Ontwerp van een actieve Side Stick Controller.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwerp van een actieve Side Stick Controller."

Transcriptie

1 December 2004 Louis R.F. Kram Ontwerp van een actieve Side Stick Controller. Afstudeeropdracht in het kader van de studie aan de HBO deeltijdopleiding ACE Mecanical Designer aan het TEC Cad College te Nijmegen. Begeleid door ir. R. Boeklage 2

2 Voorwoord. Na een vliegtuigbouwkundige MBO opleiding aan de Anthony Fokkerschool in Den Haag heb ik mijn militaire dienstplicht vervuld als vliegtuigmonteur bij de Koninklijke Luchtmacht in Gilze Rijen. Nu ben ik ruim 30 jaar werkzaam bij de faculteit Luchtvaart-en Ruimtevaarttechniek, van de TU Delft. Daar begon ik als tekenaar/constructeur van windtunnels en randapparatuur voor deze tunnels. Ook werkte ik aan inbouwapparatuur voor het laboratoriumvliegtuig van de faculteit. Er kwam later een gelegenheid om de 1 e jaars studenten te gaan begeleiden in het tekenonderwijs. Dit tekenwerk gebeurde toen nog op de tekentafel. De belangrijkste reden om deze opleiding te gaan volgen is om mijn kennis op het 3D ontwerpen/tekenen te vergroten. Dit zou dan van pas kunnen komen in het begeleiden van 1 e en 2 e jaars studenten bij hun ontwerp-opdrachten. Deze opdrachten worden vooral gegeven in het 2 e jaars projectonderwijs. Zij maken daarbij gebruik van een 3D tekenprogramma. Tevens wil ik de volgende personen bedanken voor hun hulp en bijdrage aan het tot stand komen van dit verslag. Ronald Boeklagen van het CadCollege, voor zijn kennis en prettige begeleiding. Mijn collega Adri Tak voor het mij wegwijs maken in de materie van de simulator binnen het Simona project en zijn positieve ondersteuning. Zoetermeer, 23 december 2004 Louis Kram 3

3 Inhoudsopgave. Voorwoord Inhoudsopgave....4 Inleiding Samenvatting De Faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttecniek De opleiding Mijn functie daarbinnen Vluchtsimulator binnen het SIMONA project De simulator Korte beschrijving besturing vliegtuig Beschrijving van de huidige situatie Werking huidige side stick Probleemstelling Ontwerpvoorwaarden Variant ontwerp Voorwaarden Vaste eisen Variabele eisen Relevante keuzen Iteratief zoeken Conclusie De bestaande vormgeving De aangepaste vormgeving Draai-as wordt draai-frame De aangepaste opstelling Conclusie en Literatuurlijst Conclusie Literatuurlijst Bijlagen

4 Inleiding. Tot enkele jaren terug was er bijna geen vliegtuig te vinden dat niet over een stuurkolom met stuurwiel beschikte. Nu hebben onder andere de vliegtuigbouwers van de F16 en de Airbus de voorkeur gegeven aan een stick, boven een stuurkolom met stuurwiel. Met de komst van fly-by-wire technologie zijn de traditionele mechanische verbindingen tussen de cockpit en de stuurvlakken van een vliegtuig verdwenen. Ze zijn vervangen door besturingscomputers en actuatoren ( Flight Control System ) waarmee de prestatie en de veiligheid worden verhoogd terwijl zowel op gewicht als op het onderhoud kan worden bespaard. Gegevens worden omgezet in signalen die naar de Flight Control computer worden gestuurd. Deze berekent de te ondernemen aktie en stuurt de uitkomst naar de verschillende aandrijvingen. Deze zetten de signalen om in hydraulische/elektrische bewegingen. Echter, zonder de traditionele mechanische verbindingen heeft de piloot geen gevoel meer voor de aërodynamische krachten en de vliegcondities van het vliegtuig. In plaats daarvan zorgen eenvoudige veren en dempers voor een benadering van de traditionele krachten terwijl computers het vliegtuig beschermen tegen stall, oversnelheid, gevaarlijke vliegstanden en zelfs valwinden. Velen geloven dat de piloot, in moderne fly-by-wire vliegtuigen, vitale fysieke terugkoppeling van zijn stuurorganen mist. Dit is o.a. een potentieel veiligheidsrisico. Om dit nadeel te verminderen wordt gebruik gemaakt van een actief bestuurde side stick. De eigenschappen van deze actieve stick, zoals de stijfheid, demping en maximale uitslag van de stick, kunnen softwarematig, in real time, worden aangepast. (zie ook 2.3) Daarmee kan een grote verscheidenheid aan fysieke terugkoppelingen op de hand van de piloot worden gecreëerd. 5

5 Samenvatting. De opkomst van de fly-by-wire besturingssystemen heeft een nieuwe stimulans gegeven aan het onderzoek naar side stick controllers. Eén van de de grootste problemen die de toepassing van side stick controllers met zich meebrengt, is de complexheid van de mechanische koppeling tussen stuurknuppel en stuurvlak. Dit vanwege de kleine momenten arm (ca. 10 cm). Door gebruik van elektrische verbindingen kan dat nu worden opgelost. Gedurende dit project werden de ontwerpcriteria opgesteld aan de hand van een kritische blik op de bestaande side-stick, welke wordt gebruikt in een simulator van de faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek. Deze stick is reeds vele jaren in gebruik en zou als model kunnen dienen voor een ontwerp in de nieuwe simulator binnen het SIMONA project. Het probleem is echter dat de huidige stick een verschil geeft in de fysieke terugkoppeling op de hand van de vlieger. Dit wordt veroorzaakt door een massaverplaatsing in de rol-stuurbeweging. In dit project heb ik gezocht naar een loskoppeling van deze massa gedurende de vliegbewegingen. Hierbij diende o.a. rekening te worden gehouden met ergonomische omstandigheden en diende de oplossing op mechanisch gebied, spelingvrij te zijn. Om een duidelijk beeld te geven van het probleem heb ik het verslag dusdanig opgebouwd dat er een overgang zit van de conventionele besturing naar de side-stick. Door hier en daar even stil te staan bij de grondbeginselen van het vliegen hoop ik een beeld te geven van het gebruik van een side-stick die in enkele en in de toekomst waarschijnlijk vele, voertuigen zal worden gebruikt. 6

6 1. De Faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttecniek. 1.1 De opleiding. De Faculteit bestaat uit leerstoelen die allemaal hun eigen terrein op onderzoek en onderwijs hebben. Zoals op materialen, (het gelamineerde vliegtuigmateriaal GLARE zie fig. 1.1, dat gebruik gaat worden in de nieuwe Airbus A 300), constructies, vliegprestaties, lucht/ruimtevaart en aardobservatie. Figuur 1.1, GLARE De studenten kunnen aan het eind van hun opleiding een keuze uit deze leerstoelen maken voor hun afstuderen. Tijdens hun studie zijn er natuurlijk nog andere zaken waaraan aandacht wordt besteed. Zo zijn er enkele projecten geweest die de media hebben bereikt. Zo was er de ontwikkeling van de door zonne-energie aangedreven auto, NUNA. Deze heeft twee jaar achtereen de World Solar Challange in Australië gewonnen. Dit allemaal onder de enthousiaste leiding van Wubbo Ockels. Zo hebben de studenten ook zelf een historisch vliegtuig nagebouwd en weer laten vliegen, nl. De Lambach HL2, zie fig. 1.2, een replica van een Nederlands acrobatievliegtuig uit de jaren veertig. Figuur 1.2, Lambach HL 2 Figuur 1.3, Impuls Het tweede vliegtuig is een geheel nieuw ontwerp voor een tweepersoons sport- en reisvliegtuig. De Impuls, zie fig. 1.3, zoals het toestel genoemd wordt, wordt helemaal gebouwd van moderne geavanceerde kunststoffen. 7

7 1.2 Mijn functie daarbinnen. Momenteel ben ik werkzaam als projectleider in het 1 e jaars projectonderwijs. Daardoor werk ik niet dagelijks met AutoCad, maar breng de studenten de grondbeginselen van het schetsen en technisch tekenen bij (waaronder ACAD) d.m.v. colleges en opdrachten. Een hoofddoel van het projectonderwijs is het vergroten van de motivatie. De studenten werken 2 middagen per week binnen dit projectonderwijs. Het project beslaat een groot aantal facetten van de lucht-en ruimtevaarttechniek. De colleges lopen parallel met het project. Door dit learning by doing verwerven de 1 e jaars studenten niet alleen een goede praktische kennis van de fundamentele vakken zoals aërodynamica en mechanica, maar worden zij vanaf het begin gestimuleerd hun sociale vaardigheden te oefenen. Tegelijk maken ze kennis met presentatie en verslaglegging van hun resultaten. Een tweede doel van het projectonderwijs is het bevorderen van het werken in teamverband. Vanuit de industrie wordt steeds meer gevraagd om ingenieurs die niet alleen een gedegen kennis van hun vakgebied hebben, maar die tevens goede sociale en communicatieve vaardigheden bezitten. Door het werken in teamverband krijgen zij enig inzicht in de complexiteit van een besluitvormingsproces en de moeilijkheden die optreden bij het verdelen van werkzaamheden. Iedereen heeft zo zijn eigen inbreng in het groepsproces. In het projectonderwijs aan de faculteit zijn 2 hoofdprojecten waarin ik begeleid. Een aerodynamisch onderwerp (ontwerpen, bouwen en testen van een waterraket) en een constructief onderwerp (ontwerpen, bouwen en testen van een vleugeltorsiedoos of satellietconstructie). Hierin begeleid en stuur ik. Verder geef ik een college over isometrisch schetsen en tekenen/construeren van vleugelonderdelen. De coördinatie van deze projecten is tevens in mijn handen. Aangezien het aantal 1 e jaars studenten varieert tussen de 200 en ruim 300, nemen we ouderejaars studenten als assistenten in dienst. Zij begeleiden groepjes studenten (groepsgrootte van maximaal 10) binnen het projectonderwijs. Aan het einde van beide projecten brengen zij verslag aan mij uit over de vorderingen en kennis van de studenten opgedaan binnen het totale 1 e jaars projectonderwijs. Aangezien beide projecten uit verschillende onderwerpen bestaan en bij meerdere docenten wordt gevolgd, verzamel ik al deze gegevens en bepaal een eindcijfer. Voor het behalen van het project krijgen de studenten 10 studiepunten. Kortom, voor mij is het een leuke baan en niet altijd zo stoffig als soms bij een start...! 8

8 2. Vluchtsimulator binnen het SIMONA project. 2.1 De simulator. Figuur 2.1, ( SImulation MOtion and NAvigation, oftewel SIMONA ) De SIMONA Research Simulator (SRS) zie fig: 2.1, kan moderne en toekomstige voertuigen simuleren, waaronder transportvliegtuigen, ruimtevaartuigen, helikopters en automobielen. De simulator zal ook gebruikt worden voor fundamenteel onderzoek naar de menselijke waarneming van beweging. De SRS gebruikt een krachtig zes-graden-van-vrijheid bewegingssysteem, dat in staat is tot hoge prestaties en wordt geïntegreerd met een unieke, lichtgewicht cockpit. Deze herprogrammeerbaarheid en de hoge prestaties maken SIMONA een erg aantrekkelijke faciliteit. Het onderzoek dat gedaan zal worden heeft twee specifieke doelen. Ten eerste het verbeteren van simulatietechnieken voor trainings- en onderzoekstoepassingen, en ten tweede om mens-machine interactie te onderzoeken in toekomstige voertuigen. Figuur 2.2, flight deck Figuur 2.3, Visual Display System 9

9 2.2 Korte beschrijving besturing vliegtuig. Tijdens het uitoefenen van de stuurtaak vormen arm/hand en voeten een verlengstuk van het besturingssysteem. Figuur 2.4, stuurvlakken/roeren. De gebruikelijke besturingsmiddelen in een luchtvaartuig zijn te verdelen in 2 groepen: Hand/arm uitgevoerde besturingsmiddelen Voet uitgevoerde besturingsmiddelen Zie voor onderstaande vliegbewegingen ook fig: 2.4. Door de side-stick naar links of naar rechts te bewegen (of het stuurwiel te draaien) kan het toestel roteren om zijn langs-as, rollen genoemd. Rolroeren (ailerons) aan beide vleugels zorgen voor een stuurmoment om de langs-as (roll-as). Door de side-stick naar voren of achteren te bewegen (of de stuurkolom naar voeren/achteren te bewegen) is het mogelijk om de neus van het toestel omlaag of omhoog te laten gaan en een stuurmoment om de dwars-as van het toestel uit te oefenen. Dit wordt stampen of pitchen genoemd. Deze beweging wordt veroorzaakt door de hoogteroeren die zich aan het horizontale staartvlak bevinden. Met behulp van de stuurpedalen (het voetenstuur) wordt het richtingsroer bediend, waardoor een stuurmoment om de top-as van het toestel wordt uitgeoefend en het toestel roteert om zijn verticale-as, gieren genoemd. Om een bocht te maken moet de vlieger vooral de rolroeren gebruiken. Om te voorkomen dat het vliegtuig gaat slippen moet de bocht verder bijgestuurd worden met het richtingsroer. Dit is het stuurvlak aan het vertikale staartvlak. 10

10 2.3 Beschrijving van de huidige situatie. Op dit moment wordt er in de simulator binnen het SIMONA project gebruik gemaakt van een stuurkolom en niet van een side-stick. Het is wel de bedoeling dat er een side-stick besturing in de simulator zal worden opgenomen. Dit hangt af van verschillende factoren, zoals (uiteraard) geld, constructieve mogelijkheden en ergonomische omstandigheden. Er is wel een side-stick besturing in een andere simulator binnen de faculteit. Dit is een zgn. Fixed Based Simulator, zie fig: 2.5. Dat houdt in dat de simulator zelf niet beweegt. In deze simulator bevindt zich een side-stick besturing die model zou kunnen staan voor de toekomstige side-stick van SIMONA. Deze is echter niet direct toepasbaar. Figuur 2.5, opengewerkte situatie van de side-stick in de Fixed Based Simulator 11

11 2.4 Werking huidige side stick. De in gebruik zijnde side-stick in de Fixed Based Simulator is een zgn. actieve side-stick. Bij een passieve side-stick wordt de kracht op de stick gebruikt als ingangssignaal. Dit model bepaalt de stand van de stick, afhankelijk van de kracht die erop werkt. Deze stand dient als stuursignaal voor het besturingssysteem van het vliegtuig en een conventionele vliegtuigbesturing kan hiermee worden gesimuleerd. De vlieger voelt gesimuleerde stickdynamica. Bij de actieve side-stick wordt de kracht op de stick rechtstreeks gebruikt als stuursignaal voor het vliegtuigbesturingssysteem. In de handgreep van de stick zitten krachtsensoren. De kracht uitgeoefend op de stick, wordt omgezet in een verplaatsing. Deze verplaatsing wordt gerealiseerd door servomotoren. De stand van de stick wordt bepaald door toestands- of uitgangsgrootheden van het *vliegtuig. Zo kan bijvoorbeeld de zijdelingse uitslag van een actieve stick evenredig worden gemaakt aan de rolsnelheid van het vliegtuig. De vlieger voelt nu vliegdynamica. *Note: Omdat het in dit geval om een simulator gaat moet men voor vliegtuig lezen computer. In deze computer kunnen eigenschappen van verschillende vliegtuigen worden ingevoerd. Met het voordeel dat er nu verschillende typen vliegtuigen kunnen worden gesimuleerd. De faculteit is in het bezit van een straalvliegtuig, de Cessna Citation 2, zie fig: 2.6. Deze wordt gebruikt als vliegend klaslokaal aan de faculteit. Studenten doen daar hun vliegproeven in. Tevens kan er onderzoek mee worden verricht aan bijvoorbeeld de ozonlaag. Het is ook mogelijk om de vlieggegevens van dit vliegtuig in de computer van de simulator in te voeren. Dit vliegtuig wordt gebruikt in samenwerking met het NLR. ( NLR staat voor: Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium) Figuur 2.6, Cessna Citation 2. 12

12 2.5 Probleemstelling. Bij de huidige side-stick staan de rolbeweging en de pitchbeweging mechanisch met elkaar in verbinding. Doordat de massa van de pitch-servomotor wordt meegenomen tijdens rolbewegingen is het duidelijk dat dit ten koste gaat van de prestaties in de rolbeweging. De rol- en pitchbewegingen zouden in principe gelijk moeten zijn. Nu is echter, door deze massaverplaatsing van de pitchmotor, de rolbeweging trager. Figuur 2.7, stickverplaatsing in de rolrichting. In fig: 2.7 is te zien dat door de beweging van de stick naar links, de onderhangende servomotor een slingerbeweging maakt. Dit veroorzaakt een vertragende massaverplaatsing. 13

13 Figuren 2.8 en 2.9 geven een schematische weergave in Inventor van de Side Stick Controller. Duidelijk is te zien dat de servomotor voor de pitchbeweging onder de draaias ligt en zodoende zorgt voor de vertragende massaverplaatsing bij een rolbeweging. Figuur 2.8, neutrale stand. Figuur 2.9, rolbeweging. 14

14 3. Ontwerpvoorwaarden 3.1 Variant ontwerp. Aangezien het een bestaand ontwerp betreft, heb ik de voorkeur gegeven aan variant ontwerpen. Het is een snelle manier om een bestaand ontwerp te ontdoen van enkele nadelige aspecten. Het zal niet altijd de beste oplossing geven maar het wel kan leiden tot een goede verbetering van het bestaande ontwerp. Omdat het om een enkelstuks gaat en het geen serie- of massaproductie betreft, kan er goed klantgericht worden ontworpen. 3.2 Voorwaarden. Zoals eerder genoemd is het grootste bezwaar aan het huidige ontwerp de massaverplaatsing van de pitch-servomotor. De oplossing zal zo goed als spelingvrij moeten zijn. Elke vorm van speling geeft een vertekend beeld en gevoel, van de vliegbeweging. De bestaande servomotoren zullen in het nieuwe ontwerp weer moeten worden opgenomen om de kosten te beperken. Deze motoren functioneren goed. Ergonomisch en economisch zou het goed zijn als de nieuwe (totale) behuizing niet teveel afwijkt van de huidige vormgeving. Het nieuwe ontwerp moet passen binnen de huidige behuizing. Voorwaarden Vaste eis Variabele eis 1 Massaverplaatsing tot een minimum beperken. X 2 Spelingvrije bediening. X 3 Hergebruik van de bestaande servomotoren. X 4 Ergonomisch en economisch aspect. X 5 Passen binnen de huidige behuizing. X Vaste eisen. Tabel 3.1, weergave van voorwaarden/eisen. Het belang van de vaste eisen is dermate groot dat een ontwerp hieraan volledig zal moeten voldoen om in aanmerking te kunnen komen Variabele eisen. Voor de variabele eisen geldt, dat het in de huidige Fixed Based Simulator niet van een zodanig belang is dat hieraan volledig wordt voldaan. Deze eisen zullen echter bij een toekomstige plaatsing van een side stick in de SIMONA simulator wel een belangrijke rol gaan spelen. Enkele zullen dan waarschijnlijk deel gaan uitmaken van de vaste eisen. 15

15 4. Relevante keuzen. 4.1 Iteratief zoeken. Bij het iteratief zoeken ben ik uitgegaan van een voorlopige oplossing. Het is de bedoeling de oplossing te zoeken in de verbinding van de stick met de servomotoren. De bediening/plaatsing van deze motoren is voor verbetering vatbaar. In tabel 4.1 staan vier mogelijke opties. Keuze Tandwielen/snaar Contragewicht/veer Andere behuizing Electronisch Werkwijze Overbrenging via tandwielen of snaar laten geschieden. De pitchbeweging verzwaren. Pitch-servomotor in een andere behuizing plaatsen. Het via electronica bijsturen van het krachtsverschil. Tabel 4.1, relevante keuzen. Keuze: tandwielen/snaar. Het is mogelijk de overbrenging dusdanig uit te voeren dat de ligging van de pitchmotor meer in de draaias komt te liggen. Dit heeft als voordeel dat er dan tegemoet gekomen gaat worden aan een van de eisen, nl: massaverplaatsing tot een minimum beperken. Echter zal, door het gebruik van meerdere tandwielen, de speling toenemen. Dit geldt ook voor een snaarverbinding. Deze zal altijd onder spanning moeten worden gebracht. Ergonomisch is dit ook niet gunstig. De behuizing zal behoorlijk moeten worden vergroot. Keuze: contragewicht/veer. De meest voor de hand liggende keuze zou zijn, het plaatsen van een veer of het aanbrengen van een contragewicht. Echter zal snel blijken dat dit ergonomisch niet in te passen is. Daarbij komt dat alles nu zwaar zal aanvoelen. Het systeem verzwaren is eigenlijk een stap terug. Keuze: andere behuizing. Door te kijken naar een mogelijkheid om de afstand draaias-servomotor te verkleinen, of liever geheel weg te werken, zou er het meest worden voldaan aan de voorwaarden. Constructief zal er dan gezocht moeten worden naar een opstelling die vooral nog spelingvrij zal moeten zijn. Keuze: electronisch. Net zoals bij het gebruik van een veer of contragewicht, is het mogelijk het vertragende effect van de massaverplaatsing weg te werken. Echter nu door gebruik van electronica. Mijn voorkeur gaat echter uit naar een constructieve oplossing om te kunnen voldoen aan de constructieve opzet van mijn ontwerp. 4.2 Conclusie. Bij het bepalen van de uiteindelijke keuze ben ik uitgegaan van die keuze die aan de meeste voorwaarden voldoet. Dit betekent dat de verandering in de behuizing van de pitch-servomotor de voorkeur heeft. 16

16 5. De bestaande vormgeving. Het uitgangspunt is dus de bestaande opstelling. Het streven is om de pitch-servomotor te plaatsen in de draaias. In fig: 5.1, de bestaande draaias. Figuur 5.1, draaias. In fig: 5.2, een afbeelding van de servomotor met de ophangpunten en zuigerstang. Figuur 5.2, servomotor. 17

17 6. De aangepaste vormgeving. 6.1 Draai-as wordt draai-frame. Om de pitch-servomotor te kunnen plaatsen in de draaias, is de as vervangen door een frame. De lagerpunten, aan de uiteinden, zijn onveranderd gebleven. Zie fig: 6.1 Figuur 6.1 frame. Figuur 6.2, frame in combinatie met de pitch-servomotor. 18

18 6.2 De aangepaste opstelling. Figuur 6.3, nieuwe opstelling Side Stick Controller. Figuur 6.4, nieuwe uitvoering. Figuur 6.5, oude uitvoering. In de figuren 6.4 en 6.5 is duidelijk te zien dat het zwaartepunt van de ophanging van de pitch-servomotor in de nieuwe uitvoering gunstiger ligt dan in de bestaande oude uitvoering. Het zwaartepunt heeft zich duidelijk verplaatst naar de draaias. 19

19 7. Conclusie en Literatuurlijst. 7.1 Conclusie De uiteindelijk verkregen opstelling voldoet volgens mij goed aan de gestelde eisen. Het zwaartpunt van het geheel ligt beduidend beter t.o.v. de draaias (zie fig.7.2) dan in de bestaande opstelling (zie fig. 7.1). De servomotoren zijn goed te herplaatsen en de ergonomische vormgeving van de behuizing, behoeft een kleine aanpassing om het frame te kunnen plaatsen. De lagerpunten in de behuizing kunnen onveranderd blijven. Figuur 7.1, oude uitvoering. Figuur 7.2, nieuwe uitvoering. 7.2 Literatuurlijst. o Ir. R. Boeklagen, TEC CadCollege Nijmegen, Inventor 6/7. o Daniel T.Banach-Travis Jones-Alan J.Kalameja, Autodesk Inventor 6 Essentials. o Prof.dr.ir.H.H. van den Kroonenburg, F.J. Siers, Methodisch ontwerpen. o Internetside van de Faculty of Aerospace Engeneering, Leerstoel: Besturing en Simulatie van Prof.dr.ir. J.A. Mulder. 20

20 8. Bijlagen. Tekenblad 1: Draai-frame. Tekenblad 2: Bus. Tekenblad 3: Pen. Tekenblad 4: Samenstelling. 21

Hand- out Boeing 737 vliegen. hand- out- PU.01

Hand- out Boeing 737 vliegen. hand- out- PU.01 Hand- out Boeing 737 vliegen. Pitch- Up Arendweg 37- B Lelystad Airport 085-210 60 66 pitch- up.nl 1 Deze hand- out is samengesteld door Simcenter Lelystad, Pitch- Up en wordt toegepast bij het uitvoeren

Nadere informatie

Hydraulische pers 2250 kn.

Hydraulische pers 2250 kn. Hydraulische pers 2250 kn. Auteur: Studie: Naam begeleider: Marcel Bijlard ACE mechanical designer Ir. R. Boeklagen Hydraulische pers 2250 kn. Pagina 1 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave... 2 2. Voorwoord...

Nadere informatie

Taak van de hoofdrotor

Taak van de hoofdrotor Helikopter vliegen Taak van de hoofdrotor De taak van de hoofdrotor is het generen van lift, waardoor de helikopter omhoog wordt getrokken. In principe is de rotor een stel draaiende vleugels), waarbij

Nadere informatie

Inspectie Verkeer en Waterstaat

Inspectie Verkeer en Waterstaat Inspectie Verkeer en Waterstaat Theorie examen JAR-FCL PPL voorbeeldexamen AGK/POF PPL(A) 1 Hoeveel bedraagt het gewicht van 1 m 3 lucht nabij het aardoppervlak? A) 12.25 kg. B) 12.25 gr. C) 1.225 gr.

Nadere informatie

Testen en metingen op windenergie.

Testen en metingen op windenergie. Testen en metingen op windenergie. Inleiding Als we rond groene energie begonnen te denken, dan kwam windenergie als een van de meest vanzelfsprekende vormen van groene energie naar boven. De wind heeft

Nadere informatie

Industrieel Ontwerpen

Industrieel Ontwerpen Industrieel Ontwerpen Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen in Twente Industrieel Ont Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen houdt zich bezig met het ontwikkelen

Nadere informatie

Omvalbeveiliging. Naam: Wouter Plak Studie: ace mechanical designer Naam begeleider: R. Boeklagen

Omvalbeveiliging. Naam: Wouter Plak Studie: ace mechanical designer Naam begeleider: R. Boeklagen Omvalbeveiliging 1 Omvalbeveiliging Naam: Wouter Plak Studie: ace mechanical designer Naam begeleider: R. Boeklagen 2 Voorwoord: Dit verslag gaat over misschien wel het grootste probleem van iedereen die

Nadere informatie

1. Opdrachtomschrijving. 2. Probleemstelling / Doelstelling. 3. Uitwerkingen van de vragen: Bijlagen: Inhoudsopgave: 1.

1. Opdrachtomschrijving. 2. Probleemstelling / Doelstelling. 3. Uitwerkingen van de vragen: Bijlagen: Inhoudsopgave: 1. Inhoudsopgave: 1. Opdrachtomschrijving 1.1 Het Project 2. Probleemstelling / Doelstelling 2.1 Probleemstelling 2.2 Doelstelling 2.3 Eisen 3. Uitwerkingen van de vragen: 3.1 Welke coördinaten moeten worden

Nadere informatie

lucht afzetten. Lucht heeft niet een vaste plaats zoals we weten. Hiervoor heeft men een systeem ontwikkeld waarop we hierna in zullen gaan.

lucht afzetten. Lucht heeft niet een vaste plaats zoals we weten. Hiervoor heeft men een systeem ontwikkeld waarop we hierna in zullen gaan. Beechcraft Baron 58 Beech Baron 58 Cessna Skyhawk Als we de Beech Baron met een Cessna Skyhawk vergelijken, dan valt gelijk op dat de Cessna een eenmotorig en de Beech Baron een tweemotorig vliegtuig is.

Nadere informatie

Toelatingstoets havoniveau natuurkunde max. 42 p, vold 24 p

Toelatingstoets havoniveau natuurkunde max. 42 p, vold 24 p Toelatingstoets havoniveau natuurkunde max. 42 p, vold 24 p Verantwoording: Opgave 1 uit havo natuurkunde 1,2: 2009_1 opg 4 (elektriciteit) Opgave 2 uit havo natuurkunde 1,2: 2009_2 opg 1 (licht en geluid)

Nadere informatie

P R O J E C T B U R E A U STOEL

P R O J E C T B U R E A U STOEL P R O J E C T B U R E A U STOEL EI NDOPDRACHT 3 D MOD E L LER EN Student: Nikki den Hollander Student nr.: 14071479 Datum: 27 januari 2015 Docent: Dhr. L.J.M. Koeleman Vak: 3D Modelleren Versie: 1 e 1

Nadere informatie

Elektrische hulpaandrijving. Simpelweg mobiel. Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl

Elektrische hulpaandrijving. Simpelweg mobiel. Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl Simpelweg mobiel. Elektrische hulpaandrijving Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl Weer meer dingen samen doen, daar hebben we naar uitgekeken. Geniet van meer mobiliteit Van handbewogen naar elektrisch

Nadere informatie

Current state. Figuur 1: Ontwerp van de externe projectleider

Current state. Figuur 1: Ontwerp van de externe projectleider Current state Inleiding Het doel van het united mobility project is om een voertuig te ontwerpen en te bouwen. De vraag vanuit de opdrachtgever was om een zo zuinig mogelijk voertuig te ontwikkelen. Om

Nadere informatie

Thema Massaproductie. De Reciprozaag. Maurice Mulder

Thema Massaproductie. De Reciprozaag. Maurice Mulder Thema Massaproductie De Reciprozaag Maurice Mulder Thema Massaproduct Technisch Product Dossier Maurice Mulder Den Haag september 2010 De Haagse Hogeschool Inhoudsopgave Verklarende woordenlijst...4 1.

Nadere informatie

Studenten van de elektronica afdeling van het VTI testen de vorig jaar gebouwde Savonius windturbine uit.

Studenten van de elektronica afdeling van het VTI testen de vorig jaar gebouwde Savonius windturbine uit. Studenten van de elektronica afdeling van het VTI testen de vorig jaar gebouwde Savonius windturbine uit. VTI Aalst: een school van techniek en toegepaste wetenschappen. De Beer Gino, http://users.telenet.be/laboee/

Nadere informatie

Streel/massage apparaat voor boven een bed

Streel/massage apparaat voor boven een bed 1 Streel/massage apparaat voor boven een bed 20 2 30 De uitvinding heeft betrekking op een inrichting die boven een een- of tweepersoonsbed geplaatst wordt met als hoofdzakelijk doel de huid van een menselijk

Nadere informatie

handleiding Mirra Handleiding Mirra HM Ergonomics

handleiding Mirra Handleiding Mirra HM Ergonomics Handleiding Mirra U bezit nu de Mirra. Mirra is in opdracht van Herman Miller ontworpen door Studio 7.5 te Berlijn en is een bijzondere bureaustoel qua ergonomie, design en hygiëne. De naam Mirra is afgeleid

Nadere informatie

Infobrochure. R. Liekens Model Aero Club Herentals 1

Infobrochure. R. Liekens Model Aero Club Herentals 1 Infobrochure R. Liekens Model Aero Club Herentals 1 Onze club is dus een vliegclub. Een vliegclub voor modelvliegtuigen met afstandsbesturing. Dit is dus heel veilig want de piloot blijft met zijn twee

Nadere informatie

De nieuwe Low cost Servocontroler RBD 4/6 S als opvolger op de bestaande servo controler type RBD 325.

De nieuwe Low cost Servocontroler RBD 4/6 S als opvolger op de bestaande servo controler type RBD 325. Pagina: 1 / 5 De nieuwe Low cost Servocontroler RBD 4/6 S als opvolger op de bestaande servo controler type RBD 325. Het nieuwe alternatief voor een High End servosysteem. Deze nieuwe servocontroler heeft

Nadere informatie

Faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek. Bacheloropleiding. Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek

Faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek. Bacheloropleiding. Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek Faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek Bacheloropleiding Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek Flight to excellence Hoe zorg je dat een satelliet in de juiste baan om de aarde komt of hoe ontwerp je

Nadere informatie

EvoDrive AUTOMATISCHE BINNENDEUR

EvoDrive AUTOMATISCHE BINNENDEUR EvoDrive AUTOMATISCHE BINNENDEUR 2 MOTION4 is een bedrijf dat is gespecialiseerd in het ontwikkelen, ontwerpen en produceren van automatische systemen, gebaseerd op lineaire motor technologie, voor private,

Nadere informatie

Hoe wordt je een Pattern piloot.? Bouwstenen. Rc3 training

Hoe wordt je een Pattern piloot.? Bouwstenen. Rc3 training Hoe wordt je een Pattern piloot.? Beetje zware titel, maar er moest toch wat boven staan! In dit verhaal heb ik een aantal zaken op papier gezet die voor mij van belang zijn gebleken om mezelf te verbeteren

Nadere informatie

Geachte leden van Histechnica, KIVI Geschiedenis der Techniek, SHT-relaties en introducees,

Geachte leden van Histechnica, KIVI Geschiedenis der Techniek, SHT-relaties en introducees, H i s t e c h n i c a V e r e n i g i n g V r i e n d e n v a n h e t A c a d e m i s c h E r f g o e d v a n d e T U D e l f t Secretaris: ir. D. de Hoop, Insulindeweg 15, 2612 EL Delft, tel. 015 2141717,

Nadere informatie

Autorijden met precisie bij zeer weinig kracht en beperkte fysieke beweging. SpaceDrive

Autorijden met precisie bij zeer weinig kracht en beperkte fysieke beweging. SpaceDrive Autorijden met precisie bij zeer weinig kracht en beperkte fysieke beweging SpaceDrive 6 1 4 3 5 2 Hightech autorijden SpaceDrive is een elektronischdigitaal besturingsysteem voor auto s, gebaseerd op

Nadere informatie

Machinebouw. Studieloopbaan begeleiding. Mark de Vries Bart van Winden Bas van Wingerden Ferry Wever Stein Wulfers Sander de Vos

Machinebouw. Studieloopbaan begeleiding. Mark de Vries Bart van Winden Bas van Wingerden Ferry Wever Stein Wulfers Sander de Vos Machinebouw Studieloopbaan begeleiding Mark de Vries Bart van Winden Bas van Wingerden Ferry Wever Stein Wulfers Sander de Vos 1 Voorwoord In dit rapport wordt het beroepsveld en de beroepsmogelijkheden

Nadere informatie

krukas of as) waar de kracht de machine ingaat.

krukas of as) waar de kracht de machine ingaat. We hebben geprobeerd om de woordenlijst zo begrijpelijk mogelijk te maken zonder ingewikkelde vergelijkingen en lange verklaringen. Voor een gedetailleerder beeld van ingewikkelde begrippen als Kracht,

Nadere informatie

Representatieve kantoorruimte. Faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek

Representatieve kantoorruimte. Faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek Representatieve kantoorruimte Faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek Inhoudsopgave Een netwerk voor ondernemers...3 Faciliteiten en diensten...3 Plattegrond...8 De faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek...9

Nadere informatie

De stoel in de bus Een handleiding voor goed zitten

De stoel in de bus Een handleiding voor goed zitten De stoel in de bus Een handleiding voor goed zitten Adviezen voor buschauffeurs van Arriva in opdracht van 1 Wat leest u in deze handleiding? Deze handleiding is bestemd voor buschauffeurs van Arriva.

Nadere informatie

week mei 2014 B2

week mei 2014 B2 Ruimtevaarder met taak op aarde : Ode aan Wubbo Ockels De 10 geboden van Wubbo Ockels 1. De mens is onscheidbaar. 2. Het doel van de mensheid is overleven. 3. De mensheid heeft de aarde en natuur nodig.

Nadere informatie

1 Hydraulische systemen 9 1.1 Hydraulische overbrengingen 10 1.2 Kracht, snelheid en vermogen 15 1.3 Afsluiting 18

1 Hydraulische systemen 9 1.1 Hydraulische overbrengingen 10 1.2 Kracht, snelheid en vermogen 15 1.3 Afsluiting 18 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Hydraulische systemen 9 1.1 Hydraulische overbrengingen 10 1.2 Kracht, snelheid en vermogen 15 1.3 Afsluiting 18 2 Hydraulische onderdelen 19 2.1 Oliereservoir 19 2.2 Pompen

Nadere informatie

De bepaling van de positie van een. onderwatervoertuig (inleiding)

De bepaling van de positie van een. onderwatervoertuig (inleiding) De bepaling van de positie van een onderwatervoertuig (inleiding) juli 2006 Bepaling positie van een onderwatervoertuig. Inleiding: Het volgen van onderwatervoertuigen (submersibles, ROV s etc) was in

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Christophe Deloo, Roy Straver & Machiel Visser. Versie 4 (26-06-2010)

Plan van Aanpak. Christophe Deloo, Roy Straver & Machiel Visser. Versie 4 (26-06-2010) Plan van Aanpak Christophe Deloo, Roy Straver & Machiel Visser Versie 4 (26-06-2010) Inhoudsopgave Voorwoord... 2 1 Inleiding... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Accordering en bijstelling... 3 1.3 Toelichting

Nadere informatie

Voortgangsverslag werkend leren

Voortgangsverslag werkend leren Voortgangsverslag werkend leren EDP1 Rens Brouwer Voortgangsverslag werkend leren EDP1 Rens Brouwer Delft December 2012 Haagse Hogeschool Voorwoord Op dit moment ben ik duaal student. Dit houdt in dat

Nadere informatie

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A:

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A: Meting zonnepaneel Om de beste overbrengingsverhouding te berekenen, moet de diodefactor van het zonnepaneel gekend zijn. Deze wordt bepaald door het zonnepaneel te schakelen aan een weerstand. Een multimeter

Nadere informatie

Hefkolommen Óók voor: Werktafels OP MAAT Hoogte verstelbare werktafels Schuifladekasten en indelingen Stoelen Trolleys

Hefkolommen Óók voor: Werktafels OP MAAT Hoogte verstelbare werktafels Schuifladekasten en indelingen Stoelen Trolleys Hefkolommen Óók voor: Werktafels OP MAAT Hoogte verstelbare werktafels Schuifladekasten en indelingen Stoelen Trolleys Werkbanken Er is altijd een oplossing! Wij doen nog aan ouderwetse service! 2 Hefkolommen

Nadere informatie

1 Inleiding proportionaal-hydrauliek

1 Inleiding proportionaal-hydrauliek 1 Inleiding proportionaal-hydrauliek 1.1 Wat is proportionaal-hydrauliek? In de proportionaal-hydrauliek worden de hydraulische componenten zoals pompen, stuurschuiven, overdrukkleppen, reduceerkleppen,

Nadere informatie

- IVAO - Inte t r e nat a i t onal a Virtu t a u l a Aviat a i t on Organ a iza z t a i t on Fourni V.

- IVAO - Inte t r e nat a i t onal a Virtu t a u l a Aviat a i t on Organ a iza z t a i t on Fourni V. - IVAO - International Virtual Aviation Organization Fourni V. IVAO WIE ZIJN WIJ? De International Virtual Aviation Organization is een onafhankelijke, gratis service voor enthousiaste mensen die er plezier

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit?

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Naam opleiding: Industrieel Ontwerpen Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Navio Electronische besturingssystemen

Navio Electronische besturingssystemen MD-can besturingscomputer Het is moeilijk om in de bestaande PLC techniek een PLC te vinden die magneten van kleppen rechstreeks kan aansturen. Daarom heeft Hydrosta een eigen besturingscomputer ontwikkeld.

Nadere informatie

DONAC 2016 Beginners tips

DONAC 2016 Beginners tips Vrijwel elke beginnende competitie aerobatic vlieger wil bij zijn/haar eerste optreden foutloos presteren, de vlucht afronden met een perfecte landing en bij het uitstappen de Ooh's en Aah's in ontvangst

Nadere informatie

GPS. Minimum constellatie van 24 Amerikaanse

GPS. Minimum constellatie van 24 Amerikaanse FM1000 / FMD Training 1 GPS Minimum constellatie van 24 Amerikaanse satellieten in6 banen om de aarde Satellieten op 20.000 km 1 omwenteling in 12 uur Vanwege nauwkeurigheid signaalontvangst dekking GPS

Nadere informatie

4.1 Simulatie in de analysefase

4.1 Simulatie in de analysefase 1 Bijlage 4 Simulatietechnieken Simulatie is een toetstechniek waarmee door middel van het nabootsen van een bepaalde situatie (bijvoorbeeld een herontworpen bedrijfsproces) in een afgeschermde omgeving

Nadere informatie

Reflectie op het vak Programma, Ontwerp & Projectmanagement. Essay

Reflectie op het vak Programma, Ontwerp & Projectmanagement. Essay Essay april 2005 Tim Den Dekker 1140612 Johannes van Ussel 1142194 BK6R050 Programma, Ontwerp en Projectmanagement Programma, Ontwerp en Projectmanagement BK6R050 1 Voorwoord Dit essay is een zelfreflectie

Nadere informatie

Tentamen Octrooigemachtigden

Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Verdedigen van een octrooiaanvrage (deel B) elektrotechniek/werktuigkunde 6 oktober 14 13.4 17.4 uur 1 TENTAMENOPGAVE VERDEDIGEN VAN EEN OCTROOIAANVRAGE (B) E/W 14

Nadere informatie

Inhoud. Worldwide leading experts in pneumatics

Inhoud. Worldwide leading experts in pneumatics Inhoud 2 Kennismaken met pneumatiek...4 Inleiding in pneumatiek...5 Elektro-pneumatiek...6 Storingzoeken in geautomatiseerde pneumatische installaties...7 Energy Saving in pneumatische installaties...9

Nadere informatie

GEMAAKT OM TE LEVEREN DRIVEN BY QUALITY

GEMAAKT OM TE LEVEREN DRIVEN BY QUALITY GEMAAKT OM TE LEVEREN DRIVEN BY QUALITY TRUCKS PARTS FINANCE WWW.DAF.COM DE NIEUWE LF EURO 6, GEMAAKT OM TE LEVEREN De nieuwe LF biedt alles wat u mag verwachten van een moderne distributietruck. Hij is

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 9 Nieuwsbrief 10 Introductie Visual Steps 10 Wat heeft u nodig? 11 Hoe werkt u met dit boek? 12 Uw voorkennis 13 Website

Inhoudsopgave Voorwoord 9 Nieuwsbrief 10 Introductie Visual Steps 10 Wat heeft u nodig? 11 Hoe werkt u met dit boek? 12 Uw voorkennis 13 Website Inhoudsopgave Voorwoord... 9 Nieuwsbrief... 10 Introductie Visual Steps... 10 Wat heeft u nodig?... 11 Hoe werkt u met dit boek?... 12 Uw voorkennis... 13 Website... 13 Voor docenten... 13 De schermafbeeldingen...

Nadere informatie

Kangoeroekrant: We zien ze vliegen!

Kangoeroekrant: We zien ze vliegen! Kangoeroekrant: We zien ze vliegen! Hallo, wij zijn de kangoeroes van het 5 de en 6 de leerjaar. Samen met juf Denley kozen wij het thema VLIEGTUIGEN! Al wat wij leerden kan je hierin terugvinden! Veel

Nadere informatie

Schindler 9500 AE Horizontaal rolpad, type 30 Prestaties naar behoefte, efficiëntie naar wens. Schindler roltrappen en rolpaden

Schindler 9500 AE Horizontaal rolpad, type 30 Prestaties naar behoefte, efficiëntie naar wens. Schindler roltrappen en rolpaden Schindler 9500 AE Horizontaal rolpad, type 30 Prestaties naar behoefte, efficiëntie naar wens. Schindler roltrappen en rolpaden De betrouwbare oplossing voor openbaar mobiliteit. 2 3 Passagierveiligheid,

Nadere informatie

persinformatie Persluchtmotor met inbouwhoogte van slechts 150 mm

persinformatie Persluchtmotor met inbouwhoogte van slechts 150 mm persinformatie Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Atlas Copco Tools Nederland, Merwedeweg 7, NL -, Tel. 078-6230230, Fax 078-6104702, tools.nl@nl.atlascopco.com, www.atlascopco.nl

Nadere informatie

Het is mogelijk om de zichtdelen uit te voeren in een RAL-kleur naar keuze of uit RVS plaatmateriaal te vervaardigen.

Het is mogelijk om de zichtdelen uit te voeren in een RAL-kleur naar keuze of uit RVS plaatmateriaal te vervaardigen. BRANDWERENDE SCHUIFDEUR MET BRAND SGS BRANDWERENDE HEFDEUR MET BRAND GGS BRANDWERENDE SCHUIFDEUR SGS De vleugel van de brandwerende schuifdeur is samengesteld uit modules, opgebouwd uit een stalen kokerframe.

Nadere informatie

SCHÄFER ORBITER SYSTEEM. Veilig - Snel - Intelligent

SCHÄFER ORBITER SYSTEEM. Veilig - Snel - Intelligent SCHÄFER ORBITER SYSTEEM Veilig - Snel - Intelligent 2 OVERZICHT SYSTEMEN Compacte Dynamische Opslagsystemen De wens om optimaal gebruik te maken van de beschikbare ruimte, zonder in te boeten aan efficiëntie

Nadere informatie

AUTONOMOUS WINDMILL. Self-alligning nacelle with variable pitch blades

AUTONOMOUS WINDMILL. Self-alligning nacelle with variable pitch blades AUTONOMOUS WINDMILL Self-alligning nacelle with variable pitch blades 08-04-2015 Groep 8 Eunice Cheung (4284933) Timo Mol (4329716) Carlos Spagnol (4076893) Peywand Sulyman (4249526) INHOUDSOPGAVE 1 Introductie...2

Nadere informatie

- 1 - ROBOT MET IN SERIE GESCHAKELDE DELTA SAMENSTELLEN

- 1 - ROBOT MET IN SERIE GESCHAKELDE DELTA SAMENSTELLEN - 1 - ROBOT MET IN SERIE GESCHAKELDE DELTA SAMENSTELLEN 1 2 De onderhavige uitvinding heeft betrekking op een robot met een delta samenstel dat is voorzien van bestuurbare actuatoren, scharnierend op de

Nadere informatie

AERODYNAMICA. 1. Begrippen en definities

AERODYNAMICA. 1. Begrippen en definities AERODYNAMICA Aërodynamica is de wetenschap die zich bezig houd met de bestudering van stromingen van lucht en andere gassen. In de theoretische aërodynamica worden de wetten onderzocht die de stromingen

Nadere informatie

DE VEILIGHEIDSLEUNING LANGS RIJKSWEG 15 TER HOOGTE VAN HET WELPLAAT-TRACE

DE VEILIGHEIDSLEUNING LANGS RIJKSWEG 15 TER HOOGTE VAN HET WELPLAAT-TRACE DE VEILIGHEIDSLEUNING LANGS RIJKSWEG 15 TER HOOGTE VAN HET WELPLAAT-TRACE R-87-38 Ing. W.H.M. v.d. Pol Leidschendam, 1987 Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid SWOV - 2 - - 3 - INHOUD

Nadere informatie

SEW-EURODRIVE Driving the world. Servomotoren. Dynamiek binnen handbereik

SEW-EURODRIVE Driving the world. Servomotoren. Dynamiek binnen handbereik SEW-EURODRIVE Driving the world Servomotoren Dynamiek binnen handbereik Servomotoren CMP Precisie, dynamiek en kracht in een bijzonder compacte constructie - daarvoor staan de krachtige servomotoren van

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

Defensie. Wat het NLR doet voor Defensie

Defensie. Wat het NLR doet voor Defensie Wat het NLR doet voor Defensie OPERATIONELE KENNIS EN ONDERSTEUNING, INTEGRALE AANPAK Defensie Koninklijke Luchtmacht Koninklijke Marine Koninklijke Landmacht Koninklijke Marechaussee Nationaal Lucht-

Nadere informatie

Conceptraport. Uitlaatsysteem

Conceptraport. Uitlaatsysteem Conceptraport Uitlaatsysteem Conceptraport Uitlaatsysteem In opdracht van: Alexander Beenen namens Custom Concepts 27 september 2013 Vincent ten Have, Tim Hogenbrik, Rudsly Petronielia, Karim Balaich Guus

Nadere informatie

Met stoom en water. Project voor MBO Techniek

Met stoom en water. Project voor MBO Techniek Met stoom en water Voor: Studenten van de MBO opleidingen op het gebied van Middenkader Engineering en Procestechniek / Operationele techniek en verwante opleidingen. Door: Wetterskip Fryslân, Stichting

Nadere informatie

Training Slimmer tijd benutten

Training Slimmer tijd benutten Training Slimmer tijd benutten Persoonlijke effectiviteit - Slimmer tijd benutten i.p.v. timemanagement door inzet van het Personal Dashboard Er moet steeds meer gedaan worden met minder mensen. Hoe doe

Nadere informatie

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Sofie De Cooman 21 December 2006 Stagebedrijf: Interne begeleider: Externe begeleider: BarcoView Koen Van De Wiele

Nadere informatie

2. Lessen... 2.1 Onderwerpen... 2.2 Lesmateriaal... 2.3 Discussie... 2.4 Naslagwerk... 3. Programma... 6

2. Lessen... 2.1 Onderwerpen... 2.2 Lesmateriaal... 2.3 Discussie... 2.4 Naslagwerk... 3. Programma... 6 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Human Factor Management IntroductieTraining... 4 1.1 Doel HFM... 4 1.2 Doel introductietraining... 4 1.3 Doelgroep... 4 1.4 Duur... 4 1.5 Inhoud... 4 2. Lessen... 2.1 Onderwerpen...

Nadere informatie

CT Nieuws. Gezocht! 50 Mentoren voor 1e jaars studenten (2014-2015)

CT Nieuws. Gezocht! 50 Mentoren voor 1e jaars studenten (2014-2015) Faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen Onderwijs- en Studentenzaken CT Nieuws Inhoud 26/06/2014 nummer 40 jaargang 49 1 Studievoortgangsoverzicht in Osiris 1 CT2053 inloopspreekuur 27 juni 1 Gezocht!

Nadere informatie

In dit deel van de regeling worden de bijzondere bevoegdverklaringen geregeld. Het gaat hierbij om de volgende drie verklaringen:

In dit deel van de regeling worden de bijzondere bevoegdverklaringen geregeld. Het gaat hierbij om de volgende drie verklaringen: Toelichting op voorgenomen Regeling op afstand bestuurde luchtvaartuigen Algemeen De voorgenomen regeling is in de eerste plaats uitvoering van de Wet luchtvaart en de voor consultatie voorliggende wijzigingen

Nadere informatie

Informatie over Lenzen

Informatie over Lenzen Informatie over Lenzen Camera CCD Sensor: De grootte van de camerabeeld sensor (CCD) beïnvloed ook de kijkhoek, waarbij de kleinere beeldsensoren een smallere kijkhoek creëren wanneer gebruikt met eenzelfde

Nadere informatie

Fietsen Martijn Carol TCT 2008

Fietsen Martijn Carol TCT 2008 Fietsen Martijn Carol TCT 2008 Inhoud Voorwoord... 2 Fietsafstelling... 4 Comfort... 5 Weerstand... 6 Frontaal... 7 Drag... 8 Vermogen en Efficiëntie... 9 Techniektraining... 10 Trapbeweging... 10 Rechtuit,

Nadere informatie

Fig1.9 Zonne-energie: voorbeeldproefje

Fig1.9 Zonne-energie: voorbeeldproefje Zonne-energie Inleidende proef Doelstelling Het is de bedoeling om kort maar bondig de werking van een zonnepaneel uit te leggen. Daarna wordt de werking vlug gedemonstreerd wordt aan de hand van een kleine

Nadere informatie

Naam opleiding: Bouwkunde. Toelating

Naam opleiding: Bouwkunde. Toelating Naam opleiding: Bouwkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

Mechanisch aangedreven motoren. Wij bieden het volledige programma!

Mechanisch aangedreven motoren. Wij bieden het volledige programma! Mechanisch aangedreven motoren. Wij bieden het volledige programma! Mechanisch aangedreven motoren voor rolluiken en zonweringen: Alles, wat de professional nodig heeft. Mechanisch aangedreven motoren.

Nadere informatie

Van slinger. tot seismograaf

Van slinger. tot seismograaf Van slinger tot seismograaf Leerlingenhandleiding Inleiding In de komende weken gaan jullie werken aan een mini-profielwerkstuk (mini- PWS). Het mini-pws is een voorbereiding voor je uiteindelijke PWS,

Nadere informatie

Voorbereiding. De vliegtuigen, achtergelaten door de vorige eigenaar in Kununurra, WA.

Voorbereiding. De vliegtuigen, achtergelaten door de vorige eigenaar in Kununurra, WA. Voorbereiding De vliegtuigen, achtergelaten door de vorige eigenaar in Kununurra, WA. MAF monteurs aan het werk om de vliegtuigen voor te bereiden op de 1.800 km lange vliegreis van Kununurra naar Mareeba.

Nadere informatie

voorbeeld Zonnewagen Aantekeningen voor de leerkracht

voorbeeld Zonnewagen Aantekeningen voor de leerkracht Wetenschap Energie omzetting Energie overbrenging Krachten en beweging Wetenschappelijk onderzoek Design en technologie Verbeteringen door technisch design Onderdelen aan elkaar monteren Evalueren Mechanismen

Nadere informatie

HOGE TWEE-HANDELINRICHTING

HOGE TWEE-HANDELINRICHTING N.V. NEDERLANDSCHE SPOOR\MEGEN Seinwezen Onderwerp: MECH. BEVEILIGING (Buitenapparatuur ) Aflevering 6 Cursus voor opleiding tot Technisch Ambtenaar (Nadruk verboden) BEDIENINGSTOESTELLEN Aanvankeli;k

Nadere informatie

max-e de elektrische aandrijving voor uw manuele rolstoel

max-e de elektrische aandrijving voor uw manuele rolstoel max-e de elektrische aandrijving voor uw manuele rolstoel geeft u een maximale mobiliteit www.aat-online.de Mobiliteit is synoniem van vrijheid. In een rolstoel betekent dit zich zowel binnen als buiten

Nadere informatie

30.01.2012 Pagina 1 van 9

30.01.2012 Pagina 1 van 9 specificatie SCHRÖDER zwenkbuigmachine type Multi Power Bend MPB Inleiding De Multi Power Bend is een servo aangedreven zwenkbuigmachine met een draaibare bovenbalk, te gebruiken als automatische gereedschapwisselaar.

Nadere informatie

Dossier Pneumatische Schakellogica

Dossier Pneumatische Schakellogica Dossier Pneumatische Schakellogica Elke pneumatische sturing is volgens een bepaalde logica opgebouwd. Deze logica bepaalt de werking van de schakeling. In dit dossier bespreken we de verschillende pneumatische

Nadere informatie

Flexibilisering van het onderwijs aan volwassenen kan alleen door het systeem volledig anders te gaan opzetten en is niet gebaat bij het veranderen

Flexibilisering van het onderwijs aan volwassenen kan alleen door het systeem volledig anders te gaan opzetten en is niet gebaat bij het veranderen 19 JUNI 2014 Flexibilisering van het onderwijs aan volwassenen kan alleen door het systeem volledig anders te gaan opzetten en is niet gebaat bij het veranderen van de bestaande situatie Flexibilisering

Nadere informatie

Kart Afstellingen. Uit- spoor en toe- spoor

Kart Afstellingen. Uit- spoor en toe- spoor Kart Afstellingen Een goed afgesteld kart chassis is een van de belangrijkste vereisten om snelle tijden te kunnen rijden. Een goede stuurmanskunst, banden met veel grip en een perfect afgestelde motor

Nadere informatie

Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009

Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009 Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009 Van de deelnemers aan het onderzoek heeft 80% ( 121 studenten) de voltijd gedaan en 20% (30 studenten) de deeltijdopleiding.

Nadere informatie

BMI Flight Simulator handleiding

BMI Flight Simulator handleiding BMI Flight Simulator handleiding Table of Contents Inleiding... 3 Installatie van de BMI Simulator... 3 Systeemvereisten... 3 Controller... 3 Game Pilot-6 Digitrim... 3 Een standaard USB joypad of joystick...

Nadere informatie

Automotive Center of Expertise. Concept. BMW C 650 GT Plug-in Hybrid

Automotive Center of Expertise. Concept. BMW C 650 GT Plug-in Hybrid Automotive Center of Expertise Concept BMW C 650 GT Plug-in Hybrid Noud Strous & Wilco van Harselaar 3 oktober 2013 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Conceptkeuze... 2 1.1 Hybride vormen... 2 1.1.1 Serie hybride...

Nadere informatie

De studiebelasting voor Werktuigbouwkunde bedraagt gemiddeld 42 uur per week. Wiskunde is wel een

De studiebelasting voor Werktuigbouwkunde bedraagt gemiddeld 42 uur per week. Wiskunde is wel een Naam opleiding: Werktuigbouwkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan

Nadere informatie

Basis Veiligheidsreglement Modelvliegsport versie 2.01 juni 2013 Pagina 1 van 6

Basis Veiligheidsreglement Modelvliegsport versie 2.01 juni 2013 Pagina 1 van 6 Bijlage 2- Examens rotor modellen (A-HELI, A-MULTIKOPTER) Inleiding Dit document kan op enkele plaatsen Engelstalige woorden bevatten indien dit woorden zijn die in de modelvliegwereld ingeburgerd zijn,

Nadere informatie

Professionele bachelor elektromechanica

Professionele bachelor elektromechanica 1ste jaar (semester 1 en 2) 1ste jaar - gemeenschappelijk traject "Een stevige basis" 2de jaar (semester 3 en 4) 2de jaar - gemeenschappelijk traject "Een technologiebad" 3de jaar (semester 5 en 6) Afstudeerrichting

Nadere informatie

Voorwoord. AHA! De Grafisch Vormgever Voor Communicatie en Multimedia Design studenten.

Voorwoord. AHA! De Grafisch Vormgever Voor Communicatie en Multimedia Design studenten. Anne H Heijkoop eijkoop Assesment Assesment Anne Anne AnneHeijkoop Heijkoop Assesment Assesment Anne Anne Heijkoop Heijkoop Assesment Assesment DE GRAFISCH VORMGEVER Voorwoord AHA! De Grafisch Vormgever

Nadere informatie

Onderzoeksverslag. Mechanische onkruidbestrijding in de mengteelt van tarwe en veldboon

Onderzoeksverslag. Mechanische onkruidbestrijding in de mengteelt van tarwe en veldboon Onderzoeksverslag Mechanische onkruidbestrijding in de mengteelt van tarwe en veldboon Titelblad Auteur: Marina de Rooij, Albert Ruben Ekkelenkamp, Michiel Sinkgraven Titel: Onderzoeksverslag Ondertitel:

Nadere informatie

Promotie zweefvliegcentrum Someren. LTA-Someren - Internationaal Zweefvliegcentrum in Someren

Promotie zweefvliegcentrum Someren. LTA-Someren - Internationaal Zweefvliegcentrum in Someren pagina 1 van 8 Page 1 LTA-Someren Secretariaat LTA-Someren P/a J. van Lierop Limburglaan 36 5712PM Someren info@heidehoeve.nl - 1 - Datum 7 juni 2014 Onderwerp: LTA-Someren - Internationaal Zweefvliegcentrum

Nadere informatie

Motor vermogen: 26 pk Eigen gewicht: 1599 kg KUBOTA WIELLADER

Motor vermogen: 26 pk Eigen gewicht: 1599 kg KUBOTA WIELLADER Motor vermogen: 26 pk Eigen gewicht: 1599 KUBOTA WIELLADER KRACHTIG, SOEPEL EN VEELZIJDIG Kubota heeft een nieuwe lijn wielladers in het assortiment van 1000 tot 2800. Deze nieuwe RT-serie is ontworpen

Nadere informatie

Wanneer een direct-drive motor toe te passen. Machinebouw Event FHI Wanneer Woensdag 3 dec 2014 13:30 uur Spreker David Verkooyen Eltrex Motion BV

Wanneer een direct-drive motor toe te passen. Machinebouw Event FHI Wanneer Woensdag 3 dec 2014 13:30 uur Spreker David Verkooyen Eltrex Motion BV Wanneer een direct-drive motor toe te passen Waar Machinebouw Event FHI Wanneer Woensdag 3 dec 2014 13:30 uur Spreker David Verkooyen Eltrex Motion BV Eltrex Motion B.V. Producten & Projecten Mechanische

Nadere informatie

6 7 NORM= het niveau waarop het vak volgens de doelstelling van het onderwijsprogramma wordt afgesloten 8 9 Excellent

6 7 NORM= het niveau waarop het vak volgens de doelstelling van het onderwijsprogramma wordt afgesloten 8 9 Excellent Bachelor Opleiding Sociale Geografie & Planologie Beoordelingsprotocollen Wetenschappelijk Rapporteren en Presenteren, Groepsonderzoekproject & Bachelorproject De Beoordelingsprotocollen van Wetenschappelijk

Nadere informatie

PPL of LAPL vliegopleiding Uw droom wordt werkelijkheid

PPL of LAPL vliegopleiding Uw droom wordt werkelijkheid PPL of LAPL vliegopleiding Uw droom wordt werkelijkheid Vliegen is voor velen nog steeds een droom; echter wordt deze droom voor steeds meer mensen werkelijkheid. Ook u heeft, door het aanvragen van informatie

Nadere informatie

Het belang van een lage inharmoniciteit in de bas.

Het belang van een lage inharmoniciteit in de bas. Het belang van een lage inharmoniciteit in de bas. 1. Inleiding. H.J. Velo http://home.kpn.nl/velo68 Van een salonvleugel waarvan de lengte van de langste bassnaar 1249 mm. bedraagt is de besnaring geoptimaliseerd.

Nadere informatie

M3H Werkwijzer Het bouwen

M3H Werkwijzer Het bouwen M3H Werkwijzer Het bouwen 1/7 Het bouwen M3H ontwerpt en bouwt al zeventien jaar in opdracht van woningcorporaties, ontwikkelende partijen en particulieren. M3H ontwerpt en begeleidt het gehele ontwerp-

Nadere informatie

TRAFFIC CONTROL. Driving Safe & Driving Fun

TRAFFIC CONTROL. Driving Safe & Driving Fun Driving Safe & Driving Fun TRAFFIC CONTROL Driving Safe & Driving Fun cadeautip avontuur beleving teamuitje relatiedag incentive evenement een jongensdroom komt uit een garantie voor beleving Driving Safe

Nadere informatie

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Satish K. Beella, René van Someren september 2008 Inhoudsopgave Introductie 3 Schematisch overzicht transportpreventie (goederen)

Nadere informatie

Kwart-slag pneumatische aandrijvingen

Kwart-slag pneumatische aandrijvingen Kwart-slag pneumatische aandrijvingen Inleiding In de procesindustrie worden veel vloeistof, gas of stofstromen beheerst door afsluiters zoals kogelkranen, vlinderkleppen of plugkranen. Het doel van deze

Nadere informatie

Communicatie voor juristen. mevrouw drs. D. van der Wagen. Communicatie voor juristen. Beschrijving en doel van dit beroepsproduct

Communicatie voor juristen. mevrouw drs. D. van der Wagen. Communicatie voor juristen. Beschrijving en doel van dit beroepsproduct Titel Onderwijseenheid (OWE) Code OWE Eigenaar OWE Communicatie voor juristen COJE 1 Opleiding HBO-Rechten 2 Doelgroep: variant(en) VT / DT / DU / EL mevrouw drs. D. van der Wagen E-learning Cluster A-cluster

Nadere informatie