FEEDBACK GENOOTSCHAP REGELTECHNIEK INGENIEURS DELFT PERIODIEK. van het

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "FEEDBACK GENOOTSCHAP REGELTECHNIEK INGENIEURS DELFT PERIODIEK. van het"

Transcriptie

1 FEEDBACK PERIODIEK van het GENOOTSCHAP REGELTECHNIEK INGENIEURS DELFT Jaargang 11, nummer 2, november 2000

2 INHOUD Van de Redactie 1 De Elf Vragen: Ruud Bouman 2 Vakgroep in de media 6 Darwin komt de schaakcomputer te hulp 7 Computer ontwikkelt zelf robots 9 Iran levert beste voetballers bij Robocup De Elf Vragen: Raimond van den Berg van Saparoea 19 Regelen op hoog nivo 2 (Maestrio cursus) 17 Microchip s PIC-microcontroller Zelf Programeren 20 Afgestudeerden bij de vakgroep Regeltechniek 24 Personalia 25 Colofon Redactie: Redactieadres: Abonnement: Ben Klaassens Robert van Amerongen Faculteit Informatietechnologie en Systemen Opleiding Elektrotechniek Werkeenheid Regeltechniek Postbus GA Delft Postrekening Tel: Fax: WWW: FEEDBACK is het periodiek van GRID. Alle leden en aspirant leden (te weten: alle studenten van de werkeenheid Regeltechniek) van GRID krijgen FEEDBACK toegezonden. Lidmaatschap van GRID staat open voor alle afgestudeerden van de werkeenheid Regeltechniek van de Faculteit der Elektrotechniek. Informatie over het lidmaatschap is te verkrijgen via het secretariaat.

3 VAN DE REDACTIE In dit nummer stellen wij u voor aan Ruud Bouman en Raimond van den Berg van Saparoea. Zij beantwoorden de Elf Vragen. Met een aantal activiteiten heeft de werkeenheid Regeltechniek de pers gehaald. Een van deze activiteiten betreft het ontwerp en de bouw van een schaakspel met gerobotiseerde schaakstukken. Dit project, dat door Wouter Couzijn als afstudeerproject is uitgevoerd, zal binnen de faculteit worden gebruikt als demonstratieproject. Wouter is op 21 september afgestudeerd. Ook in het kader van de robotica heeft er in NRC een artikel gestaan over het zelfstandig ontwikkelen van nieuwe robotvormen. Hiermee wordt ook door onze wetenschappers een blik in de toekomst geworpen. In mei van dit jaar hebben de Robocup wedstrijden aandacht gekregen van de media. Met een aantal partners is er een Nederlands team samengesteld. Dit team heeft slechts de een na laatste plaats kunnen veroveren ondanks de enthousiaste steun van de coach Stefano Stramigioli. Al enige jaren geven Ger Honderd en Wim Jongkind cursussen aan de universiteit van Cochabamba in Bolivia. Een verhaal over de huidige situatie aldaar wordt gepresenteerd door Ger Honderd. Voor de hobbyisten onder ons en voor de geïnteresseerden in de ontwikkeling van microcontrollers heeft Wouter Couzijn een verhaal geschreven over het programmeren van de PIC-microcontroller. Tenslotte treft u de vaste rubrieken aan Afgestudeerden bij de vakgroep Regeltechniek en Personalia. Nog steeds is het aantal afstudeerders aan het afnemen. Dit is een verontrustende tendens in de opleiding tot elektrotechnisch ingenieur en niet alleen bij deze technische opleiding. Wilt u meer informatie hebben over GRID bestuursvergaderingen en algemene activiteiten, dan kunt u die vinden op internet op het adres van het genootschap 1

4 De Elf Vragen De elf vragen vormt een rubriek in het GRID blad. Hierin stellen we aan afgestudeerden en promovendi van de vakgroep een elftal vragen en verzoeken deze vragen zo open mogelijk te beantwoorden. De vragen zijn bedoeld om u een idee te geven hoe verschillend de afgestudeerden en promovendi van de vakgroep zijn en hoe verschillend zij zijn terechtgekomen. Deze keer hebben we de vragen voorgelegd aan Ruud Bouman. Ruud Bouman heeft 16 jaar bij het bedrijf Priva gewerkt, waar hij het bedrijf Priva Computer Systems heeft opgezet. Dit bedrijf heeft zich gespecialiseerd in hard- en software voor het regelen van vooral klimaatinstallaties in gebouwen. Sinds kort heeft hij zijn eigen bedrijf gestart, gespecialiseerd in virtuele "business to business" gemeenschappen, waarbij hij (specialisten van) bedrijven, maar zeker ook studenten tot elkaar laat komen. De eerste virtuele gemeenschap wordt "Controlsoftweb", de virtuele gemeenschap van de regeltechniek. Doelstelling hiervan is een infrastructuur te maken, waar doormiddel van informatie, communicatie, transactie, educatie en productie het vak regeltechniek op een hoger plan kan komen ( en daardoor meer aandacht krijgt). Mogelijk een nieuw platform voor GRID. 2

5 Voor het opzetten van dit nieuwe fenomeen is samenwerking met de universiteiten en het bedrijfsleven essentieeel. Hans van Nauta Lemke, Ger Honderd en Ben Klaassens adviseren hem hierbij. Gaarne zou Ruud van u een reactie willen hebben ( of 1.Wat herinner je je nog uit je studietijd? Ik beschouw die tijd als een hoogtepunt en een ommekeer in mijn leven. Wat hoogtepunt betreft ben ik daar natuurlijk pas later achter gekomen. Wanneer je werkt, realiseer je je pas wat een mooie tijd dat was. Het was tevens een ommekeer in mijn leven, want na het 3 e jaar van mijn studie kregen mijn vrouw en ik ons eerste kind. Je gaat daarna heel anders en bewuster met je studie om. Waarschijnlijk had ik zonder dit gebeuren nooit mijn studie gehaald. Verder herinner ik me de tijd, dat ik met mijn vrienden uit Den Haag met een opgeknapte besteleend naar de TH gingen. Ik denk, dat ik heden ten dage direct van de openbare weg was gehaald. 2. Is je carrière verlopen, zoals die je voor ogen stond? Ja en nee. Ik werkte bij een (middelgroot)bedrijf, waar ik de mogelijkheid had om binnen een holding een nieuw bedrijf op te richten. Onze concurrenten waren multinationals en met visie, creativiteit en saamhorigheid zijn we uiteindelijk in Nederland marktleider geworden in onze specialiteit. Een zeer mooie tijd, waarbij ik de leider mocht zijn van een kwalitatief hoogwaardige groep. Leiderschap was in mijn visie, de verantwoordelijkheid bij de mensen neerleggen en hen stimuleren en motiveren om hun grenzen te verleggen. Vertrouwen en respect waren hierbij essentieel (ook naar klanten en leveranciers toe). Hierbij paste de organisatie zich aan aan de mens en niet andersom. Geld verdienen was hierbij een middel en niet een doel op zich. Uiteindelijk gaf deze filosofie, naar mijn mening, het hoogste rendement. Helaas kwam er een wisseling van directie op holdingniveau met een andere filosofie. Dit heeft mij doen besluiten het bedrijf te verlaten en een eigen bedrijf te starten met daarbij dezelfde filosofie. Het huidige bedrijf: De virtuele gemeenschap voor de meet-, regel en besturingstechnologie (zie feedback van april) probeert met dezelfde filosofie bedrijven (ook de universiteit) uit deze markt te begeleiden en te ondersteunen naar de nieuwe economie. De doestelling is om door openheid, vertrouwen, creativiteit, samenwerking de markt van meet-, regel en besturingstechnologie op een hoger niveau te brengen. Een prachtige, maar moeilijke tijd, omdat de prioriteit bij vele mensen helaas nog is: Wat wordt ik er zelf wijzer van. En dit slaat altijd op korte termijn geld verdienen. 3. Wat is het beste advies wat je ooit hebt gekregen? Eerlijk duurt het langst en letterlijk klopt dit helaas vaak wel (heel lang!!). Verder heeft mijn vader altijd gezegd (hij had vroeger een eigen bedrijf): Je bent niet meer dan de kantinejuffrouw, maar je bent ook niets minder dan Bill Gates. 4. Wat zou je een jong afstudeerder willen adviseren? Helaas kan ik zo iemand moeilijk adviseren om niet te snel af te studeren (mooie tijd). Hij is al afgestudeerd. Ik zou hem adviseren om zeer overwogen een baan (of eigen bedrijf) te kiezen. In deze materialistische maatschappij word je gauw verleid door 3

6 het grote geld (en auto). Uiteindelijk denk ik niet dat dat je geluk bepaalt en kom je daar achter, dan is het zeer moeilijk om een financiële stap terug te doen. 5. Stel je hebt een invloedrijke positie. Wat zou je in Nederland als eerste willen veranderen? Ze zeggen dat het goed met Nederland gaat. Financieel gezien hebben ze daar misschien gelijk in, maar gaat het ook goed met ons. Er zijn misschien veel minder werkelozen, maar ik vraag me af of de werkende van tegenwoordig, gelukkiger is dan de werkeloze van vroeger. Ik zou me veel meer concentreren op het bewustzijn van de mens met zijn omgeving. Waar is die ouderwetse opstand (ik ben een jaren zestig kind), waarbij men gezamenlijk een doel had. Ik vind de maatschappij en dus de mensen op dit gebied niet de goede kant op gaan. 6. Waar houd je je naast je werk mee bezig? Ik ben duidelijk te weinig met andere dingen bezig. Dit moet ik veranderen. 7. Welke beslissing in je leven zou je achteraf anders hebben genomen? Ik had eerder bij mijn vorige werkgever moeten stoppen. Vechten tegen een andere filosofie is niet goed. Vechten op zich is verkeerd. 8. Welke krant lees je? Het AD. Ik woon wel in Almere, maar ik heb vroeger in de buurt van Rotterdam gewoond en de krant maar meegenomen. Niet bewust, omdat ik uit die streek kom. 9. Wat is je favoriete vakantiebestemming of andere activiteit? Engeland, Ierland, maar vooral Schotland hebben mijn hart gestolen. Je ruikt daar conservatisme (traditie) en creativiteit (muziek, toneel) door elkaar. De mensen zijn ook verschrikkelijk aardig en beleefd, je vraagt je af waar het hooligan-gedrag vandaan komt. Verder houd ik van pianospelen, maar de praktijk is, dat er niets van komt (toch eens doorzetten). 10. Heb je thuis een computer en welk programma gebruik je het meest? Ik heb meerdere computers thuis, omdat ik mijn eigen bedrijf gestart ben in de garage (kleine verbouwing). Ik moet wel zeggen, dat dit wennen is, als je een directiekamer gewend bent en meer dan 100 man personeel gehad hebt. Nu werkt alleen mijn neef bij mij en werk ik samen met studenten (hopelijk veel regeltechnici). Gelukkig adviseren Ger (Honderd), Hans (van Nauta Lemke) en Ben (Klaassens) mij op dit gebied en dat doet me deugd. Wij zijn bezig met het internet en de belangrijkste programma s zijn Flash, Dreamweaver Ultradev en natuurlijk de office programma s en databases. 11. Welke vraag is je niet gesteld en wat zou je daarop willen antwoorden? De vraag: Zou GRID wat voor jou kunnen betekenen? Mijn antwoord is natuurlijk ja! Ik zou graag ik contact willen komen met oud regeltechnische studenten, die enerzijds mee zouden willen werken met en/of informatie zouden willen hebben van de virtuele gemeenschap van de meet-, regel en besturingstechnologie. Het is een ideologie, waarbij ik veel hulp kan gebruiken. 4

7 GRID zou tussen haakjes helemaal passen binnen deze gemeenschap. Anderzijds zou ik graag over mijn (levens)filosofie willen praten. ( Visie, continuïteit, de mens in de organisatie en normen & waarden vormen de basis van een goede onderneming. Winst is niet een doel op zich, maar een onmisbaar middel om de basis van de onderneming te garanderen. Uiteindelijk geeft dit, naar mijn mening, het beste rendement. 5

8 VAKGROEP IN DE MEDIA Darwin komt schaakcomputer te hulp Elektro-schaakmachine dénkt en dóét Door: Pieter Klok DELTA, 12 september 2000 Computer ontwikkelt zelf robots NRC: 1 september

9 DELTA SEPTEMBER 2000 Darwin komt schaakcomputer te hulp Elektro-schaakmachine dénkt en dóét Vanaf eind dit jaar staat er in de hal van 'Elektro' een wel heel bijzonder schaakbord. Het speelt niet alleen vanzelf, maar het leert zichzelf ook schaken. De maker van het spel, de 22-jarige kersverse ingenieur Wouter Couzijn, verwacht dat het bord zich over drie jaar heeft ontwikkeld tot een klasse-a speler. Domme intelligentie DOOR: PIETER KLOK Het idee voor het schaakspel ontstond drie jaar geleden. Modelstudent Couzijn, die in 2-vwo al zijn eigen computer bouwde en net de prestigieuze European Contestfor Young Scientists had gewonnen, verveelde zich. Of hij zijn studie Elektrotechniek niet in drie jaar kon doen, vroeg hij aan de faculteit. Dat kon niet, antwoordde deze, maar waarom ontwierp hij niet een leuk ding voor in de hal? Couzijn ging direct aan het werk. Uiteindelijk ontwierp hij het schaakbord, waarmee hij deze maand na vier jaar studie afstudeert. Het bord is drie bij drie meter groot. De stukken zijn robots die door een centrale computer worden aangestuurd. Zelf is Couzijn geen echte schaakliefhebber Als ik in mijn leven twee potjes heb gespeeld, is dat veel. Schaken is voor mij vooral een wiskundig probleem. Spelletjes als boter, kaas en eieren en dammen kunnen al helemaal doorgerekend worden. Maar bij schaken kan de computer de optimale zet nog steeds niet verzinnen. Daarom is schaken voor wiskundigen en informatici een intrigerend spel." Couzijn vond de huidige schaakcomputers bovendien niet zo slim. "Ze doen niets anders dan zoeken in een enorme massa geheugen. Voor de openingen en eindspelen alleen is al een zestal cd's nodig. Ik had het idee dat je niet alles hoeft voor te kauwen, maar dat een computer zichzelf ook dingen kan aanleren. De genetische algoritmen die ik gebruik, kunnen zichzelf wel trainen." De basis van Couzijns rekenmethode is een formule. "Ze rekent uit welke zet je op een bepaald moment het 7 best kunt doen. In de formule spelen verschillende factoren een rol, zoals de kwetsbaarheid van de koning of verlies en winst van materieel." De belangrijkste vraag voor het algoritme is hoe zwaar je deze verschillende factoren moet wegen. Is de positie van de koning in een bepaalde situatie belangrijker dan de middenpion die wordt aangevallen? Op dit soort vragen gaat de Mobile Robot Chess Game van Couzijn de komende drie jaar proberen een antwoord te geven. De manier waarop het schaakbord naar dit antwoord zoekt, het genetisch algoritme, is gebaseerd op de inzichten van Darwin. "Door natuurlijke selectie - dat wil zeggen door ze tegen elkaar te laten spelen - vallen slechte schaakstrategieën af en blijven de beste over. De sterke strategieën planten zich voort.

10 Van hun nakomelingen blijven weer alleen de beste over. s Nachts spelen de ouders en hun kinderen tegen een andere schaakcomputer. Als je dat niet doet, krijg je inteelt. Want als broers tegen elkaar spelen, bestaat het gevaar dat ze elkaars zetten spiegelen. Hierdoor ontstaat steeds dezelfde stelling. Op den duur worden ze heel goed in deze ene stelling, maar als iemand in het begin net even iets anders doet, zijn ze kansloos." Militante robots Couzijn verwacht niet dat zijn schaakbord ooit de meesterstatus zal bereiken. "Daarvoor is de formule veel te simplistisch. je zou de resultaten wel kunnen gebruiken om de beroemde schaakcomputer Deep Blue te verbeteren. Op dit moment maakt die schaakcomputer gebruik van een stuk of twaalf algoritmen. Dit zou de dertiende kunnen worden." Sommige deskundigen voor-spellen dat zelflerende robots op den duur de macht van de mens zullen overnemen. Couzijn: "Laatst beweerde iemand dat we over tien jaar overspoeld worden door militante robots. Hij kreeg alle aandacht van de pers, maar ik vind dat een sterk verhaal. De kracht van robots wordt vaak overdreven. De robot van Sony bijvoorbeeld lijkt heel veel te kunnen, maar in wezen zijn alle gedragspatronen stuk voor stuk door Motor van schaakstuk behorende bij Wouter Couzijns autonome schaakspel. Foto: Sam Rentmeester. een programmeur ingevoerd." Waar Couzijn wel veel van verwacht, zijn decentrale beslissingssystemen. "Op dit moment worden robots nog aangestuurd door mens of computer. Maar in de toekomst zullen ze veel meer bij elkaar te rade gaan." In zijn schaakspel heeft hij hier mee al geëxperimenteerd. "Omdat de stukken niet kunnen vliegen, moeten ze bij sommige zetten voor elkaar opzij. Ik heb ervoor gezorgd dat ze dat in onderling overleg doen. Dan 8 vraagt het paard bijvoorbeeld aan de pion of hij een stukje opzij kan. Als die pion niet wil of kan dan vraagt hij het aan een ander." Dit kon ook gewoon door de centrale computer worden geregeld, maar Couzijn vond deze oplossing veel interessanter. Ik doe de dingen graag op mijn eigenwijze manier.

11 NRC: 1 september

12 De Elf Vragen R aimond van den Berg van Saparoea is werkzaam bij Novem aan het programma Tendem. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken wordt er geprobeerd nieuwe energie-efficiënte technieken versneld in de Nederlandse industrie te introduceren door een subsidie te geven aan bedrijven die nieuwe technieken toepassen en de kennis en ervaring met deze technieken aan andere bedrijven ter beschikking te stellen. 1. Wat herinner je je nog uit je studietijd? Ik denk veel, maar soms zit ik nog eens te praten met vrienden uit die tijd en dan merk ik dat zij heel andere dingen onthouden hebben dan ik. Het was de tijd van afdelingsactiegroepen, studentenvakbonden, geen wiskunde meer bij bouwkunde en dat soort zaken. Ik had eerst mijn diensttijd gedaan in Suriname en was daardoor wat ouder dan mijn jaargenoten en vaak met een wat andere belangstelling dan uitgaan en disco. Ik denk met veel plezier terug aan het meedoen aan het organiseren van het lustrum van het DSC, ik zat toen in het Toneelbestuur. Mijn studietijd heeft door enkele tegenslagen wat langer geduurd dan vooraf gepland. Het heeft me nogal wat doorzettingsvermogen gekost om het toch allemaal af te maken, want ik was het studentenleven ontgroeid. Zeer veel bewondering heb ik daarbij altijd gehad voor de stille stimulans die professor Honderd je gaf zonder gewichtig te doen. Ik herinner me nog dat ik hem op een winterdag op een slootje aan de Herman Gorterhof op de schaats zag, van die gewone houten schaatsen. Hij zag mij en vroeg me toen waarom ik niet schaatste. Ik vertelde hem dat ik aan het werk was omdat ik twee dagen later een examen Systeemtechniek bij hem moest doen. Hij vond dat toen geen reden om niet van het ijs te genieten. 10

13 2. Is je carrière verlopen zoals die je voor ogen stond? Ik geloof dat ik zeer goed terechtgekomen ben, maar het is niet gelopen zoals ik dacht. Ik ben begonnen bij van Berkel s Patent in de R&D, vervolgens productie en dan de QA aspecten daarvan. Ik vond dat een leuke markt. Het is in-zonde dat die bedrijfstak, waarbij een leverancier midden tussen zijn afnemers stond, niet heeft kunnen overleven. Vervolgens ben ik de Randstad ontvlucht en ben, na een korte periode bij Océ, in dienst gekomen bij Novem, de Nederlandse Onderneming voor Energie en Milieu. De Regeltechniek heeft mij daarbij erg geholpen. Regeltechnici hebben een vrij uniek vak; zij zijn altijd bezig om op het vakgebied van anderen optimalisaties aan te brengen. Dat is leuk, want je krijgt inzicht in ontzettend veel andere technische gebieden. Je contactuele vaardigheden moet je daarvoor ontwikkelen, anders zullen jouw bemoeienissen nooit door een ander geaccepteerd worden. 3. Wat is het beste advies wat je ooit hebt gekregen? Het beste advies is geweest het advies dat mij gegeven werd om een andere baan te zoeken toen ik bij Océ werkte. Het was iets waar ik zelf al tegenaan hikte, maar dat advies heeft mij net het nodige zetje gegeven waardoor ik nu bij Novem zit. En daar zit ik inderdaad veel beter. 4. Wat zou je een jonge afstudeerder willen adviseren? Eigenlijk niet zoveel. Op dit moment is het niet moeilijk een baan te vinden. Mijn advies zou zijn om in ieder geval te zorgen dat je wat van de wereld gezien hebt voordat je je bindt aan een werkgever of een opdrachtgever als je besluit zelfstandig ondernemer te worden. Het is belangrijk wat meer gedaan te hebben dan student zijn, studeren en werken. Je wordt completer als je ook wat verder over de grenzen gekeken hebt en een beetje mens geworden bent. 5. Stel je hebt een invloedrijke positie. Wat zou je in Nederland als eerste willen veranderen? Het streven naar allemaal steeds groter, sneller, HSL, Betuwelijn, meer asfalt etc.. Dat is namelijk het meest eenvoudige antwoord op de huidige transportproblemen maar ook een oplossing die getuigt van een korte termijnvisie. Ik geloof niet erg in de continue toename van wereldwijde economische handel en transport. Onze groei wordt beperkt door de beschikbaarheid van fossiele brandstoffen en broeikaseffect. Ik denk dat we in de toekomst weer zullen gaan produceren in de buurt van onze afzetgebieden en dan in lean en mean fabrieken die goedkoper er efficiënter zullen werken dan de huidige massaproductiebedrijven. Ik denk dat dat ook de uitdaging voor nieuwe technische ontwikkelingen zou moeten zijn. En natuurlijk moet iedereen cricket gaan spelen. 11

14 6. Waar houd je je naast je werk mee bezig? Met diverse zaken. Ik speel cricket en hockey. Ik lees en knutsel graag, en zit in het bestuur van een vereniging waarvoor ik vrij veel doe. Verder mag ik graag lekker onderuit naar een western kijken en probeer ook nog samen met mijn vrouw een gezinsleven te hebben. Mijn kinderen studeren en leiden een vrij zelfstandig leven. 7. Welke beslissing in je leven zou je achteraf anders hebben genomen? Ik ben altijd nieuwsgierig geweest hoe het gelopen zou zijn als ik medicijnen was gaan studeren. Vermoedelijk zou ik een briljant arts geweest zijn maar een slecht ondernemer. 8. Welke krant lees je? Het Algemeen Dagblad. Dat is al zo sinds mijn Delfsche tijd en ik heb met die gewoonte nooit kunnen breken. Ook krijg ik de Apeldoornsche Courant maar die is voornamelijk voor mijn vrouw. Vaak neem ik zelf niet de tijd om die ook te lezen. Mijn vrouw vertelt me wel wanneer er iets belangrijks in staat. 9. Wat is je favoriete vakantiebestemming of andere activiteit? Vaak blijf ik in Nederland, Friesland is prachtig. Voor een kampeervakantie is Frankrijk favoriet. Ergens een Camping Municipal, niet te duur, geen kampwinkels, geen disco s, daardoor meestal rustig, hondvriendelijk en dan wat wandelen, stokbrood, wijn, BBQ. Maar ook ben ik kortgeleden naar Praag geweest. Er is nog zoveel moois te zien dat ik me niet aan een favoriet zou willen binden. 10. Heb je thuis een computer en welk programma gebruik je het meest? Thuis heb ik een Dell die ik via een werknemers regeling kon kopen. Hij wordt gebruikt voor , bankieren en voor mijn bestuursactiviteiten. Kortom het zullen wel Outlook en Word zijn die het meest gebruikt worden. Als dit een quiz was dan had echter het antwoord Windows 98 moeten zijn. 11. Welke vraag is niet gesteld en wat zou je daarop willen antwoorden? Wat zal de toekomst ons brengen. Het houdt me wel bezig. Een deel van mijn visie daarop heb ik reeds bij vraag 5 gegeven. 12

15 Iran levert beste voetballers bij Robocup 2000 Nederland gastland van de Robocup 2000 wedstrijden Door Wouter Couzijn Eind mei stond voor de vakgroep Regeltechniek van onze faculteit vooral in het teken van de Europese Robocup 2000 wedstrijden, die in de universitaire sporthal van Amsterdam werden georganiseerd. Niet alleen was de organisatie van dit evenement in handen van de Nederlandse federatie (een samenwerkingsverband van de Universiteit van Amsterdam, de Universiteit Utrecht en de Technische Universiteit Delft); ook de voorbereidingen van het eigen team dat deze dagen zou spelen, kostte vele medewerkers het nodige zweet en tranen. Figuur 1 Nederland tegen Duitsland in de Robocup 2000 wedstrijd. 13

16 Figuur 2 Voetbal-robot van de TU. Figuur 3 Small-size league van de Robocup Op drie verschillende moeilijkheidsgraden troffen talrijke teams van verschillende universiteiten, hoofdzakelijk uit Europa, elkaar voor een serie vriendschappelijke potjes voetbal. In de simulation league werd gespeeld met virtuele 11-tallen in een gesimuleerde omgeving; het bepalen van de strategie en reageren op bewegingen van de tegenstander, was daar het belangrijkst. In vier minuutjes was een complete voetbalwedstrijd gespeeld, en kon het volgende team van start gaan. 14

17 Figuur 4 Workshop van voetballende Lego-robots tijdens Robocup In zowel de small-size league (Figuur 3) als de middle-size league (Figuur 1) werden echte robots ingezet, 3 vrije spelers plus een keeper, om de strijd te beslechten. In de small-size league ging het daarbij om relatief kleine robots, aangestuurd door een computer langs de zijlijn, terwijl de serieuze grote jongens elkaar volledig autonoom, op eigen rekenkracht, te lijf gingen in de middle-sized league. Nederland gebruikte daarvoor Nomad-robots (Figuur 2), die tot echte voetballers waren omgebouwd met een pneumatisch schopmechanisme en talloze schijnbewegingen. Vanuit wetenschappelijk oogpunt zijn zulke wedstrijden vooral interessant door het indrukwekkend multidisciplinaire en uitdagende karakter van de probleemstelling: informatie moet supersnel uit videobeelden worden afgeleid, individuele robots van het team moeten met elkaar communiceren om informatie uit te wisselen voor de opbouw van een totaalbeeld van het speelveld, de spelstrategie moet continu worden bijgesteld, en de robots moeten hun onderlinge acties coördineren. 15

18 Figuur 5 Iran ontvangt haar welverdiende beker. Iran bleek uiteindelijk de sterkste voetballers te hebben geleverd (Figuur 5). Een superieur staaltje techniek in het voortbewegings-mechanisme gaf hun robots een bijzondere wendbaarheid die door geen van de tegenstanders werd geëvenaard, laat staan overtroffen. Natuurlijk is het jammer dat Europa deze thuiswedstrijd niet heeft kunnen winnen, maar het evenement was absoluut een succes te noemen, als je kijkt naar de schitterende technologieën die door de deelnemers werden getoond! 16

19 Regelen op hoog nivo 2 DOOR: Ger Honderd Maestrio cursus Twee jaar geleden heb ik iets verteld over de bevindingen van Wim Jongkind en mij bij het verzorgen van een Maestrio cursus Control Moderno de Sistemas, een soort graduate course in meet-, regel- en besturingstechnologie. Deze cursus is georganiseerd onder de auspiciën van CICAT, het buro aan de TU Delft voor contacten met ontwikkelingsgebieden. We zijn nu aangekomen bij de afronding van deze tweejarige cursus en het lijkt aardig om overziend wat er gebeurd is, daar nog over te rapporteren in ons alumni-blad. Figuur 6 Cochabamba Allereerst nog een paar gegevens over de cursus en de doelgroep. De cursus is speciaal bedoeld voor de Universidad Mayor de San Simon, de grootste en algemene universiteit in Cochabamba. Cochabamba ligt centraal in Bolivia en is een levendige stad met circa inwoners. De ligging van de stad is uiterst aangenaam: op een hoogte van ongeveer 2700 meter in de Andes en een heerlijk klimaat met in de zomer temperaturen van 25 tot 30 graden en in de winter zeer mild met overdag ook meestal zo n 20 tot 25 graden. Het klimaat is droog. Ok als je over de omringende bergen onheilspellende buien tot ontwikkeling ziet komen, blijft het bijna altijd bij dreigen. In de bergen kan het best spoken. De cursus bestaat uit een achttal modules van elk drie weken met de volgende onderwerpen: - mathematische beschrijving van dynamische systemen - lineaire regeltechniek (boek: Dorf & Bishop) - praktische oefeningen bij diverse lab.opstellingen - niet-lineaire systemen (boek: Slotine & Li) 17

20 - digitale regelsystemen - intelligent regelen (o.a. fuzzy control) - robotica - industriële automatiseringssystemen De eerste module is gegeven door een docent van UMSS. De volgende drie modules zijn gegeven door ons team uit Delft, terwijl de laatste vier modules zijn verzorgd vanuit onze Braziliaanse partner, de Universidad Federal de Santa Catarina uit Florianopolis in het Zuiden van Brazilië (ook een prachtige omgeving overigens!). De door ons verzorgde modules zijn gegeven in het Engels met simultane vertalingen, waar nodig. De Braziliaanse presentaties werden in het Spaans/Portugees gegeven, hetgeen voor de cursisten geen probleem opleverde. Het laatste half jaar is gewijd aan een project, dat door elke cursist uit een groot aantal aangeboden mogelijke afstudeeronderwerpen kon worden gekozen. Het totale aantal cursisten bedraagt ruim dertig, afkomstig uit geheel Bolivia (La Paz, Oruro, Santa Cruz en natuurlijk Cochabamba) waarbij circa de helft uit de industrie afkomstig was (een aantal cursisten hadden zowel een benoeming aan de universiteit als een positie in een bedrijf). De inzet van vrijwel alle cursisten was fenomenaal. Tot in de late avond was men op het laboratorium actief met het uitwerken van de uitgereikte oefeningen en het trainen in de control-software. Het enthousiasme voor de cursus was dermate groot dat Inzet cursisten fenomenaal bepaalde module ook zijn herhaald in andere plaatsen in Bolivia. Dit gaf mij de gelegenheid om ook een bezoek te brengen aan plaatsen als Oruro, een mijnstad in het meer onherbergzame deel van Bolivia, op een hoogte van ruim 4000 meter en aan La Paz, waarbij het eerste uitstappen uit het vliegtuig op het vliegveld El Alto op 4200 meter even een overgang betekent naar ijlere lucht. Momenteel wordt door ons Delftse team begeleiding gegeven aan een veertiental afstudeeronderwerpen, variërend van mobiele robot besturing, robotbesturing met impedance control, robust servo control, klimaatregeling voor grote gebouwen, fuzzy control voor container transport, elektromagnetische positieregeling tot motorgenerator regeling, temperatuur regeling en ontwerp van een Simulink toolbox voor electrical drives. In verband met recente ontwikkelingen in Bolivia, waarbij blijkt dat er nog niet sprake is van een stabiel politiek klimaat (misschien een idee om met behulp van Liapunov een stabiliteitanalyse van het politieke klimaat aldaar uit te voeren?), is de geplande afronding deze maand even uitgesteld tot beging De contacten met Bolivia hebben er in elk geval wel toe geleid dat er al een aantal medewerkers uit Bolivia in Delft actief zijn in een TWAIO-project en een deel van hun promotiewerk hier verrichten. 18

21 Figuur 7 Landing in het grote zoutmeer. Als hoogtepunt van mijn bezoek aan dit prachtige land geldt nog steeds het eendaags bezoek aan het grote zoutmeer, het Salar de Uyuni, op een hoogte van 4200 meter, met een vliegtuigje van de Zweedse missie, waarbij ik voor het eerste een bezoek heb gebracht aan een geheel uit zoutblokken gebouwd hotel midden op dit zoutmeer gebouwd. Het aanblik van dit landschap is onvergetelijk. Bijgaand een idee van het landschap van een aantal fotootjes. Waarmee ik op een zelfde manier afsluit als bij het eerste stukje het geval is: de schoonheid van het land. Figuur 8 Salar de Uyuni. 19

Antwoorden Thema 5 Vrije tijd

Antwoorden Thema 5 Vrije tijd Antwoorden Thema 5 Vrije tijd Luisteren Oefening 2 hobby Willem Linda hockeyen squashen tennissen voetballen bioscoop theater ballet kroegbezoek concertbezoek popmuziek jazz klassieke muziek Spreken Oefening

Nadere informatie

Arduino. Workshop. 20 juni 2014 Peter Struwe Stichting De Jonge Onderzoekers Groningen

Arduino. Workshop. 20 juni 2014 Peter Struwe Stichting De Jonge Onderzoekers Groningen Arduino Workshop Beta-docentendag 20 juni 2014 Peter Struwe Stichting De Jonge Onderzoekers Groningen Wat is een microcontroller? Maak een computer met alleen het meest noodzakelijke: processor geheugen

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

voordat we verder gaan raad ik aan om in ieder geval te zorgen dat je het volgende hebt:

voordat we verder gaan raad ik aan om in ieder geval te zorgen dat je het volgende hebt: Inleiding Dit artikel is geschreven om enige hulp te bieden bij het "debuggen" van de K8048 Beide zijn zelfbouwkits van velleman en zijn bedoeld voor het programeren Dit artikel is geschreven omdat er

Nadere informatie

Jeroen Bessems Rubriks. Jeroen Bessems. Rubriks

Jeroen Bessems Rubriks. Jeroen Bessems. Rubriks Jeroen Bessems INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave Samenwerken Specialist Ondernemend Generalist Methodisch & gestructureerd Originaliteit & creativiteit Informatievaardig Onderbouwing & verantwoording Kritische

Nadere informatie

Teambuilding met een beetje hulp

Teambuilding met een beetje hulp Teambuilding met een beetje hulp Iedereen kan soms wel een beetje hulp gebruiken. Niet alleen bij het beter samen laten werken van uw team, maar misschien ook wel bij de manier waarop u dat voor elkaar

Nadere informatie

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven.

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Wat is het technasium? Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Hoe werkt het? De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

Chess Tutor Stap 1 9-1-2014 1. 1: Het bord en de stukken 1. 2: De loop van de stukken 7. 3: Aanval en slaan 10. 4: De pion 15.

Chess Tutor Stap 1 9-1-2014 1. 1: Het bord en de stukken 1. 2: De loop van de stukken 7. 3: Aanval en slaan 10. 4: De pion 15. Chess Tutor Stap 1 9-1-2014 1 Stap 1 Basislessen 1: Het bord en de stukken 1 2: De loop van de stukken 7 3: Aanval en slaan 10 4: De pion 15 5: Verdedigen 18 6: Schaak en schaak opheffen 27 7: Mat in één

Nadere informatie

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand Antwoordenmodel Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1 Oefening 1 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009 255 euro per maand 272 euro per maand 182.000 studenten 200.000 studenten 5.800 Nederlandse

Nadere informatie

Bètadag 2015. Bèta In Leiden

Bètadag 2015. Bèta In Leiden + Bètadag 2015 + Bèta In Leiden In samenwerking met de landelijke stichting bètadag organiseert Universiteit Leiden dit jaar de bètadag. Een Hele dag vol activiteiten zodat scholieren kunnen ervaren hoe

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Brainstormsessies. Visies op architectuur en herbestemming. Hans Ruijssenaars

Brainstormsessies. Visies op architectuur en herbestemming. Hans Ruijssenaars Brainstormsessies Visies op architectuur en herbestemming Hans Ruijssenaars Inleiding H. Ruijssenaars Architect Hans Ruijssenaars studeerde in 1969 (cum laude) af aan de faculteit Bouwkunde TH Delft.

Nadere informatie

Reflectie Verslag. 25 januari. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam

Reflectie Verslag. 25 januari. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam Reflectie Verslag 25 januari 2013 Het reflectie verslag met nabeschouwing en beoordelingen over de stage van Simon Karman bij het bedrijf Sticky Studios. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam

Nadere informatie

Nieuwsbrief Amigos. maart 2014 DE SAN JUAN DE FLORES

Nieuwsbrief Amigos. maart 2014 DE SAN JUAN DE FLORES Nieuwsbrief Amigos maart 2014 DE SAN JUAN DE FLORES Voorwoord Beste Amigos, Terwijl wij hier in Nederland al weer helemaal het gevoel krijgen in het voorjaar te zijn beland, hebben de bursalen in Guatemala

Nadere informatie

Inleiding elektronica Presentatie 1

Inleiding elektronica Presentatie 1 Inleiding elektronica Presentatie 1 2 Versie: 18 augustus 2014 Inleiding Elektronica Presentatie 1 16-9-2013 Praktische Elektronica, talk of the day! 2 1 Doel van deze module Herkennen van de algemene

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Ellen van den Ende in samenwerking met Mariëtte Verschure JONG EN HOOGGEVOELIG HOEZO ANDERS?! Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Uitgeverij Akasha Inhoud Hooggevoelig, hoezo anders?!

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Kids United Inhoudsopgave. Kids United Voorwoord Henk Sijtsma. Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10

Kids United Inhoudsopgave. Kids United Voorwoord Henk Sijtsma. Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10 Kids United Inhoudsopgave Kids United Voorwoord Henk Sijtsma Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10 Enthousiast, gedreven, betrokken, respect: dat waren de woorden die

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab Computer Vision Computer Vision is het automatiseren van visuele inspecties. Met behulp van een computer worden beelden geïnterpreteerd die met een camera zijn vastgelegd.

Nadere informatie

Beste vrienden van stichting Straatkinderen Medellín,

Beste vrienden van stichting Straatkinderen Medellín, Beste vrienden van stichting Straatkinderen Medellín, De stichting heeft de afgelopen maanden de luxe dat er drie Nederlanders hun buitenland stage in Medellín hebben georganiseerd. Sabine kennen jullie

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

Schaakkrant L2. CBS Oud Zandbergen. Goede prestaties CBS Oud Zandbergen op landelijk Leonardo schaaktoernooi

Schaakkrant L2. CBS Oud Zandbergen. Goede prestaties CBS Oud Zandbergen op landelijk Leonardo schaaktoernooi Schaakkrant L2 CBS Oud Zandbergen De schaakkrant van Leonardo 2 CBS Oud Zandbergen is in november 2011 gemaakt door Lotte, Jasper, Gido, David, Quirijn, Noud, Joep, Jurriaan, Chassity, Koen, Elise, Loes,

Nadere informatie

PIC Callgever Door PA1RUM

PIC Callgever Door PA1RUM PIC Callgever Door PA1RUM Aanleiding Tijdens de radiokampweek 2008 is deze callgever met veel enthousiasme gebouwd. Niet alleen omdat het een zeer eenvoudig en veelzijdig ontwerp is, maar ook omdat het

Nadere informatie

Opleidingsgids Opleiding tot paardencoach

Opleidingsgids Opleiding tot paardencoach Opleidingsgids Opleiding tot paardencoach 2 Wat is het EOCP Het Europees Opleidingscentrum Paardencoaches is hét opleidingcentrum voor mensen die willen coachen met paarden of al paardencoach zijn. Het

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

Hoeveel jaar ben je al lid van RWB? 14 jaar.

Hoeveel jaar ben je al lid van RWB? 14 jaar. Het seizoen zit er bijna op, het eerste speelt nog in de nacompetitie voor promotie, de jeugdtoernooien gaan beginnen en we hebben nog twee evenementen te goed om dit voetbalseizoen af te sluiten. Als

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Interview Han van der Maas

Interview Han van der Maas Interview Han van der Maas Voor mij is programmeren een essentiële tool, zoals hamer en spijkers voor een timmerman 272 Interview Hoe ben je zelf geïnteresseerd geraakt in programmeren? Pas op de universiteit,

Nadere informatie

In dit nummer: Op zoek naar een baan? Persoonlijk. Maak een plan van aanpak! Wie is Tessel en wat zoekt zij?

In dit nummer: Op zoek naar een baan? Persoonlijk. Maak een plan van aanpak! Wie is Tessel en wat zoekt zij? TESSEL. In dit nummer: Op zoek naar een baan? Maak een plan van aanpak! Persoonlijk Wie is Tessel en wat zoekt zij? INHOUD. 3. Voorwoord. Niet nog zo n egotrippertijdschrift! 4. Over Tessel. Van theoloog

Nadere informatie

gedragsregel in verhaal: lekker luieren

gedragsregel in verhaal: lekker luieren gedragsregel in verhaal: lekker luieren De zomerstage van dit jaar zit erop voor de zwemmers en natuurlijk ook voor Henk Haai. Ze hebben allemaal keihard getraind en hebben mooie prestaties neergezet op

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Erasmus Universiteit Rotterdam, Van scholier naar student BIJLAGE 1 VRAGENLIJST STUDIEKEUZEGESPREKKEN

Erasmus Universiteit Rotterdam, Van scholier naar student BIJLAGE 1 VRAGENLIJST STUDIEKEUZEGESPREKKEN Erasmus Universiteit Rotterdam, Van scholier naar student BIJLAGE 1 VRAGENLIJST STUDIEKEUZEGESPREKKEN VRAGENLIJST STUDIEKEUZEGESPREKKEN ERASMUS UNIVERSITEIT ROTTERDAM VWO-6 Over de vragenlijst Deze vragenlijst

Nadere informatie

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect!

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect! INHOUD Verantwoording 7 1 De macht van de situatie 11 We hebben de neiging te denken dat we zelf bepalen wat we doen, maar in werkelijkheid worden we ook gestuurd door allerlei omstandigheden. 2 Koester

Nadere informatie

WELKOM. pupillen-trainers cursus. DEEL 1: Oooow.. zit het zo! (de RODE lijn uitleg)

WELKOM. pupillen-trainers cursus. DEEL 1: Oooow.. zit het zo! (de RODE lijn uitleg) WELKOM pupillen-trainers cursus DEEL 1: Oooow.. zit het zo! (de RODE lijn uitleg) * Koffie en thee: gratis voor deelnemers * Svp F/mini gesplitst van E aan tafel (zie bordjes) Deze avond is bedoeld voor:

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Van de voorzitter Ik heb in de eerste nieuwsbrief van dit jaar gezegd dat er nieuws moet zijn voor een nieuwe nieuwsbrief En nieuws hebben we zeker weer. Nieuwe bestuursleden

Nadere informatie

BOUW EEN INTELLIGENTE ROBOT IN DE KLAS

BOUW EEN INTELLIGENTE ROBOT IN DE KLAS BOUW EEN INTELLIGENTE ROBOT IN DE KLAS Peter Bertels peter@dwengo.org http://www.dwengo.org WIE IS DWENGO VZW? Dwengo vzw wil iedereen helpen om echt aan de slag te gaan met micro-controllers. We hebben

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Dammen doe je zo! wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Dammen doe je zo! wat is jouw talent? Workshop Handleiding wat is jouw talent? Workshop: Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen Kees stelt zichzelf en zijn damtegenstander

Nadere informatie

Docentenbijlage An Eye-Opener Eureka!Cup 2010: Movin On! Beste docent(e),

Docentenbijlage An Eye-Opener Eureka!Cup 2010: Movin On! Beste docent(e), Docentenbijlage An Eye-Opener Eureka!Cup 2010: Movin On! Beste docent(e), Voor u ligt de specifieke docentenbijlage behorende bij de opdracht An Eye- Opener van de Eureka!Cup 2010: Movin On! Voordat u

Nadere informatie

De Deltakijker bulletin van de o.b.s. De Delta en peuterspeelzaal Het Druppeltje

De Deltakijker bulletin van de o.b.s. De Delta en peuterspeelzaal Het Druppeltje De Deltakijker bulletin van de o.b.s. De Delta en peuterspeelzaal Het Druppeltje vrijdag 2 oktober 2015 jaargang 13 nr. 4 agenda: 5 oktober Opening Kinderboekenweek 6 oktober Ouderraad boekenruilmarkt

Nadere informatie

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Samenvatting Excellentie kan het beste worden gestimuleerd door het coachen van de persoonlijke

Nadere informatie

Cursus Berekend Beleggen

Cursus Berekend Beleggen Auteur: Uitgever: Jan van Gemeren GannTrader Een unieke combinatie van leren beleggen met geavanceerde optieconstructies en over de schouder meekijken van Jan van Gemeren, een ervaren optiebelegger en

Nadere informatie

Met een team vol Koemannetjes het veld in

Met een team vol Koemannetjes het veld in Achtergrond Met een team vol Koemannetjes het veld in Foto: Bart van Overbeeke Robocup/Chriz van de Graaf Aankomend weekend, van 7 tot en met 9 april, komt een gezamenlijk team van de TU/e en van de TU

Nadere informatie

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 )

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nieuwsbrief Stichting OER Stichting Onderwijs Evaluatie

Nadere informatie

WAARSCHUWING. Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren.

WAARSCHUWING. Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren. WAARSCHUWING Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren. INLEIDING BIJ DEZE SPECIALE EDTIE Je herkent het vast:

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 20. Het adviesgesprek. Wat leert u in deze les? Advies vragen. / woorden die hetzelfde betekenen. Advies geven. / woorden die hetzelfde betekenen.

Nadere informatie

Ellen van Wijk - Ruim baan voor creatief talent B 3. Survey commitment van medewerkers

Ellen van Wijk - Ruim baan voor creatief talent B 3. Survey commitment van medewerkers Survey commitment van medewerkers B 3 Survey commitment van medewerkers 229 230 Ruim baan voor creatief talent, bijlage 3 Voor je ligt een vragenlijst waarin gevraagd wordt naar verschillende aspecten

Nadere informatie

Annelies Knoppers Hoogleraar pedagogiek en didactiek van sport en lichamelijke opvoeding Universiteit Utrecht

Annelies Knoppers Hoogleraar pedagogiek en didactiek van sport en lichamelijke opvoeding Universiteit Utrecht Annelies Knoppers Hoogleraar pedagogiek en didactiek van sport en lichamelijke opvoeding Universiteit Utrecht Vragen stellen bij schijnbare vanzelfsprekendheden is een basisvoorwaarde voor wetenschappelijk

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Wat was de prijs/maand om deze accommodatie te huren? 180 euro + extra kosten (gas, elektriciteit, water, internet). In totaal ong. 220.

Wat was de prijs/maand om deze accommodatie te huren? 180 euro + extra kosten (gas, elektriciteit, water, internet). In totaal ong. 220. VRAAG ANTWOORD Gewoon een nummer voor de administratie van de bevraging Heb je een taaltest moeten afleggen voor je mocht starten met studeren aan de universiteit die je gekozen hebt? Nee Hoe zag de academische

Nadere informatie

Mini Handleiding over Elektronica-onderdelen

Mini Handleiding over Elektronica-onderdelen Mini Handleiding over Elektronica-onderdelen Deze handleiding is speciaal geschreven voor kinderen vanaf 10 jaar. Op een eenvoudige manier en in begrijpelijke tekst leer je stapsgewijs wat elk elektronica-onderdeel

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

Studievaardigheden. BEN/LO/ADHD/14/0003j April 2014

Studievaardigheden. BEN/LO/ADHD/14/0003j April 2014 Studievaardigheden N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst, of wanneer u

Nadere informatie

VAN EUNEN MARKETING. Nederlanders en geld: verslag van een onderzoek

VAN EUNEN MARKETING. Nederlanders en geld: verslag van een onderzoek FILOSOFIE MAGAZINE Nederlanders en geld: verslag van een onderzoek Augustus 2009 Boomberglaan 81-1217 RP Hilversum - TEL 035 623 19 47 - FAX 035 621 60 88 - GSM 06 532 109 85 - Info@vaneunen.nl www.vaneunen.nl

Nadere informatie

KIDmail 25. www.kidpartners.nl. Januari 2013

KIDmail 25. www.kidpartners.nl. Januari 2013 www.kidpartners.nl KIDmail 25 Januari 2013 Allereerst willen wij jou een stralend 2013 wensen met de onderstaande doodle. Je kunt zelf invullen waar jouw ster het komend jaar gaat stralen. We hebben het

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

SLANK WORDEN SLANK BLIJVEN. eenvoudig snel efficiënt

SLANK WORDEN SLANK BLIJVEN. eenvoudig snel efficiënt SLANK WORDEN SLANK BLIJVEN eenvoudig snel efficiënt DIËTEN IS TRAINEN OM DIK TE WORDEN 1Als een beer in een winterslaap is en dus niets meer eet gedurende een lange tijd, doet de natuur iets slims. Het

Nadere informatie

MINDSTORM LEGO ROBOTS

MINDSTORM LEGO ROBOTS MINDSTORM LEGO ROBOTS Les 1: Robot basis, en programma aanpassen Les 2: Eigen robot maken & programmeren Les 3: Eigen robot maken & geschiedenis robot opzoeken Les 4: Eigen robot maken & start film maken

Nadere informatie

De ontwikkeling van een gebouwbeheersysteem

De ontwikkeling van een gebouwbeheersysteem De ontwikkeling van een gebouwbeheersysteem Een afstudeeropdracht elektrotechniek Auteurs: R. Hulzebos S.H. de Lange Opleiding: Hanzehogeschool faculteit techniek De ontwikkeling van een gebouwbeheersysteem

Nadere informatie

Individuele game analyse. The Great Flu. Door Vincent van der Velde

Individuele game analyse. The Great Flu. Door Vincent van der Velde Individuele game analyse The Great Flu Door Vincent van der Velde Inhoudsopgave INTRODUCTIE 3 INLEIDING GAME 4 STELLING & INHOUD GAME 6 AFRONDING 8 Introductie Voor de opdracht was het de bedoeling om

Nadere informatie

Bedrijvendag 9 maart 2017

Bedrijvendag 9 maart 2017 Bedrijvendag 9 maart 2017 De kracht van Delft De Haagse Hogeschool Delft is een nevenvestiging van de hoofdlocatie in Den Haag. Onze bedrijvendagen zijn kleinschaliger van opzet en komen er minder studenten

Nadere informatie

Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen. Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel

Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen. Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel Pen en papier? Wat is een businessmodel? Jouw businessmodel is de manier waarop jij in business bent Twee

Nadere informatie

Marketingmed. (Online)- marketing blog, voor en door professionals! Marketingmed.nl. Aanvullende informatie

Marketingmed. (Online)- marketing blog, voor en door professionals! Marketingmed.nl. Aanvullende informatie Marketingmed (Online)- marketing blog, voor en door professionals! Marketingmed.nl Aanvullende informatie Inhoud Adverteren blz. 1 Marketingmed.nl blz. 2 Waarom adverteren? blz. 2 Waarom bij Marketingmed.nl

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over de Kenteken Herkenning

Veel gestelde vragen over de Kenteken Herkenning Veel gestelde vragen over de Kenteken Herkenning Hieronder vindt u een opsomming van de vragen die ons de afgelopen tijd gesteld zijn: Uit welke modules bestaat het systeem? Hoe is de werking van het systeem

Nadere informatie

Worldschool Young European Specialists. Programma voor deelnemende leerlingen. YES! in het kort. YES! Young European Specialists

Worldschool Young European Specialists. Programma voor deelnemende leerlingen. YES! in het kort. YES! Young European Specialists Worldschool Young European Specialists YES! Young European Specialists Programma voor deelnemende leerlingen YES! is een speciaal onderwijsprogramma voor leerlingen van het VWO, vijfde leerjaar. Honderd

Nadere informatie

CURRICULUM VITAE PERSOONLIJKE GEGEVENS ADRES: HAAKWAL 5 TELEFOON: ************* MOBIEL: ************* E-MAIL: GEBOREN: 22 MAART 1995 OPLEIDINGEN

CURRICULUM VITAE PERSOONLIJKE GEGEVENS ADRES: HAAKWAL 5 TELEFOON: ************* MOBIEL: ************* E-MAIL: GEBOREN: 22 MAART 1995 OPLEIDINGEN Bas van den Aakster (500661511), IG105 POP Persoonlijk Ontwikkelingsplan Professional Skills 24-06-2013 INHOUDSOPGAVE Curriculum Vitae... 4 Zelfportret... 5 SWOT-Analyse... 6 Strengths... 6 Weakness...

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Lesbrief nummer 23 december 2015

Lesbrief nummer 23 december 2015 Lesbrief nummer 23 december 2015 Wilt u laten weten wat u van deze TLPST vond? Hebt u tips voor de volgende aflevering? Mail ons: redactie@tlpst.nl. Hoe klink jij? Wat vinden andere mensen van hoe jij

Nadere informatie

Titel van deze les: Tristan Logeer à la Flip de Beer

Titel van deze les: Tristan Logeer à la Flip de Beer Titel van deze les: Tristan Logeer à la Flip de Beer Uitdaging: alle Denkwolk onderwerp: alle Vakgebied(en): pshycho educatie en SEO Doelgroep (OB/MB/BB): OB/MB Maker: Katy Lips, Janieke van den Brink

Nadere informatie

Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen,

Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen, Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen, over fondsenwerving (Bron The Spirituality Of Fundraising

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... STAP : WAT KAN IK? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Anderen over het werk van David en Arjan: Met hun boek en hun seminars maken De Kock en Vergeer heel Nederland gelukkig.

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Het huiswerk heeft de volgende functies: - Het kan er toe bijdragen dat kinderen niet achterop raken met het onderwijsprogramma

Het huiswerk heeft de volgende functies: - Het kan er toe bijdragen dat kinderen niet achterop raken met het onderwijsprogramma Huiswerk op De Springplank Informatiebrochure voor ouders / verzorgers Deze brochure is opgezet om u als ouders/verzorgers te informeren over de rol van huiswerk op De Springplank. We hopen dat deze informatie

Nadere informatie

Shimon Whiteson over robotica in de zorg We willen een sociaalvaardige robot maken

Shimon Whiteson over robotica in de zorg We willen een sociaalvaardige robot maken MAGAZINE winter 2013-2014 8 Shimon Whiteson over robotica in de zorg We willen een sociaalvaardige robot maken Nu al kan een robot namens iemand die ziek thuis op de bank zit naar bijvoorbeeld school of

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

Inhoud: Inleiding tot Taak 1.1.14 1 Omschrijving van vacatures 2 Matrix van benodigde 5 Bronvermeldingen 7

Inhoud: Inleiding tot Taak 1.1.14 1 Omschrijving van vacatures 2 Matrix van benodigde 5 Bronvermeldingen 7 Inleiding Taak 10 gaat over het oriënteren op het vakgebied van onze toekomst. Als we straks afgestudeerd zijn zullen we automatisch werk moeten gaan zoeken. Maar welk werk of in welke sector? Dat gaan

Nadere informatie

Growth & Reflection. Opleverdatum: 18 juni 2014

Growth & Reflection. Opleverdatum: 18 juni 2014 Growth & Reflection Growth & Reflection Opleverdatum: 18 juni 2014 Multimediaal Reclamebureau 2013/2014 Inleiding Er zit alweer een half jaar bij MMR op en ik heb weer veel nieuwe dingen geleerd en nieuwe

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten

Onderzoeksresultaten Onderzoeksnaam Grote Moraalenquête 2009 Selectie alle vragen Selectiedatum 10-8-2009-25-9-2009 Onderzoeksresultaten - 22-09-2009 1. Hieronder staan zes zaken die mensen belangrijk kunnen vinden. Wilt u

Nadere informatie

Online leren dat is wat we willen! Online trainingen overtuigend op nummer 1-positie in Nederland GoodHabitz

Online leren dat is wat we willen! Online trainingen overtuigend op nummer 1-positie in Nederland GoodHabitz Online leren dat is wat we willen! Online trainingen overtuigend op nummer 1-positie in Nederland. 2016 GoodHabitz Over het onderzoek Populatie: 960 respondenten in de leeftijd van 25 t/m 55 jaar met een

Nadere informatie

Nieuwsbrief nr. 92 jaargang 9 januari 2013

Nieuwsbrief nr. 92 jaargang 9 januari 2013 Nieuwsbrief nr. 92 jaargang 9 januari 2013 Hallo allemaal, De redactie van de nieuwsbrief wil jullie allemaal een goed, gezond en sportief 2013 wensen. We verwachten dat al jullie goede voornemens uit

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

How to make an Albuino Chicken. Angel Roelofs 3006410 G&I1- C

How to make an Albuino Chicken. Angel Roelofs 3006410 G&I1- C How to make an Albuino Chicken Angel Roelofs 3006410 G&I1- C Het proces Mijn allereerste idee was het maken van een alarmsysteem die ervoor zou zorgen dat mijn honden in de nacht niet meer proberen alles

Nadere informatie

Aanvraag beoordeling macrodoelmatigheid International Bachelor of Bioscience. Leiden, 17 januari 2017

Aanvraag beoordeling macrodoelmatigheid International Bachelor of Bioscience. Leiden, 17 januari 2017 Aanvraag beoordeling macrodoelmatigheid International Bachelor of Bioscience Leiden, 17 januari 2017 Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Naam instelling Contactpersoon/contactpersonen

Nadere informatie

Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk

Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk Opdracht 1 Je mening over gamen. a Game jij graag? b Wat leer je van gamen? c Welke nadelen heeft gamen? Opdracht 2 Lees tekst 1 verkennend.

Nadere informatie

Argentinië. Inleiding. Geografie

Argentinië. Inleiding. Geografie Argentinië Inleiding Argentinië is vooral bekend om de Tango, dat is een wereldberoemde dans, op speciale muziek. En natuurlijk is Argentinië óók bekend om Máxima. De tango is in de 19e eeuw ontstaan in

Nadere informatie

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)!

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)! 18 responses View all Publish analytics 18 responses ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 9 ouders) Summary View all responses Publish analytics In welke mate ziet u uw zoon of dochter de ipad thuis

Nadere informatie

TIPS VOOR GOEDE ONDERWERPSREGELS BIJ E-MAIL

TIPS VOOR GOEDE ONDERWERPSREGELS BIJ E-MAIL TIPS VOOR GOEDE ONDERWERPSREGELS BIJ E-MAIL MARKETING Een onderwerpsregel is ongelooflijk belangrijk voor succesvolle e-mail marketing. Je onderwerpsregel zorgt ervoor dat je mail sneller gelezen wordt.

Nadere informatie

ID 370 Studiefase op het moment dat je op Erasmus vertrok

ID 370 Studiefase op het moment dat je op Erasmus vertrok ID 370 Studiefase op het moment dat je op Erasmus vertrok Bachelor derde studiefase (hoofdinschrijving) opleiding Pedagogische Wetenschappen optie: Orthopedagogiek Land (bestemming) Spanje Aan welke universiteit/onderwijsinstelling

Nadere informatie

Groot in kleinschalig werken

Groot in kleinschalig werken Groot in kleinschalig werken Groter worden omdat je kleinschalig wilt werken. Deze schijnbare tegenstelling ligt aan de basis van de fusie van KVV en NZR. Bestuurders Ids Thepass en Marc Scholten blikken

Nadere informatie