Een kracht kan gebruikt worden om een voorwerp te verplaatsen over een bepaalde afstand.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een kracht kan gebruikt worden om een voorwerp te verplaatsen over een bepaalde afstand."

Transcriptie

1 Fysica hoofdstuk 1 : Mechanica 1 e jaar 2 e graad (2uur) Arbeid, vermogen en energie 7.1 Arbeid Definitie Een kracht kan gebruikt worden om een voorwerp te verplaatsen over een bepaalde afstand. Voorbeelden: Ik plaats mijn boekentas op de tafel. Ik duw de kast vooruit.... We zeggen dat een kracht die op een voorwerp werkt arbeid verricht als het voorwerp zich hierdoor verplaatst Symbool: W (work) Bij alle voorbeelden werd er arbeid geleverd want: er werd een gebruikt er werd een veroorzaakt De geleverde arbeid vergroot als de gebruikte kracht is. W en F zijn dus De geleverde arbeid vergroot als de afgelegde weg.. is. W en s zijn dus Definitie van arbeid De arbeid die een (constante) kracht levert is het product van de kracht met haar verplaatsing, gemeten volgens haar eigen richting.

2 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Formule: W = F. s (met F // s) W: arbeid ( eenheid : J ) F : grootte van de kracht (eenheid : N ) s : afgelegde weg (eenheid : m ) Let op : de kracht moet minstens in dezelfde richting werken van de afgelegde weg. F en s lopen minstens evenwijdig. Eenheid Eenheid arbeid = eenheid kracht. eenheid verplaasting = N. m = J ( joule) Een joule is de arbeid geleverd door een kracht van 1 N, waardoor het voorwerp een verplaatsing van 1 m ondergaat. Merk op: 1 J is naar mensenmaat een erg kleine arbeid. Om je een idee te geven: je verricht ongeveer 1 J arbeid als je 1 kg suiker 10 cm omhoog beweegt. We zullen daarom dus ook veel gebruik maken van de afgeleide eenheden: 1 MJ =... 1 kj =... James Prescott Joule ( ) James Joule was de zoon van een rijke brouwer uit Salford, bij Manchester. Aanvankelijk werkte hij in de brouwerij, maar al snel besliste hij zich aan de wetenschap te wijden. Hij deed onderzoekingen op het gebied van electriciteit en onderzocht de warmteontwikkeling bij een electrische stroom. Gaandeweg legde hij zich toe op de warmteleer. Joule kan worden beschouwd als de proefondervindelijke grondlegger van de energetische warmtetheorie. Joule bestudeerde de kenmerken van warmte, en ontdekte de relatie met energie. Dit leidde tot de wet van behoud van energie (eerste wet van de Thermodynamica). De SI eenheid voor energie, de joule, is naar hem genoemd. Hij ontwikkelde met Lord Kelvin de absolute temperatuurschaal, beschreef magnetostrictie, en vond de relatie tussen elektrische stroom door een weerstand en warmtedissipatie, bekend als de wet van Joule.

3 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Positieve en negatieve arbeid 1. Als de kracht en de verplaatsing dezelfde zin hebben dan spreken we van... arbeid. Als kracht en verplaatsing een tegengestelded zin hebben dan spreken we van... arbeid. F F Verplaatsing : s Verplaatsing : s Positieve arbeid Negatieve arbeid Het behoud van arbeid bij hefbomen. Bij de hefbomen hebben we reeds opgemerkt dat er met een winst aan kracht een evenredig verlies aan afgelegde weg gepaard gaat. => F. s = constante Bij hefbomen in evenwicht is er sprake van het behoud van arbeid. (Dit geldt voor alle werktuigen!!!!) Als kracht en verplaatsing NIET evenwijdig zijn Als de kracht niet evenwijdig is aan de verplaatsing wordt er ook arbeid verricht. Om dan de arbeid te berekenen kan de kracht ontbonden worden in een krachtcomponent die evenwijdig is met de verplaatsing = 1 F 1 is oorzaak van verplaatsing in een krachtcomponent die loodrecht staat op de verplaatsing = F 2 F 2 is oorzaak van verplaatsing F

4 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Denk na en antwoord: 1. Als je een boekentas met gestrekte arm voor je houdt, word je wel moe en je bent aan het werken. Maar heb je arbeid verricht? Waarom? 2. Je loopt rond met een stapel boeken in je armen. Je armen verrichten een kracht om de stapel te tillen, je benen leveren een kracht om de stapel rond te dragen. Wie van beide heeft er arbeid verricht? Waarom? 3. Je tilt een stapel boeken op van de grond en legt ze op tafel. Heb je arbeid verricht? Waarom? Hoe groot was de kracht? Samenvatting: De arbeid die een (constante) kracht levert is het product van de... met haar..., gemeten volgens haar eigen richting. W =... W:... ( eenheid :... ) F :... (eenheid :... ) s : (eenheid :... ) Let op: Kracht en verplaatsing moeten... Positieve arbeid :... Negatieve arbeid :... Bij hefbomen geldt de wet van...

5 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Vraagstukken: 1. Om een wagentje horizontaal voort te bewegen is er een kracht nodig van 50 N. Hoeveel arbeid is er verricht als het wagentje 30 m verder is? (Oplossing: 1, J ) 2. We heffen onze boekentas, gewicht 20 N, 50 cm op. Bereken de verricht arbeid. (Oplossing: 10 J ) 3. Bepaal de totale arbeid in volgend voorbeeld: a. We gaan met onze boekentas, gewicht 20 N, naar de bushalte op 300 m van de school. b. We staan met onze boekentas in de hand te wachten op de bus. c. Dan lopen we van de bushalte naar huis, 200 m. (Oplossing: 10 4 J ) 4. Een kracht verricht 4 kj arbeid om een voorwerp 80 m te verplaatsen. Hoe groot is de kracht? (Oplossing: 5,0. 10 N ) 5. Om een rotsblok 500 m te verplaatsen leverden de Egyptische slaven 15 MJ aan arbeid. Wat was de massa van het rotsblok? (Oplossing: 3, kg ) 6. Bepaal de arbeid die verricht is als je volgend karretje zonder bloemkolen 5 km verder trekt. (1 cm => 1 N ) (Oplossing: 2, kj) 7. Een man van 75 kg klimt met een zak aardappelen van 45 kg op zijn rug 9,0 m hoog op een ladder. Bereken de arbeid die hij heeft verricht. (oplossing: 1, J) 8. Een groentenhandelaar moet een kracht van 196 N uitoefenen om zijn wagen in beweging te houden.welke arbeid heeft hij verricht als hij een weg van 2 km aflegt. (Oplossing: 3, J )

6 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Samenvatting: Noteer hier je eigen opmerkingen en aanvullingen:

7 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Vermogen Definitie Voorbeeld: Als er op een bouwwerf 5000 N stenen, 10 m hoog moeten gebracht worden, dan moet er een arbeid geleverd worden van 50 kj. De aannemer kan dan overwegen om de metserdiender de klus te laten klaren in 2 uur of een kraan te laten aanrukken die de arbeid verricht in 10 minuten. De verhouding tussen de geleverde arbeid en de tijd, daarvoor nodig, noemen we het vermogen. Symbool: P (power) Het vermogen vergroot als de geleverde arbeid... is. P en W zijn Het vermogen vergroot als de tijd (nodig om de arbeid te leveren) is. P en t zijn... Definitie van vermogen : De arbeid die per tijdseenheid verricht wordt of De verhouding van de verrichte arbeid op de tijd die nodig is om de arbeid te verrichten Formule: P = W t P : Vermogen ( eenheid : W ) W : Arbeid ( eenheid : J ) t : Tijdsverloop ( eenheid : s ) Merk op : t is het tijdsverschil tussen de aanvang en het beëindigen van de arbeid Eenheid Eenheid van vermogen: = = eenheid arbeid eenheid tijdsverloop J s = W (Watt, naar de Engelsman James Watt )

8 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag. 76 James Watt ( ) James Watt wordt beschouwd als de uitvinder van de stoommachine.de allereerste stoommachine was echter al rond 1700 gemaakt. Het was een pomp die in de mijnen werd gebruikt om grondwater uit de mijnengangen te pompen. Watt heeft deze echter aangepast en wordt daarom als de uitvinder van de stoommachine beschouwd. Het vermogen is kenmerkend voor elk toestel. Hieronde enkele voorbeelden: menselijk hart 1,5 W mens 74 W paard 512 W auto (90 pk) 750 W W locomotief W W vliegtuigmotor W Elektrische centrale 400 MW (opm: kerncentrale : 477 MW) Lancering Space Shuttle kw Arbeid en vermogen De elektriciteitsproductie drukt men uit in MJ : 1 MJ =... J Wat betalen we dan aan de maatschappij? Arbeid of vermogen?... Merk op: Halen we uit de formule van vermogen de arbeid dan krijgen we P W = W t = Dus: Eenheid voor arbeid = eenheid vermogen. eenheid tijdsverloop = 1 kw. 1h = 1 kwh We hebben echter gezien dat de eenheid van arbeid Joule is!!!!! Wat is nu het verband tussen 1 J en 1 kwh? 1 kwh = Wh =. W h = W... s J = s =... J... s Besluit : 1 kwh =..... J =... MJ

9 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag WW: Vermogen bepalen ontwikkeld door een leerling. Naam:... Klas:... Bepaal het vermogen ontwikkeld door een leerling Datum:... Metingen:. Massa... : m 1 =... Massa... : m 2 =... Hoogte van de stoel : h = s = stoel tot Tijd van de 1 e lln : t 1 = Tijd van de 2e lln (traag) : t 2 = Tijd van de 2 e lln (snel) : t = Berekeningen: s We bepalen het vermogen door een leerling ontwikkeld door 10x op een stoel te gaan staan. Werkwijze: 1. Een leerling (m 1 ) gaat 10x op een stoel staan. De andere leerlingen van de groep bepalen met de chronometer de tijd t ) die deze leerling hiervoor ( 1 nodig heeft. 2. Een tweede leerling (m 2 )doet dezelfde proef en de andere lln bepalen opnieuw de tijd t ) die deze ( 2 leerling hiervoor nodig heeft. 3. Die tweede leerling (m 2 )doet opnieuw de proef, maar tracht zijn tijd t ) van daarnet te verbeteren. ( 3 Kracht Arbeid Vermogen F =... in N W =...in J P =... in W Leerling 1 : Leerling 2 (traag) : Leerling 2 (snel) : Besluit: 1. Leerling 2 heeft in beide gevallen (traag en snel) evenveel geleverd. 2. Het maximum vermogen dat de leerlingen ontwikkeld hebben is

10 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag ZW : Vermogen bepalen van enkele toestellen. Naam:... Klas:... Opgave: Zoek thuis het vermogen op van de volgende huishoudtoestellen. Dit Datum:... kan je vinden op het identificatieplaatje Bepaal het vermogen ontwikkeld door een leerling

11 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Samenvatting: Het vermogen is de...die per... verricht wordt of Het vermogen is de... van de verrichte... op... die nodig is om... te verrichten. P = P :... ( eenheid :... ) W :... ( eenheid :... ) t :... ( eenheid :... ) Merk op : 1 kwh =..... J ( eenheid van...) Denk na en antwoord: Voor welke grootheden staan volgende eenheden? a) kw =>... b) kn =>... c) MJ =>... d) kwh =>... Het vermogen van een toestel heeft geen vaste waarde, maar hangt af van de omstandigheden waarin het toestel gebruikt wordt: Een lamp die wordt aangesloten op een lagere spanning dan op de lamp is vermeld, verbruikt een... vermogen en geeft dus... licht. Als je met een auto rustig vertrekt, is het vermogen... dan wanneer je snel optrekt. Voor het menselijk lichaam is het vermogen afhankelijk van de spiergroepen die gebruikt worden. De beenspieren (...) hebben het... vermogen.

12 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag. 80 Het maximale vermogen van een toestel kan je aflezen op het informatieplaatje. Dit koffiezetapparaat heeft een maximaal vermogen van... W, want het moet het water snel kunnen... Deze ventilator heeft een vermogen van...w Waarom zo weinig?... Als het snoer in deze kabelbox is opgerold dan kan er een apparaat op worden aangesloten met een vermogen van... W en als het snoer uitgerold is dan kan er een apparaat worden aangesloten van... W. Zet om naar de aangegeven eenheid, noteer in wetenshappelijke notatie: a. Ncm = s b. 2,5 kwh J c. 0,0025 kwh J W d J h W

13 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Vraagstukjes: 1. Je brengt 100 kg stenen langs een ladder naar de eerste verdieping, 3 m hoog. Dit doe je in 10 minuten. Een kraan heeft hiervoor 30 seconden nodig. Bereken voor beide de verrichte arbeid en het ontwikkelde vermogen om de stenen naar boven te brengen.. (Oplossing: 2, J ; 4,9 W ; 9, W) 2. Als jij (massa 65 kg) een toren, 82 m hoog, kan bestijgen in 15 min. Welke arbeid heb je dan verricht, hoe groot is het ontwikkelde vermogen. (Oplossing: 5, J ; 5, W) 3. Welke arbeid moet men verrichten om een massa van 200 kg tot op een hoogte van 5 m te trekken. Welk vermogen moet mijn kraan hebben als ik dat op 1 minuut wil doen? (Oplossing: 9, J ; 1, W ) 4. Een kraan ontwikkelt een vermogen van 20 kw. In welke tijd kan een last van N op een hoogte van 6 m gebracht worden? (Oplossing: 1, s) 5. Een man van 75 kg klimt met een zak aardappelen van 45 kg op zijn rug in 20,0 s 9,0 m hoog op een ladder. Hoeveel arbeid heeft hij verricht en hoe groot is het ontwikkelde vermogen? (Oplossing: 1, J ; 5, W ) 6. Een sprinter loopt 100 m in 10,6 s en verricht daarbij een arbeid van 22,5 kj. Bereken zijn gemiddeld vermogen tijdens de sprint. (Oplossing: 2, W) 7. Een tractor ploegt 200 m in een tijd van 4 min 30 s en oefent daarbij een kracht van 960 N uit. Bereken het vermogen van de tractor. (Oplossing: 7, W) Samenvattting:

14 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Noteer hier je eigen opmerkingen:

15 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Energie Definitie Voorbeelden: Na arbeid krijgen we honger want onze energie is opgebruikt. Voedsel is onze energiebron. Voedsel is letterlijk de brandstof voor ons lichaam. In onze maatschappij halen we vooral energie uit olieproducten, kernergie en gas. Een motor heeft brandstof (energie) nodig om arbeid te leveren. Met energie kan je een auto in beweging brengen. Benzine kan een motor doen draaien, het bezit energie. Er wordt dan arbeid verricht op de auto. De gewichten aan een koekoeksklok doen het uurwerk draaien, ze bezitten energie. De veer of batterij in je polsuurwerk bezit energie. Spierkracht stelt ons in staat van arbeid te verrichten, de spieren bezitten energie. We kunnen dus zeggen dat een voorwerp energie bezit als het arbeid kan leveren. Symbool E Definitie Een voorwerp bezit energie als het...kan verrichten. Eenheid Energie: Eenheid Energie = Eenheid arbeid = J (joule)

16 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Soorten energie: Chemische energie: Door verbranding kan een stof arbeid leveren. De verbranding is een chemisch proces. Als een stof... kan leveren door een... bezit ze chemische energie. Kenmerk: de materie verandert. Voorbeelden: Mechanische energie: Het water achter een stuwdam bezit ook energie. Het kan immers langs buizen geleid worden en zo de schoepen van een turbine in beweging zetten. De wind (dit is lucht in beweging) bezit energie: Hij kan windmolens doen draaien, zeilschepen voortdrijven. Als hij tot een orkaan aangroeit kan hij bomen ontwortelen en huizen omver werpen. Kenmerk: De materie verandert... Voorbeelden:

17 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag. 85 Mechanische energie Potentiële gravitatie-energie Kinetische energie De energie die een voorwerp bezit omdat het zich in een speciale toestand bevindt. Omdat er verschillende soorten krachten zijn, zijn er verschillende soorten potentiële energie. Potentiële energie als gevolg van de zwaartekracht levert potentiële gravitatie-energie op. Voorbeelden: Opgespannen veer Gebogen lat Opgespannen pees van een boog Water in een stuwmeer Berekening (formule): Om een voorwerp omhoog te brengen moeten we een kracht uitoefenen tegen de zwaartekracht in. Deze energie wordt als potentiële energie opgeslagen. De energie die een voorwerp bezit omdat het in beweging is. (Ook wel beweginsgenergie genoemd) Voorbeelden: een rijdende auto een draaiend wiel roterende schroef Berekening (formule): Naarmate het voorwerp een grotere snelheid heeft en een grotere massa zal het meer kinetische energie bezitten. Voor een voorwerp met massa m geldt op hoogte h met bekende zwaarteveldsterkte g de volgende relatie met betrekking tot de zwaartekrachtenergie van het voorwerp E p = m g h E k = 1 2 m v 2 E p :... (eenheid:...) m :... (eenheid:...) g :... (eenheid:...) h :... (eenheid:...) E k...(eenheid:...) m :...(eenheid:...) v :...(eenheid: s m )

18 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Behoud van mechanische energie bij een vallend voorwerp. Valt een voorwerp, dan krijgt het snelheid. De potentiële energie wordt dan omgezet in kinetische energie. Wet behoud van mechanische energie : E k + E p = constant De mechanische energie (de som van potentiële en kinetische energie) blijft behouden: E p = J E k = 0 J E p = J E k = J E p = J E k = J E p = 2 500J E k = J Bij een valbeweging in het luchtledige Wordt de potentiële energie van het lichaam omgezet in kinetische energie; Is de toename aan kinetische energie gelijk aan de afname van potentiële energie: E k = - E p Blijft de som van de kinetische en potentiële energie onveranderd: E k + E p = C ste E p = 0 J E k = J Voorbeeld: Tarzan heeft een massa van 72,6 kg. Hij valt uit een boom van een hoogte van 3,00 m. a) Bereken zijn potentiële energie voordat hij uit de boom valt: E pot =... b) Wat gebeurt er met de potentiële energie bij het vallen? :... a) Hoeveel is de kinetische energie vlak voordat hij de grond raakt? E kin =... b) Hoeveel is de potentiële energie op het ogenblik dat hij de grond raakt: E pot =... c) Bereken zijn potentiële en kinetische energie op 2 m hoogte: E pot =... en E kin =... Noteer hier de gebruikte formules en berekeningen:

19 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag. 87 Andere energievormen en omzettingen: Wiel van Maxwell = de jojo na opdraaien van het touwtje energie energie energie Waar is de energie als de jojo na een tijd tot rust komt?... Een batterij: Omzetting van energie in energie Een stuwmeer: Omzetting van energie naar energie (in de dynamo) en dan in energie Een kachel: Omzetting van energie in thermische energie Boormachine: Omzetting van energie in energie

20 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag. 88 Een kerncentrale Omzetting van...energie naar energie naar energie naar...energie De radiometer van Crookes: Omzetting van energie in energie Besluit: Energie kan van de ene vorm in de andere omgezet orden. Energie kan van het ene voorwerp op het andere overgaan. Door gebruik van een toestel kan de ene energievorm in de andere omgezet worden. Een toestel is dus geen energieverbruiker maar een energieomzetter! 7.6 Wet van behoud van energie Wet van behoud van energie: In een afgesloten stelsel kan de energie wel van één vorm in een andere overgaan of van een voorwerp op een ander overgedragen worden, de som van alle energieën verandert niet. De wet van het behoud van energie is even fundamenteel voor de natuurkunde als het behoud van massa, wet van Lavoisier, voor de chemie. Einstein heeft er echter op gewezen dat beide wetten afzonderlijk onjuist zijn, aangezien massa in energie omgezet kan worden en omgekeerd, volgens de formule E = m.c². De wet zou dus moeten luiden: de som van massa en enrgie blijft constant Het perpetuum mobile Soms horen we van een uitvinder die denkt een toestel gevonden te hebben dat meer energie voortbrengt dan het verbruikt. Een eeuwig durende beweging, eens gestart voor altijd in beweging, is zo een andere droom van enkele fantasten. Volgens de energiewet kan dit echter niet.

21 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Rendement: Als een machine energie verbruikt dan willen we daar graag zoveel mogelijk nuttige (geleverde) energie terug uit halen. Uitstromende of nuttige energie Instromende energievorm (= toegevoerde) Energie omzetter + Warmte (verlies?!) Defintie van rendement: De verhouding tussen nuttige of uitstromende energie en de toegevoerde energie De nuttige energie dan de toegevoerde energie. Het rendement is dus een getal dan 1. Waar is de rest van de energie naar toe? Voorbeeld: E nuttig η = eenheid: onbenoemd E toevoer Bereken het rendement van een fietsdynamo als 80 kj kinetische energie toegevoerd wordt om 62 kj elektriciteit te bekomen. Geg: Gevr:... Opl: Formules:... Berekening: Antwoord:...

22 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Samenvatting: Energie = Mechanische energievormen: 1. Potentiële energie :.. Formule potentiële energie : E p =. 2. Kinetische energie: m: (eenheid :.) g : (eenheid :.) h : (eenheid :.)... Formule kinetische energie : E k =. m : (eenheid :.) v : (eenheid :.) 3. Behoud van mechanische energie: Behoud van energie : 5. Rendement: Formule rendement:... η =... E nuttig : (eenheid :.) E toevoer : (eenheid :.) η : (eenheid :.)

23 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Kringloop van de energie: Alle energie vindt zijn oorsprong bij de of van de zon. De mens ontwikkelde toestellen om deze energie om te zetten in andere vormen. Maar uiteindelijk eindigt elke energievorm weer in Energievreters Door klimaatverandering en uitputting van fossiele brandstoffen staat het verbruik van olie, gas en kolen volop ter discussie. De samenleving staat voor de uitdaging om duurzaam om te gaan met energie. Hebt u ooit gehoord van een A++-label koelkast? Die is bijzonder zuinig. In de winkel kunt u aan het energielabel zien hoeveel energie apparaten verbruiken. Het A-label is het zuinigst, het G-label het minst zuinig. Sommige apparaten zijn zo zuinig, dat ze een A met twee plussen krijgen: A++. Sommige apparaten verbruiken erg veel energie. De airco is een echte energieslurper, net als het waterbed en de vijverpomp. Maar ook een oude koelkast vreet energie.

24 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Denk na en antwoord: 1. Bij elektrische huisverwarming wordt alle elektriciteit in warmte omgezet. Is elektrische verwarming vanuit energiestandpunt dan zo voordelig? Waar is het verlies eventueel gebeurd? 1. Rik eet een chocoladereep van 100g op. Op de verpakking staat : energie 2236 kj per 100g. a. Welke energiesoort is opgeslagen in de chocolade?... b. Rik heeft een massa van 70 kg en gaat een berg beklimmen. Hoe hoog kan hij klimmen met de energie van de reep chocolade? Geg. Gevr. Opl. Formules: Berekeningen: Antwoord: c. Leg uit waarom het resultaat niet klopt met de werkelijheid....

25 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Vraagstukjes: 1. In een spaarlamp wordt 240 kj elektrische energie toegevoerd. Het rendement van de lamp is 65% Bereken hoeveel nuttige energie onder de vorm van licht ontstaat. (Oplossing: 1, kj) 2. Een batterij produceert 40 kj elektrische energie bij een rendement van 85%. Hoeveel energie heeft men er ingestopt? (Oplossing: 4, kj) 3. Welke potentiële energie bekom jij als je naar de tweede verdieping( 2 maal 4 m hoog) van het schoolgebouw gaat? Stel je massa gelijk aan 75 kg. (Oplossing: 5, J) 4. Een machine ontvangt 3 kj arbeid en verricht op haar beurt 2800 kj arbeid. Hoe groot is het rendement? Hoeveel energie gaat er verloren in warmte? (Oplossing: J) 5. Tot welke hoogte moet men een bal van 320 g omhoogwerpen om hem een potentiële energie van 125 J te geven. (Oplossing: 3, m) 6. Bereken de potentiële energie van een heilblok met massa 500 kg, dat zich 10 m boven de grond bevindt. (Oplossing: 4, J) 7. Een electrische centrale haalt energie uit een waterbekken dat 400 m hoger gelegen is. Hoeveel m 3 water moeten de turbines minstens per s verwerken om een vermogen van kw te leveren. (Oplossing: 2, l) km 8. Een trein rijdt eenparig met een snelheid van 120. Hij heeft een massa h van 350 ton. Bereken ook de kinetische energie van deze trein. (Oplossing: 1, J) 9. Bereken de kinetische energie van a. een wagen van 1 kg dat rijdt met een snelheid van 2 s m. (Oplossing: 2 J) b. een kogel van 50 g die beweegt met een snelheid van 400 s m. (Oplossing: 4, J) 10. Een voorwerp met massa van 1 kg bezit een kinetische energioe van 200 J. Bereken zijn snelheid. (Oplossing: m ) s

26 Fysica 1 e jaar 2 e graad (2uur): hoofdstuk 1 : Mechanica pag Noteer hier je eigen opmerkingen en geheugensteuntjes

Hoofdstuk 4: Arbeid en energie

Hoofdstuk 4: Arbeid en energie Hoofdstuk 4: Arbeid en energie 4.1 Energiebronnen Arbeid: W =............. Energie:............................................................................... Potentiële energie: E p =.............

Nadere informatie

Atheneum Wispelberg - Wispelbergstraat 2-9000 Gent - 1 - Herhalingsvragen fysica 1 e jaar 2 e graad - tweede periode : juni 2009 3 e jaar 1uur

Atheneum Wispelberg - Wispelbergstraat 2-9000 Gent - 1 - Herhalingsvragen fysica 1 e jaar 2 e graad - tweede periode : juni 2009 3 e jaar 1uur Atheneum Wispelberg - Wispelbergstraat - 9000 Gent - 1 - Correcties in het rood! TIP: Voordat je begint te studeren Maak een planning : Wat moet ik studeren Hefbomen Vraagstukken Herhaling Druk Oefeningen

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting branders luchttoevoer brandstoftoevoer koelwater condensator stoomturbine generator transformator regelkamer stoom water ketel branders 1 Energiesoort Omschrijving

Nadere informatie

Een tweede punt van kritiek is dat er in de natuurkunde alleen een kracht (en geen plank) arbeid kan verrichten.

Een tweede punt van kritiek is dat er in de natuurkunde alleen een kracht (en geen plank) arbeid kan verrichten. Uitwerkingen 1 W = F s Opgave Eenheid van arbeid: joule (symbool J). W = F s = 40,0 N 8,00 m = 30 J W 10 J F = = = 400 N s 0,300 m W 350 J s = = =,33 m F 150 N W 7300 kj s = = = 90 m =,9 km F,5 kn In de

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

Elektrische energie en elektrisch vermogen

Elektrische energie en elektrisch vermogen Elektrische energie en elektrisch vermogen Grootheid Symbool Eenheid Lading Q C: Coulomb Spanning U V: Volt Stroomsterkte I A: Ampère Energie E J: Joule Weerstand R Ω: Ohm Spanning: noodzakelijk om lading

Nadere informatie

Uitwerkingen van 3 klas NOVA natuurkunde hoofdstuk 6 arbeid en zo

Uitwerkingen van 3 klas NOVA natuurkunde hoofdstuk 6 arbeid en zo Uitwerkingen van 3 klas NOVA natuurkunde hoofdstuk 6 arbeid en zo 1 Arbeid verrichten 1 a) = 0 b) niet 0 en in de richting van de beweging c) =0 d) niet 0 e tegengesteld aan de beweging 2 a) De wrijvingskracht

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor energie en vermogen

Een beginners handleiding voor energie en vermogen Een beginners handleiding voor energie en vermogen Waarom moet je leren over energie en vermogen. Het antwoord is omdat we allemaal energie verbruiken in ons dagelijks leven om te verwarmen, te koelen,

Nadere informatie

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec)

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec) Elektrische energie In huishoudens is elektrische energie de meest gebruikte vorm van energie. In Nederland zijn bijna alle huizen aangesloten op het netwerk van elektriciteitskabels. Achter elk stopcontact

Nadere informatie

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van "herwinbare" energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van herwinbare energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water Module 4 Energie Vraag 1 Wat hoort bij het indirect energieverbruik van een apparaat? Kies het BESTE antwoord A] De energie wat het apparaat nuttig verbruikt. B] De energie die het apparaat niet nuttig

Nadere informatie

1 e jaar 2 e graad (2uur) Waarneming: een gewicht doet een ontstaan Merk op : Een gewicht is een = Besluit:

1 e jaar 2 e graad (2uur) Waarneming: een gewicht doet een ontstaan Merk op : Een gewicht is een = Besluit: Fysica hoofdstuk 1 : Mechanica 1 e jaar e graad (uur) 4. Druk 4.1 Proeven en besluiten Een gewicht op een spons plaatsen Waarneming: een gewicht doet een ontstaan Merk op : Een gewicht is een = Besluit:

Nadere informatie

Inleiding kracht en energie 3hv

Inleiding kracht en energie 3hv Inleiding kracht en energie 3hv Opdracht 1. Wat doen krachten? Leg uit wat krachten kunnen doen. Opdracht 2. Grootheden en eenheden. Vul in: Grootheid Eenheid Andere eenheid Naam Symbool Naam Symbool Naam

Nadere informatie

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet Energieomzetting We maken veel gebruik van elektrische energie. Aan elektrische energie hebben we niet zoveel. Elektrische energie is maar een tussenvorm van energie. Bij een elektrische verwarming, willen

Nadere informatie

HEREXAMEN EIND MULO tevens IIe ZITTING STAATSEXAMEN EIND MULO 2009

HEREXAMEN EIND MULO tevens IIe ZITTING STAATSEXAMEN EIND MULO 2009 MNSTERE VAN ONDERWJS EN VOLKSONTWKKELNG EXAMENBUREAU HEREXAMEN END MULO tevens e ZTTNG STAATSEXAMEN END MULO 2009 VAK : NATUURKUNDE DATUM : VRJDAG 07 AUGUSTUS 2009 TJD : 7.30 9.30 UUR DEZE TAAK BESTAAT

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2000-II

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2000-II Eindexamen natuurkunde havo 2000-II 4 Antwoordmodel Opgave Slijtage bovenleiding uitkomst: m =,87 0 6 kg Het afgesleten volume is: V = (98,8 78,7) 0-6 5200 0 3 2 = 2,090 0 2 m 3. Hieruit volgt dat m =

Nadere informatie

6.2 Elektrische energie en vermogen; rendement

6.2 Elektrische energie en vermogen; rendement 6.2 Elektrische energie en vermogen; rendement Opgave 9 Het rendement bereken je met E nuttig en E in. E nuttig is de hoeveelheid energie die nodig is het water op te warmen. E in is de hoeveelheid energie

Nadere informatie

J De centrale draait (met de gegevens) gedurende één jaar. Het gemiddelde vermogen van de centrale kan dan berekend worden:

J De centrale draait (met de gegevens) gedurende één jaar. Het gemiddelde vermogen van de centrale kan dan berekend worden: Uitwerking examen Natuurkunde1 HAVO 00 (1 e tijdvak) Opgave 1 Itaipu 1. De verbruikte elektrische energie kan worden omgerekend in oules: 17 = 9,3 kwh( = 9,3 3, ) = 3,3 De centrale draait (met de gegevens)

Nadere informatie

Krachten Hoofdstuk 1. Bewegingsverandering/snelheidsverandering (bijv. verandering van bewegingsrichting)

Krachten Hoofdstuk 1. Bewegingsverandering/snelheidsverandering (bijv. verandering van bewegingsrichting) Krachten Hoofdstuk 1 een kracht zelf kun je niet zien maar... Waaraan zie je dat er een kracht werkt: Plastische Vervorming (blijvend) Elastische Vervorming (tijdelijk) Bewegingsverandering/snelheidsverandering

Nadere informatie

2 de jaar 2 de graad (1uur) Hoofdstuk 8 : Arbeid vermogen - energie

2 de jaar 2 de graad (1uur) Hoofdstuk 8 : Arbeid vermogen - energie - 79 - Arbeid In het dagelijks leven zeggen we dat we arbeid verrichten als we ons door een inspanning vermoeien. In de fysica is arbeid een veel enger begrip want zonder verplaatsing is er geen arbeid.

Nadere informatie

Arbeid, vermogen en rendement

Arbeid, vermogen en rendement Arbeid, vermogen en rendement Formules Arbeid Arbeid is een maat van het werk dat geleverd wordt door een krachtbron om een voorwerp te verplaatsen. Als een kracht een verplaatsing tot gevolg heeft dan

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: HYDROSTATICA

Hoofdstuk 2: HYDROSTATICA ysica hoofdstuk : Hydrostatica e jaar e graad (uur) - 95 - Hoofdstuk : HYDROSTTIC. Inleiding: Bouw van een stof.. ggregatietoestanden De zuivere stoffen die we kennen kunnen in drie verschijningsvormen

Nadere informatie

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte.

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte. 1 Materie en warmte Onderwerpen - Temperatuur en warmte. - Verschillende temperatuurschalen - Berekening hoeveelheid warmte t.o.v. bepaalde temperatuur. - Thermische geleidbaarheid van een stof. - Warmteweerstand

Nadere informatie

De hoogte tijd grafiek is ook gegeven. d. Bepaal met deze grafiek de grootste snelheid van de vuurpijl.

De hoogte tijd grafiek is ook gegeven. d. Bepaal met deze grafiek de grootste snelheid van de vuurpijl. et1-stof Havo4: havo4 A: hoofdstuk 1 t/m 4 Deze opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Bij het et krijg je in 1 minuten ongeveer deelvragen. Oefen-examentoets et-1 havo 4 1/11 1. Een lancering.

Nadere informatie

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering.

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering. 1 Warmteleer. 1 De soortelijke warmte is de warmte die je moet toevoeren om 1 kg van een stof 1 0 C op te warmen. Deze warmte moet je ook weer afvoeren om 1 kg van die stof 1 0 C af te koelen. 2 Om 2 kg

Nadere informatie

a. Bepaal hoeveel langer. b. Bepaal met figuur 1 de snelheid waarmee de parachutist neerkomt.

a. Bepaal hoeveel langer. b. Bepaal met figuur 1 de snelheid waarmee de parachutist neerkomt. Deze examentoets en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Bij het et krijg je in 100 minuten ongeveer 22 vragen Et3 stof vwo6 volgens het PTA: Onderwerpen uit samengevat: Rechtlijnige beweging Kracht

Nadere informatie

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2)

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2) les omschrijving 12 Theorie: Halfgeleiders Opgaven: halfgeleiders 13 Theorie: Energiekosten Opgaven: Energiekosten 14 Bespreken opgaven huiswerk Opgaven afmaken Opgaven afmaken 15 Practicumtoets (telt

Nadere informatie

- 1 - E pot. 2 de graad 2 de jaar (1uur) oefeningen energie. Opgave 1:

- 1 - E pot. 2 de graad 2 de jaar (1uur) oefeningen energie. Opgave 1: de graad de jaar (uur) - - Opgave : Bereken de potentiële energie van een peroon van 60 die een toren van 0 beklit. (Oploing:,9 x 0 ) Oploing : 60 6,0 0 h 0,0 0 Gevr: pot? Forule: pot g h 6,0 0 9,8,0 0

Nadere informatie

Natuur- en scheikunde 1, energie en snelheid, uitwerkingen

Natuur- en scheikunde 1, energie en snelheid, uitwerkingen 4M versie 1 Natuur- en scheikunde 1, energie en snelheid, uitwerkingen Werk netjes en nauwkeurig Geef altijd een duidelijke berekening of een verklaring Veel succes, Zan Kracht, snelheid, versnelling,

Nadere informatie

Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2)

Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2) Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2) Snelheid en gemiddelde snelheid Met de grootheid snelheid geef je aan welke afstand een voorwerp in een bepaalde tijd aflegt. Over een langere periode is de snelheid

Nadere informatie

Deel 4: Krachten. 4.1 De grootheid kracht. 4.1.1 Soorten krachten

Deel 4: Krachten. 4.1 De grootheid kracht. 4.1.1 Soorten krachten Deel 4: Krachten 4.1 De grootheid kracht 4.1.1 Soorten krachten We kennen krachten uit het dagelijks leven: vul in welke krachten werkzaam zijn: trekkracht, magneetkracht, spierkracht, veerkracht, waterkracht,

Nadere informatie

Samenvatting snelheden en 6.1 6.3

Samenvatting snelheden en 6.1 6.3 Samenvatting snelheden en 6.1 6.3 Boekje snelheden en bewegen Een beweging kan je op verschillende manieren vastleggen: Fotograferen met tussenpozen, elke foto is een gedeelte van een beweging Stroboscopische

Nadere informatie

Een bal wegschoppen Een veer indrukken en/of uitrekken Een lat ombuigen Een wagentjes voorduwen

Een bal wegschoppen Een veer indrukken en/of uitrekken Een lat ombuigen Een wagentjes voorduwen - 31 - Krachten 1. Voorbeelden Een bal wegschoppen Een veer indrukken en/of uitrekken Een lat ombuigen Een wagentjes voorduwen 2. Definitie Krachten herken je aan hun werking, aan wat ze veranderen of

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2000-I

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2000-I - + - + Eindexamen natuurkunde havo 2000-I 4 Antwoordmodel Opgave LEDs voorbeelden van schakelschema s: 50 Ω V LED A 50 Ω A V LED Als slechts één meter juist is geschakeld: punt. Maximumscore 2 2 voorbeeld

Nadere informatie

Werkblad 3 Bewegen antwoorden- Thema 14 (NIVEAU BETA)

Werkblad 3 Bewegen antwoorden- Thema 14 (NIVEAU BETA) Werkblad 3 Bewegen antwoorden- Thema 14 (NIVEAU BETA) Theorie In werkblad 1 heb je geleerd dat krachten een snelheid willen veranderen. Je kunt het ook omdraaien, als er geen kracht werkt, dan verandert

Nadere informatie

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5)

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) 2.1 Inleiding 1. a) Warmte b) Magnetische Energie c) Bewegingsenergie en Warmte d) Licht (stralingsenergie) en warmte e) Stralingsenergie 2. a) Spanning (Volt),

Nadere informatie

Naam (plus beschrijving) Symbool Eenheid Formules. Druk = kracht per eenheid van oppervlakte p (N/m² = ) Pa

Naam (plus beschrijving) Symbool Eenheid Formules. Druk = kracht per eenheid van oppervlakte p (N/m² = ) Pa Naam (lus beschrijving) Symbool enheid ormules MHANIA in het derde jaar Dichtheid massa er eenheid van volume ρ kg /m³ m ρ V Druk kracht er eenheid van oervlakte (N/m² ) a A Hydrostatische druk in een

Nadere informatie

Testen en metingen op windenergie.

Testen en metingen op windenergie. Testen en metingen op windenergie. Inleiding Als we rond groene energie begonnen te denken, dan kwam windenergie als een van de meest vanzelfsprekende vormen van groene energie naar boven. De wind heeft

Nadere informatie

Werken met eenheden. Introductie 275. Leerkern 275

Werken met eenheden. Introductie 275. Leerkern 275 Open Inhoud Universiteit Appendix B Wiskunde voor milieuwetenschappen Werken met eenheden Introductie 275 Leerkern 275 1 Grootheden en eenheden 275 2 SI-eenhedenstelsel 275 3 Tekenen en grafieken 276 4

Nadere informatie

Vlaamse Fysica Olympiade 27 ste editie 2014-2015 Eerste ronde

Vlaamse Fysica Olympiade 27 ste editie 2014-2015 Eerste ronde Vlaamse Olympiades voor Natuurwetenschappen KU Leuven Departement Chemie Celestijnenlaan 200F bus 2404 3001 Heverlee Tel.: 016-32 74 71 E-mail: info@vonw.be www.vonw.be Vlaamse Fysica Olympiade 27 ste

Nadere informatie

HOGESCHOOL ROTTERDAM:

HOGESCHOOL ROTTERDAM: HOGESCHOOL ROTTERDAM: Toets: Natuurkunde Docent: vd Maas VERSIE B Opgave A: Een kogel wordt vertikaal omhoog geschoten met een snelheid van 300km/h. De kogel heeft een gewicht van 10N. 1. Wat is de tijd

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

VOORBEREIDING OP DE TECHNISCHE GESCHIKTHEIDSPROEF VOOR BESTUURDERS-RANGERINGEN. versie juni 2011. versie februari 2014

VOORBEREIDING OP DE TECHNISCHE GESCHIKTHEIDSPROEF VOOR BESTUURDERS-RANGERINGEN. versie juni 2011. versie februari 2014 VOORBEREIDING OP DE TECHNISCHE GESCHIKTHEIDSPROEF VOOR BESTUURDERS-RANGERINGEN versie juni 2011 versie februari 2014 Beste kandidaat bestuurder-rangeringen, Als bestuurder-rangeringen vervul je een essentiële

Nadere informatie

ENERGIE H5 par. 1 en 2 Diagnostische Toets natuurkunde uitwerkingen

ENERGIE H5 par. 1 en 2 Diagnostische Toets natuurkunde uitwerkingen ENERGIE H5 par. 1 en 2 Diagnostische Toets natuurkunde uitwerkingen OPEN VRAGEN 1. Energieomzetting Enkele jaren geleden stond in de Gelderlander de foto rechts met de volgende tekst: Trots poseren koeien

Nadere informatie

Deze Informatie is gratis en mag op geen enkele wijze tegen betaling aangeboden worden. Vraag 1

Deze Informatie is gratis en mag op geen enkele wijze tegen betaling aangeboden worden. Vraag 1 Vraag 1 Twee stenen van op dezelfde hoogte horizontaal weggeworpen in het punt A: steen 1 met een snelheid v 1 en steen 2 met snelheid v 2 Steen 1 komt neer op een afstand x 1 van het punt O en steen 2

Nadere informatie

Bergtrein. Figuur 2 staat ook op de uitwerkbijlage. a. Bepaal de afstand die de trein op t = 20 s heeft afgelegd.

Bergtrein. Figuur 2 staat ook op de uitwerkbijlage. a. Bepaal de afstand die de trein op t = 20 s heeft afgelegd. Bergtrein In een bergachtig gebied kunnen toeristen met een bergtrein naar een mooi uitzichtpunt reizen De trein wordt aangedreven door een elektromotor en begint aan een rit naar boven In figuur 2 is

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL COMPEX

natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL COMPEX Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 1 donderdag 26 mei totale examentijd 2 uur natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL COMPEX Vragen 1 tot en met 19 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing.

Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing. Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing. Opgave 2 Aardwarmte N2-2002-I -----------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Mooie samenvatting: http://members.ziggo.nl/mmm.bessems/kinematica%20 Stencil%20V4%20samenvatting.doc.

Mooie samenvatting: http://members.ziggo.nl/mmm.bessems/kinematica%20 Stencil%20V4%20samenvatting.doc. studiewijzer : natuurkunde leerjaar : 010-011 klas :6 periode : stof : (Sub)domeinen C1 en A 6 s() t vt s v t gem v a t s() t at 1 Boek klas 5 H5 Domein C: Mechanica; Subdomein: Rechtlijnige beweging De

Nadere informatie

1ste ronde van de 19de Vlaamse Fysica Olympiade 1. = kx. = mgh. E k F A. l A. ρ water = 1,00.10 3 kg/m 3 ( θ = 4 C ) c water = 4,19.10 3 J/(kg.

1ste ronde van de 19de Vlaamse Fysica Olympiade 1. = kx. = mgh. E k F A. l A. ρ water = 1,00.10 3 kg/m 3 ( θ = 4 C ) c water = 4,19.10 3 J/(kg. ste ronde van de 9de Vlaamse Fysica Olympiade Formules ste onde Vlaamse Fysica Olympiade 7 9de Vlaamse Fysica Olympiade Eerste ronde De eerste ronde van deze Vlaamse Fysica Olympiade bestaat uit 5 vragen

Nadere informatie

Onderwijs op maat voor uitdaging en motivering Rendement2

Onderwijs op maat voor uitdaging en motivering Rendement2 1. De Keukenboiler Makkelijk zo n elektrisch boilertje onder het aanrecht. Nooit meer wachten tot er warm water uit de kraan komt. En je hoeft geen warm water te delen met iemand uit de badkamer. a. Welke

Nadere informatie

ENERGIE & ARBEID VWO

ENERGIE & ARBEID VWO ENERGIE & ARBEID VWO Foton is een opgavenverzameling voor het nieuwe eindexamenprogramma natuurkunde. Foton is gratis te downloaden via natuurkundeuitgelegd.nl/foton Uitwerkingen van alle opgaven staan

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Uitwerkingen van de opgaven in Basisboek Natuurkunde

Uitwerkingen van de opgaven in Basisboek Natuurkunde opgave (blz 4) Uitwerkingen van de opgaven in Basisboek Natuurkunde De zwaarte-energie wordt gegeven door de formule W zwaarte = m g h In de opgave is de massa m = 0(kg) en de energie W zwaarte = 270(Joule)

Nadere informatie

Meten = weten Instructie voor leerkrachten

Meten = weten Instructie voor leerkrachten Meten = weten Instructie voor leerkrachten Dit opdrachtenblad Meten = Weten is ontwikkeld als een voorproefje voor het lespakket Zonnepanelen op school. Het opdrachtenblad is zelfstandig te gebruiken.

Nadere informatie

UITWERKINGEN OEFENVRAAGSTUKKEN 5 HAVO. natuurkunde

UITWERKINGEN OEFENVRAAGSTUKKEN 5 HAVO. natuurkunde UITWERKINGEN OEFENVRAAGSTUKKEN voor schoolexamen (SE0) en examen 5 HAVO natuurkunde katern 1: Mechanica editie 01-013 UITWERKINGEN OEFENVRAAGSTUKKEN voor schoolexamen (SE0) en examen 5 HAVO natuurkunde

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde / scheikunde 1 compex vmbo gl/tl 2010 - I

Eindexamen natuurkunde / scheikunde 1 compex vmbo gl/tl 2010 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee

Nadere informatie

VOORBEREIDING OP DE TECHNISCHE GESCHIKTHEIDSPROEF VOOR TREINBESTUURDERS

VOORBEREIDING OP DE TECHNISCHE GESCHIKTHEIDSPROEF VOOR TREINBESTUURDERS VOORBEREIDING OP DE TECHNISCHE GESCHIKTHEIDSPROEF VOOR TREINBESTUURDERS versie februari juni 2011 2014 Niets uit deze uitgave, mag, zelfs gedeeltelijk, verveelvoudigd en/of vertaald en/of openbaar gemaakt

Nadere informatie

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht.

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht. Bloemen hebben zonlicht nodig om te bloeien, sommigen gaan zelfs dicht als het donker wordt. We moeten ze ook steeds kunnen verzetten zodat ze kan geplaatst worden in de tuin, op de vensterbank, op het

Nadere informatie

5. Krachtenkoppels Moment van krachten

5. Krachtenkoppels Moment van krachten Fysica hoofdstuk 1 : Mechanica 1 e jaar 2 e graad (2uur) 5. Krachtenkoppels Moment van krachten 5.1 Definitie krachtenkoppel: Onder een koppel van krachten verstaat men twee even grote, evenwijdige en

Nadere informatie

Inleiding 3hv. Opdracht 1. Statische elektriciteit. Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken.

Inleiding 3hv. Opdracht 1. Statische elektriciteit. Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken. Inleiding hv Opdracht Statische elektriciteit Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken Opdracht Serie- en parallelschakeling Leg van elke schakeling uit ) of het een serie-

Nadere informatie

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water 4 Elektrische energie 4.1 Introductie Inleiding Het hoofdstuk gaat over het goed en veilig functioneren van elektrische schakelingen en over wetmatigheden die gelden voor elektrische schakelingen. Je hebt

Nadere informatie

Elementen Thema 5 Wonen

Elementen Thema 5 Wonen Toetstermen Energiebronnen Energieopwekking en transport Elektromagnetisme Drie energiebronnen noemen voor het verwarmen van een stoomketel (elektriciteitscentrale) Twee energiebronnen noemen voor het

Nadere informatie

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron!

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Energie 5 en 6 3 Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Filmpjes werkblad Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat fossiele brandstoffen hele oude resten van planten zijn. kunnen een

Nadere informatie

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Naam: Klas: Practicum soortelijke warmte van water Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Doel van de proef Het bepalen van de soortelijke warmte van water

Nadere informatie

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1 Nota s: Energie voor de lamp 1. Probleemstelling 50 2. Transport van elektriciteit in een kring 50 2.1. Wat is een elektrische stroomkring? 50 2.2. Stromen van water - stromen van elektriciteit 51 2.3.

Nadere informatie

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A:

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A: Meting zonnepaneel Om de beste overbrengingsverhouding te berekenen, moet de diodefactor van het zonnepaneel gekend zijn. Deze wordt bepaald door het zonnepaneel te schakelen aan een weerstand. Een multimeter

Nadere informatie

Studievoorbereiding. Vak: Natuurkunde voorbeeldexamen. Toegestane hulpmiddelen: Rekenmachine. Het examen bestaat uit: 32 meerkeuzevragen

Studievoorbereiding. Vak: Natuurkunde voorbeeldexamen. Toegestane hulpmiddelen: Rekenmachine. Het examen bestaat uit: 32 meerkeuzevragen Studievoorbereiding VOORBLAD EXAMENOPGAVE Vak: Natuurkunde voorbeeldexamen Tijdsduur: Toegestane hulpmiddelen: Rekenmachine Het examen bestaat uit: 32 meerkeuzevragen Aantal pagina s: 10 Beoordeling van

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2000-I

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2000-I - + - + Eindexamen natuurkunde -2 havo 2000-I 4 Antwoordmodel Opgave LEDs voorbeelden van schakelschema s: 50 Ω V LED A 50 Ω A V LED Als slechts één meter juist is geschakeld: punt. 2 uitkomst: R = 45

Nadere informatie

Overleven met energie

Overleven met energie Overleven met energie Jo Hermans Universiteit Leiden Nationaal Congres Energie & Ruimte, TU Delft, 22 september 2011 Overleven met energie Een blijma in 5 bedrijven 1. Meest onderschatte wet 2. Meest onderschatte

Nadere informatie

Elektriciteit Inhoud. Elektriciteit demonstraties

Elektriciteit Inhoud. Elektriciteit demonstraties Elektriciteit Inhoud Inleiding : Deze les Spanning: Wat is dat, hoe komt dat? Stroom(sterkte) : Wat is dat, hoe komt dat? Practicum: (I,)-diagram van een lampje en een weerstand Weerstand : Wet van Ohm

Nadere informatie

Tandwielen. Katrollen

Tandwielen. Katrollen Met tandwielen kun je beweging van het ene apparaat overbrengen op een ander. Er zijn veel verschillende soorten tandwielen en de meeste apparaten maken er gebruik van. Met het aantal tandwielen kun je

Nadere informatie

Arbeid & Energie. Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be. Assistent: Erik Lambrechts

Arbeid & Energie. Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be. Assistent: Erik Lambrechts Introductieweek Faculteit Bewegings- en Revalidatiewetenschappen 25 29 Augustus 2014 Arbeid & Energie Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be Assistent: Erik Lambrechts

Nadere informatie

Pretpark als laboratorium. Opdrachtenboekje secundair onderwijs

Pretpark als laboratorium. Opdrachtenboekje secundair onderwijs Pretpark als laboratorium Opdrachtenboekje secundair onderwijs Fysica in het pretpark: Opdrachten in Bobbejaanland - secundair onderwijs De oplossingen van de opdrachten zijn op uw vraag verkrijgbaar

Nadere informatie

Onderwijs op maat voor uitdaging en motivering Rendement2. a) Welke energieomzetting vindt er plaats?

Onderwijs op maat voor uitdaging en motivering Rendement2. a) Welke energieomzetting vindt er plaats? 1. De Keukenboiler Makkelijk zo n elektrisch boilertje onder het aanrecht. Nooit meer wachten tot er warm water uit de kraan komt. En je hoeft geen warm water te delen met iemand uit de badkamer. a) Welke

Nadere informatie

Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 22 juni 13.30 16.30 uur

Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 22 juni 13.30 16.30 uur natuurkunde Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 22 juni 3.30 6.30 uur 20 05 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 82 punten te behalen; het examen bestaat uit 26 vragen.

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2003-II

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2003-II Eindexamen natuurkunde havo 00-II Opgave Visby-lens Maximumscore 4 uitkomst: n =,5 De invalshoek i 54 en de brekingshoek r. sin i Bij lichtbreking geldt: n. sin r sin54 0,809 Hieruit volgt dat n, 5. sin

Nadere informatie

Examen HAVO. natuurkunde 1

Examen HAVO. natuurkunde 1 natuurkunde 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 24 mei 13.30 16.30 uur 20 05 Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen; het examen bestaat uit 25 vragen. Voor elk

Nadere informatie

Relativiteitstheorie met de computer

Relativiteitstheorie met de computer Relativiteitstheorie met de computer Jan Mooij Mendelcollege Haarlem Met een serie eenvoudige grafiekjes wordt de (speciale) relativiteitstheorie verduidelijkt. In vijf stappen naar de tweelingparadox!

Nadere informatie

ARBEID EN ENERGIE. Bijlage: zwaarte-energie, veerenergie, kinetische energie

ARBEID EN ENERGIE. Bijlage: zwaarte-energie, veerenergie, kinetische energie ARBEID EN ENERGIE 1 Arbeid 2 Voorbeelden van werktuigen 3 Vermogen 4 Energie 5 Wet van behoud van energie 6 Het rendement van apparaten 7 Positieve en negatieve arbeid Bijlage: zwaarte-energie, veerenergie,

Nadere informatie

natuurkunde 1,2 Compex

natuurkunde 1,2 Compex Examen HAVO 2007 tijdvak 1 woensdag 23 mei totale examentijd 3,5 uur natuurkunde 1,2 Compex Vragen 1 tot en met 17 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Bij

Nadere informatie

Over gewicht Bepaling van de dichtheid van het menselijk lichaam.

Over gewicht Bepaling van de dichtheid van het menselijk lichaam. Over gewicht Bepaling van de dichtheid van het menselijk lichaam. Inleiding. In het project Over gewicht worden gewichtige zaken op allerlei manieren belicht. In de wiskundeles heb je aandacht besteed

Nadere informatie

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water 4 Elektrische energie 4.1 Introductie Inleiding Het hoofdstuk gaat over het goed en veilig functioneren van elektrische schakelingen en over wetmatigheden die gelden voor elektrische schakelingen. Je hebt

Nadere informatie

NASK1 - SAMENVATTING KRACHTEN en BEWEGING. Snelheid. De snelheid kun je uitrekenen door de afstand te delen door de tijd.

NASK1 - SAMENVATTING KRACHTEN en BEWEGING. Snelheid. De snelheid kun je uitrekenen door de afstand te delen door de tijd. NASK1 - SAMENVATTING KRACHTEN en BEWEGING Snelheid De snelheid kun je uitrekenen door de afstand te delen door de tijd. Stel dat je een uur lang 40 km/h rijdt. Je gemiddelde snelheid in dat uur is dan

Nadere informatie

Tijdsduur 100 minuten. Deze toets bestaat uit 4 opgaven (54 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes!

Tijdsduur 100 minuten. Deze toets bestaat uit 4 opgaven (54 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes! PROEFWERK NATUURKUNDE KLAS 5 ROEFWERK H10 + H6 10/3/2009 Tijdsduur 100 minuten. Deze toets bestaat uit 4 opgaven (54 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes! Opgave

Nadere informatie

UNIFORM EINDEXAMEN MULO tevens TOELATINGSEXAMEN VWO/HAVO/NATIN 2009

UNIFORM EINDEXAMEN MULO tevens TOELATINGSEXAMEN VWO/HAVO/NATIN 2009 MINISTERIE N ONDERWIJS EN OLKSONTWIKKELING EXMENBUREU UNIFORM EINDEXMEN MULO tevens TOELTINGSEXMEN WO/HO/NTIN 2009 K : NTUURKUNDE DTUM : MNDG 06 JULI 2009 TIJD : 09.45 11.25 UUR (Mulo III kandidaten) 09.45

Nadere informatie

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas:

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas: Namen: Klas: Windmolenpark Houten Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten Ontwikkeld door: Geert Veenstra Gerard Visker Inhoud Probleem en hoofdopdracht Blz 3 Samenwerking

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek Met z n allen hebben wij dagelijks reusachtige hoeveelheden energie nodig. Kijk maar eens naar een heel normale dag: Je wordt s morgens gewekt door je wekkerradio. Deze krijgt de stroom natuurlijk uit

Nadere informatie

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 SAMNVATTING LKTICITIT VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 HOVLHID LADING Symbool Q (soms q) enheid C (Coulomb) Iedereen heeft wel eens gemerkt dat voorwerpen elektrische eigenschappen kunnen krijgen. Als je over

Nadere informatie

Toelatingstoets havoniveau natuurkunde max. 42 p, vold 24 p

Toelatingstoets havoniveau natuurkunde max. 42 p, vold 24 p Toelatingstoets havoniveau natuurkunde max. 42 p, vold 24 p Verantwoording: Opgave 1 uit havo natuurkunde 1,2: 2009_1 opg 4 (elektriciteit) Opgave 2 uit havo natuurkunde 1,2: 2009_2 opg 1 (licht en geluid)

Nadere informatie

H2 les par2+4+3.notebook November 11, 2015. Elektriciteit in huis. Na de verbruiksmeter zit er een hoofdschakelaar en daarna

H2 les par2+4+3.notebook November 11, 2015. Elektriciteit in huis. Na de verbruiksmeter zit er een hoofdschakelaar en daarna Hoofdstuk 2 Elektriciteit in Huis Elektriciteit in huis Na de verbruiksmeter zit er een hoofdschakelaar en daarna wordt de huisinstallatie verdeeld in groepen met zekeringen. voor de extra veiligheid zijn

Nadere informatie

3 Veranderende krachten

3 Veranderende krachten 3 Veranderende krachten B Modelleren Een computermodel van bewegingen in SCYDynamics NLT-module Het lesmateriaal bij deze paragraaf vormt een onderdeel van de NLT-module Dynamische Modellen VWO. Wat gaan

Nadere informatie

Op een veer van 10 N/m wordt een kracht van 0,55 N uitgeoefend. Hoeveel is de veer langer geworden hierdoor?

Op een veer van 10 N/m wordt een kracht van 0,55 N uitgeoefend. Hoeveel is de veer langer geworden hierdoor? Oplossingsmodellen bij vraagstukken (uit de Did. en ped. berichten 2010-2011) Derde jaar Gegeven, gevraagd, oplossing, antwoord Op een veer van 10 N/m wordt een kracht van 0,55 N uitgeoefend. Hoeveel is

Nadere informatie

Krachten (4VWO) www.betales.nl

Krachten (4VWO) www.betales.nl www.betales.nl Grootheden Scalairen Vectoren - Grootte - Eenheid - Grootte - Eenheid - Richting Bv: m = 987 kg x = 10m (x = plaats) V = 3L Bv: F = 17N s = Δx (verplaatsing) v = 2km/h Krachten optellen

Nadere informatie