Afdeling Research & Development Koninklijke Bibliotheek Belemmert het auteursrecht de ontsluiting van de 20 ste eeuw? Vereniging voor Auteursrecht

Nadere informatie

Gemeente Den Haag. I. de doelstellingen van de Stichting Atlantikwall Museum Scheveningen te onderschrijven;

Gemeente Den Haag. I. de doelstellingen van de Stichting Atlantikwall Museum Scheveningen te onderschrijven; RIS160605_26-JAN-2009 Gemeente Den Haag Ons kenmerk DSO/2008.4238 RIS 160605 ATLANTIKWALLMUSEUM HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS, overwegende dat: - er in de Haagse samenleving veel belangstelling

Nadere informatie

Gecoördineerde tekst:

Gecoördineerde tekst: Gecoördineerde tekst: Decreet van 27 oktober 1998 houdende de erkenning en subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur (B.S.22-12-1998) Decreet

Nadere informatie

Dienstreglement Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience

Dienstreglement Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience Dienstreglement Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience Het dienstreglement van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience (de vroegere Stadsbibliotheek Antwerpen) wordt binnenkort aangepast. Tot dan blijft

Nadere informatie

Jaarverslag 2012. Universiteitsmuseum Groningen. Universiteitsmuseum Groningen. www.rug.nl/museum. Museum voor mens, natuur en wetenschap

Jaarverslag 2012. Universiteitsmuseum Groningen. Universiteitsmuseum Groningen. www.rug.nl/museum. Museum voor mens, natuur en wetenschap Jaarverslag 2012 Universiteitsmuseum Groningen Universiteitsmuseum Groningen Museum voor mens, natuur en wetenschap Oude Kijk in t Jatstraat 7a 9712 EA Groningen T 050 36 35 083 E universiteitsmuseum@rug.nl

Nadere informatie

Evert Jan Brill (1812-1871) zandgraf 188, vak F Internationaal vermaarde wetenschappelijke uitgever

Evert Jan Brill (1812-1871) zandgraf 188, vak F Internationaal vermaarde wetenschappelijke uitgever Evert Jan Brill (1812-1871) zandgraf 188, vak F Internationaal vermaarde wetenschappelijke uitgever Personalia Geboren: 4 november 1812 te Leiden Zoon van: Johannes Brill en Henriette van Lith. Gehuwd

Nadere informatie

Module 1. Welke soorten informatiebronnen zijn er? www.thomasmore.be/bibliotheek

Module 1. Welke soorten informatiebronnen zijn er? www.thomasmore.be/bibliotheek www.thomasmore.be/bibliotheek Module 1 Welke soorten informatiebronnen zijn er? Gebaseerd op de tutorials informatievaardigheden van Bibliotheek Letteren - K.U.Leuven Module 1 In deze module maak je kennis

Nadere informatie

Het deponeren van elektronische documenten

Het deponeren van elektronische documenten Het deponeren van elektronische documenten Guido Goedemé, Josiane Motte en Brigitte Van Hemelrijck Koninklijke Bibliotheek van België Inleiding Het systeem voor het deponeren, ontsluiten en terugvinden

Nadere informatie

Archief Sociaal-Technische Kring van Democratische Ingenieurs en Architecten 1904-1935

Archief Sociaal-Technische Kring van Democratische Ingenieurs en Architecten 1904-1935 Archief Sociaal-Technische Kring van Democratische Ingenieurs en Architecten 1904-1935 Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis Cruquiusweg 31 1019 AT Amsterdam Nederland hdl:10622/arch01328

Nadere informatie

Beeldende kunst archieven RKD / Nederlands instituut voor Kunstgeschiedenis

Beeldende kunst archieven RKD / Nederlands instituut voor Kunstgeschiedenis Beeldende kunst archieven RKD / Nederlands instituut voor Kunstgeschiedenis Rijksmuseum Amsterdam Najaarsbijeenkomst SNAAI 25 november 2013 Ramses van Bragt, archivaris RKD Inhoud Korte introductie RKD

Nadere informatie

Communicatie en informatie

Communicatie en informatie Bibliotheek Hilversum heeft in september 2010 een Biebpanel in het leven geroepen. Het panel bestaat uit circa 500 leden. De groep vertegenwoordigt een doorsnede van de leden vanaf 16 jaar. Wilt u deelnemen

Nadere informatie

Aanbod voor zorginstellingen en activiteitenbegeleiders

Aanbod voor zorginstellingen en activiteitenbegeleiders Aanbod voor zorginstellingen en activiteitenbegeleiders Inhoudsopgave Voorwoord 1 Voorleeskring 2 Themacollectie 2 Wisselcollectie 3 Instellingsabonnement 3 Daisyspeler 4 Informatiebijeenkomst Anders lezen

Nadere informatie

Digitaliseren en de rol van de restaurator

Digitaliseren en de rol van de restaurator Archievenblad een uitgave van de Koninklijke Vereniging van Archivarissen in Nederland. November 2013 Auteur Janien Kemp, hoofd van de sectie Fysiek Beheer van het Stadsarchief Amsterdam. jkemp@stadsarchief.amsterdam.nl

Nadere informatie

BIJZONDERE REGELS FILATELISTISCHE LITERATUUR Pag. 1

BIJZONDERE REGELS FILATELISTISCHE LITERATUUR Pag. 1 BIJZONDERE REGELS FILATELISTISCHE LITERATUUR Pag. 1 Bijzondere regels voor de Beoordeling van Filatelistische literatuur op FIP-tentoonstellingen. (vertaling van de SREV=Special Regulations for the Evaluation

Nadere informatie

Trendbreuk in rijksuitgaven

Trendbreuk in rijksuitgaven 94 Boekman 95 Sociaal-liberaal cultuurbeleid Dossier cijfers Trendbreuk in rijksuitgaven kunst en cultuur Bastiaan Vinkenburg Dit artikel gaat over geld dat het rijk besteedt aan kunst en cultuur. Is dat

Nadere informatie

catalogus van de bibliotheek

catalogus van de bibliotheek A B C Architectuurcentrum catalogus van de bibliotheek inhoud: inleiding gebruiksaanwijzing overzicht van de indeling in groepen indeling van de kast in vakken catalogus in Excel bestand ingedeeld in groepen

Nadere informatie

VOORWOORD. Peter Ganzeboom, Coördinator Informatie ALGEMENE GEGEVENS 1

VOORWOORD. Peter Ganzeboom, Coördinator Informatie ALGEMENE GEGEVENS 1 Jaarverslag 2012 VOORWOORD Voor u ligt het jaarverslag 2012 van de Stichting Openbare Bibliotheek Borne. In dit jaarverslag geven we een terugblik op de ontwikkelingen, activiteiten en prestaties van de

Nadere informatie

Stichting tot Verbetering van het Lot de Blinden. Beleidsplan 2016-2020

Stichting tot Verbetering van het Lot de Blinden. Beleidsplan 2016-2020 Stichting tot Verbetering van het Lot de Blinden Beleidsplan 2016-2020 1 Voorwoord Voor u ligt het beleidsplan van de Stichting tot Verbetering van het Lot der Blinden, ook wel t Lot genaamd. Dit plan

Nadere informatie

132.313. 458 artikelen of

132.313. 458 artikelen of Publiek en bezoek 2014 Toeristen uit 132.313 96.739 Joods Historisch Museum en JHM Kindermuseum Portugese Synagoge Totaal aantal bezoekers JCK 91 Canada 69 verschillende landen Duitsland België 8 Frankrijk

Nadere informatie

10 april 1997 97-000540

10 april 1997 97-000540 10 april 1997 97-000540 2 presentatie boek gesticht in de duinen op 16 april 1997 Op woensdag 16 april a.s. wordt het eerste exemplaar van boek Gesticht in de duinen overhandigd aan gedeputeerde Tielrooij,

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEKUNDE

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEKUNDE Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEKUNDE Opleiding Initiatie Bibliotheek-, Documentatie- en Informatiekunde BO BD 001 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 15 Inhoud

Nadere informatie

We beginnen met het zoeken in de Fontys catalogus.

We beginnen met het zoeken in de Fontys catalogus. Workshop Informatievaardigheden Theologie levensbeschouwing De workshop Informatievaardigheden laat je kennis maken met informatiebronnen die je nodig hebt voor je studie en leert je ook hoe ze te gebruiken.

Nadere informatie

STICHTING DIACONAAL CENTRUM VOOR HET GEVANGENISPASTORAAT. BELEIDSPLAN Van het diaconaal centrum voor het gevangenispastoraat Voor de periode 2014-2016

STICHTING DIACONAAL CENTRUM VOOR HET GEVANGENISPASTORAAT. BELEIDSPLAN Van het diaconaal centrum voor het gevangenispastoraat Voor de periode 2014-2016 STICHTING DIACONAAL CENTRUM VOOR HET GEVANGENISPASTORAAT BELEIDSPLAN Van het diaconaal centrum voor het gevangenispastoraat Voor de periode 2014-2016 Inleiding: De Stichting Diaconaal Centrum voor het

Nadere informatie

Behoeftepeiling in de sector volkscultuur

Behoeftepeiling in de sector volkscultuur Behoeftepeiling in de sector volkscultuur Tijdens een aantal rondetafelbijeenkomsten en via een mondelinge enquête zijn in maart en april 2010 de behoeften in de sector volkscultuur in beeld gebracht en

Nadere informatie

De gereedschapskist van de informatiespecialist (2)

De gereedschapskist van de informatiespecialist (2) De gereedschapskist van de informatiespecialist (2) Kees Westerkamp Informatiespecialisten krijgen in hun werk steeds vaker te maken met het schrijven van beleidsnotities en marketingadviezen. Hiervoor

Nadere informatie

Minieme toename uitgaven cultuur en sport

Minieme toename uitgaven cultuur en sport Publicatiedatum CBS-website: 27 juli 2007 Minieme toename uitgaven cultuur en sport Wouter Jonkers Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring der tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x

Nadere informatie

Uitleenreglement Universitaire Bibliotheken Leiden

Uitleenreglement Universitaire Bibliotheken Leiden Uitleenreglement Universitaire Bibliotheken Leiden 1. Inschrijving en LU-Card 1. Bij inschrijving ontvangt u een persoonlijke LU-Card die toegang biedt tot de Universitaire Bibliotheken Leiden (UBL) en

Nadere informatie

Provinciaal gebruikersreglement. Bibliotheeknet Limburg.

Provinciaal gebruikersreglement. Bibliotheeknet Limburg. Provinciaal gebruikersreglement Bibliotheeknet Limburg Bibliotheeknet Limburg Bibliotheeknet Limburg is een samenwerkingsverband tussen een aantal Limburgse openbare bibliotheken. Het meest actuele overzicht

Nadere informatie

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN STICHTING OPEN 1 1. INLEIDING Voor u ligt het beleidsplan

Nadere informatie

Jaarverslag 2012. Universiteitsmuseum Groningen. Universiteitsmuseum Groningen. www.rug.nl/museum. Museum voor mens, natuur en wetenschap

Jaarverslag 2012. Universiteitsmuseum Groningen. Universiteitsmuseum Groningen. www.rug.nl/museum. Museum voor mens, natuur en wetenschap Jaarverslag 2012 Universiteitsmuseum Groningen Universiteitsmuseum Groningen Museum voor mens, natuur en wetenschap Oude Kijk in t Jatstraat 7a 9712 EA Groningen T 050 36 35 083 E universiteitsmuseum@rug.nl

Nadere informatie