EEN STAP VERDER. Een onderzoek naar het flankerend beleid bij de Regeling Versterking Cultuureducatie in Rotterdam

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EEN STAP VERDER. Een onderzoek naar het flankerend beleid bij de Regeling Versterking Cultuureducatie in Rotterdam"

Transcriptie

1 EEN STAP VERDER Een onderzoek naar het flankerend beleid bij de Regeling Versterking Cultuureducatie in Rotterdam

2 EEN STAP VERDER Een onderzoek naar het flankerend beleid bij de Regeling Versterking Cultuureducatie in Rotterdam In opdracht van de Dienst Kunst en Cultuur van de gemeente Rotterdam Uitgevoerd door de SKVR 2009

3 Foto: Rinie Bleeker

4 VOORWOORD In het kader van de Regeling Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs konden scholen vanaf 2004 een subsidie aanvragen van 10,90 per kind om te besteden aan cultuureducatie op school. In het kader van dezelfde regeling konden ook gemeenten een subsidie aanvragen waarmee zij beleid konden ontwikkelen en uitvoeren om de scholen in hun gemeente te ondersteunen bij het besteden van de subsidie. In 2004 hebben de eerste scholen in Rotterdam de subsidie ontvangen en heeft ook de gemeente de subsidie aangevraagd en ontvangen. Vier jaar later is de subsidie voor alle scholen verlengd tot en met het schooljaar De subsidie voor het flankerend beleid is niet verlengd. De Dienst Kunst en Cultuur van de gemeente Rotterdam vond dit een goed moment om onderzoek te doen naar de resultaten van het flankerend beleid. Dit onderzoek bestaat uit twee delen. Het eerste gedeelte geeft een overzicht van de uitvoering van het flankerend beleid. Het tweede gedeelte gaat in op het effect dat de subsidie en het flankerend beleid hebben gehad op de cultuureducatie op de scholen. Hiervoor hebben coördinatoren en directeuren van zeven scholen meegewerkt aan het onderzoek, waarvoor hartelijk dank.

5 Colofon Het onderzoek naar het flankerend beleid bij de Regeling Versterking Cultuureducatie in Rotterdam is uitgevoerd in opdracht van de Dienst Kunst en Cultuur van de gemeente Rotterdam. Onderzoek en tekst: Janneke Gilsing Redactie en advies: Wil Walvis en Olga Smit Foto omslag: Felipe Daniel Reis Juni 2009

6 INHOUD Samenvatting 9 1. Inleiding Regeling Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs Flankerend beleid Rotterdam Landelijk onderzoek Eindrapportage monitor Regeling Versterking Cultuureducatie in het Primair Onderwijs Elke school is uniek Onderzoeksopzet Onderzoeksvragen Uitvoering van het onderzoek Uitvoering van het flankerend beleid Onderzoek cultuureducatie primair onderwijs in Rotterdam De adviseurs Adviesgesprekken en teamoriëntaties ICC-cursussen Netwerken Conclusie Gesprekken met scholen Katholieke Dalton Basisschool Christophoor Katholieke Basisschool Oscar Romero Openbare Basisschool De Triangel Protestants Christelijke Basisschool Ds. J. J. Buskes Nicolaasschool Gereformeerde Basisschool Het Kompas Openbare Basisschool Duo Tot slot 38 Bronnen 39 Bijlage 40 contact 41

7 Foto: Rinie Bleeker

8 SAMENVATTING Vanaf 2004 konden basisscholen 10,90 per leerling subsidie aanvragen bij het ministerie van OCW om een eigen visie op cultuureducatie te ontwikkelen en te verankeren. Daarnaast konden gemeenten geld aanvragen om flankerend beleid te realiseren. Rotterdam heeft hiervan twee adviseurs voor een periode van 3 jaar aangesteld. Zij hebben adviesgesprekken gevoerd, teamtrainingen en de cursus Interne Cultuur Coördinator (ICC) gegeven en als vervolg netwerkbijeenkomsten georganiseerd. In 2008 werd het flankerend beleid afgesloten en rees de vraag welk effect dit beleid heeft gehad op de ontwikkeling van cultuureducatie op de Rotterdamse basisscholen. In dit onderzoek is enerzijds een inventarisatie gemaakt van de activiteiten van de adviseurs en is deze afgezet tegen de oorspronkelijke doelstellingen. De conclusie hiervan is dat vooral het geven van de ICC-cursussen en het netwerken hebben bijgedragen aan de verdere ontwikkeling van een eigen visie op cultuureducatie door de individuele scholen. Anderzijds zijn acht medewerkers van basisscholen geïnterviewd over cultuur bij hen op school. De subsidieregeling heeft hen, naast de ontwikkelingen in de Brede School, zeker gestimuleerd om initiatieven te nemen en een visie op cultuureducatie te formuleren. Als sterke punten van het flankerend beleid zien zij met name de opbouw van een netwerk en het kunnen volgen van de ICC-cursus. 9

9 1. INLEIDING In dit eerste hoofdstuk wordt het kader aangegeven waarin dit onderzoek plaats heeft gevonden. De twee zaken waar het in dit onderzoek over gaat, de Regeling Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs en het flankerend beleid van de gemeente Rotterdam, worden kort ingeleid. Daarnaast worden twee onderzoeken met betrekking tot de resultaten van de Regeling op landelijk niveau besproken. 1.1 REGELING VERSTERKING CULTUUREDUCATIE PRIMAIR ONDERWIJS In het kader van het kabinetsmotto Meer mensen die meedoen heeft de Nederlandse regering, vanaf de jaren negentig van de vorige eeuw, cultuureducatie prioriteit gegeven. Zij is ervan overtuigd dat lessen met en over cultuur, het onderwijs en de bagage die het leerlingen meegeeft, verrijken (OCenW-Regelingen). Om de positie van cultuureducatie in het onderwijs te versterken, initieerde het ministerie van OCW in 1997 het project Cultuur en School als onderdeel van het Actieplan Cultuurbereik. Het doel is om leerlingen van jongs af aan vertrouwd te maken met cultuur. Het uiteindelijke streven van Cultuur en School is het realiseren van een doorlopende leerlijn cultuureducatie vanaf de eerste groep van het basisonderwijs tot aan het eindexamen van het voortgezet onderwijs ( Eén van de belangrijkste regelingen in het kader van het project Cultuur en School is de Regeling Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs. Het doel van de Regeling is, dat door een ruimer budget de deelnemende scholen in het primair onderwijs in de gelegenheid worden gesteld om bewustere keuzes te maken op het gebied van cultuureducatie (OCenW-Regelingen). Hiervoor konden scholen vanaf het schooljaar tot en met het schooljaar ieder jaar een budget van 10,90 per leerling ontvangen. Deze subsidie is in fases ingevoerd. In het eerste schooljaar kon 10% van de scholen de subsidie ontvangen. In de jaren die daarop volgden werd dit percentage opgevoerd. Met het ontvangen van de subsidie gaan de scholen een drietal verplichtingen aan. Ten eerste moeten de scholen een meerjarige visie op cultuureducatie ontwikkelen, deze opnemen in het schoolbeleid en hierbij passende activiteiten organiseren. Daarnaast moeten de scholen gaan deelnemen aan een netwerk van scholen en culturele instellingen waarbij in ieder geval de afstemming tussen vraag en aanbod en kennisoverdracht naar andere scholen een rol spelen. Tot slot moeten de scholen aandacht besteden aan deskundigheidsbevordering van hun personeel op het gebied van cultuureducatie. Het einddoel is dat aan het eind van het schooljaar alle scholen in het primair onderwijs in Nederland in staat zijn gesteld om hun visie op de plaats van cultuureducatie in het lesprogramma te bepalen en dat zij bij de realisatie van deze visie samenwerken met hun culturele omgeving. 1.2 FLANKEREND BELEID ROTTERDAM In het kader van het project Cultuur en School werkt het ministerie samen met gemeenten en provincies, culturele instellingen en onderwijsorganisaties. Bij de Regeling is naast een budget voor de scholen ook een budget beschikbaar gesteld voor gemeenten om de scholen te ondersteunen bij de besteding van de subsidie. De gemeente Rotterdam heeft de SKVR (Stichting Kunstzinnige Vorming Rotterdam) gevraagd om advies inzake de subsidieaanvraag voor het flankerend beleid. In deze aanvraag is een aantal doelstellingen geformuleerd met betrekking tot de uitvoering van het flankerend beleid. Het flankerend beleid in Rotterdam valt uiteen in twee delen. In het eerste jaar (2004) is een gedeelte van het geld besteed aan een professioneel onderzoek onder scholen en culturele instellingen in Rotterdam. 10

10 1. INLEIDING Daarnaast zijn voor een periode van twee en een half jaar twee adviseurs aangesteld die werkzaam waren in het culturele veld en ervaring hadden met primair onderwijs. Zij moesten de scholen ondersteunen met onafhankelijk advies en teamtrainingen. Ook hadden zij een bemiddelende rol tussen de scholen en culturele instellingen. Dit gebeurde onder andere door het organiseren van netwerkbijeenkomsten. En tenslotte hebben zij een aantal cursussen gegeven waarbij leerkrachten en educatoren van culturele instellingen werden opgeleid tot cultuurcoördinator. De outputdoelstellingen van het flankerend beleid waren als volgt gesteld. Met betrekking tot de bemiddeling moesten jaarlijks drie netwerkbijeenkomsten worden georganiseerd waarbij de verwachting was dat in 2005 ongeveer 25 culturele instellingen en 25 scholen hierbij aanwezig zouden zijn. In 2006 zouden ongeveer 30 culturele instellingen en 30 scholen deelnemen aan één van de netwerkbijeenkomsten. Zowel in het schooljaar als in het daaropvolgende schooljaar werd verwacht dat 35 scholen een gratis adviesgesprek zouden aanvragen en daarnaast zouden in beide jaren 15 scholen gebruik maken van de mogelijkheid tot het volgen van een teamtraining. Aan de ICC-cursus zouden naar verwachting zowel in 2005 als in leerkrachten en contactpersonen deelnemen. Outputdoelstellingen van het flankerend beleid Netwerkbijeenkomsten 25 instellingen en 25 scholen 30 instellingen en 30 scholen Adviesgesprek 35 scholen 35 scholen Teamtraining 15 scholen 15 scholen ICC-cursus 25 leerkrachten en contactpersonen 25 leerkrachten en contactpersonen Deze promotie en ondersteuning vanuit de gemeente zouden ertoe moeten leiden dat scholen (nog meer) een bewuste keuze maken ten aanzien van cultuureducatie en dat als gevolg daarvan de komende jaren steeds het maximaal toegestane aantal leerlingen op de Rotterdamse scholen voor primair onderwijs zou profiteren van deze regeling (Subsidieaanvraag flankerend beleid n.a.v. regeling versterking cultuureducatie primair onderwijs, 31 oktober 2004). In het derde hoofdstuk van dit onderzoek worden de kwantitatieve uitkomsten van het flankerend beleid besproken en worden de uitkomsten gekoppeld aan de oorspronkelijke doelstellingen. 1.3 LANDELIJK ONDERZOEK Op landelijk niveau zijn de voortgang en de resultaten van de Regeling gevolgd door een monitor. Er is tussentijds gerapporteerd, in juni 2008 is de eindrapportage gepubliceerd. Daarnaast is in juni 2006 een onderzoek gepubliceerd waarbij in een aantal portretten van scholen een overzicht wordt gegeven van de effecten van de Regeling in het primair onderwijs. Beide onderzoeken zullen in de volgende paragrafen kort worden besproken Eindrapportage monitor Regeling Versterking Cultuureducatie in het primair onderwijs De monitor van de Regeling heeft vanaf de invoering van de Regeling in 2004 tot 2007 drie keer een meting gedaan. De nulmeting is gedaan door Cultuurnetwerk Nederland en de metingen daarna zijn uitgevoerd door Sardes 1 (Eindrapportage monitor Regeling Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs, 2008). Deze metingen geven een beeld van de resultaten van de Regeling. Deze resultaten zijn verdeeld in vier onderdelen: cultuureducatie in de 1 Sardes is een zelfstandige en onafhankelijke organisatie op het terrein van onderwijs, welzijn en jeugd. ( 11

11 1. INLEIDING praktijk, visie en beleid van scholen, samenwerking en overleg en budget en faciliteiten. Op het gebied van de praktijk heeft de Regeling een positief effect gehad op de activiteiten van de scholen met betrekking tot cultuureducatie. Het aantal projecten 2 en activiteiten, zowel binnen als buiten school, zijn toegenomen. Er worden meer lesmethoden gebruikt, er wordt vaker vakoverstijgend gewerkt en er is vaker een (gedeeltelijk) doorlopende leerlijn. Het aantal uren voor cultuureducatie in het vaste rooster is echter nauwelijks veranderd. Het kunstmenu bepaalt nog steeds vaak de activiteiten, maar er is een tendens in de richting van vraaggestuurd werken. Ook het ontwikkelen van een visie en beleid met betrekking tot cultuureducatie heeft een impuls gekregen door de Regeling. Er is sprake van een verdubbeling van het aantal scholen dat het beleid schriftelijk heeft vastgelegd. Dit betekent tegelijkertijd dat een groot aantal scholen dit nog steeds niet heeft gedaan. Van deze scholen heeft een gedeelte wel een beleid, maar dit is nog niet vastgelegd in een plan of het beleid is nog in ontwikkeling. De samenwerking en de netwerken zijn ook toegenomen. Scholen zijn meer gaan samenwerken met andere basisscholen en culturele instellingen. Hierbij is een duidelijk verschil te zien tussen scholen op het platteland, die vooral samenwerkingsverbanden hebben met andere scholen, en scholen in een stedelijke omgeving, die meer samenwerken met culturele instellingen. Daarnaast participeert een kleine meerderheid van de scholen in netwerken. Het budget voor cultuureducatie wordt voornamelijk besteed aan activiteiten en materialen. In veel mindere mate wordt het besteed aan het inhuren van deskundigheid en deskundigheidsbevordering van het eigen team. Het aantal cultuurcoördinatoren op scholen is wel toegenomen. Foto: Rinie Bleeker 2 Hiermee worden projecten bedoeld voor de hele school, waarbij verschillende vakken en leergebieden worden gecombineerd. 12

12 1. INLEIDING Samenvattend kan worden gesteld dat de Regeling op een aantal vlakken een positieve invloed heeft gehad op de cultuureducatie in het primair onderwijs, maar dat de doelstellingen van het project op deze termijn niet zijn gehaald. Scholen zijn op het gebied van cultuureducatie nog niet zo ver ontwikkeld als gehoopt. Het verschil tussen de cohorten 3 laat zien dat er vaak wat meer tijd nodig is om het resultaat te zien dat voortkomt uit de Regeling Elke school is uniek Het doel van dit kwalitatieve onderzoek was om veertien portretten te maken van scholen die samen inzicht geven in het effect van de Regeling en in de plek die scholen in hun onderwijsprogramma reserveren voor cultuureducatie (Elke school is uniek, 2006). De portretten zijn gemaakt op basis van gesprekken met schooldirecteuren, interne cultuurcoördinatoren, leerkrachten en leerlingen van verschillende groepen. Zoals de titel van het onderzoek al zegt is elke school uniek, maar uit het onderzoek zijn toch verschillende zaken naar voren gekomen die op alle scholen betrekking hadden. Op elke school is een fundament aanwezig dat bestaat uit twee componenten, de onderwijsvisie en het personeel. De onderwijsvisie bepaalt welke accenten van cultuur op school worden belicht en welke disciplines wel of niet aan bod komen. Scholen die een duidelijke onderwijsvisie hebben, kunnen cultuur gemakkelijk inpassen in het onderwijsprogramma. Visies waarbij het totale kind 4 als uitgangspunt wordt genomen blijken een positief effect te hebben op cultuureducatie evenals scholen met een specifieke aanpak voor omgangsvormen tussen leerlingen, leerkrachten en ouders. Binnen een school zijn de individuele interesse en expertise van de leerkrachten bepalend voor de cultuureducatie. Verder blijkt een goede sfeer en samenwerking binnen een schoolteam een goede invloed te hebben op de ontwikkeling van cultuureducatie. De directeur van de school is hierbij belangrijk. Ook op het vlak van de financiering van culturele activiteiten speelt deze een belangrijke rol. Op deze twee componenten gaan de scholen met verschillende bouwstenen bouwen aan de cultuureducatie op school. Deze bouwstenen kunnen bestaan uit externe partners die de school ondersteunen bij het formuleren van een visie en de uitvoering van het beleid, maar het kunnen ook ouders zijn met kunstzinnige beroepen. Daarnaast kunnen de bouwstenen bestaan uit ruimtes die beschikbaar zijn voor culturele activiteiten, financiële middelen en andere faciliteiten. Verder was de motivatie om cultuur te integreren in het onderwijsplan bij alle scholen gelijk. Zij vinden het effect dat cultuureducatie heeft op de leerlingen, het belangrijkst. Kinderen functioneren beter doordat ze plezier beleven aan cultuureducatie, ze kunnen andere capaciteiten van zichzelf laten zien en hebben een intensiever contact met de leerkrachten. Tot slot wilden alle scholen het geld van de Regeling besteden aan een structurele oplossing. Ze willen het geld niet kwijtraken aan eenmalige activiteiten, maar willen het bijvoorbeeld besteden aan het aanstellen van een vakleerkracht of het aanschaffen van een beamer. 3 Het eerste cohort heeft de subsidie ontvangen vanaf schooljaar , het tweede cohort vanaf en het derde cohort vanaf Hierbij worden cognitie, emotionaliteit, creativiteit en socialiteit in samenhang gestimuleerd. 13

13 2. ONDERZOEKSOPZET 2.1 ONDERZOEKSVRAGEN In het vorige hoofdstuk is reeds besproken wat de doelstellingen zijn van de Regeling Versterking Cultuureducatie en wat de doelstellingen waren van het flankerend beleid van Rotterdam. Op basis van deze doelstellingen zijn de hoofdvraag en de deelvragen van dit onderzoek geformuleerd. De hoofdvraag luidt als volgt: Wat zijn de resultaten van het flankerend beleid bij de Regeling Versterking Cultuureducatie in Rotterdam? Om op deze vraag een antwoord te kunnen geven zijn de volgende deelvragen opgesteld: Wat zijn de kwantitatieve uitkomsten van het flankerend beleid? Hebben scholen een visie ontwikkeld op cultuureducatie, is deze schriftelijk vastgelegd en onderdeel geworden van het onderwijsplan? Zijn de culturele activiteiten op scholen toegenomen? Zijn scholen onderdeel geworden van netwerken? Is de deskundigheid van het schoolpersoneel op het gebied van cultuureducatie toegenomen? In hoeverre zijn eventuele veranderingen een effect van het flankerend beleid? Het onderzoek is evaluerend en beschrijvend. Het bestaat uit een kwantitatief en een kwalitatief gedeelte. In het kwantitatieve gedeelte is de uitvoering van het flankerend beleid onderzocht. Er is een inventarisatie gemaakt van de activiteiten die hebben plaatsgevonden, zoals netwerkbijeenkomsten, adviesgesprekken met scholen en ICC-cursussen. Hiervoor is gebruik gemaakt van de gegevens die de adviseurs hierover hebben bijgehouden. De uitkomsten van de adviesgesprekken zijn schriftelijk vastgelegd en er zijn bijvoorbeeld verslagen van de netwerkbijeenkomsten. Deze inventarisatie wordt vergeleken met de doelstellingen die vooraf zijn gesteld bij het opstellen van het flankerend beleid. Het kwalitatieve gedeelte van het onderzoek bestaat uit interviews met medewerkers van scholen die op verschillende manieren gebruik hebben gemaakt van het flankerend beleid. De hierboven gestelde vragen hebben als leidraad gediend voor deze interviews. Van elf scholen is een nulmeting van de situatie op school met betrekking tot cultuureducatie gemaakt voordat de school de subsidie in het kader van de regeling heeft ontvangen. De uitkomsten van de interviews worden hiermee vergeleken en worden ook vergeleken met de verslagen van de adviesgesprekken die hebben plaatsgevonden. Op die manier zijn portretten gemaakt van scholen die samen een overzicht geven van de resultaten van de Regeling op Rotterdamse scholen, ondersteund door het flankerend beleid. Gezien het feit dat er een kleine selectie van scholen is gemaakt en er geen vergelijkend onderzoek is gedaan, is het onderzoek niet representatief voor alle scholen die gebruik hebben gemaakt van het flankerend beleid en geeft het onderzoek geen overzicht van de actuele stand van zaken op het gebied van cultuureducatie in het primair onderwijs in Rotterdam. Het onderzoek geeft wel een duidelijk beeld van de bezochte scholen, hun keuzes en mogelijkheden en wat de bijdrage van de Regeling en het flankerend beleid daarbij is geweest. 14

14 2. ONDERZOEKSOPZET 2.2 UITVOERING VAN HET ONDERZOEK De periode die onderzocht is, begint bij het instellen van de regeling in 2004 en eindigt in 2008, het moment waarop het flankerend beleid bij de Regeling is afgerond. Het onderzoek heeft plaatsgevonden van december 2008 tot en met mei Het heeft plaatsgevonden onder primair onderwijsscholen in Rotterdam, die de subsidie in het kader van de Regeling Versterking Cultuureducatie hebben ontvangen, en gebruik hebben gemaakt van het flankerend beleid van de gemeente Rotterdam in de vorm van advisering en/of het volgen van een ICC-cursus. In totaal gaat het hier om 60 scholen. Hieruit is een aantal geselecteerd aan de hand van verschillende criteria. Deze criteria zijn: spreiding over de stad, jaar van instappen, denominatie, instapniveau, hoeveelheid ondersteuning door de adviseurs. Er zijn gesprekken gevoerd met de cultuurcoördinatoren en/of schooldirecteuren. Naar aanleiding daarvan is een overzicht gemaakt van verschillende manieren waarop scholen het geld van de regeling hebben besteed, in welke mate het flankerend beleid hierbij heeft ondersteund en wat de resultaten daarvan zijn. Foto: Rinie Bleeker 15

15 3. UITVOERING VAN HET FLANKEREND BELEID De uitvoering van het flankerend beleid bestaat uit twee onderdelen. In 2004 is een deel van het geld van het flankerend beleid besteed aan een professioneel onderzoek onder scholen en culturele instellingen in Rotterdam. Dit onderzoek wordt kort besproken in de eerste paragraaf van dit hoofdstuk. In 2005 zijn twee adviseurs aangesteld voor een periode van twee en een half jaar. Een kerntaak van deze adviseurs was om relevante partijen te ondersteunen en te begeleiden waar het ging om beleidsontwikkeling, visievorming op cultuureducatie en het implementeren van cultuureducatiebeleid. De verwachting was dat in het schooljaar advisering een groot deel van de werktijd in beslag zou gaan nemen en dat scholen in als vervolg op de advisering ook behoefte zouden hebben aan een onafhankelijke bemiddeling tussen scholen en instellingen (Subsidieaanvraag flankerend beleid n.a.v. regeling Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs, 31 oktober 2004). Uitvoerend hebben de adviseurs zich beziggehouden met adviesgesprekken met scholen, teamtrainingen voor scholen, het verzorgen van ICC-cursussen en netwerken. Deze worden verder toegelicht in paragraaf ONDERZOEK CULTUUREDUCATIE PRIMAIR ONDERWIJS IN ROTTERDAM De gemeente Rotterdam wenste in 2004 een deel van het toegewezen subsidiebedrag voor het flankerend beleid te besteden aan onderzoek onder scholen voor primair onderwijs en culturele instellingen in Rotterdam en heeft Cultuurnetwerk Nederland gevraagd om dit onderzoek uit te voeren in de periode november 2004 tot april Het onderzoek diende een beschrijving te geven van de huidige situatie op het gebied van cultuureducatie op de Rotterdamse scholen voor primair onderwijs en de Rotterdamse culturele instellingen. Verder moest het inzicht geven in de wensen en mogelijkheden van de Rotterdams basisscholen op het gebied van cultuureducatie en in de mate waarin culturele instellingen met hun aanbod, ideeën en capaciteiten hierbij aansluiten. En tot slot moest er een verband worden gelegd met de drie scenario s 5 uit het rapport Hart(d) voor cultuur en een scenario nul. De gemeente Rotterdam wilde vraag en aanbod zo goed mogelijk verbinden en daarom de beschrijving van de toenmalige situatie, inclusief de wensen en mogelijkheden van de scholen, als vertrekpunt nemen voor toekomstig beleid (Cultuurnetwerk, 2005, p. 5). In het gedeelte van het onderzoek dat gericht was op de scholen wordt ingegaan op het onderwijsaanbod op scholen, de mate waarin scholen culturele activiteiten ondernemen, de faciliteiten en het budget voor cultuureducatie, de visie op cultuureducatie, de mate waarin sprake is van samenwerking en overleg, de rol van de SKVR en de wensen voor ondersteuning op het gebied van cultuureducatie. In het tweede gedeelte van het onderzoek worden de resultaten van de interviews met culturele instellingen besproken en geanalyseerd. Hier wordt ingegaan op het beleid met betrekking tot cultuureducatie, de activiteiten die worden georganiseerd, de afstemming met het onderwijs, de SKVR en de wensen voor de toekomst. Naast een overzicht van de huidige stand van zaken met betrekking tot cultuureducatie in Rotterdam in het primair onderwijs heeft het onderzoek een databank opgeleverd die gebruikt kan worden voor advisering en ondersteuning van de scholen. Uit het onderzoek bleek 63% van de scholen in de toekomst behoefte te hebben aan ondersteuning op het gebied van cultuureducatie. 5 De drie scenario s zijn de volgende: 1. Komen & gaan: scholen doen mee aan het Kunstmenu of bezoeken eens een toneelstuk of concert. 2. Vragen & aanbieden: de school heeft een cultuurcoördinator of andere expertise in huis. Samen met de cultuurcoördinator zet de school een cultureel activiteitenplan op. De kunstzinnige vakken zijn even belangrijk als rekenen en taal. 3. Leren & ervaren: dit scenario sluit aan bij de nieuwste inzichten binnen het onderwijs, waarbij school en omgeving in elkaar overgaan. De dansschool of bibliotheek maakt bijvoorbeeld deel uit van de school. Scholen met dit scenario bestaan nog niet. Wel zijn er brede scholen, zoals de Wanita-scholen in Rotterdam en de Vensterscholen in Groningen, die dichtbij dit scenario komen en cultuur beschouwen als uitgangspunt voor het leren. 16

16 3. UITVOERING VAN HET FLANKEREND BELEID 3.2 DE ADVISEURS In mei 2005 zijn twee adviseurs gestart om de scholen te begeleiden bij de besteding van de subsidie in het kader van de Regeling. Zij werkten ieder twee dagen per week. De adviseurs zijn begonnen met de scholen in Rotterdam attent te maken op de Regeling door telefonisch contact op te nemen met de schooldirecties (wat veel tijd in beslag nam, want soms moest er drie keer worden gebeld om de juiste persoon aan de telefoon te krijgen) en daarnaast een brief te sturen. Ook hebben zij in de stad een persbericht met als titel Wie zijn wij? verspreid, om zichzelf kenbaar te maken. Rotterdam telt in het schooljaar scholen op 320 locaties. Van die scholen hebben er 130 sinds 2004 de subsidie ontvangen in het kader van de Regeling. Van de 130 scholen die de subsidie hebben ontvangen, hebben 60 scholen gebruik gemaakt van het flankerend beleid van de gemeente Rotterdam. Verdeling scholen Rotterdam, deelname Regeling Versterking Cultuureducatie en flankerend beleid geen regeling versterking 26% 43% cultuureducatie 31% wel regeling, geen flankerend beleid zowel regeling als flankerend beleid De groep scholen die gebruik heeft gemaakt van het flankerend beleid bestaat uit 31 scholen voor openbaar onderwijs en 29 scholen voor bijzonder onderwijs (katholiek, protestantschristelijk en gereformeerd). Wat opvalt is dat er geen scholen voor islamitisch onderwijs gebruik hebben gemaakt van het flankerend beleid. Acht deelnemende scholen zijn voor speciaal onderwijs. De meeste scholen die gebruik hebben gemaakt van het flankerend beleid deden dat in de vorm van het volgen van een ICC-cursus en/of een adviesgesprek. Enkele scholen hebben alleen telefonisch advies ontvangen of zijn per geadviseerd. Tevens zijn gesprekken gevoerd met andere instellingen en personen, zoals cultuurscouts, Codarts, Hogeschool Rotterdam en Hogeschool INHolland. Door persoonlijke omstandigheden van de adviseurs is het traject van advisering vertraagd en minder intensief geweest. Eén adviseur is gestopt in juni 2007, het contract van de andere adviseur is verlengd tot augustus In januari 2008 is het werk van deze adviseur deels overgenomen. Deze nieuwe adviseur heeft zich voornamelijk beziggehouden met de afronding van het flankerend beleid Adviesgesprekken en teamoriëntaties Voorafgaand aan de adviesgesprekken is door de adviseurs een informatiemap samengesteld met daarin een format om een visie op cultuureducatie te formuleren en te beschrijven in het schoolplan. In totaal zijn er met 41 scholen adviesgesprekken gevoerd. Deze gesprekken werden meestal gevoerd met de directeur van de school, maar bij een aantal scholen was ook de cultuurcoördinator, Brede School-coördinator of intern begeleider bij het gesprek aanwezig. Met 10 van deze scholen zijn meerdere (twee of drie) adviesgesprekken geweest. De plek die cultuureducatie inneemt op een school hangt sterk samen met de individuele ideeën en voorkeuren van de teamleden plus de samenstelling van de leerlingenpopulatie. De adviesgesprekken sloten aan bij de scholen, hun onderwijsvisie en de manier waarop ze al werkten met cultuureducatie. Het waren gesprekken op maat, hierdoor waren alle gesprekken 17

17 3. UITVOERING VAN HET FLANKEREND BELEID verschillend. De opbouw van de gesprekken was echter bij alle scholen min of meer gelijk. Van alle gesprekken zijn verslagen gemaakt en deze beginnen allemaal met een korte inventarisatie onder het kopje visie op cultuureducatie in de school. Er is gekeken naar wat er eventueel al beschreven is over de visie op cultuureducatie en wat het team wil. Soms werd er een duidelijke vraag gesteld door het team, zoals bij OBS Eduard van Beinum. Zij hadden als vraag aan de adviseurs: Hoe kunnen we optimaal gebruik maken van de diensten van de SKVR en welke subsidieregelingen kunnen we aanboren?. Daarnaast is gekeken naar de scholen zelf, het aantal leerlingen, de omgeving van de school en het gebouw. Vervolgens is geïnventariseerd wat er op de scholen al gebeurde op het gebied van cultuureducatie. Ook zijn de eventuele samenwerkingsverbanden met culturele instellingen en andere scholen besproken. Daarna volgt in het verslag het voorstel van de adviseurs. Bijna elke school heeft in eerste instantie het advies gekregen om goed na te denken over de rol die cultuureducatie moet spelen binnen het lesprogramma van de school. Daarnaast is er bijvoorbeeld geadviseerd om te kijken naar de culturele omgeving van de school of het formuleren van vragen aan culturele instellingen. Coördinatie was een aparte paragraaf van het verslag. Hier ging het om de coördinatie van de culturele activiteiten. Is er binnen het schoolteam iemand die deze taak op zich neemt? Is er een vakleerkracht die dit doet? Soms werd geadviseerd om een leerkracht de ICCcursus te laten volgen. Ook doorlopende leerlijnen op het gebied van cultuureducatie en lesmethoden zijn met de scholen besproken en de mogelijkheden om activiteiten uit te voeren op de scholen, de ruimtelijke omstandigheden. Tot slot is geadviseerd over het aanvragen van eventuele aanvullende subsidies, bijvoorbeeld in samenhang met de Brede School, en zijn mogelijkheden aangeboden voor een vervolg op het adviseringsgesprek. Scholen hebben de mogelijkheid gekregen om met het hele team een training te volgen met betrekking tot cultuureducatie en konden hulp krijgen bij het verwerken van de visie op cultuureducatie in het onderwijsplan. Bij 5 scholen hebben naar aanleiding van de adviseringsgesprekken teamtrainingen plaatsgevonden. Het doel van deze teamtrainingen was het formuleren van een visie op cultuureducatie door de school en het vertalen hiervan in een cultureel actieplan. Bij elke school was de teamtraining anders, maar er waren ook vaste onderdelen. Het eerste onderdeel was de workshop inventarisatie middels het Cultuurkompas, hiermee kon de actuele stand van zaken en de gewenste situatie met betrekking tot cultuureducatie in hoofdlijnen in beeld worden gebracht. Deze vormde een uitgangspunt voor de school om na te denken over de inhoud en organisatie van cultuureducatie en/of de visie daarop. Vervolgens was er het onderdeel voorbereiding op visieontwikkeling waarbij de uitkomsten van de cultuurkompas werden gecombineerd met de onderwijsvisie van de school. De teamtrainingen eindigden met het formeren van een taakgroep die de taak kreeg het cultuureducatieplan te schrijven ICC-cursussen ICC staat voor Interne Cultuur Coördinator. De ICC-cursus is ontwikkeld in opdracht van het ministerie van OCW. De cursus is bedoeld om scholen in staat te stellen een goede infrastructuur in en om de school te ontwikkelen. Dit is noodzakelijk voor het implementeren van cultuureducatie op school. In de cursus staat de ontmoeting tussen het onderwijs en het culturele veld centraal. De cursus biedt handreikingen om de samenwerking te bevorderen. Het leveren van een structurele bijdrage aan de implementatie van cultuureducatie in het primair onderwijs en daarmee aan de ontwikkeling van het kind, het aanreiken van inzicht en vaardigheden om eigen keuzes te maken bij de ontwikkeling van cultuureducatie en deze te vertalen in een eigen cultuurbeleidsplan en cultureel actieplan zijn doelstellingen van de cursus. 18

18 3. UITVOERING VAN HET FLANKEREND BELEID Daarnaast gaat het bij de ICC-cursus om het leggen van een fundament voor een duurzame samenwerking tussen culturele instellingen en scholen voor primair onderwijs en om culturele en erfgoedinstellingen inzicht te verschaffen in de praktijk van de scholen en in de keuzes die zij maken op cultuureducatief terrein. Zowel leerkrachten in het primair onderwijs als educatief medewerkers van culturele instellingen kunnen deelnemen aan de cursussen ( Mensen die ICC-cursussen willen gaan geven, kunnen een cursus Train de Trainers volgen. De adviseurs hebben deze cursus gevolgd en konden in Rotterdam deze cursussen gaan verzorgen. Sinds 2005 hebben in Rotterdam drie cursussen plaatsgevonden voor Interne Cultuur Coördinatoren, waaraan in totaal 42 mensen hebben deelgenomen. Van deze 42 deelnemers waren 30 personen afkomstig van in totaal 25 scholen. Twaalf van de 42 deelnemers waren niet verbonden aan een school. Deze cursisten waren werkzaam bij culturele instellingen, student aan de PABO of zelfstandig kunstenaar. Met een aantal cursisten zijn vervolggesprekken geweest. Bij het bekijken van de websites van de scholen valt op dat weinig scholen de cultuurcoördinator benoemen als onderdeel van het team of specifieke taak van een leerkracht, zoals bijvoorbeeld met ICT wel gebeurd. Ten tijde van dit onderzoek vindt ook een ICC-cursus plaats. Deze is voortgezet buiten het flankerend beleid. Hieraan nemen op dit moment 9 mensen deel Netwerken Naast het geven van ICC-cursussen en het voeren van adviesgesprekken met scholen hebben de adviseurs deelgenomen aan netwerkbijeenkomsten en deze ook zelf georganiseerd. De adviseurs zijn onder andere aanwezig geweest bij een aantal bijeenkomsten van het Rotterdamse Educatie Netwerk (REN), de terugkomdag van ICC train de trainers en kunstborrels. Zelf hebben zij ook een aantal netwerkbijeenkomst georganiseerd voor scholen en culturele instellingen. In 2005 is een werkconferentie georganiseerd waar het onderzoek van Cultuurnetwerk naar cultuureducatie in het primair onderwijs in Rotterdam is besproken en toegelicht. Voor deze conferentie waren alle deelnemende partijen uitgenodigd. Onder de aanwezigen waren voornamelijk medewerkers van culturele instellingen. Daarnaast waren er een handjevol medewerkers van primair onderwijsscholen en een aantal van de gemeente Rotterdam en de SKVR. In 2006 hebben drie netwerkbijeenkomsten plaatsgevonden. De thema s van de bijeenkomsten waren vraag en aanbod, contact tussen culturele instellingen en scholen, subsidie aanvragen en veranderingen Cultuurtraject 6 SKVR. Bij deze bijeenkomsten waren iedere keer zowel medewerkers van culturele instellingen als van primair onderwijs scholen aanwezig. De locaties van de bijeenkomsten waren steeds verschillende culturele instellingen. Over de opkomst bij de bijeenkomsten en de samenstelling van de groepen zijn niet alle gegevens bekend. Er kan echter op basis van de gegevens die wel bekend zijn, worden aangenomen dat de opkomst volgens verwachting was. In het verslag van de bijeenkomst in Museum Boijmans van Beuningen staat bijvoorbeeld niet hoe hoog de opkomst daadwerkelijk was maar wel de volgende zin: de afgelopen jaren bleek het lastig om instellingen en scholen bijeen te krijgen om ervaringen en wensen uit te wisselen, met de opkomst van vanmiddag zijn we dan ook erg blij. De gegevens die wel bekend zijn kunt u terugvinden in de bijlage van dit verslag. 6 Leerlingen van scholen die deelnemen aan het Cultuurtraject van de SKVR komen ieder jaar twee keer in aanraking met een kunstdiscipline. Ze zien voorstellingen, luisteren naar concerten en ontmoeten kunstenaars. Zo maken zij kennis met de wereld van de professionele dans, beeldende kunst, theater, muziek, cultureel erfgoed, nieuwe media en muziek. 19

19 3. UITVOERING VAN HET FLANKEREND BELEID In 2007 hebben de adviseurs een Kunstweek georganiseerd. Het doel van deze week was: verbreding van je eigen blikveld en het opbouwen van netwerken. In totaal hebben 23 culturele instellingen hun deuren gedurende een week opengesteld voor leerkrachten uit het primair onderwijs. Deze konden bij de instellingen rondkijken, ze konden informatie krijgen over het educatieve aanbod van de instellingen en workshops volgen. Voor deze Kunstweek zijn door 33 scholen in totaal 125 kaarten besteld. Daarnaast zijn 30 kaarten verspreid onder studenten van de PABO. Van de 155 mensen die een kaart hebben ontvangen, hebben 94 mensen daadwerkelijk deelgenomen aan de Kunstweek. De reacties van de deelnemende docenten waren overwegend positief. De reacties van de culturele instellingen waren verschillend. Een aantal instellingen vond de opkomst mager, maar andere instellingen vonden het prima om twee heel geïnteresseerde leerkrachten op bezoek te hebben gehad. In 2008 is op eigen initiatief van Tamara Veen, de cultuurcoördinator van O.S.O. A. Willeboer, een netwerkbijeenkomst georganiseerd. Hierbij waren 12 ICC ers aanwezig en geen medewerkers van culturele instellingen. De bijeenkomst had een algemeen karakter en ging vooral over het functioneren van een ICC er op school en het uitwisselen van tips op het gebied van cultuur en educatie. Hierbij was ook één van de adviseurs aanwezig. In juni 2008 is een netwerkbijeenkomst georganiseerd voor speciaal onderwijsscholen. Helaas is deze niet doorgegaan wegens gebrek aan inschrijvingen. Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat de bijeenkomst te dicht op de vorige bijeenkomst was gepland en dat leerkrachten het te druk hebben aan het eind van het schooljaar. Op 26 november 2008 is, ter afsluiting van het flankerend beleid, een terugkomdag georganiseerd voor mensen die de ICC-cursus hebben gevolgd. Tijdens deze bijeenkomst hebben drie cultuurcoördinatoren verteld over de ontwikkelingen op hun school en de aanwezigen zijn naar aanleiding hiervan met elkaar in gesprek gegaan. Bij deze bijeenkomst waren 15 mensen aanwezig. 3.3 Conclusie Het flankerend beleid was bedoeld om scholen in Rotterdam te ondersteunen bij de besteding van de subsidie in het kader van de Regeling Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs. Hiervoor waren outputdoelstellingen opgesteld, die zijn besproken in het eerste hoofdstuk. In de overzichten hieronder worden de resultaten vergeleken met de doelstellingen. Adviesgesprekken Outputdoelstelling Resultaat Adviesgesprek scholen 37 scholen Adviesgesprek scholen 4 scholen Adviesgesprekken totaal 70 scholen 41 scholen (55 gesprekken) Wanneer deze resultaten procentueel met elkaar worden vergeleken blijkt dat 59% van de doelstelling is gehaald. Opmerkelijk is dat in schooljaar de doelstelling van 35 scholen ruim gehaald is, maar dat in het schooljaar daarna met slechts vier scholen een adviesgesprek is geweest, terwijl de verwachting even hoog was als het jaar ervoor. In het eerste jaar hadden de adviseurs niet meer gesprekken kunnen voeren dan ze hebben gedaan. 20

20 3. UITVOERING VAN HET FLANKEREND BELEID Het bleek dat het heel prettig was om samen een gesprek te voeren en niet alleen, dit kwam de kwaliteit van de gesprekken ten goede. Aangezien beide adviseurs maar 2 dagen werkten was er geen tijd om meer gesprekken te voeren. De groep die een adviesgesprek heeft gehad kan in twee groepen worden verdeeld. Er was een groep die zelf initiatief nam om contact te zoeken met de adviseurs. Dit waren scholen die vaak al actief waren op het gebied van cultuureducatie. Ook is er een groep die enthousiast is geworden na benadering door de adviseurs. Maar niet alle scholen die zijn benaderd waren enthousiast. Een aantal scholen was nog niet toe aan een adviesgesprek, zij hebben om uitstel gevraagd. In het tweede jaar hebben de adviseurs door persoonlijke omstandigheden niet optimaal kunnen functioneren. Teamtraining Outputdoelstelling Resultaat Teamtraining scholen geen scholen Teamtraining scholen 5 scholen Teamtraining totaal 30 scholen 5 scholen Het is duidelijk dat deze doelstelling niet is gehaald. Opmerkelijk is dat teamtrainingen alleen hebben plaatsgevonden in schooljaar Een verklaring hiervoor is dat de teamtraining een vervolg is op een adviesgesprek en/of ICC-cursus. In is begonnen met adviesgesprekken en een ICC-cursus met als logisch gevolg dat pas in het schooljaar erna behoefte aan een teamtraining ontstaat. Toch is dit aantal nog veel lager dan verwacht. Slechts 17% van de doelstelling is gehaald. Uit reacties van de adviseurs blijkt dat deze teamtrainingen zeer veel tijd kostten, zowel voor de adviseurs als voor de scholen. Veel scholen waren er nog niet aan toe en hadden andere prioriteiten. Verder bleek het maken van een planning voor de teamtrainingen ook lastig omdat scholen een meerjarenplanning hebben en daardoor het moment voor het maken van een visie op kunst en cultuur niet altijd goed uitkwam. ICC-cursus Outputdoelstelling Resultaat ICC-cursus personen 11 personen ICC-cursus personen 20 personen ICC-cursus geen 11 personen ICC-cursus totaal 50 personen 42 personen Uiteindelijk zijn er door de adviseurs drie ICC-cursussen gegeven in plaats van twee, zoals in de aanvraag voor het flankerend beleid werd geschreven. Het besluit om een derde cursus te organiseren had een aantal redenen. Er was voldoende aanmelding voor een derde cursus, onder andere door het enthousiasme van cursisten naar andere scholen toe, het sneeuwbaleffect. En bij de adviseurs had het prioriteit omdat de cursus een belangrijk middel bleek bij de samenwerking tussen scholen onderling en tussen scholen en instellingen. 21

21 3. UITVOERING VAN HET FLANKEREND BELEID Netwerkbijeenkomsten in kalenderjaren Netwerkbijeenkomsten Outputdoelstelling Resultaat 2005 (aantal 1) 25 scholen 25 culturele instellingen Onbekend onbekend 2006 (aantal 3) 30 scholen 30 culturele instellingen >25 scholen >16 culturele instellingen 2007 (aantal 1) 94 leerkrachten en PABO-studenten Voor de vergelijking is het lastig dat in de aanvraag voor het flankerend beleid zowel gewerkt wordt met schooljaren als met kalenderjaren. Wanneer we kijken naar schooljaren is de verdeling van de netwerkbijeenkomsten anders dan bij de kalenderjaren. 23 culturele instellingen 2008 (aantal 2, 1 afgelast) > 12 scholen onbekend Netwerkbijeekomsten totaal 6 7 (en 1 afgelast) Netwerkbijeenkomsten in schooljaren Schooljaar Aantal netwerkbijeenkomsten (1 afgelast) Over de opkomst van de netwerkbijeenkomsten zijn niet alle gegevens bekend, maar op basis van de gegevens die wel bekend zijn kan worden gesteld dat de deelname aan netwerkbijeenkomsten volgens verwachting is geweest, zeker wanneer we hierbij de Kunstweek van 2007 meerekenen. Wat betreft het aantal netwerkbijeenkomsten is de doelstelling van het flankeren beleid gehaald. Verder is als positief punt te noemen dat er vanuit de groep ICC ers op eigen initiatief een netwerkbijeenkomst is georganiseerd. Helaas is er ook een bijeenkomst georganiseerd die door gebrek aan belangstelling niet door is gegaan en was de opkomst bij de afsluitende bijeenkomst lager dan verwacht. Wanneer de totalen van de verschillende onderdelen van het flankerend beleid in een aantal grafieken naast elkaar worden gezet (zie pagina 23) wordt nog een keer duidelijk dat de oorspronkelijke doelstellingen van het flankerend beleid op twee vlakken niet zijn gehaald. Het is opmerkelijk dat het hier juist de onderdelen betreft die voor de scholen op maat werden gemaakt. Voor de algemenere onderdelen was de opkomst hoger en zijn de doelstelling wel of in ieder geval bijna gehaald. Hierbij moet wel de opmerking worden gemaakt dat deze onderdelen hebben plaatsgevonden in een langere periode dan de eerder genoemde onderdelen. Dit is ook van invloed op het totale percentage van de doelstelling dat is gehaald. Dit is beduidend lager wanneer alleen wordt gekeken naar de schooljaren en , zoals in onderstaande tabel te zien is. Uitkomsten in schooljaren Resultaat / doelstelling (%) (kalenderjaren) en (schooljaren) 51 22

22 3. UITVOERING VAN HET FLANKEREND BELEID Adviesgesprekken aantal scholen Teamtrainingen aantal scholen verwachting 41 uitkomst verwachting 5 uitkomst Netwerkbijeenkomsten aantal bijeenkomsten ICC-cursussen aantal deelnemers verwachting uitkomst verwachting uitkomst Op verschillende vlakken kunnen verklaringen worden gezocht voor het lager uitvallen van de resultaten in vergelijking tot de doelstellingen. Er bleken uiteindelijk minder scholen (op dat moment) behoefte te hebben aan ondersteuning bij het besteden van de subsidie in het kader van de Regeling dan uit het onderzoek van Cultuurnetwerk van 2004 was gebleken. Scholen hadden andere prioriteiten. Ook bleken bepaalde taken van de adviseurs zoals het organiseren van een teamtraining en het organiseren van de netwerkbijeenkomsten veel meer tijd te kosten dan vooraf was voorzien. Samen hadden zij een aanstelling van in totaal 0,8 fte. 23

23 4. GESPREKKEN MET SCHOLEN Op basis van een aantal selectiecriteria is een selectie gemaakt van scholen. De selectiecriteria waren: het jaar van instappen in de regeling, de vorm en intensiteit van de advisering (één of meerdere adviesgesprekken, ICC-cursus, teamoriëntatie), de denominatie, de verdeling over de stad (verschillende wijken, verschillende mogelijkheden). De directies van de geselecteerde scholen zijn door middel van een op de hoogte gesteld van het onderzoek en vervolgens telefonisch benaderd om een afspraak te maken voor een interview. Helaas bleken maar weinig directeuren bereid te zijn om mee te werken aan het onderzoek. Daarom is een volgende actie ondernomen waarbij de ICC-cursisten van alle jaren zijn benaderd voor deelname aan het onderzoek. Ook bij deze vraag was de respons laag. Bij een persoonlijke benadering door iemand die al eerder contact had gehad met de ICC ers was de respons hoger. Er kunnen verschillende redenen worden aangevoerd waardoor scholen niet bereid waren mee te werken aan het onderzoek. Twee mogelijke redenen worden aangevoerd in de Eindrapportage Monitor Regeling Versterking Cultuureducatie. Deze monitor heeft drie keer een meting uitgevoerd onder scholen in het primair onderwijs, waarbij de respons iedere keer een beetje lager was. Zij willen dit niet helemaal toeschrijven aan landelijke monitormoeheid, omdat er iedere keer steekproeven zijn gedaan en de kans klein was dat scholen meerdere malen werden benaderd. Maar het feit dat er op andere niveaus ook onderzoeken worden uitgevoerd kan er mee te maken hebben dat scholen minder enthousiast zijn om mee te werken. Ook bij het onderzoek van Cultuurnetwerk naar cultuureducatie in het primair onderwijs in de gemeente Rotterdam was de respons laag (37%). Er is niet onderzocht wat hiervan de reden is. Uit het onderzoek van Sardes komt ook naar voren dat scholen het meestal nog te vroeg vinden om uitspraken te doen over de resultaten, omdat zij het moeilijk vinden om deze hard te maken 7. Verder geven directeuren aan het druk te hebben en dat ze al meewerken aan andere projecten en onderzoeken. Dit komt tevens naar voren in Elke school is uniek waar als knelpunt voor de invoering van cultuureducatie door veel scholen de continue werk- en tijdsdruk van leerkrachten wordt genoemd. Tot slot blijkt ook uit de actie Samen Tegen Onnodige Procedures (STOP) van Jeugd, Onderwijs en Samenleving (JOS) in Rotterdam dat scholen zo vaak bevraagd worden dat ze dit willen gaan structureren. Hierbij moeten onderzoeken eerst langs een speciale commissie die vervolgens gaat bekijken welke scholen zouden kunnen meewerken aan het onderzoek, zodat scholen niet overvraagd worden. Uiteindelijk zijn er acht medewerkers van zeven primair onderwijsscholen geïnterviewd. Dit waren zes cultuurcoördinatoren, één directeur en één vakleerkracht. Door de lagere respons is de selectie niet helemaal in evenwicht. De verdeling over de stad is niet evenwichtig, er zijn alleen scholen geïnterviewd waarvan een leerkracht de ICC-cursus heeft gevolgd en er is voornamelijk gesproken met ICC ers en niet met schooldirecteuren. Bij de interviews zijn de hoofdvraag en deelvragen, die genoemd zijn in het tweede hoofdstuk van dit verslag, gebruikt als leidraad voor het gesprek. Verder is gebruik gemaakt van de verslagen van de adviesgesprekken en de nulmetingen voor zover die bekend waren. 7 Bij het benaderen van scholen voor interviews is bijvoorbeeld 1 school geweest die aangaf eerst na te willen denken over deelname, omdat het cultuurbeleid nog niet stevig was, maar nog steeds ad hoc en vervolgens toch niet mee wilde doen. 24

24 4. GESPREKKEN MET SCHOLEN Zowel uit het eindrapport van Sardes als het onderzoek van Cultuurnetwerk is gebleken dat de meerderheid van de scholen niet te plaatsen is onder één van de scenario s maar dat op scholen vaak sprake is van een combinatie van meerdere scenario s. Daarom zijn de drie scenario s uit het rapport Hard(t) voor cultuur bij deze gesprekken buiten beschouwing gelaten. 4.1 KATHOLIEKE DALTON BASISSCHOOL CHRISTOPHOOR Basisschool Christophoor ligt in de wijk Charlois in Rotterdam-Zuid. Het is een achterstandswijk waar veel mensen wonen met een buitenlandse achtergrond. Als gevolg daarvan is de Christophoor een gekleurde school met kinderen met veel verschillende achtergronden. De Christophoor is een Daltonschool 8, de enige in Rotterdam-Zuid. Het aantal leerlingen groeit. In het schooljaar waren er nog 180 leerlingen, in het huidige schooljaar is het aantal gegroeid tot 222. Sinds het schooljaar is de school een dagarrangementschool waarbij de kinderen een aantal dagen per week langer naar school gaan, in totaal is dit zes uur per week. Ongeveer vier jaar geleden heeft de school besloten om zich meer te gaan richten op kunst en cultuur. Door de komst van de Nieuwe Brede School en de daarbij horende extra lesuren, ontstonden er ook meer mogelijkheden om cultuureducatie op school uit te breiden. De school heeft de subsidie in het kader van de Regeling Versterking Cultuureducatie ontvangen vanaf Als eerste stap is toen een leerkracht de ICC-cursus gaan volgen. Dit heeft een aantal gevolgen gehad. Ten eerste is er een verandering opgetreden in de omgang van de school met het aanbod op het gebied van kunst en cultuur. Voorheen maakte de school vooral gebruik van het Cultuurtraject van de SKVR, dit is helemaal losgelaten. Met de invoering van de dagarrangementen is de school bewust gaan kiezen voor activiteiten. Die activiteiten worden op twee manieren aan de kinderen aangeboden. Er worden projecten georganiseerd waarbij gedurende een korte periode de hele school bezig is met een bepaald thema, bijvoorbeeld muziek. Daarnaast krijgen de kinderen in de extra uren, die zijn gecreëerd door de dagarrangementen, per groep vier keer tien weken les in een bepaalde kunstdiscipline. Op die manier gaan alle kinderen van de school ieder jaar intensief aan de slag met vier kunstdisciplines. De leerkracht die de ICC-cursus heeft gevolgd, heeft drie uur per week beschikbaar om zich bezig te houden met cultuureducatie op de school. Zij houdt zich bezig met de inhoudelijke, de beleidsmatige en de organisatorische kanten hiervan. Zij zet de lijnen uit met betrekking tot de visie van de school op cultuureducatie en zet daarnaast bijvoorbeeld ook de projecten op. Vervolgens is de school in 2007 een teamtraining gaan volgen. Tijdens deze teamtraining zijn de bouwstenen verzameld voor de formulering van de visie van de school op cultuureducatie. De directeur is zeer tevreden over deze training. Het contact met de adviseurs was prettig, informeel en liep gemakkelijk. De training zat goed in elkaar en het doel is bereikt. Voorheen had de school geen visie op cultuureducatie en dankzij de training is deze er wel gekomen. Naar aanleiding van de training zijn er nog verschillende vergaderingen geweest tussen de directie en de cultuurcoördinator en is de visie ook schriftelijk vastgelegd in het onderwijsplan. De directeur voegt daar wel aan toe dat dit een levend document is dat nog niet helemaal is uitgekristalliseerd. De school profileert zich sinds twee jaar als culturele school. Een aantal leerkrachten ondersteunt de cultuurcoördinator bij de uitvoering van het beleid. Het geld van de subsidie wordt voornamelijk besteed aan activiteiten. Er zijn geen vakdocenten voor cultuur op school. Er wordt wel veel gewerkt met gastdocenten, vooral 8 Het Daltononderwijs gaat uit van eigen verantwoordelijkheid, zelfstandigheid en samenwerking. 25

Veel gestelde vragen aanvragen Cultuureducatie met Kwaliteit

Veel gestelde vragen aanvragen Cultuureducatie met Kwaliteit Veel gestelde vragen aanvragen Cultuureducatie met Kwaliteit Met deze vragenlijst proberen we antwoord te geven op vragen die er over de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK) en het aanvragen daarvan

Nadere informatie

KEK DE FRIESE MEREN: VINDBAARHEID EN VERBONDENHEID

KEK DE FRIESE MEREN: VINDBAARHEID EN VERBONDENHEID KEK DE FRIESE MEREN: VINDBAARHEID EN VERBONDENHEID Aanleiding: Scholen in de regio hebben geen behoefte aan een verruiming van het aanbod, maar aan het inzichtelijk maken van het aanbod en de keuzemogelijkheden,

Nadere informatie

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs Bijlage 2 Aanvraag Cultuureducatie met Kwaliteit in het Primair Onderwijs 2013 2016 Opgesteld door Cultura in samenwerking met de en besproken met Fonds Cultuurparticipatie. Lokale Situatie en context

Nadere informatie

Cultuureducatie in het basisonderwijs

Cultuureducatie in het basisonderwijs Cultuureducatie in het basisonderwijs Gemeente Westland Nulmeting Inleiding Teneinde aan het einde van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) vast te kunnen stellen wat de bereikte resultaten

Nadere informatie

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE Keizersgrach T 020-6 info@mocca-amsterdam.nl Factsheet Basispakket, Overgangsregeling Kunstkijkuren en de Cultuurbus Amsterdam Juli 2014 Inhoud Het Basispakket Kunst- en Cultuureducatie 2 MoccaAcademie

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies Bron: De duizendpoot onder de loep / P. van der Zant, 2009 Cultuurnetwerk Nederland voert in opdracht van het ministerie van OCW een vierjarig project (2009-2012) uit met als

Nadere informatie

Regeling versterking cultuureducatie in het primair onderwijs 2007-2008

Regeling versterking cultuureducatie in het primair onderwijs 2007-2008 Algemeen Verbindend Voorschrift Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Regeling versterking cultuureducatie in het primair onderwijs 2007-2008 Bestemd voor

Nadere informatie

Oktober 2016 Bureau ART Peter van der Zant

Oktober 2016 Bureau ART Peter van der Zant Oktober 2016 Bureau ART Peter van der Zant Cultuuronderwijs in stadsdeel Centrum Eindrapportage in opdracht van Cultuurschakel Den Haag, over de ontwikkeling van cultuuronderwijs bij de scholen voor primair

Nadere informatie

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen Wij verzoeken u vriendelijk de volgende vragen over cultuureducatie op uw school te beantwoorden. Uw antwoorden zijn voor ons van groot belang om de ondersteuning van cultuureducatie op de scholen de komende

Nadere informatie

KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF

KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF Uitgewerkt door: Thijs Oud kunst- en cultuurcoördinator Kunst & COO Langezwaag, juni 2011 KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF De opdracht voor Kunst & COO INHOUDSOPGAVE 1.

Nadere informatie

Teamtrainingen & ouderavond

Teamtrainingen & ouderavond Teamtrainingen & ouderavond Een teamtraining is een bijeenkomst van 1,5 tot 2 uur voor een heel schoolteam. Op actieve en enthousiasmerende wijze verdiep je je samen in een onderwerp. Er zijn verschillende

Nadere informatie

KWALITEITSCRITERIA FONDS CULTUUREDUCATIE ZWOLLE

KWALITEITSCRITERIA FONDS CULTUUREDUCATIE ZWOLLE KWALITEITSCRITERIA FONDS CULTUUREDUCATIE ZWOLLE Fonds Cultuureducatie Zwolle en kwaliteit cultuuronderwijs De gemeente Zwolle wil dat alle basisschoolleerlingen een stevige culturele basis krijgen. Hiervoor

Nadere informatie

Cultuureducatie in het PO en SO

Cultuureducatie in het PO en SO Cultuureducatie in het PO en SO 04-10-2015/JD Inhoud Introductie 1. PR8cultuurprogramma 2. Expertisecentrum Kunst en Scholen 3. Cultuureducatie met Kwaliteit 4. Aanvullende educatieve projecten Introductie

Nadere informatie

Cultuur op school; een hele kunst

Cultuur op school; een hele kunst G:\Beleid & Regelingen\Beleid\Cultuur op school een hele kunst.doccultuur op school; een hele kunst - 1 - ONDERWIJSPR PR1MAIR Openbaar Primair Onderwijs Krimpenerwaard, Montfoort & Oudewater Cultuur op

Nadere informatie

Cursus Coördinator Cultuureducatie Onderbouw V.O

Cursus Coördinator Cultuureducatie Onderbouw V.O Cursus Coördinator Cultuureducatie Onderbouw V.O. 2012-2013 CultuurlinC, marktplaats cultuureducatie Roosendaal biedt de cursus Coördinator Cultuureducatie Onderbouw Voortgezet Onderwijs aan. Aanleiding

Nadere informatie

TAKEN EN COMPETENTIES CULTUURCOÖRDINATOR

TAKEN EN COMPETENTIES CULTUURCOÖRDINATOR TAKEN EN COMPETENTIES CULTUURCOÖRDINATOR Cultuurbeleid en cultuurbeleidsplan Uren Wie doet wat Hier ben ik goed in - een overzicht hebben van het cultuurbeleid van de overheden: ministerie, gemeente etc.

Nadere informatie

CULTUUREDUCATIE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS STAND VAN ZAKEN RAPPORTAGE IN OPDRACHT VAN DE INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

CULTUUREDUCATIE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS STAND VAN ZAKEN RAPPORTAGE IN OPDRACHT VAN DE INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS CULTUUREDUCATIE IN HET PRIMAIR ONDERWIJS STAND VAN ZAKEN RAPPORTAGE IN OPDRACHT VAN DE INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS Utrecht, mei 2008 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING 5 1.1 Onderzoeksvragen 5 1.2 Opzet en uitvoering

Nadere informatie

Inventarisatieformulier basisonderwijs in West- Friesland

Inventarisatieformulier basisonderwijs in West- Friesland Inventarisatieformulier basisonderwijs in West- Friesland Inventarisatie van de stand van cultuurbeleid in het basisonderwijs van West-Friesland voor het project Cultuleren 2017-2020. Stap 1 van 12 8%

Nadere informatie

Cultuureducatie in Amsterdam. Ada Nieuwendijk. SCHOLINGSAANBOD 2014-2015 Onderwijs

Cultuureducatie in Amsterdam. Ada Nieuwendijk. SCHOLINGSAANBOD 2014-2015 Onderwijs Cultuureducatie in Amsterdam. Ada Nieuwendijk SCHOLINGSAANBOD 2014-2015 Onderwijs Inleiding De MoccaAcademie biedt iedereen die werkzaam is in cultuureducatie in Amsterdam de mogelijkheden om zich verder

Nadere informatie

beleidsplan cultuureducatie o.b.s. De Zoeker Kerndoelen cultuureducatie voor het basisonderwijs

beleidsplan cultuureducatie o.b.s. De Zoeker Kerndoelen cultuureducatie voor het basisonderwijs beleidsplan cultuureducatie o.b.s. De Zoeker 2013-2014 Kerndoelen cultuureducatie voor het basisonderwijs *54. De leerlingen leren beelden, taal, muziek, spel en beweging gebruiken om er gevoelens en ervaringen

Nadere informatie

Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier

Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier Dario Fo, ondernemers in de kunst Poeldijk, 13 december 2012 Inleiding Op de vraag van de gezamenlijke basisscholen uit De Lier voor een

Nadere informatie

Eindrapportage Interactieve Leerlijnen. www.dnsleerroutes.net. Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010. Kennisnet.

Eindrapportage Interactieve Leerlijnen. www.dnsleerroutes.net. Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010. Kennisnet. Eindrapportage Interactieve Leerlijnen versie datum 1 / 7 Eindrapportage Interactieve Leerlijnen www.dnsleerroutes.net Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010 Kennisnet.nl www.dnsleerroutes.net

Nadere informatie

Bijlage 1 Interviewleidraad voor het interview met locatiemanagers

Bijlage 1 Interviewleidraad voor het interview met locatiemanagers 245 Bijlage 1 Interviewleidraad voor het interview met locatiemanagers Datum van het interview : Vensterschool: Introductie: Het GION doet onderzoek naar de ontwikkeling van vier Vensterscholen: Vinkhuizen,

Nadere informatie

Cultuureducatie, geen vak apart

Cultuureducatie, geen vak apart Cultuureducatie, geen vak apart Uitvoeringsplan Theo Thijssen Inleiding Op Educatief Centrum Theo Thijssen wordt gewerkt aan een ononderbroken ontwikkeling van kinderen van 0-13 jaar. Het ondernemend leren

Nadere informatie

Interne. Coördinator. Cultuurdeducatie

Interne. Coördinator. Cultuurdeducatie Curriculum voor de cursus Interne Coördinator Cultuurdeducatie Voorwoord 1 Algemeen 2 Praktische gegevens 2.1 het programma 2.2 organisatie van de cursus 3 Beschrijving van de cursus 3.Enkele uitgangspunten

Nadere informatie

Kunstgebouw Beleidsplan

Kunstgebouw Beleidsplan Kunstgebouw Beleidsplan 2017-2020 Kunstgebouw Broekmolenweg 20 2289 BE Rijswijk www.kunstgebouw.nl Beleidsplan 2017-2020 ZICHTBAAR MAKEN WAT ER IS, STIMULEREN WAT ER KAN ZIJN Inleiding Kunstgebouw is expert

Nadere informatie

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl Stappenplan cultuureducatiebeleid Inleiding Dit stappenplan is een handreiking om te komen tot

Nadere informatie

Inspiratie door de brede school. Pilot kunst en cultuur in de brede school van het voortgezet onderwijs 2006-2009

Inspiratie door de brede school. Pilot kunst en cultuur in de brede school van het voortgezet onderwijs 2006-2009 Inspiratie door de brede school Pilot kunst en cultuur in de brede school van het voortgezet onderwijs 2006-2009 Deelnemende scholen: CSG Calvijn Maarten Luther OSG Nieuw Zuid: Putsebocht Nova College

Nadere informatie

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Hoe breng je meer lijn en structuur in je cultuureducatie en hoe werk je gericht aan de persoonlijke (creativiteits)- ontwikkeling van leerlingen? Basisscholen

Nadere informatie

Samen werkt het beter? De samenwerking tussen scholen en de culturele omgeving Paper Onderwijsresearchdagen 2016 Rotterdam

Samen werkt het beter? De samenwerking tussen scholen en de culturele omgeving Paper Onderwijsresearchdagen 2016 Rotterdam Samen werkt het beter? De samenwerking tussen scholen en de culturele omgeving Paper Onderwijsresearchdagen 2016 Rotterdam Karin Hoogeveen en Sandra Beekhoven Hoe werken scholen in het primair en voortgezet

Nadere informatie

cultuuronderwijs: het onderwijs gericht op het bereiken van de kerndoelen in het leergebied Kunstzinnige oriëntatie van het primair onderwijs;

cultuuronderwijs: het onderwijs gericht op het bereiken van de kerndoelen in het leergebied Kunstzinnige oriëntatie van het primair onderwijs; Tijdelijke Regeling Flankerende Projecten Cultuureducatie met Kwaliteit 2014 Fonds voor Cultuurparticipatie Maart 2014 Het bestuur van de Stichting Fonds voor Cultuurparticipatie, Gelet op artikel 3 van

Nadere informatie

Samenvatting Onderzoeksrapport 2014

Samenvatting Onderzoeksrapport 2014 Samenvatting Onderzoeksrapport 2014 Monitoring en evaluatie Cultuureducatie met Kwaliteit Drenthe door Zoë Zernitz, Rijksuniversiteit Groningen In 2012 heeft het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen

Nadere informatie

Inkoop van buitenschoolse cultuureducatie seizoen 2015/2016 - Rondom de (brede) school - Popmuziek - Dans - Beeldende Kunst Visie, uitgangspunten en

Inkoop van buitenschoolse cultuureducatie seizoen 2015/2016 - Rondom de (brede) school - Popmuziek - Dans - Beeldende Kunst Visie, uitgangspunten en Inkoop van buitenschoolse cultuureducatie seizoen 2015/2016 - Rondom de (brede) school - Popmuziek - Dans - Beeldende Kunst Visie, uitgangspunten en voorwaarden December 2014 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Visie

Nadere informatie

Cultuuronderwijs in school

Cultuuronderwijs in school Cultuuronderwijs in school Handreiking voor het schrijven van een beleidsplan cultuuronderwijs Het Motto Een motto of beweegreden is een korte tekst die de bedoeling van iets weergeeft. In dit geval een

Nadere informatie

Cultuureducatie met Kwaliteit Drenthe. Resultaten na het eerste jaar

Cultuureducatie met Kwaliteit Drenthe. Resultaten na het eerste jaar Cultuureducatie met Kwaliteit Drenthe Resultaten na het eerste jaar Monitoring en evaluatie: In hoeverre zijn de doelen van CemK Drenthe behaald? Doelen: De Drentse scenario s Realiseer de doelstellingen

Nadere informatie

Over doorgaande leerlijnen en talentontwikkeling binnen kunst en cultuur Bureau BABEL, 's-hertogenbosch

Over doorgaande leerlijnen en talentontwikkeling binnen kunst en cultuur Bureau BABEL, 's-hertogenbosch Over doorgaande leerlijnen en talentontwikkeling binnen kunst en cultuur Bureau BABEL, 's-hertogenbosch Beschrijving van het arrangement voor talentontwikkeling Bureau Babel is een intermediair tussen

Nadere informatie

Maakt de ICC-er verschil?

Maakt de ICC-er verschil? Maakt de ICC-er verschil? Secundaire analyse van de Monitor Versterking Cultuureducatie in het Primair Onderwijs Sardes, mei 2009 Anne Luc van der Vegt Maakt de ICC-er verschil? Secundaire analyse van

Nadere informatie

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Broekmolenweg 16 2289 BE Rijswijk www.kunstgebouw.nl B e l e i d s p l a n 2 0 1 3-2 0 1 6 Z I C H T B A AR M AK E N W AT E R I S, S T I M U L E R E N W AT

Nadere informatie

Cultuureducatie in Groningen: nu en in de toekomst

Cultuureducatie in Groningen: nu en in de toekomst Januari 2014 Bureau ART Peter van der Zant Cultuureducatie in Groningen: nu en in de toekomst eindrapportage over een klantenonderzoek in het primair onderwijs in opdracht van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek

Nadere informatie

Hoofdlijnen van de landelijke monitoring en evaluatie van de matchingsregeling

Hoofdlijnen van de landelijke monitoring en evaluatie van de matchingsregeling Matchingsregeling Cultuureducatie met kwaliteit in het primair onderwijs Hoofdlijnen van de landelijke monitoring en evaluatie van de matchingsregeling Waarom monitoren en evalueren? Het Fonds voor Cultuurparticipatie

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF. TITEL Implementatie Cultuureducatie met Kwaliteit (schooljaar 2013-2014)

RAADSINFORMATIEBRIEF. TITEL Implementatie Cultuureducatie met Kwaliteit (schooljaar 2013-2014) RAADSINFORMATIEBRIEF Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4426490 Aan : Gemeenteraad Datum : 5 juli 2013 Portefeuillehouder : Wethouder P. van den Berg/ C. van Eijk Programma : 9. Cultureel klimaat

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Hoe, wat & waar Primair Onderwijs groep 3 t/m 6 Inhoud Het Dordrechts Museum..p.3 Algemene doelstelling programma...p.3 Aansluiting bij kerndoelen. p.3,4 Programma:Hoe,

Nadere informatie

ONDERWIJS. Vlaardingse Schatten. Cultuurlijn 2015/2016

ONDERWIJS. Vlaardingse Schatten. Cultuurlijn 2015/2016 O ONDERWIJS Vlaardingse Schatten Cultuurlijn 2015/2016 Vlaardingse Schatten Cultuurlijn 2015/2016 Beste mensen, Ik ben verheugd u de Cultuurlijn 2015-2016 aan te mogen bieden. Cultuureducatie is één van

Nadere informatie

De combinatiefunctionaris in Zwartewaterland: niet alleen de verbindende factor, vooral ook een verbindende actor!

De combinatiefunctionaris in Zwartewaterland: niet alleen de verbindende factor, vooral ook een verbindende actor! De combinatiefunctionaris in Zwartewaterland: niet alleen de verbindende factor, vooral ook een verbindende actor! Verbindingen leggen en onderhouden. Dat is de belangrijkste taak van de combinatiefunctionaris.

Nadere informatie

CKE koers 2014. van care naar share. Eindhoven, september 2011

CKE koers 2014. van care naar share. Eindhoven, september 2011 CKE koers 214 van care naar share Eindhoven, september 211 Doelstellingen CKE heeft in mei deze verkenning gestart naar aanleiding van de druk op het subsidie en de wens adequaat in te kunnen spelen op

Nadere informatie

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK OBS JULIANA VAN STOLBERG

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK OBS JULIANA VAN STOLBERG RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK OBS JULIANA VAN STOLBERG School : obs Juliana van Stolberg Plaats : Castricum BRIN-nummer : 11SK Onderzoeksnummer : 71133 Datum schoolbezoek : 20 december 2005 Datum vaststelling

Nadere informatie

Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen

Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen 12 november 2014 Speciaal M voor erfgoedinstellingen CCA in Amsterdam organiseerde de MoccaAcademie op 12 november een netwerkbijeenkomst. In een eerder verstuurde

Nadere informatie

PRESENTEERT. onderwijsteam MIKspecials. onderwijsteam MIKxer. onderwijsteam deskundigheidsbevordering

PRESENTEERT. onderwijsteam MIKspecials. onderwijsteam MIKxer. onderwijsteam deskundigheidsbevordering PRESENTEERT onderwijsteam MIKspecials onderwijsteam MIKxer onderwijsteam deskundigheidsbevordering Deskundigheidsbevordering De nieuwe beleidsperiode voor cultuureducatie is op 1 januari 2013 van start

Nadere informatie

Informatiegids Leercentrum Nijmegen

Informatiegids Leercentrum Nijmegen Informatiegids Leercentrum Nijmegen Inhoud Voorwoord Gegevens Leercentrum Nijmegen Missie Visie en doelen Personeel Publiciteit Het programma Contact met scholen Selectie van leerlingen Internetprotocol

Nadere informatie

Format aanvragen subsidieregeling cultuureducatie cultuur voor ieder kind

Format aanvragen subsidieregeling cultuureducatie cultuur voor ieder kind Format aanvragen subsidieregeling cultuureducatie cultuur voor ieder kind Dit format is bedoeld voor scholen die in 2015 een tweede aanvraag doen voor de subsidieregeling cultuur voor ieder kind van de

Nadere informatie

Het verschil maken Rapportage over de ontwikkeling van het cultuuronderwijs in de scholen voor primair onderwijs in Den Haag in de periode

Het verschil maken Rapportage over de ontwikkeling van het cultuuronderwijs in de scholen voor primair onderwijs in Den Haag in de periode Het verschil maken Rapportage over de ontwikkeling van het cultuuronderwijs in de scholen voor primair onderwijs in Den Haag in de periode 2013-2016 COLOFON Titel: Ondertitel: Opdrachtgever: Het verschil

Nadere informatie

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie. Naam spreker: Dick Bentvelzen Functie spreker: beleidsadviseur Jeugd en Onderwijs Amsterdam, 20 maart 2013

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie. Naam spreker: Dick Bentvelzen Functie spreker: beleidsadviseur Jeugd en Onderwijs Amsterdam, 20 maart 2013 Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Naam spreker: Dick Bentvelzen Functie spreker: beleidsadviseur Jeugd en Onderwijs Amsterdam, 20 maart 2013 Voor alle kinderen in Amsterdam Een gemeenschappelijke visie

Nadere informatie

Management summary - Flitspeiling: Week van passend onderwijs

Management summary - Flitspeiling: Week van passend onderwijs Management summary - Flitspeiling: Week van passend onderwijs Van 24 t/m 28 maart vond de Week van Passend Onderwijs plaats. De Week is een initiatief van het ministerie van OCW en 22 onderwijsorganisaties,

Nadere informatie

Kunstschool Boxtel. Inleiding

Kunstschool Boxtel. Inleiding Kunstschool Boxtel Inleiding In dit beknopte scenario wordt een kleine duurzame organisatie voor cultuureducatie in de gemeente Boxtel omschreven; Kunstschool Boxtel. Kunst- en cultuureducatie stimuleert,

Nadere informatie

Cultuureducatiebeleid. in Haarlem

Cultuureducatiebeleid. in Haarlem Cultuureducatiebeleid in Haarlem Kenmerken Over de gemeente Aantal inwoners meer dan 90.000 inwoners (grote gemeente) Soort gemeente stadsgemeente Regiofunctie centrumgemeente van de regio Contactgegevens

Nadere informatie

Stichting Empowerment centre EVC

Stichting Empowerment centre EVC I N V E N T A R I S A T I E 1. Inleiding Een inventarisatie van EVC trajecten voor hoog opgeleide buitenlanders in Nederland 1.1. Aanleiding De Nuffic heeft de erkenning van verworven competenties (EVC)

Nadere informatie

Het kader voor de evaluatie van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit

Het kader voor de evaluatie van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit Het kader voor de evaluatie van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit 1. Aanleiding voor het evaluatiekader Zoals overeengekomen in de bestuurlijke afspraak die ten grondslag ligt aan de regeling Cultuureducatie

Nadere informatie

3D-PROJECT HOOGEVEEN !!! Talentontwikkeling door wetenschap en techniek. Kansen zien is. De aanpak

3D-PROJECT HOOGEVEEN !!! Talentontwikkeling door wetenschap en techniek. Kansen zien is. De aanpak 3D-PROJECT HOOGEVEEN Rotaryclub Staphorst-Reestland Kansen zien is Er is een tekort aan technici en zonder goede technici is het lastig innoveren en zonder innovatie komen duurzame ontwikkelingen niet

Nadere informatie

EXPERTISECENTRUM CULTUURONDERWIJS. Ada Nieuwendijk RAPPORTAGE CULTUUREDUCATIE AMSTERDAM ZUIDOOST

EXPERTISECENTRUM CULTUURONDERWIJS. Ada Nieuwendijk RAPPORTAGE CULTUUREDUCATIE AMSTERDAM ZUIDOOST Ada Nieuwendijk RAPPORTAGE CULTUUREDUCATIE AMSTERDAM ZUIDOOST November 2016 Inleiding Stadsdeel Zuidoost is uniek. Het hoort bij Amsterdam, maar het is ook een stad apart, waar de inwoners zich zeer betrokken

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

Inleiding Dit beleidsplan is tot stand gekomen door visieontwikkeling met het team van Basisschool Bösdael.

Inleiding Dit beleidsplan is tot stand gekomen door visieontwikkeling met het team van Basisschool Bösdael. 01-2008 Pagina 1 van 6 Inleiding Dit beleidsplan is tot stand gekomen door visieontwikkeling met het team van Basisschool Bösdael. Visie Samen leren - samen groeien, waarin ontmoeting tussen jong en oud,

Nadere informatie

De Cultuur Loper op basisschool de Springplank in Vught

De Cultuur Loper op basisschool de Springplank in Vught De Cultuur Loper op basisschool de Springplank in Vught Als onderdeel van de monitoring van De Cultuur Loper heeft KPC Groep in 2015 met 4 voorloperscholen gesprekken gevoerd. De 4 gespreksverslagen vertellen

Nadere informatie

Bezuinigingen muziekonderwijs

Bezuinigingen muziekonderwijs Muziek en cultuur bezuinigingen & nieuw beleid 7 november 2012 Bezuinigingen muziekonderwijs Begrotingsbehandeling november 2011: Afschaffen subsidie muziekschool Muziekles t/m 18 jaar tegen gereduceerd

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Subsidie CemK aanvragen: scenario s en format

Subsidie CemK aanvragen: scenario s en format Subsidie CemK aanvragen: scenario s en format In deze paragraaf wordt een format beschreven dat de Drentse basisscholen kunnen hanteren bij het aanvragen van subsidie Cultuureducatie met kwaliteit 2013-2016

Nadere informatie

Monitor Kek! Kultueredukaasje mei Kwaliteit Eerste meting, 2013

Monitor Kek! Kultueredukaasje mei Kwaliteit Eerste meting, 2013 Monitor Kek! Kultueredukaasje mei Kwaliteit Eerste meting, 2013 Onderzoeksafdeling Cedin Lianne Bleker Bernadet de Jager In opdracht van Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2 Resultaten 5 2.1

Nadere informatie

De Muziekimpuls Regeling Professionalisering Cultuuronderwijs. 26 januari 2016

De Muziekimpuls Regeling Professionalisering Cultuuronderwijs. 26 januari 2016 De Muziekimpuls Regeling Professionalisering Cultuuronderwijs 26 januari 2016 Het cultuuronderwijs is in Breda vormgegeven binnen een aantal heldere kaders, waarmee een brede ontwikkeling van het kind

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Sprekende Portretten Sprekende Portretten Jacob Cuyp, Michiel Pompe van Slingelandt, 1649 Primair Onderwijs Groep 4 t/m 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling programma..

Nadere informatie

Regeling Professionalisering Cultuuronderwijs PO De Impuls muziekonderwijs Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK)

Regeling Professionalisering Cultuuronderwijs PO De Impuls muziekonderwijs Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) Arnhem, 20 januari 2016 Kenmerk, PAS/b Betreft: aanmelding deelname aan regelingen cultuureducatie Svp reageren vóór 5 februari 2016 via info@stichtingpas.nl. Beste schooldirecteuren PO en icc ers, Op

Nadere informatie

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK ISLAMITISCHE BASISSCHOOL 'IKRA'

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK ISLAMITISCHE BASISSCHOOL 'IKRA' RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK ISLAMITISCHE BASISSCHOOL 'IKRA' School : islamitische basisschool 'Ikra' Plaats : Dordrecht BRIN-nummer : 27YJ Onderzoeksnummer : 69231 Datum schoolbezoek : 16 november 2005

Nadere informatie

Fianne Konings en Marjo Berendsen over Culturele instellingen en een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs door Jacolien de Nooij

Fianne Konings en Marjo Berendsen over Culturele instellingen en een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs door Jacolien de Nooij Fianne Konings en Marjo Berendsen over Culturele instellingen en een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs door Jacolien de Nooij De publicatie van Fianne Konings, Culturele instellingen en een doorlopende

Nadere informatie

Nieuwe koers brede school

Nieuwe koers brede school bijlage bij beleidsvoorstel Brede Talentontwikkeling in de Kindcentra 28 mei 2013 Nieuwe koers brede school (november 2012) 1. Waarom een nieuwe koers? De gemeente Enschede wil investeren in de jeugd.

Nadere informatie

Overzicht resultaten uit onderzoek door Cubiss

Overzicht resultaten uit onderzoek door Cubiss Overzicht resultaten uit onderzoek door Cubiss 2009-2010 1. Inleiding In opdracht van de Vereniging van Brabantse Bibliotheken is in 2009 en 2010 onderzoek gedaan naar de wensen en behoeften van het primair

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 29 november 2016

NIEUWSBRIEF 29 november 2016 BELANGRIJKE DATA 8 december 2016 Conferentie CmK in Den Bosch, www.cultuurparticpatie.nl iedereen 14 december 2016 intervisie educatief medewerkers 11 januari 2017 intervisie educatief medewerkers 11 januari

Nadere informatie

Cultuureducatie in Amsterdam. Ada Nieuwendijk. SCHOLINGSAANBOD 2014-2015 Culturele instellingen & kunstenaars

Cultuureducatie in Amsterdam. Ada Nieuwendijk. SCHOLINGSAANBOD 2014-2015 Culturele instellingen & kunstenaars Cultuureducatie in Amsterdam. Ada Nieuwendijk SCHOLINGSAANBOD 2014-2015 Culturele instellingen & kunstenaars Inleiding De MoccaAcademie biedt iedereen die werkzaam is in de mogelijkheden om zich verder

Nadere informatie

Docentenvragenlijst. Jongeren en Cultuur

Docentenvragenlijst. Jongeren en Cultuur School: Plaats: Klas(sen): Docentenvragenlijst Jongeren en Cultuur Deze vragenlijst gaat over ict-faciliteiten en cultuuractiviteiten bij u op school. Op de volgende bladzijden vindt u hierover vragen.

Nadere informatie

Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs

Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs Een goede relatie tussen ouders en school komt het leerresultaat ten goede en dat is wat we allemaal willen! Convenant Impuls Kwaliteitsverbetering Onderwijs

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8 Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851 Primair Onderwijs groep 7 en 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling

Nadere informatie

Cultuureducatiebeleid. in Purmerend

Cultuureducatiebeleid. in Purmerend Cultuureducatiebeleid in Purmerend Kenmerken Over de gemeente Aantal inwoners 30.000-90.000 inwoners (middelgrote gemeente) Soort gemeente stadsgemeente Regiofunctie centrumgemeente van de regio Contactgegevens

Nadere informatie

o.b.s. De Wieden Schooljaarplan

o.b.s. De Wieden Schooljaarplan o.b.s. De Wieden Schooljaarplan 2016-2017 Directeur I. Jousma Adres Beulakerwiede 4 Plaats Zwolle Telefoon 038-4542762 E-Mail i.jousma@ooz.nl Datum 8-9-2016 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Onderwijs... 4

Nadere informatie

Projectplan. Cultuur als middel om onderwijs en omgeving te verbinden Mw. N. Remerie, P. Holland, M. Jakubowski en dhr. C. van Herkhuizen(penvoerder)

Projectplan. Cultuur als middel om onderwijs en omgeving te verbinden Mw. N. Remerie, P. Holland, M. Jakubowski en dhr. C. van Herkhuizen(penvoerder) Projectplan Titel van het project: Naam van de lokale projectleiders: Betrokken partijen binnen het project: Cultuur als middel om onderwijs en omgeving te verbinden Mw. N. Remerie, P. Holland, M. Jakubowski

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE LOCKAERT

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE LOCKAERT RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE LOCKAERT School : Basisschool De Lockaert Plaats : Oss BRIN-nummer : 00CD Onderzoeksnummer : 63530 Datum schoolbezoek : 16 december 2005 Datum vaststelling :

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Kunst en Cultuur Velsen 2014-2017

Uitvoeringsprogramma Kunst en Cultuur Velsen 2014-2017 Beleidsspeerpunt Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen en wie Cultuureducatie Meer kinderen maken kennis met amateurkunst/ kunsteducatie en worden lid van een amateurkunstvereniging Verbetering

Nadere informatie

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Amsterdam. Resultaten tussenmeting Mocca monitor 2015

Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Amsterdam. Resultaten tussenmeting Mocca monitor 2015 Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Amsterdam Resultaten tussenmeting Mocca monitor Basispakket Kunst- en Cultuureducatie Amsterdam Resultaten tussenmeting Mocca monitor Utrecht, april Opdrachtgever:

Nadere informatie

Spreekschetsen voor Ocker van Munster, directeur Kunsten bij de overhandiging van Critical Friends, 10 december 2008

Spreekschetsen voor Ocker van Munster, directeur Kunsten bij de overhandiging van Critical Friends, 10 december 2008 Spreekschetsen voor Ocker van Munster, directeur Kunsten bij de overhandiging van Critical Friends, 10 december 2008 (alleen het gesproken woord geldt) Welkom allemaal; welkom hier in de Hoftoren. Fijn

Nadere informatie

voor- en vroegschoolse educatie Convenant uitvoering Boxtels model

voor- en vroegschoolse educatie Convenant uitvoering Boxtels model Convenant uitvoering Boxtels model Impuls kwaliteit VVE beleid Boxtel 6 juli 2011 Aanleiding en doelstelling bestuurlijk convenant Met ingang van de Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie krijgt

Nadere informatie

Jaarverslag Werkgroep Kosmisch onderwijs en opvoeding 2011-2012

Jaarverslag Werkgroep Kosmisch onderwijs en opvoeding 2011-2012 Jaarverslag Werkgroep Kosmisch onderwijs en opvoeding 2011-2012 Leden van de werkgroep: Annet Kooiman (montessori werkplaats), André Gilara ( montessori Anninkschool), Jos Werkhoven (uitgeverij de Arend),

Nadere informatie

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN van de raadsleden de dames C.H.C. Bogers en J.S. Rambaran en de heer A.J.F. Kapteijns

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN van de raadsleden de dames C.H.C. Bogers en J.S. Rambaran en de heer A.J.F. Kapteijns Gemeente Den Haag BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN van de raadsleden de dames C.H.C. Bogers en J.S. Rambaran en de heer A.J.F. Kapteijns sv 2011.223 RIS 180210 Regnr. BOW/2011.260 Den Haag, 24 mei 2011

Nadere informatie

Verslag Netwerkbijeenkomst Kunstvakdocenten

Verslag Netwerkbijeenkomst Kunstvakdocenten Verslag Netwerkbijeenkomst Kunstvakdocenten 21 mei 2014 Op 21 mei 2014 organiseerde de MoccaAcademie de zesde netwerkbijeenkomst voor kunstvakdocenten in het primair onderwijs. De bijeenkomst vond plaats

Nadere informatie

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht Claudia de Graauw Bo Broers Januari 2015 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Onderwijs van de 21ste eeuw:

Onderwijs van de 21ste eeuw: Onderwijs van de 21ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Onderwijs van de 21 ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie Professionaliseringsaanbod

Nadere informatie

Fusie nieuwsbrief obs Onnema en obs de Schutsluis. Nummer 2, 30 april 2015

Fusie nieuwsbrief obs Onnema en obs de Schutsluis. Nummer 2, 30 april 2015 Fusie nieuwsbrief obs Onnema en obs de Schutsluis Nummer 2, 30 april 2015 Beste ouders, teamleden en betrokkenen, Voor u ligt de tweede fusienieuwsbrief. Met deze nieuwsbrief willen wij u informeren over

Nadere informatie

kultueredukaasje mei kwaliteit programma 2015-2016 Inspiratieprojecten en deskundigheidsbevordering voor leerkrachten

kultueredukaasje mei kwaliteit programma 2015-2016 Inspiratieprojecten en deskundigheidsbevordering voor leerkrachten kultueredukaasje mei kwaliteit programma 2015-2016 Inspiratieprojecten en deskundigheidsbevordering voor leerkrachten 1 Wy Dûnsje KEK! staat voor Kultueredukaasje mei kwaliteit. Dat is de verzamelnaam

Nadere informatie

Presentatie Regionale bijeenkomst Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) in Parkstad

Presentatie Regionale bijeenkomst Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) in Parkstad Presentatie Regionale bijeenkomst Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) in Parkstad 2017-2020 16 juni 2016 Femke Smeets Hoofd educatie SCHUNCK* Wat is SCHUNCK*? We schakelen over naar de film > SCHUNCK*

Nadere informatie

Regeling versterking cultuureducatie in het primair onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs 2005-2007

Regeling versterking cultuureducatie in het primair onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs 2005-2007 OCenW-Regelingen Regeling versterking cultuureducatie Bestemd voor: schoolbesturen, schoolleiders en schoolteams in het basisonderwijs, hetspciaal basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs. Algemeen

Nadere informatie

Jaarplan SOPOH 2014-2018. Personeel. Onderwijs. Organisatie. Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit.

Jaarplan SOPOH 2014-2018. Personeel. Onderwijs. Organisatie. Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit. SOPOH Jaarplan 2014-2018 Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit Personeel Onderwijs Organisatie Huisvesting Pr-Marketing Financiën 1 Voorwoord Stichting Openbaar Primair

Nadere informatie

cultuureducatie ZMART-ARTZ AANLEIDING Projectomschrijving DOEL PROJECT CULTUUREDUCATIE MET KWALITEIT

cultuureducatie ZMART-ARTZ AANLEIDING Projectomschrijving DOEL PROJECT CULTUUREDUCATIE MET KWALITEIT ZMART-ARTZ PROJECT CULTUUREDUCATIE MET KWALITEIT AANLEIDING In het kader van het project Cultuureducatie met Kwaliteit werkt de Muzehof Centrum voor de Kunsten samen met 8 scholen in Zutphen, Lochem en

Nadere informatie

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen WORKSHOP LEERLIJNEN Welkom en inleiding Wat is een leerlijn? Voorbeelden en achtergronden van leerlijnen cultuuronderwijs Leerlijnen in Flevoland: KIDD en De Culturele Haven Hoe bouw je een leerlijn? WORKSHOP

Nadere informatie