Een verplicht spaarsysteem voor het werkloosheidsrisico

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een verplicht spaarsysteem voor het werkloosheidsrisico"

Transcriptie

1 Een verplicht spaarsysteem voor het werkloosheidsrisico

2

3 Een verplicht spaarsysteem voor het werkloosheidsrisico ACADEMISCH PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad van Doctor aan de Universiteit van Amsterdam op gezag van de Rector Magnificus prof. mr. P.F. van der Heijden ten overstaan van een door het college van promoties ingestelde commissie, in het openbaar te verdedigen in de Aula der Universiteit op woensdag 19 april 2006 te uur door Farkhondeh Hosseini geboren te Borojerd, Iran

4 Promotor: Leden van de commissie: prof. dr. Ph.R. de Jong prof. dr. P. Boorsma prof. dr. M. Lindeboom prof. dr. J. Theeuwes drs. G. Zalm Faculteit der Economische Wetenschappen en Econometrie

5 i VOORWOORD Mijn nieuwsgierigheid en interesse voor de Nederlandse samenleving leidden tot motivatie voor een uitgebreid onderzoek naar de sociale zekerheid in Nederland. Aan de ene kant het beschermde gevoel tegen het financiële risico en aan de andere kant de laksheid en het calculerende gedrag als gevolg van de sociale zekerheid waren de voornaamste prikkels voor dit proefschrift. Daarom ben ik in januari 2000 naast mijn werk en gezin aan dit proefschrift begonnen, niet geheel wetend wat me te wachten zou staan. In de loop der tijd zijn er veel mensen te veel om allemaal te noemen geweest, zonder wier steun dit boek niet tot stand was gekomen. Het proefschrift zou er zeker niet zijn geweest zonder de begeleiding van mijn promotor Philip de Jong. Ik ben er ontzettend trots op dat hij mij hierbij heeft begeleid. Zijn deskundigheid aan de ene kant en zijn betrokkenheid aan de andere kant boden mij de mogelijkheid om met plezier te promoveren. Hier ben ik hem ontzettend dankbaar voor. Mijn man, Shahryar heeft een enorme bijdrage geleverd aan mijn proefschrift door zijn aanmoediging en steun wanneer ik het niet meer zag zitten. Ik was net begonnen met mijn proefschrift toen ik zwanger werd. Voordat Sahaend geboren werd, had ik het idee dat een kind hebben betekent dat je niet meer aan een studie toekomt. Maar gelukkig door alle liefde en positieve energie die ik van Sahaend en Caspian heb mogen ontvangen heb ik genoeg motivatie gehad om harder aan mijn proefschrift te werken. Het is op zijn plaats om mijn vorige werkgever het Ministerie van Financiën, te bedanken voor de mogelijkheid om naast mijn werk ook te kunnen promoveren. Tevens gaat mijn dank uit naar mijn huidige werkgever, de Bve Raad, voor hun steun bij het uitgeven van dit proefschrift. Mijn twee paranimfen Marieke Liedorp en Martin Heekelaar verdienen ook mijn dankwoord. Vooral Marieke die niet alleen mij altijd heeft gesteund en naar mijn zeurverhalen heeft geluisterd, maar ook naast mijn andere vrienden een enorme bijdrage heeft geleverd aan de taalcorrectie van mijn proefschrift. In het kader van mijn proefschrift heb ik ruim een jaar bij het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid bij de Afdeling Sociale Verzekeringen ge-

6 ii werkt. Ik wil graag hier van de gelegenheid gebruik maken om de SZWmedewerkers vooral de Afdeling Sociale Verzekeringen en R&A te bedanken voor hun warme ontvangst en hun samenwerking. Hierbij wil ik graag Peter Hendrix, Dirk Beekman, Ine van Hooff en Quentin Roozen noemen. Tot slot gaat mijn dank uit naar het thuisfront. Mijn ouders, terwijl ze duizenden kilometers ver van mij vandaan zijn, hebben mij door hun liefde heel erg gesteund. Door hun liefde ben ik geworden wie ik nu ben. Daarnaast wil ik mijn vrienden en vriendinnen bedanken voor de liefde, steun en vertrouwen die ze me gegeven hebben in deze soms moeizame fase. Nahied Rezwani-Hosseini Capelle aan den IJssel, 10 januari 2006

7 iii INHOUDSOPGAVE VOORWOORD... I INHOUDSOPGAVE...III 1 INLEIDING Aanleiding Achtergrond De Nederlandse arbeidsmarkt in internationaal perspectief De positiebepaling van de Nederlandse economie op internationaal niveau De sociaal-economische terreinen Risicokenmerken Probleemstelling Methodiek van onderzoek Opbouw van het boek THEORETISCH KADER Inleiding Verschillen tussen publieke en private verzekeringen Werkloosheidsrisico privaat verzekerbaar? Risicoafhankelijkheid Gedragsrisico s Sociale verzekering in plaats van private verzekering Onmisbare overheid Overheidsfalen Theoretisch model Inleiding Zoektheorie Reserveringsloon Zoekgedrag Conclusie DE GESCHIEDENIS VAN DE WERKLOOSHEIDSVERZEKERING Inleiding Fundamentele discussiepunten in de 19 e eeuw Inleiding... 51

8 iv Inhoudsopgave De rol van de overheid Moreel risico Wel of geen verplichte werkloosheidsverzekering Spaardwang De geschiedenis van de werkloosheidsverzekering De periode tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog ( ) De periode na de Tweede Wereldoorlog De ontwikkelingen in de WW Inleiding De Werkloosheidswet van De stelselherziening van de Werkloosheidswet in 1987 (nww) De herzieningen na 1987 in de Werkloosheidswet De onderdelen van de WW en de ontwikkelingen daarin Financiering Uitvoering Voorzieningen en activering De Wet boeten, maatregelen en terug- en invordering Conclusie VORM EN WERKING VAN DE WW Inleiding Het cijfermatige overzicht van de ontwikkeling in de WW Instroom in de WW Lopende uitkeringen WW Uitstroom uit de WW Conclusie De huidige Werkloosheidsregelingen De Werkloosheidsvoorzieningen De huidige WW-wetgeving Financiering van werkloosheidsverzekering Werkloosheidsregeling, armoedeval in internationaal perspectief Werkloosheid in internationale vergelijking Conclusie Ontslagroute en de duur van de WW-uitkering Inleiding Achtergrond Classificatie van ontslagroute...118

9 v Inhoudsopgave Verdeling van de instroom in WW naar ontslagroute Verband tussen leeftijd en ontslagroute Samenhang tussen ontslagroute en verblijfsduur Conclusie Effect van sancties op het zoekgedrag Inleiding Het effect van sancties tijdens de WW Effect van sancties voor verschillende groepen WW ers Conclusie De WW en de oudere werknemer Inleiding De participatie van ouderen Financiële positie van de oudere WW ers Blijfkansen Conclusie Conclusie VERPLICHT SPAREN VOOR HET WERKLOOSHEIDSRISICO Inleiding Werkloosheidsuitkering door spaarfondsen Voorstel van prof. Schanz Voorstel van Orszag en Snower Voorstel van Feldstein en Altman Voorstel van Den Butter en Kock Motieven voor sparen voor het werkloosheidsrisico Gedragsbeïnvloeding en arbeidsparticipatie Productiviteit Verplicht sparen voor werkloosheidsrisico in Nederland Huidige werkloosheidsregeling Financiële incentives in de WW Sparen als alternatief Voorstel voor een systeem van verplicht sparen Economische effecten spaarsysteem WW Inleiding Operationalisatie De resultaten Enkele conclusies tot slot Bijlage 1 Gevolgen van een spaarsysteem voor de VS

10 vi Inhoudsopgave Bijlage 2 Gevoeligheidsanalyse spaarsysteem SAMENVATTING EN CONCLUSIE Inleiding Beantwoording van de probleemstelling: aanpak Theoretisch Kader De geschiedenis van de werkloosheidsverzekering Werkloosheidsverzekering en arbeidsmarktgedrag De werkloosheidsregeling Werkloosheidsregelingen in Zweden, Denemarken en de Verenigde Staten Armoedeval Werkloosheid in Zweden, Denemarken en de Verenigde Staten Het effect van de ontslagroute en sancties op het individuele arbeidsmarktgedrag Conclusie Een spaarsysteem voor het werkloosheidsrisico Het spaarsysteem Motieven voor het (verplicht) sparen voor het werkloosheidsrisico De kosten van het spaarsysteem Tweedeling als gevolg van het spaarsysteem Effecten van het spaarsysteem op de omvang van de werkloosheid Conclusie SUMMARY AND CONCLUSION Introduction Answering the research question: approach Theoretical framework The history of unemployment insurance Unemployment insurance and labour market behaviour The unemployment scheme Unemployment regulations in Sweden, Denmark and the United States Poverty trap Unemployment in Sweden, Denmark and the United States..232

11 vii Inhoudsopgave The effect of the process of dismissal and sanctions on the individual labour market behaviour Conclusion A saving scheme to cover the risk of unemployment The saving scheme Motives for (mandatory) saving for the risk of unemployment Costs of a saving scheme Disparity as a result of the saving scheme Consequences of a saving scheme for the unemployment rate Conclusion Afterword SLOTWOORD GERAADPLEEGDE LITERATUUR CURRICULUM VITAE

12

13 1 1 INLEIDING 1.1 Aanleiding Stelsels van sociale zekerheid zijn voortdurend in beweging. Zo ook het Nederlandse stelsel. Na een periode van opbouw die eindigt met de invoering van de AAW in 1976, ontstaan er tijdens de economische recessie in de jaren 70 al snel grote problemen wat betreft betaalbaarheid en beheersbaarheid. Met name de WAO en de AOW hebben sindsdien de aandacht getrokken. Deze studie richt zich op de Werkloosheidswet (WW). Aanleiding is een aantal opvallende ontwikkelingen in het volume van de werkloze beroepsbevolking 1 en in het aantal ontvangers van een WW-uitkering in de afgelopen decennia. Doel van de Werkloosheidswet is werknemers te verzekeren tegen de financiële gevolgen van werkloosheid. Om een beroep te kunnen doen op een WWuitkering dienen werknemers aan bepaalde eisen te voldoen. Deze eisen leiden ertoe dat niet alle werklozen recht op een WW-uitkering hebben. Bestaat er geen recht op WW, dan kan een werkloze een beroep doen op een bijstandsuitkering. De werkloosheid is in de laatste decennia in drie periodes gestegen: , en De eerste twee periodes vallen samen met de eerste en de tweede oliecrisis, de derde met de conjuncturele inzinking na de eenwording van Duitsland. 2 In al deze gevallen wordt de stijging dus veroorzaakt door internationale schokken. Dit is niet uniek voor Nederland, het is de gebruikelijke reactie van economieën op exogene schokken. Het patroon is in overeenstemming met algemeen aanvaarde macro-economische theorieën. Wat opvalt, is dat de werkloosheid na de eerste en de tweede oliecrisis nauwelijks is teruggelopen. Een mogelijke verklaring hiervoor kunnen enerzijds demografische ontwikkelingen zijn en anderzijds de ontwikkelingen in de arbeidsmarktparticipatie. Deze twee leiden tot groei van de beroepsbevolking, wat eveneens tot meer werkloosheid leidt. De arbeidsparticipatie van vrouwen is sinds de jaren 1 2 Tot de werkloze beroepsbevolking behoren personen van jaar die verklaren ten minste twaalf uur per week te willen werken, daarvoor beschikbaar zijn en activiteiten ontplooien om werk voor ten minste twaalf uur per week te vinden. Teulings, e.a Dilemma s van sociale zekerheid, p. 153.

14 2 Hoofdstuk 1 70 dankzij sociaal-culturele ontwikkelingen verdubbeld, terwijl oudere mannen massaal de arbeidsmarkt hebben verlaten. Figuur 1.1 Ontwikkeling werkloze beroepsbevolking en WW, werkloosheid werkloosheidsuitkering (WW) Bron: 1) Werkloosheid werkloze beroepsbevolking: CPB 1982, 1993, 1996, 2002 en ) Werkloosheidsuitkering (WW), Kroniek van de sociale verzekeringen Een andere verklaring is wellicht de sociale zekerheid. Hoe langer iemand werkloos is, des te meer zijn kwalificaties verouderen. Daardoor wordt het na verloop van tijd steeds moeilijker om een baan te vinden. Sociale zekerheid heeft dit effect versterkt, doordat werklozen in de eerste fase van de werkloosheid minder geneigd zijn een baan te aanvaarden omdat zij terug kunnen vallen op de zekerheid van een uitkering. De jaren 80 kende een snelle stijging van het aantal langdurig werklozen, een situatie die ongewijzigd bleef toen het economisch weer beter ging. De WW-ontwikkeling laat in Figuur 1.1 tot 1987 een minder sterk stijgende lijn ten opzichte van de werkloosheidslijn zien. Tot 1987 was de werknemer die onvrijwillig werkloos werd ten minste 2,5 jaar verzekerd van een inkomensgerelateerde uitkering via de WW en WWV (Wet Werkloosheidsvoorziening (WWV is niet weergegeven in Figuur 1.1)): een half jaar WW en maximaal twee jaar WWV ongeacht het arbeidsverleden. In 1987 werd de WWV echter afgeschaft en vervangen door een naar arbeidsverleden en leeftijd gedifferentieerd stelsel van langdurende uitkeringen in de WW. Om in aanmerking te komen voor een WW-uitkering die langer dan 6 maanden duurt, dient men te voldoen aan referte-eisen. Hierdoor sluit het nieuwe systeem voor een deel van de werklozen de mogelijkheid van verlengde uitkeringen uit. Tegelij-

15 Inleiding 3 kertijd betekent de afschaffing van de WWV echter dat nu ook getrouwde vrouwen, die geen kostwinner zijn, in aanmerking komen voor een verlengde uitkeringsperiode. Met andere woorden: door de stelselwijzigingen van 1987 wordt de toegang tot de WW versoepeld. Dit kan afgelezen worden uit Figuur 1.1. Ondanks de dalende werkloosheidslijn, stijgt de werkloosheidsuitkeringslijn. De ruimte tussen de werkloosheids- en de werkloosheidsuitkeringslijn zijn de werklozen zonder WW-uitkering. Na de stelselwijzigingen van 1987 is de afstand tussen deze twee lijnen steeds kleiner geworden. Enerzijds daalt de werkloosheid als gevolg van het economische herstel, anderzijds neemt het WW-volume naar aanleiding van de herziening van 1987 geleidelijk toe. Deze stijging heeft zich vertaald in de uitkeringslasten die tussen 1987 en 1993 meer dan verdubbelden (van 195 mln. naar 570 mln, bron: LISV 2000). De ontwikkeling in het beroep op de werkloosheidsregelingen heeft vanaf de tweede helft van de jaren 80 geleid tot maatregelen die als doel hadden beter grip te krijgen op het uitkeringsvolume. Het kabinet Kok heeft in 1995 een start tot wijziging van de WW gegeven. Door het aanscherpen van de toetredingseisen is het recht op een werkloosheidsuitkering sterk ingeperkt. Na 1995 werd een begin gemaakt met het creëren van mogelijkheden voor een betere beheersing van de kosten en modernisering van de sociale zekerheid door middel van toegangsbeperking, activering en privatisering. Maar in de jaren daarna leek er nog steeds geen sprake van een doelmatiger stelsel. Eind jaren 90 was er juist sprake van een tekort aan arbeidskrachten op delen van de arbeidsmarkt. Terwijl het beroep op de WW vanaf 1994 is gedaald dankzij een gunstige conjunctuur en aanscherping van het toelatingscriterium, is er in 2002 nog steeds sprake van een hoger niveau van instroom in de WW dan in 1992 en een langere gemiddelde verblijfsduur. Vooral oudere werknemers verblijven relatief lang in de WW. Het doel van dit hoofdstuk is de lezer te informeren over de rode draad in deze studie en tevens de plaatsbepaling weer te geven van de werkloosheid op macro- en micro-economisch terrein. In paragraaf 1.2 wordt de achtergrond van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt beschreven. Vervolgens geven we in paragraaf 1.3 een plaats aan het verschijnsel werkloosheid op macro- en micro- economisch terrein. Hiervoor bespreken we in het kort de volgende onderwerpen: de arbeidsmarkt, inkomensverschillen, de sociale zekerheid en de risicofactoren. De probleemstelling komt in paragraaf 1.4 aan de orde. In paragraaf 1.5 geven we een overzicht van de methodiek van deze studie. Ten slotte komt de opbouw van deze studie in paragraaf 1.6 aan bod.

16 4 Hoofdstuk Achtergrond In de eerste jaren na de introductie van de Werkloosheidswet in 1949 bestond er geen massale werkloosheid (in 1950 was er sprake van werklozen). Jaren later is deze groep in omvang echter aanzienlijk toegenomen (in 1995 waren er werklozen). Een van de oorzaken van deze toename kan binnen het stelsel zelf liggen, met andere woorden in de sociale zekerheid. Bij de introductie van het stelsel in de loop van de jaren vijftig waren de schadelijke effecten nog minder zichtbaar. Teulings (1995):..Het stelsel heeft echter een mechanisme in gang gezet waarvan de gevolgen pas 20 jaar later in volle omvang zichtbaar worden. Deze vertraging in de doorwerking kan deels worden verklaard uit het feit dat burgers enige tijd nodig hebben om de werking van het stelsel te doorgronden. Pas als de voordelen goed tot hen zijn doorgedrongen zullen zij hun gedrag daar volledig aan aanpassen. Men zal trachten de mogelijkheden van het stelsel maximaal ten eigen bate te benutten.. Engbersen (1991) geeft de volgende verklaring voor het stijgende volume in de werkloosheid. Hoe langer iemand werkloos is, hoe meer zijn kwalificaties verouderen. Hierdoor wordt het na verloop van tijd steeds moeilijker om een baan te vinden. Sociale zekerheid heeft dit effect versterkt, doordat werklozen in de eerste fase van de werkloosheid minder geneigd zijn om een baan te aanvaarden, omdat zij terug kunnen vallen op de zekerheid van een uitkering. Daarnaast heeft zich de afgelopen decennia in alle hoog ontwikkelde landen door de technologische ontwikkeling een sterke daling van de vraag naar laaggekwalificeerde arbeid voorgedaan. In een pure markteconomie leidt deze ontwikkeling tot een daling van het loonniveau voor laaggeschoolden en dus tot een toename van de beloningsverschillen. Indien burgers via de sociale zekerheid een minimum inkomen wordt gegarandeerd, wordt deze daling afgezwakt. Het uitkeringsniveau legt een bodem in de loonopbouw. Langs deze weg heeft de afnemende vraag naar laaggekwalificeerde arbeid bijgedragen aan het overbelast raken van de sociale zekerheid. Hoe uitgebreider het stelsel van sociale zekerheid, des te sterker zal het beroep op dat stelsel toenemen. Indien de uitkeringen ten opzichte van het loon hoger worden, is er onvoldoende prikkel om te werken en zal het uitkeringsvolume toenemen. Vanaf 1973 stijgt het sociaal minimum sneller dan het modale loon. In 1984 wordt de sociale zekerheid minder royaal door de verlaging van de uitkeringen met 3% en de verlaging van de uitkeringspercentages in de WAO en WW, van 80% naar 70% van het laatstverdiende loon begin De werk-

17 Inleiding 5 loosheid is sinds 1984 echter slechts mondjesmaat afgenomen, ondanks een periode van hoogconjunctuur tussen 1987 en 1990 en tussen 1995 en De samenhang tussen de persoonkenmerken, de werkloosheidsregeling en de arbeidsmarktontwikkelingen heeft vermoedelijk een rol gespeeld bij de groei van het aandeel van oudere werknemers in de WW. Naarmate de leeftijd toeneemt, neemt de werkhervattingkans af. Ouderen vormen dus een groep met weinig werkhervattingkans. Tevens speelt de financiële prikkel een belangrijke rol in het arbeidsmarktgedrag van werknemers. Aangezien ouderen op basis van hun lange arbeidsverleden tevens een lange loongerelateerde uitkeringsduur hebben opgebouwd, ligt hier een verklaring voor een lange verblijfsduur in de WW. Daarbij komt dat bij ouderen die via de kantonrechter de WW ingestroomd zijn, de schadevergoeding 3 vaak als langdurige subsidie op het inkomen werkt. Het effect van de leeftijd en de werkloosheidsregeling op het arbeidsmarktgedrag wordt versterkt tijdens economische recessie. Tijdens een economische recessie hebben de werkloze ouderen weinig kans om aan het werk te komen. Soms kiest de politiek er dan voor ouderen te stimuleren juist de arbeidsmarkt te verlaten ten gunste van jongeren. Tabel 1.1 WW-instroom, -uitstroom en -bestand naar leeftijdsklasse over 2001 (exclusief ambtenaren). Instroom per 100 Verzekerden Uitstroom naar werk per 100 uitkeringsgerechtigden Bestand per 100 verzekerden 15 t/m 24 2,9 43,0 0,6 25 t/m 34 5,1 38,9 1,9 35 t/m 44 4,5 37,0 2,3 45 t/m 54 4,6 31,2 3,0 55 tot 57,5 4,8 19,4 5,0 57,5 en ouder 5,9 4,4 22,4 Gemiddeld 4,4 30,6 2,9 Bron: UWV, het WW-jaaroverzicht. Tabel 1.1 laat zien dat werknemers van 57,5 jaar en ouder een grotere kans hebben om de WW in te stromen dan werknemers uit de overige leeftijdsklassen. Eenmaal in de WW blijkt dat werknemers uit deze leeftijdsklasse ondanks de 3 Zie de paragraaf 1.5 van dit hoofdstuk.

18 6 Hoofdstuk 1 gunstige conjunctuur nauwelijks de weg naar betaalde arbeid vinden. Minder dan 5% van de werklozen van 57,5 jaar en ouder stroomt uit de WW in verband met een nieuwe baan. Bij werklozen tussen de 55 en 57,5 jaar is dit bijna 20%. Het gevolg hiervan is dat bijna een kwart (22,4%) van de verzekerde werknemers van 57,5 jaar en ouder een WW-uitkering geniet. Naast de geringe bereidheid van werkgevers om ouderen in dienst te nemen, speelt hierbij ook een rol dat werknemers die bij het ontstaan van werkloosheid 57,5 jaar of ouder zijn en voldoen aan de arbeidsverledeneis, als enige tot hun 65ste jaar recht op WW hebben. Met andere woorden: de huidige werkloosheidswet biedt weinig financiële prikkel aan oudere werknemers om de WW uit te stromen. Dit kan tot calculerend gedrag bij oudere werknemers leiden. 1.3 De Nederlandse arbeidsmarkt in internationaal perspectief Om een verklaring voor de ontwikkeling van de werkloosheid in Nederland te kunnen geven, schetsen we in deze paragraaf een beeld van de Nederlandse positie op het internationale vlak. Daarna maken we een internationale vergelijking voor een aantal sociaal-economische aspecten die relevant zijn voor het concurrentievermogen, te weten de arbeidsmarktregulering, inkomensverschillen, technologische ontwikkelingen en de sociale zekerheid. Hiermee proberen we inzicht te krijgen in de sterke en zwakke punten van het Nederlandse sociaal-economische beleid. Als laatste behandelen we een aantal microeconomische factoren die het gedrag van de werknemers kunnen beïnvloeden, zoals risicofactoren en financiële prikkels De positiebepaling van de Nederlandse economie op internationaal niveau Tot en met de jaren 70 was het macro-economisch beleid gebaseerd op de Keynesiaanse macro-economie. Dit is gebaseerd op het algemene evenwichtsmodel dat zich richt op het prijsmechanisme en volledige werkgelegenheid. De Keynesiaanse macro-economie legt het accent op het stimuleren van de binnenlandse vraag en bestrijding van de werkloosheid. Vanaf de jaren 80 heeft dit in landen met kleinschalige consumentenmarkten hiervoor aan betekenis ingeboet, met name in een land als Nederland. De Nederlandse economie is gekenschetst als een kleine open economie met een vaste wisselkoers en met een grote kapitaalmobiliteit. De Nederlandse economie is met handen en voeten gebonden aan de ontwikkeling van de wereldhandel. Het land is zeer gevoelig voor internationale ontwikkelingen zoals we in Figuur 1.1 kunnen zien. De stijgende werk-

19 Inleiding 7 loosheid in Nederland kan derhalve te maken hebben met de internationale conjunctuur. De Nederlandse economische positie wordt door de globalisering beïnvloed. Globalisering betreft vooral grensoverschrijdende activiteiten van het bedrijfsleven. Dit wordt vooral bevorderd door de sterke daling van de kosten van transport en communicatie en door het wereldwijde beleid van liberalisering van handel en financieel verkeer. Deze ontwikkelingen vergroten de omvang van markten. Deze ontwikkeling heeft duidelijk gevolgen voor de arbeid. In de mondiale concurrentiestrijd is arbeid een geschikt wapen om voorop te blijven. Enerzijds hebben geïndustrialiseerde landen een goed opgeleide beroepsbevolking en daarmee een hogere productiviteit. Dit is de concurrentiekracht van Europa. Anderzijds zijn er ook forse bedreigingen voor de geïndustrialiseerde landen via de arbeidsmarkt en dat is de werkloosheid in de categorie van laagopgeleiden en ouderen met een lagere arbeidsproductiviteit. De concurrentiekracht van Europa geeft geen reden tot zelfgenoegzaamheid. Sectoren die open staan voor mondiale concurrentie zoals de auto- en elektronica-industrie staan onder druk. Een snel groeiend aantal landen is in staat dezelfde producten te maken tegen lagere kosten als EG-landen vanwege hun lage loonkosten. Het prijsmechanisme heeft er namelijk toe geleid dat de reële uurlonen van laaggeschoolde, jonge mannen de afgelopen tien jaar met zo n 20% zijn gedaald. Hiermee wordt vooral de onderkant van de arbeidsmarkt getroffen, dus vooral de weinig of niet geschoolde werknemers zijn hiervan de dupe geworden. Door de uitbouw van de sociale zekerheid zijn steeds meer mensen opgevangen en soms verstrikt geraakt in het vangnet van ingewikkelde sociale regelingen. Dat de werkloosheid in Europa al twintig jaar oploopt zonder in perioden van hoogconjunctuur substantieel te dalen, tekent de structurele problemen waar Europa mee kampt De sociaal-economische terreinen De arbeidsmarkt Sinds 1998 heeft de Nederlandse economie zich op het terrein van de arbeidsmarkt vanuit internationaal perspectief verbeterd. De werkloosheid is gedaald. Deze gunstige ontwikkeling heeft internationaal veel aandacht gekregen. Het economische herstel wordt grotendeels toegeschreven aan het zogenaamde poldermodel. De voornaamste bestanddelen van dit model zijn loonmatiging in combinatie met lastenverlichting en sanering van de overheidsfinanciën. In dit overlegmodel proberen de overheid en de sociale partners overeenstemming te

20 8 Hoofdstuk 1 krijgen over beleid. De belangrijkste trendbreuk voltrok zich in de loonontwikkeling. In de jaren 70 stegen de reële loonkosten met gemiddeld 4,5% per jaar. In de twee decennia daarna bedroeg de stijging gemiddeld slechts 0,5% per jaar. Die loonmatiging heeft een sterke werkgelegenheidsgroei mogelijk gemaakt, vooral in de dienstensector. 4 In de laatste jaren heeft de loonontwikkeling echter geen bijdrage meer geleverd aan een verbetering van de concurrentiepositie. 5 Andere landen van de EU kennen nu ook een lage loonstijging. In recente jaren is intensief onderzoek verricht naar de betekenis van deze vorm van overleg. 6 Uit de onderzoeken blijkt dat overleg een positieve uitwerking heeft op macro-economische prestaties. Voorwaarde hiervoor is dat alle arbeidsmarkteffecten van de loonstijging worden meegewogen in het onderhandelingsproces. Dit betekent dat de CAO-onderhandelaars zich rekenschap geven van de externe effecten die uit de CAO-resultaten voortvloeien. Arbeidsmarktregulering beïnvloedt de werkgelegenheid. Strenge regelgeving op het gebied van ontslag bijvoorbeeld, leidt ertoe dat werkgevers personeel minder snel ontslaan of aannemen. Hierdoor kunnen in een periode van overcapaciteit de totale arbeidskosten toenemen. Ook kan streng ontslagbeleid leiden tot een vlucht in andere vormen van arbeidscontracten, zoals tijdelijke contracten. Uitvoerige regelgeving kan de flexibiliteit op de arbeidsmarkt dus aantasten. Arbeidsmarktregulering heeft ook voordelen. Gelijke arbeidsvoorwaarden voor voltijd- en deeltijdwerknemers bijvoorbeeld hebben een positieve invloed op het aanbod van deeltijdarbeidskrachten. Hetzelfde geldt voor uitzendwerk en flexibele arbeidskrachten. Door de gebrekkige rechtsbescherming die deze werknemers genieten, zijn zij geneigd zich eerder aan te bieden op de arbeidsmarkt. Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft in 2000 een onderzoek verricht naar arbeidsmarktresultaten van een aantal OECD-landen. Dit onderzoek richtte zich op een aantal factoren: kwaliteit van de arbeid, BBP per gewerkt uur, armoedeval voor uitkeringsgerechtigden en participatiegraad ouderen (55-64). In dit onderzoek wordt de kwaliteit van de arbeid bepaald aan de hand van het opleidingsniveau van de beroepsbevolking en de reken- en taalvaardigheden van jongeren. Voor de kwaliteit van de beroepsbevolking is ook de mate waarin de beroepsbevolking ingespeeld is op en vertrouwd is met de toepassing van (informatie- en communicatie) technologie (ICT) van belang. Internet is een belangrijke toepassing van ICT. Na Zweden, Denemarken en de Maxwell Watson e.a., 1999, pp CPB, 1999, p. 76. Hartog en Teulings, 1988, Layard, 1988, ILO, 1988.

21 Inleiding 9 Verenigde Staten blijkt 7 Nederland het hoogst te scoren op toegang tot en gebruik van Internet. Het BBP per gewerkt uur is in dit onderzoek een maatstaf voor de productiviteit van de factor arbeid. Er is een wisselwerking tussen aan de ene kant het BBP per gewerkt uur - de arbeidsproductiviteit - en aan de andere kant de werkgelegenheidsgraad. Zo heeft Nederland de hoogste arbeidsproductiviteit, maar de laagste participatie. In Denemarken en Japan is de situatie precies andersom. Volgens het CPB gaat in dit laatste land het relatief hoge aantal arbeidsuren per werkende (... ) waarschijnlijk gepaard met een negatief effect op de productiviteit per gewerkt uur. 8 De armoedeval voor uitkeringsgerechtigden geeft aan of het financieel aantrekkelijk is om de uitkering te verruilen voor een laagbetaalde baan. Meestal wordt de armoedeval gemeten met de replacement rate: dat is de verhouding tussen het uitkeringsniveau en het loon. Overigens spelen bij de armoedeval ook zaken als (het wegvallen van) inkomensafhankelijke subsidies en gemeentelijke voorzieningen een rol. Hier is de armoedeval alleen gemeten met het verhoudingscijfer tussen de netto bijstandsuitkering en het netto minimuminkomen. Dit onderzoek laat zien dat in de Verenigde Staten het verschil tussen de netto bijstandsuitkering en het netto minimuminkomen niet gering is in vergelijking met Denemarken, Nederland en Zweden. Dit bespreken we uitgebreider in hoofdstuk 4 van deze studie. De participatiegraad van ouderen in Nederland is in vergelijking met andere landen laag. In Zweden, de Verenigde Staten en Denemarken participeerden ouderen respectievelijk zes, drie en twee keer meer dan in Nederland. Inkomensverschillen Inkomensverschillen vormen een prikkel tot betere prestaties en dragen bij aan een goede werking van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Beperkte inkomensverschillen zijn dus goed voor de economische prestaties. Het niveau van inkomensverschillen wordt in de praktijk bepaald door politieke en maatschappelijke voorkeuren. Daarbij speelt niet alleen het criterium van rechtvaardigheid een rol, maar ook wat het effect is van de inkomensverdeling op de economische prestaties. De afweging kan per land verschillen (Nyfer 2000). De relatie tussen inkomensverdeling en economische prestaties is overigens niet zo simpel. Er is veel onderzoek naar verricht, maar dat levert geen eenduidige 7 8 Tabel 3.17 in hoofdstuk 3, van de Nederlandse verzorgingsstaat, p. 73. CPB, Economisch verkenning voor de volgende kabinetsperiode 1997.

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 729 Evaluatie Wet inkomensvoorziening oudere werklozen Nr. 1 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd 2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd Mensen moeten steeds de keuze maken tussen werken en vrije tijd: 1. Werken * Je ontvangt loon in ruil voor je arbeid; * Langer werken geeft meer loon (en dus kun

Nadere informatie

Bijlage III Het risico op financiële armoede

Bijlage III Het risico op financiële armoede Bijlage III Het risico op financiële armoede Zoals aangegeven in hoofdstuk 1 is armoede een veelzijdig begrip. Armoede heeft behalve met inkomen te maken met maatschappelijke participatie, onderwijs, gezondheid,

Nadere informatie

Verdringing op de arbeidsmarkt: Wat is het en hoe meet je het?

Verdringing op de arbeidsmarkt: Wat is het en hoe meet je het? Verdringing op de arbeidsmarkt: Wat is het en hoe meet je het? Presentatie op studiemiddag NISZ Utrecht, 22 januari 2016 Arjan Heyma www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Relevante vragen

Nadere informatie

Brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid 29544 Arbeidsmarktbeleid Nr. 514 Brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 7 april 2014 Bijgaand treft u het rapport

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent Arbeidsmarkt in vogelvlucht Gemiddeld over de afgelopen vier maanden is er een licht stijgende trend in de werkloosheid. Het aantal banen van werknemers stijgt licht en het aantal openstaande vacatures

Nadere informatie

1)Waaruit bestaat de vraag op de Werkenden en arbeidsmarkt? (openstaande)vacatures. 2)Noem een ander woord voor Werkenden werkgelegenheid.

1)Waaruit bestaat de vraag op de Werkenden en arbeidsmarkt? (openstaande)vacatures. 2)Noem een ander woord voor Werkenden werkgelegenheid. 1 1)Waaruit bestaat de vraag op de arbeidsmarkt? 2)Noem een ander woord voor werkgelegenheid. 3)Wie vragen arbeid? 4)Met welk woord wordt het aanbod van arbeid ook aangeduid? 5)Geef de omschrijving van

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

I B O. Een werknemer op maat gemaakt. 1. IBO = training-on-the-job. IBO = 'werkplekleren' IBO = 'een werknemer op maat'

I B O. Een werknemer op maat gemaakt. 1. IBO = training-on-the-job. IBO = 'werkplekleren' IBO = 'een werknemer op maat' I B O Een werknemer op maat gemaakt Eén van de kernopdrachten van de VDAB bestaat uit het verstrekken van opleiding. Het tekort aan specifiek geschoold personeel en de versnelde veranderingen in de werkomgeving

Nadere informatie

8. Werken en werkloos zijn

8. Werken en werkloos zijn 8. Werken en werkloos zijn In 22 is de arbeidsdeelname van allochtonen niet meer verder gestegen. Onder autochtonen is het aantal personen met werk nog wel licht toegenomen. De arbeidsdeelname onder Surinamers,

Nadere informatie

Vrouwen op de arbeidsmarkt

Vrouwen op de arbeidsmarkt op de arbeidsmarkt Johan van der Valk Annemarie Boelens De arbeidsdeelname van vrouwen lag in 23 op 55 procent. De arbeidsdeelname van vrouwen stijgt al jaren. Deze toename komt de laatste jaren bijna

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

Naar een modernere arbeidsmarkt

Naar een modernere arbeidsmarkt Naar een modernere arbeidsmarkt Bas van der Klaauw De arbeidsmarkt is de afgelopen twee decennia sterk veranderd. De instituties hebben die veranderingen niet bij kunnen houden. Ze ontmoedigen mobiliteit.

Nadere informatie

Jongeren op de arbeidsmarkt

Jongeren op de arbeidsmarkt Jongeren op de arbeidsmarkt Tanja Traag In 23 was 11 procent van alle jongeren werkloos. Jongeren die geen onderwijs meer volgen, hebben een andere positie op de arbeidsmarkt dan jongeren die wel een opleiding

Nadere informatie

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald 7. Vaker werkloos In is de arbeidsdeelname van niet-westerse allochtonen gedaald. De arbeidsdeelname onder rs is relatief hoog, zes van de tien hebben een baan. Daarentegen werkten in slechts vier van

Nadere informatie

Wat kun je verwachten?

Wat kun je verwachten? Economie V5 Economie 2 3 Wat kun je verwachten? Urenverdeling V5: 3 uur per week V6: 3 uur per week Overhoringen Minimaal 2 overhoringen per periode (weging varieert) Weging Proefwerk: 3-4x (in april:

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch) Modellen voor het effect van arbeidsmarktbeleid

Samenvatting (Summary in Dutch) Modellen voor het effect van arbeidsmarktbeleid Samenvatting (Summary in Dutch) Modellen voor het effect van arbeidsmarktbeleid in Nederland Arbeidsmarkt en beleid in Nederland Nederland scoort sinds het midden van de jaren 90 internationaal gezien

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Fact sheet nummer 9 juli 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Er zijn in Amsterdam bijna 135.000 jongeren in de leeftijd van 15 tot 27 jaar (januari 2013). Veel jongeren volgen een opleiding of

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

Werkloosheid nauwelijks veranderd

Werkloosheid nauwelijks veranderd Persbericht Pb14-084 18-12-2014 09.30 uur Werkloosheid nauwelijks veranderd - Werkloosheid blijft 8 procent - Meer mensen aan het werk in de afgelopen drie maanden - Aantal WW-uitkeringen met 6 duizend

Nadere informatie

Verwachte baanvindduren werkloze 45-plussers

Verwachte baanvindduren werkloze 45-plussers Sociaaleconomische trends 213 Verwachte baanvindduren werkloze 45-plussers Harry Bierings en Bart Loog juli 213, 2 CBS Centraal Bureau voor de Statistiek Sociaaleconomische trends, juli 213, 2 1 De afgelopen

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zuid-Holland Centraal groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

Afhankelijk van een uitkering in Nederland

Afhankelijk van een uitkering in Nederland Afhankelijk van een uitkering in Nederland Harry Bierings en Wim Bos In waren 1,6 miljoen huishoudens voor hun inkomen afhankelijk van een uitkering. Dit is ruim een vijfde van alle huishoudens in Nederland.

Nadere informatie

Een Werkende Arbeidsmarkt

Een Werkende Arbeidsmarkt Een Werkende Arbeidsmarkt Bas ter Weel 16 mei2014 Duurzame inzetbaarheid Doel Langer werken in goede gezondheid Beleid gericht op Binden: Gezondheid als voorwaarde voor deelname Ontbinden: Mobiliteit als

Nadere informatie

CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970

CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970 CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970 Lian Kösters, Paul den Boer en Bob Lodder* Inleiding In dit artikel wordt de arbeidsparticipatie in Nederland tussen 1970

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 24 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 24 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren Het aantal mensen met een baan is de afgelopen drie maanden met gemiddeld 6 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren hadden vaker werk. De beroepsbevolking

Nadere informatie

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011 Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011 In deze notitie van het UWV WERKbedrijf, die vanwege de resultaten van de Quick Scan wat later verschijnt dan gebruikelijk, worden de actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

Verwerking wet Verlenging Loondoorbetaling bij Ziekte in CEP 2004

Verwerking wet Verlenging Loondoorbetaling bij Ziekte in CEP 2004 CPB Memorandum Sector : 2 Afdeling/Project : Sociale Zekerheid Samensteller(s) : Hans Stegeman Nummer : II/2004/03 Datum : 22 maart 2004 Verwerking wet Verlenging Loondoorbetaling bij Ziekte in CEP 2004

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 29 544 Arbeidsmarktbeleid Nr. 364 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking

Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking Ronald van Bekkum (UWV), Harry Bierings en Robert de Vries In arbeidsmarktbeleid en in statistieken van het CBS wordt een duidelijk onderscheid gemaakt

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Economische krimp in 2009 Aantal vacatures sterk gedaald Werkloosheid in Breda stijgt me 14% Bredase bijstand daalt minimaal Bijstand onder jongeren sterk gestegen

Nadere informatie

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden WHITEPAPER SEPTEMBER 2014 De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden Goed nieuws: de economische crisis lijkt voorbij te zijn. Het Centraal Planbureau 1 meldde in maart van dit jaar dat de

Nadere informatie

4. Werkloosheid in historisch perspectief

4. Werkloosheid in historisch perspectief 4. Werkloosheid in historisch perspectief Werkloosheid is het verschil tussen het aanbod van arbeid en de vraag naar arbeid. Het arbeidsaanbod in Noord-Nederland hangt samen met de mate waarin de inwoners

Nadere informatie

FORUM Factsheet Jeugdwerkloosheid,

FORUM Factsheet Jeugdwerkloosheid, FORUM Factsheet Jeugdwerkloosheid, @ FORUM, Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling, september 29 Samenvatting De werkloosheid onder de 1 tot 2 jarige Nederlanders is in het 2 e kwartaal van 29 met

Nadere informatie

10. Veel ouderen in de bijstand

10. Veel ouderen in de bijstand 10. Veel ouderen in de bijstand Niet-westerse allochtonen ontvangen 2,5 keer zo vaak een uitkering als autochtonen. Ze hebben het vaakst een bijstandsuitkering. Verder was eind 2002 bijna de helft van

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Modernisering Ziektewet

Modernisering Ziektewet Modernisering Ziektewet 1. Inleiding Per 1 januari 2013 is de Wet Beperking Ziekteverzuim en Arbeidsongeschiktheid Vangnetters (BeZaVa) in werking getreden. Deze wet heeft tot doel het aantal vangnetters

Nadere informatie

Opgave koppeling ambtenaren particuliere sector

Opgave koppeling ambtenaren particuliere sector Opgave koppeling ambtenaren particuliere sector In 1990 werden ambtenarensalarissen gekoppeld aan de gemiddelde stijging van de lonen in het bedrijfsleven. Een argument voor deze koppeling houdt verband

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in juli 2014

De arbeidsmarkt in juli 2014 De arbeidsmarkt in juli 2014 Datum: 13 augustus 2014 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche juli 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

Modernisering Ziektewet

Modernisering Ziektewet Modernisering Ziektewet De Wet BeZaVa staat voor Wet Beperking Ziekteverzuim en Arbeidsongeschiktheid Vangnetters ofwel Modernisering Ziektewet en is ingevoerd per 1 januari 2013. Het doel van deze wet

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

Een soepel ontslagrecht en de arbeidsmarktpositie van oudere werknemers

Een soepel ontslagrecht en de arbeidsmarktpositie van oudere werknemers Een soepel ontslagrecht en de arbeidsmarktpositie van oudere werknemers Anne Gielen en Jan van Ours 1 Inleiding Een soepel ontslagrecht. magische woorden. De ontslagbescherming en het ontslagsysteem in

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van de afdeling Beleid, dienst Sociale Zaken en Werk, gemeente Groningen

Uitgevoerd in opdracht van de afdeling Beleid, dienst Sociale Zaken en Werk, gemeente Groningen Meer of Minder Heden Verschillen tussen, en trends in, de verhouding allochtone en autochtone klanten van de dienst SOZAWE Alfons Klein Rouweler Ard Jan Leeferink Louis Polstra Uitgevoerd in opdracht van

Nadere informatie

Werkloosheid in augustus gedaald

Werkloosheid in augustus gedaald Persbericht PB13-061 19 september 09.30 uur Werkloosheid in augustus gedaald - In augustus minder werkloze jongeren - Stijgende trend werkloosheid minder sterk - Bijna 400 duizend WW-uitkeringen De voor

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Vraag naar arbeid Werkgelegenheid Aanbod van arbeid: b Marktmechanisme Loonkosten per product

Arbeidsmarkt Vraag naar arbeid Werkgelegenheid Aanbod van arbeid: b Marktmechanisme Loonkosten per product Arbeidsmarkt Vraag naar arbeid = mensen Door werkgevers: bedrijven en overheid Werkgelegenheid Hoe lager het loon, hoe groter de vraag naar arbeid Aanbod van arbeid: beroepsbevolking (iedereen tussen de

Nadere informatie

Werkloosheid Amsterdam

Werkloosheid Amsterdam Werkloosheid Amsterdam Weesperstraat 79 Postbus 658 1018 VN Amsterdam 1000 AR Amsterdam Telefoon 020 527 9459 Fax 020 527 9595 www.os.amsterdam.nl Amsterdam, februari Werkloosheid in Amsterdam neemt verder

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) De economie van India is snel gegroeid sinds aan het begin van de jaren 90 verregaande hervormingen werden doorgevoerd in o.a. het handels- en industriebeleid. Groei van

Nadere informatie

Modernisering Ziektewet Hoofdlijnen van de wet beperking ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid vangnetters (BeZaVa)

Modernisering Ziektewet Hoofdlijnen van de wet beperking ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid vangnetters (BeZaVa) Modernisering Ziektewet Hoofdlijnen van de wet beperking ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid vangnetters (BeZaVa) 1. Inleiding De overheid heeft besloten de Ziektewet (ZW) per 1 januari 2013 aan te

Nadere informatie

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 28 oktober 67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk Tegen 2020 moet 75% van de Europeanen van 20 tot en met 64 jaar aan het werk zijn.

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in Dutch)

Samenvatting. (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Inflatie is de stijging van het algemeen prijspeil. De jaren 70 en 80 van de vorige eeuw waren periodes van relatief hoge inflatiecijfers in West-Europa, terwijl lage inflatie en deflatie

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Zekerheden over een onzeker land

Zekerheden over een onzeker land Zekerheden over een onzeker land Parijs, 27 januari 2012 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Demografische feiten 2012-2020 Bevolking 17 miljoen (plus 0,5 miljoen) Jonger dan 20 jaar 3,7 miljoen (min 0,2

Nadere informatie

Werkloosheid in oktober vrijwel onveranderd

Werkloosheid in oktober vrijwel onveranderd Persbericht Pb14-070 20 november 2014 09.30 uur Werkloosheid in oktober vrijwel onveranderd - Meer mensen aan het werk - Aantal WW-uitkeringen vrijwel onveranderd - WW-uitkeringen toegenomen vanuit seizoengevoelige

Nadere informatie

Na de WW duurzaam aan het werk?

Na de WW duurzaam aan het werk? Na de WW duurzaam aan het werk? Kathleen Geertjes en Tirza König Na het beëindigen van de werkloosheidsuitkering vindt minder dan de helft van de mensen een baan voor langere tijd. Vooral ouderen, mensen

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

W etopdearbeidsongeschiktheidsverzekering. W etwerkeninkomennaararbeidsvermogen

W etopdearbeidsongeschiktheidsverzekering. W etwerkeninkomennaararbeidsvermogen W etopdearbeidsongeschiktheidsverzekering De W etopdearbeidsongeschiktheidsverzekering(wao) is een Nederlandse wet die is bedoeld voor werknemers die langdurig ziek of gehandicapt zijn en niet meer (volledig)

Nadere informatie

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014 Een uitdagende arbeidsmarkt Erik Oosterveld 24 juni 2014 Wat waren de gevolgen van de recessie? Hoeveel banen zijn er verloren gegaan? In welke sectoren heeft de recessie het hardst toegeslagen? Werkgelegenheid

Nadere informatie

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd?

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Bijdrage prof. dr. Kees Goudswaard / 49 Financiering van de AOW: solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Deze vraag staat centraal in de bij drage van bijzonder hoogleraar Sociale zekerheid prof.

Nadere informatie

Eindexamen havo economie oud programma 2012 - I

Eindexamen havo economie oud programma 2012 - I Opgave 1 Beleggingen leiden tot inkomensverschillen Aangetrokken door voorspoedige ontwikkelingen op de effectenbeurs, zijn in een land de mensen steeds meer gaan beleggen in aandelen en obligaties. Mede

Nadere informatie

Duurzaamheid uitstroom uit een Abw- en WW-uitkering

Duurzaamheid uitstroom uit een Abw- en WW-uitkering Duurzaamheid uitstroom uit een Abw- en WW-uitkering verschillen tussen uitstroom naar Bedrijf en Loondienst Inspectie Werk en Inkomen (februari 2006) 1 Inhoud \ Managementsamenvatting 3 1 Inleiding 4 2

Nadere informatie

5.2 Wie is er werkloos?

5.2 Wie is er werkloos? 5.2 Wie is er werkloos? Volgens het CBS behoren mensen tot de werkloze beroepsbevolking als ze een leeftijd hebben van 15 tot en met 64 jaar, minder dan 12 uur werken, actief op zoek zijn naar betaald

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in december 2014

De arbeidsmarkt in december 2014 De arbeidsmarkt in december 2014 Datum: 14 januari 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche december 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat

Nadere informatie

2-10-2013. Modernisering Ziektewet. Wet BeZaVa. Waarom Modernisering Ziektewet. door Anja Heijstek

2-10-2013. Modernisering Ziektewet. Wet BeZaVa. Waarom Modernisering Ziektewet. door Anja Heijstek Modernisering Ziektewet door Anja Heijstek Wet BeZaVa Wet beperking ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid Vangnetters ofwel Modernisering van de Ziektewet Waarom Modernisering Ziektewet U doet het goed

Nadere informatie

Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen.

Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. Oefening 1: globaal lezen Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. In het najaar van 1996 ontdekt de buitenlandse pers het poldermodel. Er verschijnen lovende artikelen

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 Nota over de toestand van s Rijks Financiën Nr. 42 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Productinformatie WGA Eigenrisicodragerschap

Productinformatie WGA Eigenrisicodragerschap Productinformatie WGA Eigenrisicodragerschap 1. Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen De WIA bestaat uit twee onderdelen: De regeling Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (IVA) De regeling

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

5.1 Wie is er werkloos?

5.1 Wie is er werkloos? 5.1 Wie is er werkloos? Volgens het CBS behoren mensen tot de werkloze beroepsbevolking als ze een leeftijd hebben van 15 tot en met 64 jaar, minder dan 12 uur werken, actief op zoek zijn naar betaald

Nadere informatie

De Meerjarige aanvullende uitkering 2013 t/m 2015

De Meerjarige aanvullende uitkering 2013 t/m 2015 De Meerjarige aanvullende uitkering 2013 t/m 2015 Utrecht, 12 februari 2013 Martin Heekelaar, tel 06-23152767 Ad Baan, tel 06-55364740 1 Gemeenten kunnen (feitelijk: moeten) een MAU aanvragen als: Voldoen

Nadere informatie

Kans op een baan na de WW nader bekeken

Kans op een baan na de WW nader bekeken Kans op een baan na de WW nader bekeken Kathleen Geertjes Een jongere met een Werkloosheidswetuitkering is doorgaans sneller weer aan de slag dan een 5-plusser. Toch kan de kans van een 5-plusser op een

Nadere informatie

De aansluiting van de Werkloosheidswet op het ontslagrecht

De aansluiting van de Werkloosheidswet op het ontslagrecht De aansluiting van de Werkloosheidswet op het ontslagrecht PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad van Doctor aan de Universiteit Leiden, op gezag van de Rector Magnificus Dr. D.D. Breimer, hoogleraar

Nadere informatie

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n)

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n) Raadsinformatiebrief (openbaar) gemeente Maassluis Aan de leden van de gemeenteraad in Maassluis Postbus 55 3140 AB Maassluis T 010-593 1931 E gemeente@maassluis.nl I www.maassluis.nl ons kenmerk 2010-4748

Nadere informatie

Werkloosheid verder toegenomen

Werkloosheid verder toegenomen Persbericht PB14-019 20 maart 09.30 uur Werkloosheid verder toegenomen - Werkloze beroepsbevolking in februari met 13 duizend gestegen - Vrijwel evenveel werkloze jongeren als drie maanden geleden - Aantal

Nadere informatie

Herintreders op de arbeidsmarkt

Herintreders op de arbeidsmarkt Herintreders op de arbeidsmarkt Sabine Lucassen Voor veel herintreders is het lang dat ze voor het laatst gewerkt hebben. Herintreders zijn vaak vrouwen in de leeftijd van 35 44 jaar en laag of middelbaar

Nadere informatie

Dit hoofdstuk gaat over de arbeidsparticipatie van Leidenaren, over uitkeringen en over huishoudinkomens.

Dit hoofdstuk gaat over de arbeidsparticipatie van Leidenaren, over uitkeringen en over huishoudinkomens. Hoofdstuk 7 Werk en inkomen 7.1 Inleiding Dit hoofdstuk gaat over de arbeidsparticipatie van Leidenaren, over uitkeringen en over huishoudinkomens. Achtereenvolgens komen aan de orde: 7.2 Aanbodkant arbeidsmarkt

Nadere informatie

College voor Arbeidszaken Kamer Gesubsidieerde Arbeid

College voor Arbeidszaken Kamer Gesubsidieerde Arbeid College voor Arbeidszaken Kamer Gesubsidieerde Arbeid Brief aan de leden T.a.v. het college en de gemeenteraad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft Arbeidsvoorwaarden en de sociale werkvoorziening

Nadere informatie

6. Vergrijzing in Noord-Nederland

6. Vergrijzing in Noord-Nederland 6. Vergrijzing in Noord-Nederland De komende jaren zal de gemiddelde leeftijd van de Nederlandse bevolking sterk stijgen. Er worden minder kinderen geboren dan vroeger en onder invloed van stijgende welvaart

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

Eindexamen economie havo 2011 - I

Eindexamen economie havo 2011 - I Opgave 1 AWBZ-zorgen Havo-leerling Dick besluit voor economie een profielwerkstuk te maken over de stijgende uitgaven van de AWBZ (Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten). Hieronder staan drie delen van

Nadere informatie

Langdurige werkloosheid Harriët Havinga 1

Langdurige werkloosheid Harriët Havinga 1 Datum 12 oktober 2006 Aan RvB Directeur WW Directeur Uitvoering WW Directeur Werk Directeur C&C Directeur Vernieuwing CC Jan Stalman Van KENNISCENTRUM Harriët Havinga T (020) 687 1962 harriet.havinga@uwv.nl

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2012 tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.00 uur oud programma economie Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen.

Nadere informatie

Werkloosheid opnieuw gestegen

Werkloosheid opnieuw gestegen Persbericht PB14-012 20 februari 09.30 uur Werkloosheid opnieuw gestegen - Werkloze beroepsbevolking in januari met 10 duizend toegenomen - Aantal WW-uitkeringen met 23 duizend gestegen De voor seizoeninvloeden

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie