Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015"

Transcriptie

1 Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/

2 Microcontroller Uit Wikipedia A microcontroller (sometimes abbreviated µc or uc) is a small computer on a single integrated circuit containing a processor core, memory, and programmable input/output peripherals. 2

3 Relevantie De systeemingenieur is in staat systemen te bouwen met behulp van complexe componenten. Sleutelcompetenties hierbij zijn het analyseren, selecteren, configureren en programmeren van complexe componenten. Een microcontroller is een complexe digitale component die in vrijwel elk apparaat dat wij dagelijks gebruiken aanwezig is. De belangrijkste ontwerpparameters zijn snelheid, geheugenbeslag en energieconsumptie. 3

4 Relevantie In deze cursus worden de belangrijkste aspecten als interne opbouw, organisatie en programmering van een microcontroller besproken. Teneinde een goed inzicht in de interne werking van een microcontroller te verkrijgen wordt op assemblerniveau geprogrammeerd. 4

5 Onderwijs INLMIC-co1/pr1 Microcontrollers Theorie Jesse op den Brouw 7x2 uur Eén toets, beoordeeld met cijfer 1 t/m 10 Practicum Harry Broeders 7x2 uur Beoordeeld met een O/V Totaal 84 SBU (3 EC) 5

6 Waar in de opleiding? Voltijd Jaar 2, blok 1 Voorgaande vakken: INLDIG, DIGSE1, DIGSE2, GESPRG Gevolgd door: MICPRG Duaal Jaar 3, blok 1 Voorgaande vakken: INLDIG, DIGSE1, DIGSE2, GESPRG Gevolgd door: MICPRG 6

7 Leerdoelen Na deze onderwijseenheid kan de student: een eenvoudig microcontrollersysteem analyseren en configureren. uit een eenvoudige specificatie een algoritme opstellen. eenvoudige algoritmes vertalen in een assembly-programma. eenvoudige programma s verifiëren door simulatie. eenvoudige programma s verifiëren door demonstratie op een ontwikkelboard. 7

8 Keuze microcontroller Gekozen is voor de ATmega32(A) van de firma Atmel Eenvoudig om te leren en te gebruiken Wordt zeer veel in de praktijk gebruikt Veel te vinden op internet Goede en goedkope ontwikkelomgeving voor studenten Ontwikkelomgeving Goede IDE met assembler GNU C/C++ compiler Goedkope debug/tracer 8

9 Boek The AVR Microcontroller and Embedded Systems; Using Assembler and C Paperback 744 pagina's Pearson Education ISBN10: ISBN13: Let goed op: internationale editie, paperback 86,- bij bol.com Wordt ook gebruikt bij MICPRG 9

10 Alternatieve boeken Er zijn enkele alternatieven Embedded System Design With The Atmel Avr Microcontroller (Engels, C) Programming and Customizing the Avr Microcontroller (Engels, gedateerd) AVR, hardware en C-programmering in de praktijk (Nederlands, C) AVR-microcontrollers (Nederlands, gedateerd, assembler, weinig info) Mikrocomputertechnik mit Controllern der Atmel AVR-RISC-Familie (Duits, C en assembler, volledig) AVR An Introductionary Course (Engels, assembler, gedateerd, niet volledig), 10

11 Week 1 Introductie microcontroller Wat is een computersysteem? Wat is een microcontroller? Typen processoren Opbouw van een microcontroller ALU Registers Multiplexers H1S1, H1S2, H1S3 (tm p20), H1S4 11

12 Week 2 Opbouw ATmega32 controller Registers Algemeen, IR, PC, SP, flags, statusregister Verwerking instructies Ophalen instructies, decoderen, uitvoeren Typen geheugen Registers, I/O, SRAM, Flash, eeprom Geheugenmap H2S1, H2S2, H3S1, H3S2, H3S4, H3S8 12

13 Week 2 vervolg Instructies Typen instructies Operands H2S1, H2S2, H3S1, H3S2, H3S4, H3S8 13

14 Week 3 Addressing modes Voorbeelden assemblerprogramma s Port I/O Lussen, vergelijken en beslissingen H3S3, H3S5, H3S6, H3S7, H4S1, (H4S2), H4S3, H5S1, H5S2, H6S1, H6S2, H6S3, H6S4, (H4S8) 14

15 Week 4 Stack Subroutine Parameteroverdracht Wachtlussen H4S2, H4S3, sheets 15

16 Week 5 Interrupt Timer H11S1, H11S3, H11S4, H10S1 (tm p331), H10S2, H11S2 16

17 Week 6 C en assembler Simpele variabelen Pointer, array s Beslissen Lussen (while, for, do-while) Functies H8S1 (tm p260), sheets 17

18 Week 7 Uitloop Bespreking proeftoets 18

19 Practicum Docent: Harry Broeders Aanwezigheid verplicht Beoordeling voldoende/onvoldoende Practicumkaart Voor het practicum stof bestuderen/programma ontwerpen 19

20 Practicum Week 1: tutorial Week 2: fouten opsporen, werking programma uitleggen Week 3: eenvoudig programma, zoek grootste getal Week 4: eenvoudig programma met I/O Week 5: stack, subroutines Week 6: interrupts, Timer/Counter 0 Week 7: uitloop 20

21 De Haagse Hogeschool, Delft

Onderwijseenheid INLMIC Inleiding microcontrollers

Onderwijseenheid INLMIC Inleiding microcontrollers Studiebelasting: 3 CP Kwartaal: EQ1.1, EQ3D.1 Verantwoordelijke docenten: J.E.J. op den Brouw, B. Kuiper Opbouw onderwijseenheid. OEdeel kwt sbu theo pract proj toetswijze bs INLMIC-co1 1 42 14 Meerkeuze

Nadere informatie

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Computersysteem Een systeem dat rekenkundige operaties, data manipulaties en beslissingen kan uitvoeren, aan de hand

Nadere informatie

Microcontrollers Week 2 Opbouw ATmega32 controller, instructies Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015

Microcontrollers Week 2 Opbouw ATmega32 controller, instructies Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontrollers Week 2 Opbouw ATmega32 controller, instructies Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Blokdiagram ATmega32 2 ATmega32 Features 131 instructies 32 KB Flash ROM programmageheugen 2 KB Intern

Nadere informatie

Interfacetechnieken Studiehandleiding

Interfacetechnieken Studiehandleiding Interfacetechnieken Groep : ES2, ES3D Peter Bijl 1 September 2014 Inhoud 1 Inleiding... 3 1.1... Voorkennis... 3 1.2... Doelstellingen... 3 2 Beschrijving en beoordeling... 4 2.1... Hoofdfase voltijd...

Nadere informatie

Wat is Arduino? Arduino = microprocessor (Atmel)

Wat is Arduino? Arduino = microprocessor (Atmel) Intro tot Arduino Wat is Arduino? Volgens de website: Arduino is an open-source electronics prototyping platform based on flexible, easy-to-use hardware and software. It's intended for artists, designers,

Nadere informatie

Inleiding Digitale Techniek

Inleiding Digitale Techniek Inleiding Digitale Techniek Week 1 Introductie Jesse op den Brouw INLDIG/2015-2016 Even voorstellen... ing. J.E.J. (Jesse) op den Brouw Elektrotechniek Digitale Techniek Software, hardware Embedded systems

Nadere informatie

EmSE presentatie. Starten met de ATtiny2313: Een RGB powerled driver Kees Moerman, 13 juli 2010

EmSE presentatie. Starten met de ATtiny2313: Een RGB powerled driver Kees Moerman, 13 juli 2010 EmSE presentatie Starten met de ATtiny2313: Een RGB powerled driver Kees Moerman, 13 juli 2010 Het probleem Ik wil een LED controller maken Voor zelfgemaakte RGB power-led lampjes Om aan mijn thuisnetwerk

Nadere informatie

Van Poort tot Pipeline. Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam

Van Poort tot Pipeline. Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam Van Poort tot Pipeline Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam Van Poort tot Pipeline Pipeline processor One cycle machine Calculator File of registers Assembly

Nadere informatie

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (2)

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (2) De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (2) E. Gernaat (ISBN 978-90-79302-11-6) 1 Procescomputer 1.1 Microprocessoren algemeen De informatie-verwerking zoals is behandeld, is vrijwel geheel

Nadere informatie

Microcontrollers. Bart Kardinaal E204 221490 Verslag microcontrollers 28-11-06. Rev 1.0 Status definitief.

Microcontrollers. Bart Kardinaal E204 221490 Verslag microcontrollers 28-11-06. Rev 1.0 Status definitief. Microcontrollers Bart Kardinaal E204 221490 Verslag microcontrollers 28-11-06 Rev 1.0 Status definitief. Voorword. Dit verslag is geschreven in het kader van de opdracht, als onderdeel van het eerste studiejaar

Nadere informatie

MICPRG 15 januari 2014. Toets: Theorie:

MICPRG 15 januari 2014. Toets: Theorie: Werkvormen MICPRG MICPRG-co1 + MICPRG-pr1 = 84SBU. 14 uurtheorie. 14 uur practicum. 14 uurtoets+ voorbereiding 42 uur zelfstudie = 6 uur/week zelfstudie! Toets: Theorie: MICPRG Les1 Schriftelijke toets

Nadere informatie

Interfacetechnieken Practicumhandleiding

Interfacetechnieken Practicumhandleiding Interfacetechnieken Groep : ES2, ES3D Peter Bijl 11 April 2016 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Practicum EMC... 4 2.1... Opdracht1... 4 2.2... Opdracht 2... 4 3 Practicum Interfaces... 6 3.1... DMA transfer

Nadere informatie

Processoren. Marc Seutter & David N. Jansen 10 November 2014

Processoren. Marc Seutter & David N. Jansen 10 November 2014 Processoren Marc Seutter & David N. Jansen 10 November 2014 Leerdoelen Inzicht krijgen in de opbouw van de hardware van een computer en de instructies van een processor. je construeert een (eenvoudige)

Nadere informatie

Inleiding Digitale Techniek

Inleiding Digitale Techniek Studiebelasting: 3 EC Semester: EP1.1, EQ1D.1 Verantwoordelijke docenten: J.E.J. op den Brouw (Brw) Opbouw module. OEdeel kwt sbu theo pract proj toetswijze bs -th1 1 50 21 Open vragen 1..10 -pr1 1 34

Nadere informatie

Inhoud. 1 De Microcontroller 1. 2 De taal C Declaraties Functies In- en uitvoer Voorwaardelijke opdrachten 41

Inhoud. 1 De Microcontroller 1. 2 De taal C Declaraties Functies In- en uitvoer Voorwaardelijke opdrachten 41 Inhoud 1 De Microcontroller 1 1.1 Embedded Systemen............................ 1 1.2 De architectuur van de microprocessor en de microcontroller. 4 1.3 Geheugens en geheugenstructuur...................

Nadere informatie

Peripheral Interface Controllers. BRAC clubavond 5-105 PE2WDO

Peripheral Interface Controllers. BRAC clubavond 5-105 PE2WDO Peripheral Interface Controllers -10 PE2WDO Programma Introductie Wat is een PIC Wat heb je nodig om te beginnen Praktijkopdrachten: Voorbeeld met uitleg Opdrachten pag. 2 Wat is een PIC Programmable Intelligent

Nadere informatie

ES1 Project 1: Microcontrollers

ES1 Project 1: Microcontrollers ES1 Project 1: Microcontrollers Les 5: Timers/counters & Interrupts Timers/counters Hardware timers/counters worden in microcontrollers gebruikt om onafhankelijk van de CPU te tellen. Hierdoor kunnen andere

Nadere informatie

Programmeren in C++ (deel 1)

Programmeren in C++ (deel 1) FHT&L MODULE BESCHRIJVING Programmeren in C++ (deel 1) PRO4 Samenstelling: Cees van Tilborg, Thijs Dorssers Datum: september 2011 Versie: 1h Titel: Programmeren in C++ Identificatie Progresscode: PRO4

Nadere informatie

ES1 Project 1: Microcontrollers

ES1 Project 1: Microcontrollers ES1 Project 1: Microcontrollers Les 1: Installeren en verifiëren van de SDE Door Hugo Arends, augustus 2012 Microcontrollers Een microcontroller is een elektronische component dat gebruikt wordt om (complexe)

Nadere informatie

Hardware-software Co-design

Hardware-software Co-design Jan Genoe KHLim Versie: maandag 10 juli 2000 Pagina 1 Wat is HW/SW Co-design Traditioneel design: De verdeling tussen de HW en de SW gebeurt bij het begin en beiden worden onafhankelijk ontwikkeld Verweven

Nadere informatie

Portfolio Miguel Agterberg

Portfolio Miguel Agterberg Portfolio Miguel Agterberg Portfolio Miguel Agterberg Student: Miguel Agterberg Studenten nummer: 12109886 Datum: 3-6-2013 Klas en practicumgroep: 2P2R.a Voorwoord In dit portfolio zal ik bijhouden wat

Nadere informatie

Keuzedeel Programmeren van microcontrollers (K0730, 240 uur)

Keuzedeel Programmeren van microcontrollers (K0730, 240 uur) Keuzedeel Programmeren van microcontrollers (K0730, 240 uur) Docentendag btg ICT en Creatieve Industrie 22 maart 2017 μc of MCU 2017 FC, Jan J. Zuur MEd Formulier Keuzedeel Lesprogramma Examineren Vragen

Nadere informatie

De computer als processor

De computer als processor De computer als processor DE FYSIEKE COMPUTER Componenten van de computerconfiguratie Toetsenbord Muis Scanner Microfoon (Extern geheugen) Invoerapparaten Uitvoerapparaten Monitor Printer Plotter Luidspreker

Nadere informatie

Hoofdstuk 19. Embedded systemen

Hoofdstuk 19. Embedded systemen Hoofdstuk 19 Embedded systemen 1 r0 r1 r2 r3 r4 r5 r6 r7 r8 r9 r10 r11 r12 r13 r14 r15(pc) NZCV CPSR Figuur 19.1: ARM-programmeermodel. Byte 0 Byte 1 Byte 2 Byte 3 Byte 3 Byte 2 Byte 1 Byte 0 Figuur 19.2:

Nadere informatie

18 Embedded systemen 1

18 Embedded systemen 1 18 Embedded systemen 1 r0 r1 r2 r3 r4 r5 r6 r7 r8 r9 r10 r11 r12 r13 r14 r15(pc) NZCV CPSR Figuur 18.1 ARM-programmeermodel Byte 0 Byte 1 Byte 2 Byte 3 Byte 3 Byte 2 Byte 1 Byte 0 Figuur 18.2 Endian conversie

Nadere informatie

Introductie. Met Flowcode software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen.

Introductie. Met Flowcode software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen. Introductie Met software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen. is een van 's werelds meest geavanceerde ontwikkelomgevingen voor elektronica en

Nadere informatie

Wat is een busverbinding?

Wat is een busverbinding? Wat is een busverbinding? gemeenschappelijke verbinding tussen CPU, geheugen en I/O-schakelingen onderscheid tussen: databus/adresbus/controlbus intern/extern serieel/parallel unidirectioneel/bidirectioneel

Nadere informatie

Inhoud. 1 De Microcontroller 1. 2 De taal C C in het kort Functies 31

Inhoud. 1 De Microcontroller 1. 2 De taal C C in het kort Functies 31 Inhoud 1 De Microcontroller 1 1.1 Embedded Systemen............................ 1 1.2 De architectuur van de microprocessor en de microcontroller. 4 1.3 Geheugens en geheugenstructuur...................

Nadere informatie

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (8)

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (8) De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (8) E. Gernaat (ISBN 978-90-79302-11-6) 1 Assembly (Assembleertaal) 1.1 Inleiding De Arduino kan ook in assembleertaal (assembly) worden geprogrammeerd.

Nadere informatie

Introductie tot de cursus

Introductie tot de cursus Inhoud introductietalen en ontleders Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 7 2.1 Voorkennis 7 2.2 Leerdoelen 8 2.3 Opbouw van de cursus 8 3 Leermiddelen en

Nadere informatie

Arduino. HCC Vlaanderen - Mechelen 7 februari 2011. Luc De Cock

Arduino. HCC Vlaanderen - Mechelen 7 februari 2011. Luc De Cock Arduino HCC Vlaanderen - Mechelen 7 februari 2011 Luc De Cock Inhoud Wat is Arduino? Wat hebben we nodig? Arduino IDE Voorbeelden Extra tools Uitbreidingen Wat is Arduino? Open source electronica platform

Nadere informatie

H ANDLEIDING AVR- ASSEMBLER PROGRAMMEREN

H ANDLEIDING AVR- ASSEMBLER PROGRAMMEREN H ANDLEIDING AVR- ASSEMBLER PROGRAMMEREN VERSIE 3.0 Harry Broeders en Jesse op den Brouw De Haagse Hogeschool Opleiding Elektrotechniek 13 september 2014 J.Z.M.Broeders@hhs.nl J.E.J.opdenBrouw@hhs.nl 1

Nadere informatie

Digitale en analoge technieken

Digitale en analoge technieken Digitale en analoge technieken Peter Slaets February 14, 2006 Peter Slaets () Digitale en analoge technieken February 14, 2006 1 / 33 Computerarchitectuur 1 Processors 2 Primair geheugen 3 Secundair geheugen

Nadere informatie

informatica. hardware. overzicht. moederbord CPU RAM GPU architectuur (vwo)

informatica. hardware. overzicht. moederbord CPU RAM GPU architectuur (vwo) informatica hardware overzicht moederbord CPU RAM GPU architectuur (vwo) 1 moederbord basis van de computer componenten & aansluitingen chipset Northbridge (snel) Southbridge ("traag") bussen FSB/HTB moederbord

Nadere informatie

5 Leerdoelen leereenheid Leerdoelen: 1. Aan het einde van deze VGT kan de student de belangrijkste hardware compomenten foutloos deassembleren

5 Leerdoelen leereenheid Leerdoelen: 1. Aan het einde van deze VGT kan de student de belangrijkste hardware compomenten foutloos deassembleren LEEREENHEID Hardware Dit document bestaat uit twee onderdelen - Onderdeel Leereenheid - Onderdeel Onderwijsproduct 1 Naam leereenheid In deze tabel staat de naam en het type van de leereenheid Leereenheid

Nadere informatie

ES1 Project 1: Microcontrollers

ES1 Project 1: Microcontrollers ES1 Project 1: Microcontrollers Les 3: Eenvoudige externe hardware & hardware programmeren in C Hardware programmeren in C Inmiddels ben je al aardig op gang gekomen met het programmeren van microcontrollers.

Nadere informatie

Technology, Innovation & Society Delft

Technology, Innovation & Society Delft Technology, Innovation & Society Delft VOORBLAD SCHRIFTELIJKE TOETSEN OPLEIDING TOETSCODE GROEP : ELEKTROTECHNIEK : MICPRG-sc1 : EQ1 TOETSDATUM : 25 JANUARI 2013 TIJD : 15.00 16.30 uur AANTAL PAGINA S

Nadere informatie

EM2 Microcontroller Project. LED cube

EM2 Microcontroller Project. LED cube EM2 Microcontroller Project LED cube Door: Dennis Koster Klas: Tc202 Studentnummer: 536496 Docent: Jan Derriks & Ruud Slokker Versie 1.0 (12-1-2009) Inhoudsopgave Inleiding 3 De onderdelen 4 t/ m 6 Het

Nadere informatie

Studiewijzer BACHELOR INFORMATICA 2015-2016

Studiewijzer BACHELOR INFORMATICA 2015-2016 Studiewijzer BACHELOR INFORMATICA 2015-2016 Opleiding Vak Studiejaar, Semester, Periode Coördinator(en) Docent Practicum docenten Assistenten Studielast (EC) Vakcode : Bachelor Informatica : Architectuur

Nadere informatie

Inhoud vandaag. Interrupts. Algemeen ARM7 AIC

Inhoud vandaag. Interrupts. Algemeen ARM7 AIC Inhoud vandaag Interrupts Algemeen ARM7 AIC Interrupts Wat is een interrupt? Een interrupt is een onderbreking van de huidige bezigheden ten gevolge van een externe gebeurtenis, zodanig dat de bezigheden

Nadere informatie

De CPU in detail Hoe worden instruc4es uitgevoerd? Processoren 28 februari 2012

De CPU in detail Hoe worden instruc4es uitgevoerd? Processoren 28 februari 2012 De CPU in detail Hoe worden instruc4es uitgevoerd? Processoren 28 februari 2012 Tanenbaum hoofdstuk 2 von Neumann - architectuur. Tanenbaum, Structured Computer Organiza4on, FiMh Edi4on, 2006 Pearson Educa4on,

Nadere informatie

Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2

Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2 Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2 W. Oele 17 november 2009 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Studiehouding 3 3 Voorkennis 4 4 Inhoud van deze module 5 5 Leermiddelen 5 6 Theorie en

Nadere informatie

Voorblad tentamen ENG

Voorblad tentamen ENG Voorblad tentamen ENG 015-016 Naam student: Studentnr: Klas: Cijfer: Dit voorblad en indien aangegeven overige opgavenbladen, moeten voorzien zijn van naam, studentnummer en klas. Controleer dit tentamen

Nadere informatie

Jörg R. Hörandel Afdeling Sterrenkunde http://particle.astro.ru.nl/goto.html?prog1516

Jörg R. Hörandel Afdeling Sterrenkunde http://particle.astro.ru.nl/goto.html?prog1516 Jörg R. Hörandel Afdeling Sterrenkunde http://particle.astro.ru.nl/goto.html?prog1516 1 Jörg R. Hörandel Afdeling Sterrenkunde http://particle.astro.ru.nl/goto.html?prog1516 2 wiskunde om 8:45 in HG00.023

Nadere informatie

Modulewijzer Tirdat01

Modulewijzer Tirdat01 Modulewijzer Tirdat01 W. Oele 25 augustus 2008 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding en leerdoelen 3 2 Voorkennis 3 2.1 tirprg01 en tirprg02........................ 3 2.2 tirprg03.............................. 4

Nadere informatie

Java virtuele machine JVM

Java virtuele machine JVM Implementatie Java Java virtuele machine JVM Java programma vertaald naar byte code instructies Byte code instructies uitgevoerd door JVM JVM is processor architectuur kan in principe in hardware worden

Nadere informatie

Debugging in embedded en native systemen met GDB

Debugging in embedded en native systemen met GDB Debugging in embedded en native systemen met GDB A.M. ten Doesschate July 15, 2015 Abstract Een korte beschrijving : intro gebruik met welke tools en hulpmiddelen van de GDB setup en een summier aantal

Nadere informatie

Programmering Tiny45 voor de DCC locdecoder

Programmering Tiny45 voor de DCC locdecoder Programmering Tiny45 voor de DCC locdecoder Dit is een beschrijving voor het programmeren van de Tiny45 van de locdecoder. Voor de eerste programmering is een programmer voor Atmel AVR mikrocontrollers

Nadere informatie

Het ontwerpproces verloopt meestal volgens een vastomlijnd traject: 1)opstellen van de specificaties - van de klant - normering - onze eigen spec's

Het ontwerpproces verloopt meestal volgens een vastomlijnd traject: 1)opstellen van de specificaties - van de klant - normering - onze eigen spec's Kennismaking met ADD-Controls. De firma ADD-Controls ontwerpt en fabriceert elektronica voor industriële toepassingen. Een groot deel hiervan bestaat uit machinebesturingen. Voorbeelden hiervan zijn: een

Nadere informatie

Microcontrollers Labo

Microcontrollers Labo Microcontrollers Labo 8051 based microcontroller ADuC832 from Analog Devices 06/2016 Roggemans M. (MGM) LES 0 Testen en verdelen van de hardware FTP site overlopen Installeren van software om thuis te

Nadere informatie

Hoe werkt een computer precies?

Hoe werkt een computer precies? Hoe werkt een computer precies? Met steun van stichting Edict Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam Overview Introductie SIM-PL Simulatietool voor werking computer

Nadere informatie

Hoofdstuk 18. Embedded systemen

Hoofdstuk 18. Embedded systemen Hoofdstuk 18 Embedded systemen 1 r0 r1 r2 r3 r4 r5 r6 r7 r8 r9 r10 r11 r12 r13 r14 r15(pc) NZCV CPSR Figuur 18.1 ARM-programmeermodel Byte 0 Byte 1 Byte 2 Byte 3 Byte 3 Byte 2 Byte 1 Byte 0 Figuur 18.2

Nadere informatie

Open Universiteit Nederland Faculteit Informatica

Open Universiteit Nederland Faculteit Informatica Cursusdeel Blok 1 1 De werking van computersystemen Opbouw van een computersysteem Open Universiteit Nederland Faculteit Informatica Cursusteam dhr. ing. N.P.J.M. Baas, cursusteamleider en auteur dhr.

Nadere informatie

Informatica 2 Studiehandleiding

Informatica 2 Studiehandleiding Informatica 2 Studiehandleiding Embedded Systems Engineering Groep: ES1D ir drs E.J Boks 25-02-2010 Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Doelstelling... 3 3 Beoordeling... 4 4 Eisen aan het verslag... 6 Voorbeeld

Nadere informatie

Workshop AVR. Een klein stapje naar 8-bits microcontrollers. Door Ad Boerma

Workshop AVR. Een klein stapje naar 8-bits microcontrollers. Door Ad Boerma Workshop AVR Een klein stapje naar 8-bits microcontrollers Door Ad Boerma Voor wie is dit? Doel? Voor iedereen die nieuwsgierig is naar AVR microcontrollers. Specifieker: Voor mensen die al wel een beetje

Nadere informatie

Meet the Arduino FAMILY

Meet the Arduino FAMILY www.arduino.cc Arduino is HARDWARE Meet the Arduino FAMILY Mega Lilypad Ethernet Mini En meer... Gemeenschappelijke kenmerken Printkaartje met een ATMEL microcontroller Digitale en analoge in- en/of uitgangen

Nadere informatie

A Quick Start Guide: AVR programmeren

A Quick Start Guide: AVR programmeren A Quick Start Guide: AVR programmeren In deze guide wordt uitgelegd hoe men kan beginnnen met het programeren van een ATMEL AVR microcontroller. Er zal een testprogramma uit de software library AVRlib

Nadere informatie

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (3)

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (3) De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (3) E. Gernaat (ISBN 978-90-79302-11-6) 1 In- en uitgangssignalen van microprocessoren 1.1 Overzicht signalen Informatie van en naar een microprocessor

Nadere informatie

Robotkamp Elektronica. 7 december 2016

Robotkamp Elektronica. 7 december 2016 Robotkamp Elektronica 7 december 2016 Lijst Controleer e-mail Graag naam school + adres (dorp/ stad is genoeg) X = naam niet doorgekregen Kennismaking Bart Huyskens - barthuyskens@telenet.be Leraar Elektronica

Nadere informatie

Modulewijzer InfPbs00DT

Modulewijzer InfPbs00DT Modulewijzer InfPbs00DT W. Oele 0 juli 008 Inhoudsopgave Inleiding 3 Waarom wiskunde? 3. Efficiëntie van computerprogramma s............... 3. 3D-engines en vectoranalyse................... 3.3 Bewijsvoering

Nadere informatie

von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014

von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014 von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014 Herhaling: Booleaanse algebra (B = {0,1},., +, ) Elke Booleaanse functie f: B n B m kan met., +, geschreven worden Met Gates (electronische

Nadere informatie

Voorwoord Inleiding tot de microcontrollertechniek Toepassingsgebieden van microcontrollers 14

Voorwoord Inleiding tot de microcontrollertechniek Toepassingsgebieden van microcontrollers 14 Inhoud Voorwoord 11 1 Inleiding tot de microcontrollertechniek 13 1.1 Toepassingsgebieden van microcontrollers 14 1.2 Wat is een microcontroller? 16 1.2.1 Microcontroller-geheugen 18 1.2.2 De RISC-architectuur

Nadere informatie

Docentenhandleiding Blok I3+I4 (H5+H6) Besturen en Regelen met de PC Reinder Jongsma

Docentenhandleiding Blok I3+I4 (H5+H6) Besturen en Regelen met de PC Reinder Jongsma Docentenhandleiding Blok I3+I4 (H5+H6) Besturen en Regelen met de PC Reinder Jongsma 1. Leerdoelen en subdoelen van het blok Leerdoelen Systematisch analyseren van een programma van eisen Doorgronden van

Nadere informatie

Projectwerk microcontrollers:

Projectwerk microcontrollers: Projectwerk microcontrollers: Doel van het labo Kenmerken van microcontrollers bestuderen Zelfstandig bestuderen van onbekende componenten aan de hand van technische documentatie (datasheets, schema s,

Nadere informatie

Tentamen Computersystemen

Tentamen Computersystemen Tentamen Computersystemen baicosy6 2e jaar bachelor AI, 2e semester 21 oktober 213, 9u-11u OMHP D.9 vraag 1 Van een Single Cycle Harvard machine hebben de componenten de volgende propagation delay time:

Nadere informatie

Studentnummer:... Opleiding:... a) Met welke term wordt het interface tussen software en hardware van een processor aangeduid?

Studentnummer:... Opleiding:... a) Met welke term wordt het interface tussen software en hardware van een processor aangeduid? Computerorganisatie (213110) Dinsdag 15 augustus 2000, 13.30 17.00 uur 7 bladzijden met 6 opgaven 3 bladzijden met documentatie Bij dit tentamen mag geen gebruik worden gemaakt van boeken, dictaten of

Nadere informatie

6 Voorwaarden voor deelname aan leereenheid Om deel te nemen aan de betreffende leereenheid worden de volgende voorwaarden gesteld:

6 Voorwaarden voor deelname aan leereenheid Om deel te nemen aan de betreffende leereenheid worden de volgende voorwaarden gesteld: LEEREENHEID Hard/ Software 3 Dit document bestaat uit twee onderdelen - Onderdeel Leereenheid - Onderdeel Onderwijsproduct 1 Naam leereenheid In deze tabel staat de naam en het type van de leereenheid

Nadere informatie

Technische Opleidingen

Technische Opleidingen Technische Opleidingen Elauma Waagmeester Technische opleidingen Niet alleen bij nieuwbouw, maar ook bij revisies en storingen is het belangrijk om voldoende kennis van de verschillende systemen in huis

Nadere informatie

AVRF. AVR ByteForth. versie 2.07. c Willem Ouwerkerk

AVRF. AVR ByteForth. versie 2.07. c Willem Ouwerkerk AVRF AVR ByteForth versie 2.07 c Willem Ouwerkerk 20 juli 2004 Proeflezers: Albert Nijhof, Paul Wiegmans, Ernst Kouwe & Ron Minke. II AVR ByteForth versie 2.07 c Willem Ouwerkerk 2004 Inhoudsopgave Lijst

Nadere informatie

6 Voorwaarden voor deelname aan leereenheid Om deel te nemen aan de betreffende leereenheid worden de volgende voorwaarden gesteld: Geen

6 Voorwaarden voor deelname aan leereenheid Om deel te nemen aan de betreffende leereenheid worden de volgende voorwaarden gesteld: Geen LEEREENHEID Netwerken1 Dit document bestaat uit twee onderdelen - Onderdeel Leereenheid - Onderdeel Onderwijsproduct 1 Naam leereenheid In deze tabel staat de naam en het type van de leereenheid Leereenheid

Nadere informatie

Samenvatting Computer Architectuur 2006-2007

Samenvatting Computer Architectuur 2006-2007 Controletransferinstructies = Instructies die verandering brengen in de zuiver sequentiële uitvoering van de instructies. Ze doen dit door de instructiewijzer een andere waarde te geven. Ze kunnen met

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Memory management Assembler programmering

Computerarchitectuur en netwerken. Memory management Assembler programmering Computerarchitectuur en netwerken 2 Memory management Assembler programmering Lennart Herlaar 12 september 2016 Inhoud 1 Protectie: Hoe het O.S. programma s tegen elkaar kan beschermen modes memory management

Nadere informatie

Arduino : Morse Voltmeter

Arduino : Morse Voltmeter Arduino : Morse Voltmeter Ooit was ik begonnen met het leren programmeren van een PIC processor in assembler. Maar ja, dat ging niet zo vlot, er kwamen andere dringende zaken en de PIC vloog weer in de

Nadere informatie

Microcontrollers Theorie

Microcontrollers Theorie Microcontrollers Theorie 8051 based microcontroller ADuC832 from Analog Devices 07/2016 Roggemans M. (MGM) LES 1 Doelstellingen: situering vak, afspraken labo en evaluatie toelichten concept embedded oplossing

Nadere informatie

EDK Walkthrough: Hardwareontwerp met GPIO en UART Deel 1

EDK Walkthrough: Hardwareontwerp met GPIO en UART Deel 1 EDK Walkthrough: Hardwareontwerp met GPIO en UART Deel 1 1. Doel Kennismaking met de EDK van Xilinx: - begrijpen van de ontwerpomgeving en design flow - aanmaken van een Xilinx Platform Studio project

Nadere informatie

Accelerometer project 2010 Microcontroller printje op basis van de NXP-LPC2368

Accelerometer project 2010 Microcontroller printje op basis van de NXP-LPC2368 Accelerometer project 2010 Microcontroller printje op basis van de NXP-LPC2368 Handleiding bij het gebruik van een microcontroller in het Accelerometerproject (Project II) Er zijn speciaal voor het Accelerometerproject

Nadere informatie

Technology, Innovation & Society Delft

Technology, Innovation & Society Delft Technology, Innovation & Society Delft VOORBLAD SCHRIFTELIJKE TOETSEN OPLEIDING TOETSCODE GROEP :Elektrotechniek : HM-ES-th3 :minor embedded systemen TOETSDATUM :16 januari 2012 TIJD : 11.00-12.30 uur

Nadere informatie

ONTWERPEN VAN INTERACTIEVE PRODUCTEN

ONTWERPEN VAN INTERACTIEVE PRODUCTEN ONTWERPEN VAN INTERACTIEVE PRODUCTEN WORKSHOP INTERACTIEF PROTOTYPE BOUWEN F. van Slooten WORKSHOP INTERACTIEF PROTOTYPE BOUWEN Ontwerp Keuze tool/techniek Maken layout 2 dagen: dinsdag 23 september Ochtend:

Nadere informatie

Vogelaar Electronics DRAFT DelphiStamp VE08201

Vogelaar Electronics DRAFT DelphiStamp VE08201 1 Vogelaar Electronics Dorpsstraat 90 3751 ES Bunschoten Netherlands Telefoon +31 (0)33 2980727 Fax +31 (0)847 115096 E-mail info@vogelaar-electronics.com DS_intro.doc 19-07-2005 DRAFT DelphiStamp VE08201

Nadere informatie

Technology, Innovation & Society Delft

Technology, Innovation & Society Delft Technology, Innovation & Society Delft VOORBLAD SCHRIFTELIJKE TOETSEN OPLEIDING TOETSCODE GROEP : ELEKTROTECHNIEK : GESPRG-SC1 : EP11, EP12 TOETSDATUM : 22-01-2015 TIJD : 13.00u-14.30u AANTAL PAGINA S

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 7 2.1 Tekstboek 7 2.2 Voorkennis 8 2.3 Leerdoelen 8 2.4 Opbouw van de cursus 9 3 Leermiddelen en wijze van studeren

Nadere informatie

programmeren leeromgeving

programmeren leeromgeving DO-ProLO programmeren leeromgeving Een leeromgeving voor iedereen in de leeftijd van 8 tot 80 jaar. Dit is een uitgave van Duurzame Onderneming Kennemerland. Voor meer informatie ga naar: www.duurzame-onderneming-kennemerland.nl

Nadere informatie

slides2.pdf April 12,

slides2.pdf April 12, Werking van CPU CSN CS2 CPU, I/O en Memory management Piet van Oostrum 12 april 2002 De ALU kan alleen eenvoudige operaties uitvoeren (bijv. twee getallen optellen, vermenigvuldigen of testen of iets >

Nadere informatie

Arduino. Arduino UNO. Sam Decoster. CoderDojo Roeselare. Sam Decoster

Arduino. Arduino UNO. Sam Decoster. CoderDojo Roeselare. Sam Decoster Arduino Arduino UNO Sam Decoster CoderDojo Roeselare Sam Decoster Inleiding Arduino is een open-source ontwikkelbord, waarmee het mogelijk wordt om informatica te koppelen aan fysieke objecten. Het is

Nadere informatie

Assembly en Assemblers. Processoren 5 januari 2015

Assembly en Assemblers. Processoren 5 januari 2015 Assembly en Assemblers Processoren 5 januari 2015 Doel van vandaag Ik heb al losse eindjes over assembly verteld en een voorbeeldprogramma doorlopen. vandaag: algemeen + systematisch overzicht Programmeertalen

Nadere informatie

OV Control. Opdracht voor het afstuderen bij HiTECHnologies. HiTECHnologies Industrial Automation B.V.

OV Control. Opdracht voor het afstuderen bij HiTECHnologies. HiTECHnologies Industrial Automation B.V. OV Control Opdracht voor het afstuderen bij HiTECHnologies Bedrijf: Contract personen: Periode: HiTECHnologies Industrial Automation B.V. Dennis Dunne & Erwin Bergkamp januari - juli HiTECHnologies Industrial

Nadere informatie

Microcontrollers. 8051 based microcontroller ADuC832 from Analog Devices. 12/2011 Roggemans M. (MGM)

Microcontrollers. 8051 based microcontroller ADuC832 from Analog Devices. 12/2011 Roggemans M. (MGM) Microcontrollers 8051 based microcontroller ADuC832 from Analog Devices 12/2011 Roggemans M. (MGM) LES 1 Doelstellingen: situering vak, afspraken labo en evaluatie toelichten concept embedded oplossing

Nadere informatie

GEÏNTEGREERDE PROEF. VTI Sint-Laurentius. Pakketweegschaal. Industriële informatie & communicatietechnologie SCHOOLJAAR 2010-2011.

GEÏNTEGREERDE PROEF. VTI Sint-Laurentius. Pakketweegschaal. Industriële informatie & communicatietechnologie SCHOOLJAAR 2010-2011. VTI Sint-Laurentius De school voor Wetenschap, Techniek en Technologie Pr. Thuysbaertlaan 1 9160 Lokeren www.vti-lokeren.be info@vti-lokeren.be GEÏNTEGREERDE PROEF Pakketweegschaal Industriële informatie

Nadere informatie

Praktijkinstructie Industriële automatisering 3 (ICT09.3/CREBO:53270)

Praktijkinstructie Industriële automatisering 3 (ICT09.3/CREBO:53270) instructie Industriële automatisering 3 (ICT09.3/CREBO:53270) pi.ict09.3.v1 ECABO, 1 april 2002 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen of

Nadere informatie

Digitaal System Ontwerpen Studiehandleiding

Digitaal System Ontwerpen Studiehandleiding Digitaal System Ontwerpen Studiehandleiding Embedded Systems Engineering Klassen: ES2, ES2D H. Riezebos 5 september 2012 Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Beschrijving en beoordeling... 3 3 Tentamenstof... 6 4

Nadere informatie

Niveau 2 Medewerker ICT

Niveau 2 Medewerker ICT Wat kunt u van onze studenten verwachten Niveau 2 Medewerker ICT Schooljaar 2012-2013 Semester 2 Klas 2 (20 weken); deze klas is aan het begin van vorig schooljaar begonnen: Voor deze studenten is het

Nadere informatie

Program overview. Year 2013/2014 Electrical Engineering, Mathematics and Computer Science

Program overview. Year 2013/2014 Electrical Engineering, Mathematics and Computer Science Program overview 5-Jun-017 0:17 Year 013/014 Organization Electrical Engineering, Mathematics and Computer Science Education Minors EWI Code Omschrijving ECTS TI-Mi-110-13 TI-Mi-110-13 Software Ontwerpen

Nadere informatie

BASIS MICROCONTROLLERS. INLEIDING EN ADDENDUM BIJ HET AduC800 DATABOEK.

BASIS MICROCONTROLLERS. INLEIDING EN ADDENDUM BIJ HET AduC800 DATABOEK. BASIS MICROCONTROLLERS INLEIDING EN ADDENDUM BIJ HET AduC800 DATABOEK. ROGGEMANS M. 07/2014 2 Inhoud INLEIDING:... 4 HOOFDSTUK 1: DE UNIVERSELE VERWERKINGSEENHEID... 8 1.1 INLEIDING:... 8 1.2 HET GEHEUGEN:...

Nadere informatie

Flex_Rooster WERKBOEK. INTRODUCTIE iseries. Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen.

Flex_Rooster WERKBOEK. INTRODUCTIE iseries. Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen. Flex_Rooster WERKBOEK INTRODUCTIE iseries Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen. ICS Opleidingen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt

Nadere informatie

Computertechniek vorige examens

Computertechniek vorige examens Computertechniek vorige examens Examen 2009 Groep 1 1. Geef de 2 manieren waarop de adressen van de I/O-module in de adresruimte geïntegreerd kunnen zijn. (memory-mapped en isolated dus) 2. Wat is post-indexering?

Nadere informatie

Copyright Wolters-Noordhoff

Copyright Wolters-Noordhoff Inhoud 1 Wat houdt dit boek in? 2 Voor wie is dit boek bestemd? 3 Welke vooropleiding wordt de student geacht te hebben? 4 Leerdoelen 5 Opbouw van de leerstof 6 Inzet in het onderwijs 6.1 Zelfstudie 6.2

Nadere informatie

Module 4 Hoofdstuk 1. Programmeertalen

Module 4 Hoofdstuk 1. Programmeertalen Module 4 Hoofdstuk 1 Programmeertalen Programmeertalen Een programmeertaal is een taal waarin de opdrachten worden geschreven die een computer moet uitvoeren Reeksen van die opdrachten of instructies vormen

Nadere informatie

Beter, Sneller, Mooier. Processoren 27 maart 2012

Beter, Sneller, Mooier. Processoren 27 maart 2012 Beter, Sneller, Mooier Processoren 27 maart 2012 Beter! Sneller! Krach:gere CPU: microcode Snellere CPU: pipeline, out- of- order execu:on Sneller RAM: cache meer mogelijkheden... Welke extra s kan processor-

Nadere informatie

(Nieuwe) opleiding hbo master. Bas Bauland (HAN Kwaliteitszorg) HAN Kwaliteitszorg, t.a.v. Bas Bauland Postbus EJ Arnhem

(Nieuwe) opleiding hbo master. Bas Bauland (HAN Kwaliteitszorg) HAN Kwaliteitszorg, t.a.v. Bas Bauland Postbus EJ Arnhem Format samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Naam instelling (Nieuwe) opleiding hbo master Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Contactpersoon/ contactpersonen Contactgegevens

Nadere informatie

1 29/12 02/01 kerstvakantie. 2 05/01 09/01 Les 1:

1 29/12 02/01 kerstvakantie. 2 05/01 09/01 Les 1: 1 29/12 02/01 kerstvakantie 2 05/01 09/01 Les 1: Bespreken PTA-401 Start: H03 Computers en randapparatuur 1: Computers zijn overal M: opdrachten: Jargon in advertenties, Onderzoek naar randapparatuur,

Nadere informatie