3/ e DUITS-NEDERLANDSE MARITIEME CONFERENTIE - OPTIES VOOR NIEUWE AANDRIJVINGSSYSTEMEN VOOR DE SCHEPEN VAN MORGEN. Uitgave

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "3/2013. 2e DUITS-NEDERLANDSE MARITIEME CONFERENTIE - OPTIES VOOR NIEUWE AANDRIJVINGSSYSTEMEN VOOR DE SCHEPEN VAN MORGEN. Uitgave"

Transcriptie

1 Uitgave 3/2013 ACTUEEL NIEUWS OVER HET INTERREG-PROJECT MARITIM MARITIEME TECHNOLOGIEËN EN INNOVATIES, MODELREGIO DUITSLAND/NEDERLAND Twee scheepvaartnaties bundelen hun krachten om samen innovaties te ontwikkelen voor de maritieme toekomst. 35 maritieme ondernemingen en kennisinstellingen in het Duits-Nederlandse grensgebied en daarbuiten zijn een samenwerking aangegaan om te werken aan groenere schepen van morgen. Meer informatie vindt u ook op Nieuws van het project MariTIM 2e DUITS-NEDERLANDSE MARITIEME CONFERENTIE - OPTIES VOOR NIEUWE AANDRIJVINGSSYSTEMEN VOOR DE SCHEPEN VAN MORGEN Bron: Katja Baumann (MARIKO GmbH) Efficiënter, zuiniger met natuurlijke hulpbronnen, economischer groener? Gezien de aanscherping van de milieueisen staat de internationale scheepvaart voor een technologische sprong naar aandrijvingssystemen die milieuvriendelijker zijn en efficiënter omgaan met energie. Sinds 2011 realiseren 35 gerenommeerde maritieme ondernemingen en onderzoeksinstellingen uit het Duits-Nederlandse grensgebied innovatieve pilotprojecten voor een groenere scheepvaart (project MariTIM). Tijdens de 2e Duits-Nederlandse Maritieme Conferentie bij de projectpartner Rondvaardij Princenhof in Friesland werd gesproken over de voorgestelde eerste mijlpalen van het project. De focus van het evenement, met bijna 100 deelnemers van beide zijden van de grens, lag op de criteria voor het kiezen van optimale energie- en aandrijvingssystemen voor de binnenvaart, de passagiersvaart en de kustvaart. In het project MariTIM worden niet alleen systemen vergeleken, maar ook concrete schepen gerealiseerd: in totaal vier binnenvaartschepen worden tussen 2013 en 2014 nieuw gebouwd dan wel achteraf voorzien van emissiearme motoren en getest. Het doel van deze maatregelen is aldus Bram Kruyt, vertegenwoordiger van de motorfabrikant Wärtsilä het waarborgen van de rendabiliteit van de branche en een nog sterkere positie als milieuvriendelijk transportalternatief. Die ambitie heeft ook de projectpartner Reederei Deymann in Haren (D), die een module met brandstof-water-emulsietechnologie laat inbouwen in zijn dubbelwandige tankers, om dieselroet te elimineren, stikstofoxide te verminderen en een lager verbruik te bereiken. Ook gasaandrijvingssystemen met name het gebruik van vloeibaar aardgas spelen een belangrijke rol in het MariTIM-project, dat wordt gecoördineerd door MARIKO GmbH in Leer en het TechnologieCentrum Noord-Nederland (TCNN) in Groningen. Hiervoor wordt aardgas door koeling tot -162 C vloeibaar gemaakt, waardoor het een hoge energiedichtheid krijgt. De technologische, juridische en infrastructurele aspecten van het gebruik van LNG worden bekeken, maar de techniek wordt ook concreet toegepast. Dit jaar nog wordt een binnenschip uitgerust met de nieuwe techniek en de in 1985 gebouwde veerboot MS Ostfriesland, die vaart tussen Emden/Eemshaven en Borkum, wordt binnenkort door het scheepsbouwbedrijf BVT in Bremen geschikt gemaakt voor LNG en vaart dan als eerste passagiersschip in Duitsland met deze techniek. Leo van der Burg (TCNN/NHL), de coördinator van het project, en Claus Hirsch, technisch inspecteur bij de Aktien-Gesellschaft EMS, vertelden over de uitdagingen bij het uitvoeren van het haalbaarheidsonderzoek voor de waddenveerboot, waarbij actieve ondersteuning plaatsvond door 1

2 instellingen aan beide zijden van de grens. Ook het werk aan de zogenaamde Wind Hybrid Coaster is zeer uitdagend: speciaal voor de kustvaart wordt binnen MariTIM een nieuwe generatie motor-rotor-zeilboten ontwikkeld. Ralf Oltmanns, coördinator van het project, gaf samen met Siegfried Lais (firma LAIS) informatie over het ontwerpen van een windzeilsysteem met aerodynamisch werkende rotoren met een lichte constructie voor kleinere schepen. De rotoren moeten met hoge toerentallen een breed spectrum aan windsnelheden energetisch benutten. Door extra gewonnen windenergie kan de motoraandrijving worden gereduceerd, waardoor tevens het brandstofverbruik en schadelijke emissies worden beperkt. Dit is gezien de steeds scherpere emissienormen, die werden toegelicht door Jaap Kolpa van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, ook van enorme betekenis voor de rendabiliteit in de scheepvaart. De coördinatoren van het totale project, Katja Baumann (MARIKO GmbH) en Piet Alberts (TCNN) zijn gezien de uitstekende resultaten positief gestemd over de verdere ontwikkeling en afsluiting van het project in het komende jaar en zien een echte meerwaarde in de Duits-Nederlandse samenwerking. Men is daarom ook al bezig om samen met andere partijen op het gebied van Green-Shipping nog andere thema s op de agenda te zetten en te werken aan nieuwe benaderingen voor het project. In dit verband werkt MARI- KO GmbH, in samenwerking met de stichting Energy Valley uit Groningen, bijvoorbeeld aan het peilen van ontwikkelingsperspectieven voor een groene scheepvaart naar de waddeneilanden, waar alle betreffende rederijen in Nederland en Oost-Friesland in worden betrokken. Hans Konst, gedeputeerde van de provincie Fryslân, ziet de ontwikkelingen in MariTIM als bevestiging voor de beslissing om de Duits-Nederlandse samenwerking in de toekomst te verstevigen en het werkgebied voor het EU-subsidieprogramma INTERREG nog uit te breiden. Dat bevestigt ook Karel Groen, directeur van de Eems Dollard Regio (EDR), die het belang van de maritieme sector benadrukte in de strategische positionering van Noord-Duitsland en Noord-Nederland. De groeiende betekenis van het thema Green-Shipping stond ook in het middelpunt van de bijdrage van Thomas Kroemer, Maritiem Coördinator in het Nedersaksische Ministerie voor Economie, Werk en Verkeer. Hij vertelde over de plannen van de deelstaatregering van Nedersaksen voor de oprichting van een Green-Shipping-Centrum, waarin onderzoek en ontwikkeling op gebied van duurzame en rendabele scheepvaart moet worden gestimuleerd. Dat zou zeker ook aanknopingspunten opleveren voor samenwerking met Nederlandse onderzoeksinstellingen zoals MARIN in Wageningen en de NHL Hogeschool in Leeuwarden. TWEEDE BIJEENKOMST MARITIEME KENNISCOÖPERATIE Bron: Sandra Swierenga (TCNN) Op 17 en 18 oktober jl. heeft de tweede bijeenkomst betreffende de Maritieme Kenniscoöperatie plaatsgevonden. Om een grensoverschrijdende Maritieme Kennisregio op te bouwen, wordt een intensievere samenwerking beoogd tussen de maritieme kennisinstellingen in de regio in Nederland en heeft kunnen lezen, bezochten de deelnemers van de maritieme kenniscoöperatie in maart van dit jaar de NHL hogeschool, zowel in Leeuwarden als op Terschelling (Maritiem Instituut Willem Barentsz). In oktober bracht een gezelschap van 20 deelnemers uit de kennisinstellingen een bezoek aan de verschil- en vertelde prof. dipl.-ing. F. Meyer over de onderzoeksactiviteiten en belangrijke speerpunten van deze studierichting. Voor het deelproject LNG Passenger Vessel heeft de Hochschule een aantal belangrijke metingen uitgevoerd onder andere met behulp van een akoestische camera. Aan het eind van dit programmadeel gaf prof.dr. J. Göken samen met twee studenten een korte demonstratie van deze camera. Ook heeft de Hochschule Emden/Leer een belangrijke rol in het deelproject Wind Hybrid Coaster. verschillende deelprojecten elkaar over de stand van zaken konden informeren. Tevens hebben we een voorbeeld van de Wind Hybrid Coaster (het E-schip van Enercon) in de haven van Emden zien liggen. Op vrijdag begon de dag in Emden met een welkomstwoord van prof.dr. G. Kreutz, president van de Hochschule Emden/Leer. Daarna was er een interessante presentatie door M. Baumfalk van AG EMS, één van de projectpartners van het deelproject LNG Passenger Vessel. Hij vertelde over de ombouw van de ms Ostfriesland, de eerste Duitsland. Om dit te bereiken staan er wederzijdse bezoeken aan alle deelnemende kennisinstellingen op het programma en staat informatie uitwisseling centraal; welke kennis is er binnen de betreffende kennisinstellingen aanwezig. Zoals u in de vorige MariTIMes lende afdelingen van de Hochschule Emden/Leer. De eerste dag begon met een welkomstwoord van de heer Schröer, directeur van Mariko. Daarna heeft de decaan prof. dr. K. Heilmann een toelichting gegeven op de studierichting zeevaart De bevindingen en resultaten tot nog toe werden toegelicht door J. Werner. Aan het eind van de middag is het gezelschap vertrokken naar Emden. Er was een boeiend avondprogramma in Emden waar veel mogelijkheid tot netwerken was en ook de deelnemers van de Waddenveer die op LNG zal gaan varen. Hierna gaf prof.dr. R. Götting nog een toelichting gegeven op de studierichtingen Techniek en Energie-Effizienz. Op de Hochschule Emden/Leer wordt ook veel gedaan met onderzoeksopdrachten. Enkele hiervan werden gepresenteerd om 2

3 een idee te krijgen wat er allemaal voor kennis aanwezig is op deze Hochschule. De volgende maritieme onderzoeksopdrachten kwamen aan bod: + + Route-/vrachtplanning en vrachtaansturing van de zee scheepvaart met de focus op zee - prof.dr. M. Schlaak + + Safe Off Shore Operations (SOOP) - prof.dr. G. von Cölln + + Ballast Water Treatment - prof.dr. S. Fröhlich + + Biomethanherstellung - prof.dr. S. Steinigeweg Tijdens de daaropvolgende rondleiding bezochten de deelnemers de verschillende werkplaatsen en laboratoria van de Hochschule Emden/Leer. De volgende bijeenkomst staat op het programma in maart Dit wordt een bezoek aan het Marin in Wageningen. Verder zal er in juni 2014 een bezoek worden gebracht aan de Universität Duisburg en DST en tenslotte zal in oktober 2014 TNO bezocht worden. NIEUW ACHTERSCHIP VOOR MS OSTFRIESLAND GAAT IN PRODUCTIE - START VAN HET INNOVATIEVE OMBOUWPROJECT VAN DE EERSTE EUROPESE LNG-VEERBOOT Bron: AG EMS Op 21 oktober 2013 begon bij BVT Brenn- und Verformtechnik Bremen GmbH het branden van het nieuwe achterschip voor MS Ostfriesland van de rederij Aktien-Gesellschaft EMS. Een niet alledaagse gebeurtenis, omdat dit werkstuk een mijlpaal voor de scheepvaart vormt. Terwijl de MS Ostfriesland doorgaat met de lijndienst van Emden naar het Waddeneiland Borkum, wordt in Bremen al gebouwd aan een nieuw achterschip voor de toekomstige scheepsaandrijving. In deze sectie wordt o.a. het nieuwe machineconcept geïntegreerd, dat is gebaseerd op een diesel-gas-elektrische (Dual Fuel) aandrijving van Wärtsilä Deutschland GmbH. Dr. Bernhard Brons, bestuursvoorzitter van AG EMS, verklaart: Aan dit project is een jarenlange voorbereiding voorafgegaan, daarom zijn we bijzonder verheugd dat we nu grote stappen voorwaarts maken. Het begin van het branden staat symbool voor de eerste bouwfase, waarin de verschillende secties voor de nieuwe scheepsromp worden gemaakt. Het gaat daarbij om millimeterwerk, want later worden de nieuwe machines en gastanks ingebouwd in dit achterschip. Nu blijkt of de constructeurs goed werk hebben gedaan, want daar komt het op aan bij het branden, vult Thorsten Rönner, directeur van BVT aan. Het werk aan het nieuwe achterschip duurt tot begin april Daarna vindt het huwelijk plaats met het innovatieve machinesysteem en de gastanks voor Liquefied Natural Gas (LNG). Matthias Becker, directeur van Wärtsilä Deutschland GmbH hierover: We zijn blij dat we met onze Dual Fuel motoren en de LNG tank mogen bijdragen aan het slagen van dit project en in het bijzonder aan de innovatieve aandrijving van de MS Ostfriesland. De LNG technologie is al jarenlang een van de belangrijkste bestanddelen van de strategie van Wärtsilä. Onze Wärtsilä W20DF motoren en de LNGPac tanks zijn beproefde systemen waarmee AG Ems verzekerd is van een betrouwbare en efficiënte exploitatie van de MS Ostfriesland. In het kwetsbare vaargebied van de Waddenzee garanderen we hiermee dat we tegemoetkomen aan toekomstige wetgeving in de ECA zones. Na uitgebreide tests van de ingebouwde technische onderdelen in het droogdok wordt het dan opnieuw spannend. De MS Ostfriesland vaart vanaf de Eems naar de Wezer en wordt in het dok gebracht in Bremerhaven. Hier wordt vervolgens het huidige achterschip gedemonteerd en het resterende schip o.a. door lassen samengevoegd met het nieuwe achterschip. AG EMS is met dit project duidelijk toonaangevend. Het is mooi dat een middelgrote onderneming zo moedig is het voortouw te nemen met zo n innovatief project, aldus de lovende woorden van de Nedersaksische Minister van Economische Zaken Olaf Lies. De activiteiten van AG EMS worden ondersteund en begeleid in het kader van het Duits-Nederlandse samenwerkingsproject MariTIM (Maritieme Technologieën en Innovaties - Modelregio Duitsland Nederland), dat wordt gecoördineerd door MARIKO GmbH in Leer. Bij alle uitdagingen en innovatieve aspecten moet vooral de milieuvriendelijkheid worden benadrukt. Onze gasten zoeken de natuur en willen op weg daarheen al met een goed gevoel hun vakantie beginnen zegt Frank Pahl als vertegenwoordiger van de burgemeester van Borkum over de eilandgasten. Het grootste Oostfriese eiland is onderdeel van het Nationaal park Nedersaksische Waddenzee, dat door de UNESCO is aangemerkt als natuurlijk werelderfgoed. Bovendien werd Borkum in maart 2013 als eerste allergievriendelijk eiland in Duitsland onderscheiden met het ECARF-kwaliteitszegel. Ik geloof dat we straks de eerste allergievriendelijke veerboot krijgen, lacht Pahl met het oog op de voor juni 2014 geplande voltooiing van de eerste LNG-veerboot onder Duitse vlag. Emden, 21/10/2013 Aktien-Gesellschaft EMS 3

4 GEEN ZEE TE HOOG VOOR HET NOORD-NEDERLANDSE MARITIEME CLUSTER Bron: Sandra Swierenga (TCNN) Als onderdeel van het Interreg IVa project MariTIM heeft co-partner TCNN een analyse uit laten voeren door Scheepsbouw Nederland naar het Noord-Nederlandse Maritieme Cluster. Deze analyse is op 12 december jl. door de directeur van TCNN, drs. ing. W.G. Rijke, overhandigd aan de Gedeputeerde van de Provincie Fryslan, mr.drs. H. Konst. Noord-Nederland en de maritieme wereld zijn sterk met elkaar verbonden. Met een totale omzet van 1,3 miljard euro en een werkgelegenheid voor circa 4300 personen in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe vormen de 112 maritieme bedrijven een economische factor van betekenis. Daarnaast levert het maritieme onderwijs met1600 leerlingen een belangrijke bijdrage aan het bedrijfsleven in geheel Nederland. Noord-Nederlandse maritieme bedrijven en organisaties hebben sterke wortels in de regio en houden ook koers in zwaar weer. Door samenwerking te zoeken en in te spelen op marktkansen is er perspectief in een speelveld met zware internationale concurrentie. Voor het maritieme cluster gaat geen zee te hoog. Ontwikkeling: Sinds 2002 is het cluster gegroeid, maar niet in alle deelsectoren. De zeegaande vloot van de noordelijke reders is tot 2008 sterk gegroeid, maar vanwege de overcapaciteit in de kustvaart is het aantal schepen daarna verminderd. De werfcapaciteit is licht afgenomen, terwijl de omzet en werkgelegenheid van toeleveranciers en dienstverleners licht is gegroeid. Toeleveranciers zetten in op versterking van hun exporterend vermogen en behoud van hun kwaliteitsimago. Ze schuiven omhoog in de productieketen en zijn sterk gericht op innoveren. De havens kiezen voor versterking van speerpunten, zoals de energie en de chemie. De infrastructuur in de binnenwateren is ingericht op een hoge efficiency van overslag. Verbindingen: Er bestaan sterke verbindingen over de grens, met het maritieme cluster in de Ems-Achse regio, tussen de reders. Door internationale samenwerking kunnen grote stappen gezet worden. Die samenwerking kan haar oorsprong hebben in de regio s, maar heeft ook deelnemers nodig buiten de grenzen van het cluster en de regio s. Waardeketens: De maritieme activiteiten staan niet op zichzelf maar maken deel uit van ketens van samenhangende activiteiten, waarin ook vele niet-maritieme partijen een rol spelen. Het gaat om de volgende waardeketens: + + de maritiem logistieke keten, + + de keten van ontwikkeling, winning en distributie van windenergie op zee, + + de keten van ontwikkeling van duurzame voortstuwing voor schepen en de daarvoor benodigde logistiek en infra structuur. Marktkansen: Deze drie ketens bieden marktkansen voor de korte termijn. De eerste marktkans is de verdere concentratie op nichemarkten, schepen met ver doorgevoerde reductie van brandstofverbruik en emissies voor vervoer van projectlading, voor offshore dienstverlening, kleine baggerschepen, schepen voor publieke taken, superjachten en riviercruiseschepen. Ook retrofitting van jonge schepen in verband met nieuwe milieu-eisen is een veelbelovende nichemarkt. De tweede marktkans is het versterken van export en het verder internationaliseren van bedrijven. Het noordelijke maritieme cluster leeft, heeft ambities en mag trots zijn op haar kunnen en haar betekenis voor de regio. Zij verdient het om meer aandacht te krijgen van de inwoners, de overheden en belanghebbenden buiten de regio. Het gehele rapport betreffende het Noord-Nederlandse Maritieme Cluster is beschikbaar op de website 4

5 PROJECTPARTNER IN BEELD Von: Arie Koedood (Koedood Dieselservice B.V.) en Monique Sluiman (MARIKO GmbH) Of het nu gaat om een voortstuwingsmotor of om een generatormotor, Koedood Dieselservice B.V. is voor de binnenvaart dé distributeur van Mitsubishi scheepsmotoren in de Benelux. Doordat Koedood Dieselservice B.V. officieel dealer van Wärtsilä motoren voor de binnenvaart is, is het complete leveringspakket van Wärtsilä voor de Europese binnenvaart bij hen beschikbaar. Op de hoofdvestiging van Koedood Dieselservice B.V. Hendrik Ido Ambacht, maar ook in de nevenvestigingen in Duisburg en Mannheim kunnen klanten ook terecht voor levering, reparatie en andere werkzaamheden van schroeven. Bovendien heeft het bedrijf een haal- en brengservice voor klanten die met hun schip in Nederland liggen. Met een eigen kade van 140 Het is zeer belangrijk dat de binnenvaart blijft innoveren om de voorsprong op het wegtransport te blijven behouden. Samenwerking tussen Nederlandse en Duitse bedrijven, zoals in het MariTIM-project, is zeer belangrijk en noodzakelijk. Arie Koedood, directeur Koedood Dieselservice BV meter kan Koedood Dieselservice B.V. schepen voor de kant hermotoriseren, maar ook schepen compleet afbouwen. Men beschikt daar over een eigen kraan voor het betere hijswerk met een giek van 60 meter. Bovendien kan die kraan tot 12,5 ton liften. Koedood investeert veel geld en tijd in het ontwikkelen van innovatieve ideeën en wil voorop lopen bij innovatieve ontwikkelingen voor de binnenvaart. Mede daarom is Koedood Dieselservice B.V. partner in MariTIM ECO2 Inland Vessel. Koedood had al lange tijd het idee om een bestaande motor aan te passen om het brandstofverbruik en roetuitstoot zo laag mogelijk te krijgen in combinatie met een nabehandelingsysteem ( roetfilter en katalysator). Met deze aanpassing zou de motor kunnen voldoen aan de toekomstige eisen van CCR 4. Het idee was om dit uit te voeren met een zgn. CCR 1 motor omdat die van zichzelf al zuiniger is dan een CCR 2 motor. Hierdoor kan dan dus het grootste voordeel worden behaald én kunnen eventuele bestaande schepen door middel van een retrofit ook aan de toekomstige eisen voldoen. Koedood heeft in haar klantenkring inmiddels meer dan 200 van deze motoren draaien. De heer Vranken van ms Goblin was al geruime tijd bezig met Koedood voor de afbouw van een droge lading binnenschip van 135 x m. Normaal gesproken worden hierin motoren geïnstalleerd van min. 2 x 1200 pk omdat een aantal keren per jaar dit vermogen nodig is vanwege de sterke stroming op de rivier de Rijn. Het vaarprofiel van het zusterschip ms Lutin is nauwkeurig nagegaan en daaruit bleek dat de motoren in de opvaart gemiddeld voor 2 x 700 pk draaien. Koedood opperde toen het idee om met kleinere motoren te werken in combinatie met elektromotoren direct om de schroefas achter de keerkoppeling. In de opvaart kan op deze kleinere hoofdmotoren worden gevaren en in de afvaart op de elektromotoren door middel van een extra generatorset. Koedood stelde voor om voor de voortstuwing motoren te gebruiken van 862 pk die dan gemiddeld voor ca. 700 pk konden draaien, dit is ca. 80 % van vermogen en ideaal. De elektromotoren zijn 388 pk per stuk en kunnen ook in de opvaart worden bijgeschakeld zodat een vermogen ontstaat van 862 en 388 pk =1250 pk. Er zijn dus twee innovatieve ontwikkelingen in dit schip verwerkt. Ten eerste de installatie van aangepaste motoren waarbij brandstofverbruik wordt geoptimaliseerd in combinatie met zo laag mogelijk roetwaarde. Ten tweede is de combinatie van hoofdmotoren in combinatie met elektromotoren uniek waarbij sprake is van een zo optimaal mogelijk verbruik en zo weinig mogelijk uitstoot bij ieder gevraagd vermogen. Het schip is nu een paar maanden in de vaart en de eigenaar van ms Goblin, de heer Vranken is zeer tevreden over het resultaat. Er is een voorlopige brandstofbesparing van ca. 12,5 15% ten opzichte van het zusterschip ms Lutin, maar daarnaast voldoet het schip nu al aan de toekomstige CCR 4 eisen. Het is dus behalve een zuinig schip ook een heel schoon schip geworden. Koedood is nog met allerlei innovatieve ontwikkelingen bezig. Volgend jaar staat een project op de planning met ombouw van een bestaand droge lading koppelverband ms Eiger van rederij Danser. In de ms Eiger worden de motoren vervangen door Wärtsilä dual fuel motoren, die op 95-99% LNG draaien. De grote uitdaging daarbij is dat de tank in het ladingruim geplaatst wordt. Contactpersoon: Arie Koedood (Koedood Dieselservice B.V.), Frankepad 1, 3341 LV Hendrik Ido Ambacht +31 (0) , 5

6 MARITIM VERTEGENWOORDIGD BIJ JAARCONGRES NEDERLANDSE VERENIGING VAN BINNENHAVENS MARITIM BIJ DNV GL INNOVATI- ON UPDATE IN BREMEN, HAMBURG EN PAPENBURG Bron: Monique Sluiman (MARIKO GmbH) Bron: Piet Alberts (TCNN) Op 4 oktober vond in Meppel het jaarcongres plaats van de Nederlandse Vereniging van Binnenhavens met als titel Binnenhavens in het Trans-Europese netwerk. Dit congres werd door verschillende overheden, provincies en gemeenten bezocht. MariTIM was hier vertegenwoordigd met een stand om het project onder de aandacht te brengen. Met bezoekers is informatie gedeeld over het doel van het project, de drie deelprojecten en de status. Wat betekent varen op LNG voor de binnenhavens? Wat is de status van de regelgeving, aan welke voorwaarden moet een haven voldoen om het LNG bunkeren mogelijk te maken? Tijdens het jaarcongres werden verschillende presentaties gegeven, o.a. door Isabelle Ryckbost, secretaris generaal ESPO (European Sea Ports Organisation). Zij gaf aan dat in het lopende Ten T (Trans European Transport Network) programma geld beschikbaar is voor o.a. LNG bunkerfaciliteiten. Tevens gaf ze aan dat voor de periode er vanuit Europa 32 miljard euro beschikbaar is voor innovatie en economische ontwikkelingen voor de gehele transportsector. Meer informatie over het congres en de presentaties is te vinden op congres LNG-aangedreven schepen zijn in de vaart. 40 nieuwbouw- of verbouwprojecten voor LNG-aangedreven schepen zijn bevestigd. Dat is inclusief de eerste schepen in Duitsland. DNV GL gaf tijdens vijf bijeenkomsten in Bremen, Hamburg en Papenburg informatie over de stand van zaken en stelde Recommended Practice voor het ontwikkelen en bedrijven van bunkerinstallaties voor. Katja Baumann en Leo van der Burg verzorgden bij deze DNV GL Innovation Updates een presentatie over de ontwikkelingen in het MariTIM-project. SMALL SCALE LNG FORUM: Bron: Monique Sluiman (MARIKO GmbH) OVERIGE PROMOTIONELE ACTIVI- TEITEN MARITIM Bron: Monique Sluiman (MARIKO GmbH) Op de derde dag van het 2nd Small Scale LNG Forum in Rotterdam hebben Bram Kruyt, Leo van der Burg en Katja Baumann een presentatie gegeven over de ontwikkelingen binnen het Mari- TIM-project en de interregionale samenwerking daarin. Zij besteedden daarbij ook aandacht aan de projecten die daar inmiddels uit zijn voortgevloeid, zoals WattenStart en LNG Initiative Nord West (zie ook de artikelen op pagina 7 en 8 van deze nieuwsbrief). De dagvoorzitter, de heer Robert Tieman van Deltalinqs, gaf aan onder de indruk te zijn van deze noordelijke initiatieven die in relatief korte tijd zijn opgezet. De ruim 70 toehoorders uit binnen- en buitenland volgenden deze dag een afwisselend programma met boeiende sprekers, waarbij de voordracht en case study over het onderwerp bio-lng er in positieve zin uitsprong. De presentaties zijn opvraagbaar bij Mariko. Naast de bijeenkomsten die elders in deze nieuwsbrief staan beschreven, is het MariTIM-project tijdens meerdere gelegenheden breder onder de aandacht gebracht: + + Construction and Shipping Industry (28 30 mei in Gorinchem) + + Symposium van Maritiem Instituut Willem Barentsz van NHL hogeschool ( 4 oktober op Terschelling) + + Europort 2013 ( 5 8 november in Rotterdam) met de welwillende medewerking van Cofely West Industie en Germanischer Lloyd + + Promotiedagen Noord-Nederland ( 5 6 november in Groningen) Ook in het nieuwe jaar wordt het MariTIM-project zoveel mogelijk onder de aandacht gebracht. Weet u een interessant en relevant evenement waar wij een rol in zouden kunnen spelen, dan horen wij dat graag! 6

7 LNG-INITIATIVE NORDWEST - INNOVATIENETWERK TER BEVORDERING VAN DE GASAANGEDREVEN SCHEEPVAART Bron: Katja Baumann (MARIKO GmbH) Het LNG-initiative Nordwest heeft als doel om maritieme ondernemingen te ondersteunen bij de overgang naar de gasaangedreven scheepvaart. De mondiale scheepvaart staat momenteel voor een technologische sprong van aandrijvingssystemen met dieselolie naar gasaangedreven technologieën, vooral met behulp van LNG (Liquefied Natural Gas). In het LNG-Initiative Nordwest komen rederijen, scheepswerven, havens, onderzoeksinstellingen, technologie-ontwikkelaars, motorfabrikanten, classificatiebureaus, gasleveranciers en gemeentes bij elkaar om door kennisnetwerken, technologietransfer en onderzoek het innoverend vermogen van vooral kleine en middelgrote ondernemingen in Noordwest-Duitsland in de gasaangedreven scheepvaart te verhogen. Met in totaal zo n 30 startende netwerkpartners wordt met het LNG-Initiative Nordwest omvangrijke knowhow over dit thema gebundeld en verder ontwikkeld. De coördinator van het innovatienetwerk, dat wordt gesubsidieerd met middelen van Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, is MARIKO GmbH in Leer. Gedurende de looptijd van het project van 18 maanden dient een basis te worden gevormd voor verdere doorbraak en profilering van de LNG-technologie en voor de duurzaamheid van het innovatienetwerk. Op 5 actiegebieden met in totaal 18 maatregelen gaan bedrijven en onderzoeksinstellingen in het netwerk zich samen voorbereiden op de voorspelde gasaangedreven scheepvaart van de toekomst. Meer informatie over de maatregelen vindt u op KNOW-HOW-TRANSFER AAN BOORD VAN DE VIKING GRACE Bron: Matthias Becker (Wärtsilä) en Katja Baumann (MARIKO GmbH) In het kader van LNG-Initiative Nordwest, dat als doel heeft om maritieme ondernemingen te ondersteunen bij de overgang naar schepen met gasaandrijving, heeft het bedrijf Wärtsilä een seminar georganiseerd op de cruiseferry MS Viking Grace. De partners van LNG-Initiative Nordwest, dat wordt gecoördineerd door MARIKO GmbH in Leer, hadden de gelegenheid om deel te nemen aan deze excursie om deze innovatieve manier van aandrijving live in actie te beleven. Meer dan 50 deelnemers uit de regio gaven gehoor aan de uitnodiging van MARIKO GmbH en Wärtsilä op de cruiseferry MS Viking Grace, die vaart tussen Stockholm (Zweden) en Turku (Finland). Naast de maritieme branche (rederijen, scheepswerven, havenbedrijven) waren ook kennis- en onderzoeksinstellingen en afvaardigingen uit de politiek aanwezig. De MS Viking Grace van de rederij Viking Line werd in het voorjaar van 2013 opgeleverd door de Finse werf STX Turku. De cruiseferry, die plaats biedt aan passagiers, is het eerste schip van deze grootte dat is voorzien van een Dual Fuel (kortom DF ) aandrijving en dus gebruik maakt van aardgas (Liquefied Natural Gas kortom LNG ) als aandrijvingsbrandstof. Daarmee voldoet de MS Viking Grace aan de vanaf 2015/2016 geldende regels voor verbrandingsgassen ter beperking van zwaveloxide- en stikstofoxide-emissies. Bovendien maakt het gebruik van LNG een vermindering mogelijk van de CO2 uitstoot van ca. 20%. De vier 8L50DF hoofdmotoren met het complete 2-assige aandrijvingssysteem inclusief de schroef van edelstaal en de twee 200 cbm LNG druktanks werden geleverd door Wärtsilä. Aan het begin van het seminar LNG in Practice werd in de vroege ochtenduren het bunkeren ( betanken ) van de Viking Grace gevolgd, dat plaatsvindt tijdens het verblijf aan de terminal van slechts 1 uur middenin de binnenstad van Stockholm en bijzondere belangstelling wekte bij de deelnemers. Via het speciaal gebouwde bunkerschip Seagas wordt de MS Viking Grace tijdens het wisselen van de passagiers veilig voorzien van LNG. Een vertegenwoordiger van de firma AGA / Bomin Linde legde tijdens een live verslag van het bunkerproces de veiligheidsstandaards en procedures uit aan de deelnemers. Vervolgens verwelkomden Katja Baumann van MARIKO GmbH en Matthias Becker van Wärtsilä de gasten, verheugden zich over de belangstelling voor het volgeboekte evenement en gaven vervolgens het woord aan verschillende sprekers, die de ervaringen tot nu toe met LNG vanuit verschillende perspec- 7

8 tieven belichtten. Als vertegenwoordiger van de DNV-GL Group deed Dr. Gerd Würsig verslag van het juridische kader voor gebruik van LNG als brandstof en schetste een perspectief voor de ontwikkeling van vloten met LNG vanuit het oogpunt van een classificatiebureau. Vertegenwoordigers van Neptun Ship Design en scheepswerf Meyer berichtten over uitdagingen en oplossingen op de gebieden constructie en scheepsdesign. Hierbij werden zowel resultaten van afgelopen onderzoeksprojecten als directe ervaringen tijdens voor een deel al afgewikkelde opdrachten transparant weergegeven. Bovendien stelde Wärtsilä de Dual Fuel technologie en het portfolio in 4- en 2-takt motoren voor en presenteerde zijn systeemoplossingen en tanktechniek. Met meer dan gedraaide uren op DF-motoren is Wärtsilä wereldwijd toonaangevend op deze markt. Daarna vertelde Claus Hirsch, technisch inspecteur bij AG Ems, over de verlenging van de MS Ostfriesland, die in 2014 wordt uitgerust met twee Dual Fuel Motoren van het type Wärtsilä 6L20DF en een Wärtsilä LNG-tank type LNG- Pac45. Daarmee zal de Waddenveerboot het eerste schip in Duitse wateren zijn met LNG-aandrijving. Tenslotte hadden de deelnemers aan het seminar, na een inleiding door de projectleider van rederij Viking, Kari Granberg, de mogelijkheid om de machinekamer en de brug te bezichtigen. Je kon bij alle presentaties zien dat de technologieën voor het invoeren van LNG als brandstof er zijn in de scheepvaart. Motoren en tanktechniek, maar ook de systemen en scheepsdesigns zijn goed ontwikkeld, net als het groeiende aantal bunkermogelijkheden in en buiten de Oostzee, is de positieve conclusie van Matthias Becker, verkoopdirecteur bij Wärtsilä Deutschland. Katja Baumann, projectleider bij Mariko GmbH, ziet in de LNG-techniek niet alleen voor de kustregio s hier potentieel. In LNG-Initiative Nordwest komen rederijen, scheepswerven, havens, onderzoeksinstellingen, technologie-ontwikkelaars, motorfabrikanten, classificatiebureaus, gasleveranciers en gemeentes bij elkaar om door kennisnetwerken, technologietransfer en onderzoek het innoverend vermogen van vooral kleine en middelgrote ondernemingen in Noord-West-Duitsland in de gasaangedreven scheepvaart te verhogen. Het seminar bood een uitstekende mogelijkheid om het onderwerp LNG vanuit verschillende perspectieven te belichten en het netwerk voor de vestiging van LNG te verstevigen. OOST-FRIESE EN NEDERLANDSE WADDENREDERIJEN PRATEN OVER GROENE SCHEEPVAART nieuwe aandrijvingstechnologieën. De resultaten van deze gesprekken werden op de 30 october tijdens een conferentie in het Fährhaus in Emden voorgesteld aan de rederijen en andere partijen. duurzame mobiliteit bij de provincie Fryslân, beschouwt het concept van WattenStart als een uitstekende mogelijkheid om de Duits-Ne- Bron: Katja Baumann (MARIKO GmbH) De maritieme sector aan de Waddenkust is een branche met een hoog groei- en werkgelegenheidspotentieel en enorme innovatieve kracht, vooral op het gebied van Green-Shipping. Gezien de aanscherping van milieu-eisen in de scheepvaart, maar ook in andere segmenten van de transport- en energievoorzieningssector komen nieuwe, milieuvriendelijke brandstoffen daarbij steeds meer in de belangstelling. Dit geldt ook voor het gebied van het natuurlijk werelderfgoed de Waddenzee, waar sprake is van bijzondere gevoeligheid voor milieubelastingen door emissies van schepen en olievervuiling. Tegen deze achtergrond hebben MARIKO GmbH uit Leer en de stichting Energy Valley uit Groningen onlangs het project WattenStart geïnitieerd, dat wordt gesubsidieerd in het kader van het INTERREG IV A-programma van de Europese Unie. Doel van het project is het peilen en voorbereiden van ontwikkelingsperspectieven voor een milieuvriendelijke scheepvaart naar de Waddeneilanden, ook al varen alle vloten nu al met zwavelarme minerale olie. De focus ligt daarbij op de veerboten naar de vijf Nederlandse en zeven Duitse eilanden in de Nederlandse en Nedersaksische Waddenzee, die in de vaart zijn bij negen verschillende rederijen. Vertegenwoordigers van MARIKO GmbH en Energy Valley hebben de rederijen in de afgelopen weken gevraagd naar plannen en belemmeringen voor verdere ontwikkeling van hun vloten voor de veerverbindingen naar de eilanden en de vereiste haveninfrastructuur voor Aan het begin bracht Dr. Bernhard Brons, bestuursvoorzitter van AG Ems, verslag uit over de MS Ostfriesland, die momenteel wordt voorbereid op omschakeling naar aandrijving met het vloeibare gas LNG (Liquefied Natural Gas). Na de verbouwing zal de veerboot in juni 2014 als eerste Duitse passagiersschip met LNG-aandrijving weer in de vaart komen, en dat aanzienlijk milieuvriendelijker dan conventionele veerboten, aldus Guido Friederich van Germanischer Lloyd (GL), die het technische concept toelichtte. De burgemeester van Emden, Bernd Bornemann, sprak in dit verband over een richtingwijzend project en prees de inzet van AG EMS, die volgens hem uitstekend past bij de plannen van de stad Emden om zich op termijn te ontwikkelen tot een centrum van hernieuwbare energieën. Roos Geelhoed, projectleidster voor Roos Geelhoed, projectleider voor duurzame Emden/Leer mobiliteit bij de provincie Fryslân derlandse samenwerking te verstevigen en het thema duurzame mobiliteit goed vooruit te helpen. Die mening deelde ook Bernhard Bramlage, commissaris van het district Leer, die vooral in het thema Green-Shipping een waardevol, zowel ecologisch als economisch perspectief ziet voor de regio. In dit verband deed de commissaris ook verslag van de plannen van 8

9 tie en van de gesprekken met de rederijen en andere partijen in het Waddengebied waarschijnlijk worden ontwikkeld tot een gezamenlijk grensoverschrijdend actieplan met scheepsgerelateerde en algemene maatregelen voor de verdere ontwikkeling van een milieuvriendelijke en emissie-arme scheepvaart naar de Waddeneilanden. Dieter Schröer (MARIKO GmbH) en Gerrit van Werven (Energy Valley) zien in een dergelijk actieplan een grote kans voor een duurzame ontwikkeling aan Duitse en Nederlandse zijde, waar op termijn ook partijen uit Denemarken bij kunnen worden betrokken, om de gehele bandbreedte van de Waddenzee af te dekken. de deelstaatregering van Nedersaksen om een knowhow-centrum voor Green-Shipping te creëren op de locaties Leer en Elsfleth. Dit perspectief ligt helemaal in de lijn van het betoog van Peter Südbeck, directeur beheer van het Nationaal Park Nedersaksische Waddenzee, die een groene scheepvaart naar de eilanden een waardevolle component noemde van duurzaam toerisme in het natuurlijk werelderfgoed de Waddenzee. De organisatoren van de conferentie zien vooral in het gebruik van LNG een interessant perspectief voor de rederijen. De case study van AG EMS kan echter niet zonder meer ook worden toegepast op alle andere veerboten, aldus Katja Baumann (MARIKO GmbH). Het is vooral nodig om goed te kijken naar de uitdagingen wat betreft het specifieke vaargebied, de scheepsparameters en de bunkerstrategie (betanking), die werden voorgesteld door Leo van der Burg (NHL Hogeschool) en Lorenzo Mandias (YAG Young Advisory Group). Om de ondernemingen te ondersteunen bij de overgang naar schepen met gasaandrijving, zijn in Nederland het Nationaal LNG Platform en op regionaal niveau de TaskForce LNG Noord-Nederland opgericht, aldus Patrick Cnubben (Energy Valley). De daar ontplooide activiteiten dienen nauw te worden gekoppeld aan de maatregelen van het Nedersaksische LNG-Initiative Nordwest, dat zich sinds augustus bezighoudt met vraagstellingen rond de LNG-thema s Technologieën & Innovaties, Infrastructuur en Recht & Financiering. Op termijn dienen echter ook alternatieve (regeneratieve) aandrijvingsconcepten te worden bekeken en onderzocht, aldus Prof. Kapitän Michael Vahs (Hochschule Emden/Leer), die zijn Visie emissievrije Waddenzee deelde met het publiek, waarin vooral aanvullende zeilaandrijvingen een belangrijke rol spelen. Samenvattend zette Marco Stüber (MCON Oldenburg) uiteen dat de resultaten van de conferen- Het project WattenStart wordt in het kader van het INTERREG IV A-programma Deutschland-Nederland gecofinancierd met middelen van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en nationale en regionale co-financiers. Het wordt begeleid door het programmamanagement bij de Eems Dollard Regio. Meer informatie: Katja Baumann (MARIKO), +49 (0) , OPENING LNG-STATION GDF SUEZ LNG SOLUTIONS IN DUIVEN: Bron: Monique Sluiman (MARIKO GmbH) GDF SUEZ LNG Solutions is een joint venture van Cofely Nederland en GDF SUEZ Energie Nederland en richt zich op het leveren van LNG als brandstof voor het zwaar wegtransport en de maritieme sector en investeert in de daarvoor benodigde logistiek en infrastructuur. MariTIM-partner Cofely West Industrie is onderdeel van de GDF SUEZ Groep. Omdat beide bedrijven onderdeel zijn van de GDF SUEZ groep wordt nauw samengewerkt in de ontwikkeling van LNG als brandstof in de markt. Indien nodig kan er voor de projectactiviteiten die Cofely West Industrie ontplooit binnen MariTIM LNG Passenger Vessel eenvoudig en snel een beroep worden gedaan op de expertise die bij GDF Suez LNG Solutions inmiddels is opgedaan wanneer het gaat over LNG. De gemeente Duiven vormde op 4 november 2013 het decor voor de officiële opening van het LNG-tankstation van GDF Suez LNG Solutions. Zo n 150 gasten woonden dit bij en zagen hoe het eerste publieke en onbemande LNG-tankstation in Gelderland en het tweede in Nederland, officieel werd geopend. Onder het toeziend oog van mevrouw Traag (provincie Gelderland) de heren Groen (Salland Olie), Droogh (Sita Nederland), Boot (Cofely Nederland) en Bos (GDF Suez Energie Nederland) startte burgemeester Zomerdijk het vullen van een inmiddels gereed staande truck met LNG. Het LNG-station van GDF Suez LNG Solutions heeft een aantal unieke kenmerken: + + Geschikt voor alle truckfabrikanten + + Eén dispenser voor de tankdrukken van 3, 8 en 18 bar trucks (automatisch herkend middels RFID) + + Door de juiste temperatuur en druk is de kwaliteit van het geleverde LNG altijd constant De visie van GDF Suez vindt haar oorsprong in de energievoorziening en verduurzaming. In de brandstoffenmarkt bieden alternatieve brandstoffen, zoals vloeibaar gemaakt aardgas, kansen omdat deze vragen om een andere technologische infrastructuur. De opening van het LNG-station betekent voor GDF Suez dan ook een mijlpaal. Voor de komende vijf jaar wordt de bouw van nog eens 14 LNG-stations beoogd. 9

10 PERSONELE WIJZIGINGEN Bron: Monique Sluiman (MARIKO GmbH) Sinds de zomerperiode versterkt Monique Sluiman het Mariko-team. Zij houdt zich voor het MariTIM-project onder andere bezig met de PR & communicatie, waaronder deze nieuwsbrief. Soortgelijke activiteiten verricht Monique ook voor het project LNG Initiative Nord West dat onlangs is gestart (zie ook het artikel op pagina 7 van deze nieuwsbrief). Monique is te bereiken via tel of Na een periode van ruim 7 jaar als projectmanager in uiteenlopende projecten heeft Leo van der Burg op 1 november jl. TCNN verlaten. Inmiddels is hij werkzaam als projectmanager voor het Maritiem Instituut Willem Barentsz van NHL hogeschool. De overgang van Leo naar NHL hogeschool heeft geen directe gevolgen voor het MariTIM - LNG Passenger Vessel. Zijn rol als projectmanager van dit deelproject blijft gehandhaafd waardoor de voortgang en de kwaliteit van de projectactiviteiten gewaarborgd worden. Vanuit NHL hogeschool is Leo inmiddels via Mariko begonnen met de uitvoering van de projectactiviteiten voor LNG Initiative Nord West, zoals die beschreven staan op pagina 7 van deze nieuwsbrief. De contactgegevens van Leo zijn: of en HET TEAM VAN MARITIM WENST U PRETTIGE KERSTDAGEN EN EEN GELUK- KIG NIEUWJAAR! WIJ VERHEUGEN ONS OP DE VERDERE SAMENWERKING! Katja Baumann Tel: Telefax: Piet Alberts Tel: Telefax: Unterstützt durch: / Mede mogelijk gemaakt door: 10

11 11 MariTIM Partner:

www.tcnn.nl Leo van der Burg - projectmanager TCNN - projectmanager MariTIM - LNG Passenger Vessel

www.tcnn.nl Leo van der Burg - projectmanager TCNN - projectmanager MariTIM - LNG Passenger Vessel Missie: economische versterking van Noord-Nederland door innovatie en samenwerking door het uitvoeren van concrete samenwerkingsprojecten tussen het MKB en de kennisinstellingen. www.tcnn.nl Leo van der

Nadere informatie

LNG aan Rijn en Waal. Van het Euregio-project 2014 naar een Interreg Va projectaanvraag. Supported by

LNG aan Rijn en Waal. Van het Euregio-project 2014 naar een Interreg Va projectaanvraag. Supported by LNG aan Rijn en Waal Van het Euregio-project 2014 naar een Interreg Va projectaanvraag Supported by LNG aan Rijn en Waal Project binnen Interreg IVa programma van Euregio Rijn-Waal Projectduur: Februari

Nadere informatie

LNG IS MEER DAN EEN NIEUWE BRANDSTOF... HET IS PURE CONCURRENTIEKRACHT DE LNG SPECIALIST LNG LNG, DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST SOLUTIONS

LNG IS MEER DAN EEN NIEUWE BRANDSTOF... HET IS PURE CONCURRENTIEKRACHT DE LNG SPECIALIST LNG LNG, DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST SOLUTIONS DE LNG SPECIALIST LNG IS MEER DAN EEN NIEUWE BRANDSTOF... HET IS PURE CONCURRENTIEKRACHT LNG, DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST LNG SOLUTIONS DE TRANSPORTSECTOR STAPT OVER OP LNG... DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST

Nadere informatie

Samenwerking Duitsland: belangrijke economische kans voor Noord-Nederland

Samenwerking Duitsland: belangrijke economische kans voor Noord-Nederland Samenwerking Duitsland: belangrijke economische kans voor Noord-Nederland Geo Promotion Congres, Programma Workshop Eems Dollard Regio INTERREG IV A 2007-2013 Netzwerk TOEKOMST project Discussie en vragen

Nadere informatie

Kansen in technologie door wijzigende wetgeving. André Hof Cofely

Kansen in technologie door wijzigende wetgeving. André Hof Cofely Kansen in technologie door wijzigende wetgeving André Hof Cofely Cofely Cofely is het belangrijkste merk van GDF SUEZ Energy Services GDF SUEZ omvat de volledige energieketen van elektriciteit en aardgas

Nadere informatie

Grensoverschrijdende samenwerking

Grensoverschrijdende samenwerking Grensoverschrijdende samenwerking Woensdag 19 september 2012 Groningen, 13 mei 2011 Eems Dollard Regio (EDR) Op 28 februari 1977 opgericht en vanaf 1997 openbaar lichaam. 100 leden (gemeenten, Landkreise,

Nadere informatie

Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek. Sjef van Dooremalen 12 maart 2012

Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek. Sjef van Dooremalen 12 maart 2012 Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek Sjef van Dooremalen 12 maart 2012 1 Inhoud 1. Sterk in de Cluster 2. Belangrijk in de Delta 3. Voorop in kennis en innovatie 4. Logistiek en Techniek

Nadere informatie

Maritieme ontwikkelingen vanuit de maritieme logistieke keten en de wind op zee keten.

Maritieme ontwikkelingen vanuit de maritieme logistieke keten en de wind op zee keten. Maritieme ontwikkelingen vanuit de maritieme logistieke keten en de wind op zee keten. Verslag van workshop 1 tijdens de bijeenkomst Denk mee over nieuwe project ideeën voor het noordelijk grensoverschrijdend

Nadere informatie

Ernst-Jan Voerman Leo van der Burg Katja Baumann

Ernst-Jan Voerman Leo van der Burg Katja Baumann Ernst-Jan Voerman Leo van der Burg Katja Baumann Maritiem Instituut Willem Barentsz Opleidingen Contract onderwijs Project & onderzoek Maritiem Officier Ocean Technology MSTC Commerciële cursussen Lectoraat

Nadere informatie

POWER. For Marine Professionals. Binnenvaart Special

POWER. For Marine Professionals. Binnenvaart Special POWER For Marine Professionals Binnenvaart Special EDITORIAL Als zoon van een schippersgezin, heb ik de eerste jaren van mijn leven op de binnenvaart doorgebracht. Bij elk schip wat voorbij voer, vroeg

Nadere informatie

De groene delta van Nijmegen

De groene delta van Nijmegen GDF SUEZ LNG Solutions Workshop GDF SUEZ LNG Solutions - 10 oktober 2014 Leon Sluiman Manager operations & Technology De groene delta van Nijmegen GDF SUEZ LNG Solutions WAT IS LNG LNG: HET PRODUCT Vloeibaar

Nadere informatie

GRENSOVERSCHRIJDENDE SAMENWERKING

GRENSOVERSCHRIJDENDE SAMENWERKING GRENSOVERSCHRIJDENDE SAMENWERKING Groningen, 13 mei 2011 Huis De Beurs, Groningen Donderdag 27 juni 2013 Eems Dollard Regio (EDR) Op 28 februari 1977 opgericht en vanaf 1997 openbaar lichaam. 100 leden

Nadere informatie

EFRO project. Factsheets rondvaart. Kennisnetwerk bijeenkomst 3 december 2012, AmsterdamRuud Verbeek

EFRO project. Factsheets rondvaart. Kennisnetwerk bijeenkomst 3 december 2012, AmsterdamRuud Verbeek EFRO project Factsheets rondvaart Kennisnetwerk bijeenkomst 3 december 2012, AmsterdamRuud Verbeek 2 Inhoud Inleiding Technische opties voor een schonere vloot Emissie in de praktijk Overzicht Conclusies

Nadere informatie

Peter Alkema beleidsadviseur Divisie Havenmeester

Peter Alkema beleidsadviseur Divisie Havenmeester Peter Alkema beleidsadviseur Divisie Havenmeester Missie Veiligheid Vlotheid Milieu OESO rapport (13/5) R dam en A dam: de havens dienen het milieu en leefklimaat te verbeteren 2 SECA Noordzee en Baltic

Nadere informatie

Safety Deal LNG. Ministerie Infrastructuur & Milieu en Nationaal LNG Platform. Den Haag - 10 februari 2015

Safety Deal LNG. Ministerie Infrastructuur & Milieu en Nationaal LNG Platform. Den Haag - 10 februari 2015 Safety Deal LNG Ministerie Infrastructuur & Milieu en Nationaal LNG Platform Den Haag - 10 februari 2015 Thema s platform 1. Toelichting Nationaal LNG Platform Ulco Vermeulen 2. Toelichting Nationaal LNG

Nadere informatie

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020 SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Noordelijke specialisatie in beeld Samengestelde behoeften Samengestelde oplossingen Achtertuin als proeftuin/

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

GDF SUEZ LNG Solutions

GDF SUEZ LNG Solutions BECOMES GDF SUEZ LNG Solutions Nationale Distributiedag - 15 oktober 2015 Jan-Joris van Dijk Managing Director GDF SUEZ LNG Solutions GDF SUEZ LNG SOLUTIONS Een nieuw bedrijf binnen de groep met focus

Nadere informatie

Netherlands Maritime Technology. 10 september 2015 Groningen

Netherlands Maritime Technology. 10 september 2015 Groningen Netherlands Maritime Technology 10 september 2015 Groningen De roots van NMT liggen in Hoogezand 1900 Scheepsbouwvereniging Hoogezand opgericht 1917 CEBOSINE opgericht (CBSN Centrale Bond van Scheepsbouwmeesters

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland Jan Schouten Quality Safety Environmental care A company driven by strong core values CO 2 -neutrale productie Eerste 100 % CO 2 -neutrale truckfabriek in Gent Windenergie, zonne-energie, biobrandstoffen

Nadere informatie

Vos Logistics : maak de markt vrij voor LNG-transport in NL

Vos Logistics : maak de markt vrij voor LNG-transport in NL : maak de markt vrij voor LNG-transport in NL Groningen, 1 november 2012 Energy Delta Institute Haiko Meijer Director Purchasing Group feiten en cijfers Opgericht in 1944 Omzet 250 miljoen euro 30 locaties

Nadere informatie

De kortste weg naar duurzaam transport. Maak kennis met de binnenvaart en haar koplopers

De kortste weg naar duurzaam transport. Maak kennis met de binnenvaart en haar koplopers De kortste weg naar duurzaam transport Maak kennis met de binnenvaart en haar koplopers De kortste weg naar duurzaam transport The Blue Road is de kortste weg naar een duurzame toekomst. Waarom? Omdat

Nadere informatie

Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen. Jan Van Houwenhove 3 December 2015

Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen. Jan Van Houwenhove 3 December 2015 Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen Jan Van Houwenhove 3 December 2015 Agenda Cryo Advise Aardgas - eigenschappen Voordelen Uitdagingen Cryo Advise advies voor LNG systemen

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Hoe verder? (Bas Buchner)

Hoe verder? (Bas Buchner) Hoe verder? (Bas Buchner) 1 Het Maritiem Innovatiecontract Er wordt goed samengewerkt in projecten én er is ruimte/geld voor funderend (middel)lange termijn onderzoek. Zo ontwikkelen we de kennis en de

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic Network. Kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Nordic-Baltic Network

Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic Network. Kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Nordic-Baltic Network emarken Estland Finland Letland Litouwen Noorwegen IJsland Zweden Denemarken Estland Finland Letland Litouwen Noorwegen IJsland Zweden France Netherlansds Frankrijk Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic

Nadere informatie

ISGINTT. (International Safety Guide for Inland Navigation Tank-barges and Terminals) Ed Wijbrands. (ISGINTT steering committee)

ISGINTT. (International Safety Guide for Inland Navigation Tank-barges and Terminals) Ed Wijbrands. (ISGINTT steering committee) ISGINTT (International Safety Guide for Inland Navigation Tank-barges and Terminals) Ed Wijbrands (ISGINTT steering committee) Praktijkmiddag Binnentankvaart ISGINTT Projekt Oil Companies International

Nadere informatie

SNN namens SNN Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan:

SNN <communicatie=snn.eu@mail203.atl81.rsgsv.net> namens SNN <communicatie@snn.eu> Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan: Rienks, Diane Van: SNN namens SNN Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: Waar verdient

Nadere informatie

Vergroening in de binnenvaart en de Europese regelgeving

Vergroening in de binnenvaart en de Europese regelgeving Vergroening in de binnenvaart en de Europese regelgeving Boudewijn Hoogvelt Expertise en InnovatieCentrum Binnenvaart (EICB) Kenniscentrum Binnenvaart Vlaanderen Berchem, 10 oktober 2015 Onderwerpen Expertise

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP STARTDOCUMENT 1. De kracht van samenwerking Deltalinqs Energy Forum, Havenbedrijf Rotterdam, Havenbedrijf Amsterdam, Havenbedrijf Eemsmond, Energy Valley, Stichting Zero Emissie Busvervoer, RAI Platform

Nadere informatie

Impact van. emissienormen op de. maritieme sector. Jaap Kolpa, beleidsmedewerker Ministerie van IenM, afd. Zeevaart

Impact van. emissienormen op de. maritieme sector. Jaap Kolpa, beleidsmedewerker Ministerie van IenM, afd. Zeevaart Impact van emissienormen op de maritieme sector Jaap Kolpa, beleidsmedewerker Ministerie van IenM, afd. Zeevaart Earnewald, 11 september 2013 Luchtemissies door zeeschepen: Kort overzicht van begrippen

Nadere informatie

Inleiding MCN. Cees van Duyvendijk, Voorzitter Bestuur MCN Maritime Maintenance Conferentie, Den Helder 28 november 2013. www.maritimecampus.

Inleiding MCN. Cees van Duyvendijk, Voorzitter Bestuur MCN Maritime Maintenance Conferentie, Den Helder 28 november 2013. www.maritimecampus. Inleiding MCN Cees van Duyvendijk, Voorzitter Bestuur MCN Maritime Maintenance Conferentie, Den Helder 28 november 2013 Missie: Het duurzaam aanwenden van de zee en haar omgeving ten behoeve van het langdurig

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk

Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk Jaarcongres Nederlandse Vereniging van Binnenhavens, Venlo, 5 oktober 2012 Hans Smits, CEO Havenbedrijf Rotterdam N.V. 1 Haven Rotterdam in cijfers

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 21 501-30 Raad voor Concurrentievermogen Nr. 147 HERDRUK 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Introductie. Duurzame stedelijke distributie. Goevaers Consultancy. België 16 februari 2013

Introductie. Duurzame stedelijke distributie. Goevaers Consultancy. België 16 februari 2013 Goevaers Consultancy Duurzame stedelijke distributie België 16 februari 2013 GC Introductie Duurzaam goederen vervoer Duurzaamheid vraagt om samenwerking in de keten Nieuwe technologieën kunnen alleen

Nadere informatie

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD _ RDM CENTRE OF EXPERTISE Rotterdam heeft de ambitie uit te groeien tot een klimaatbestendige deltastad met de meest innovatieve en duurzame haven ter wereld. Deze ambitie

Nadere informatie

WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015

WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015 WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015 1 PROVINCIE BRABANT BELANGRIJK VOOR ROTTERDAM! Rotterdam-Noord-Brabant:

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 1 Doel Havenvisie 2030 Richting geven aan de verdere ontwikkeling van de Rotterdamse mainport. Zekerheid en perspectief bieden aan klanten, burgers, overheden

Nadere informatie

Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen

Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen 1 Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen, 11 februari 2014 2 Inhoud 1. Brandstofopties 2. Kansen en onzekerheden 3. Milieuaspecten 4. Conclusies & aanbevelingen 3 Alternatieve

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Mijn naam is Reint Dikker en ik ben 23 jaar. Ik ben geboren in Olst, maar woon al weer een tijdje in Enkhuizen.

Mijn naam is Reint Dikker en ik ben 23 jaar. Ik ben geboren in Olst, maar woon al weer een tijdje in Enkhuizen. Projectnummer PF0017 Totale financiering 105.000,00 Omschrijving Spelevaert Shipping Zekerheid, o.a. Hypotheek Financiering Annuïtaire lening Looptijd 5 jaar Object Binnenvaart schip Risico Classificatie!CP

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Windpark Fryslân Nieuwsflits is een digitale nieuwsbrief met korte berichten over ontwikkelingen rond Windpark Fryslân

Windpark Fryslân Nieuwsflits is een digitale nieuwsbrief met korte berichten over ontwikkelingen rond Windpark Fryslân Roo, Marijke de Van: Windpark Fryslân Verzonden: dinsdag 08 juli 2014 17:20 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: Windpark Fryslân Nieuwsflits (4) Opvolgingsmarkering:

Nadere informatie

LNG: dé transitiebrandstof op weg naar een duurzame toekomst

LNG: dé transitiebrandstof op weg naar een duurzame toekomst LNG: dé transitiebrandstof op weg naar een duurzame toekomst LNG in de transportsector Liquid Natural Gas (LNG) is booming. Voor het overgrote deel wordt het geïmporteerde vloeibare aardgas in het landelijk

Nadere informatie

Overzicht van de Europese binnenvaart Rapportage

Overzicht van de Europese binnenvaart Rapportage Overzicht van de Europese binnenvaart Rapportage Juli 2012 Drs. A.C.C. Hubens Oude Engelenseweg 25 5222 AB Den Bosch 073-6230120 06-17418733 www.ahadata.nl Inhoudsopgave LAND VAN REGISTRATIE... 1 SCHEEPSLENGTE...

Nadere informatie

Ruimte voor ontwikkeling

Ruimte voor ontwikkeling Ruimte voor ontwikkeling Ruimte voor ontwikkeling Offshorehaven bij uitstek De internationale zeehaven van Den Helder biedt een zee aan ruimte en mogelijkheden. Het is de thuisbasis voor een groeiend aantal

Nadere informatie

Uitgaaf 01/2010 www.climatecenternorth.de. Ongeveer 100 deelnemers aan de openingsreceptie van het CCN

Uitgaaf 01/2010 www.climatecenternorth.de. Ongeveer 100 deelnemers aan de openingsreceptie van het CCN NEWSLETTER NEWSLETTER Energie-efficiëntie netwerk Uitgaaf 01/2010 www.climatecenternorth.de Ongeveer 100 deelnemers aan de openingsreceptie van het CCN IMPACT Climate Center North officieel geopend Met

Nadere informatie

Operationeel programma "Nederland-Duitsland" 2007-2013

Operationeel programma Nederland-Duitsland 2007-2013 MEMO/08/318 Brussel, 20 mei 2008 Operationeel programma "Nederland-Duitsland" 2007-2013 1. "Operationeel programma voor grensoverschrijdende samenwerking Nederland-Duitsland" programma in het kader van

Nadere informatie

Info avond buren - 01.12.2011

Info avond buren - 01.12.2011 Info avond buren - 01.12.2011 Het biomassaconversieproject E.ON Langerlo BUREN INFO AVOND Donderdag 01.12.2011 2 Agenda 1. Burgemeester Wim Dries (20:00) 2. Inleiding E.ON 3. Historiek Langerlo centrale

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Partner in duurzaamheid Presentatie 29 februari 2012 Waterstof Net 1

Partner in duurzaamheid Presentatie 29 februari 2012 Waterstof Net 1 v Wij helpen u op weg! Partner in duurzaamheid Presentatie 29 februari 2012 Waterstof Net 1 Hans van Wermeskerken Ballast Nedam Ballast opgericht in 1877, Nedam in 1899 Fusie Ballast Nedam 1969 4000 medewerkers

Nadere informatie

Nationaal LNG Platform. Ger van Tongeren Voorzitter Nationaal LNG Platform 20 november DCMR

Nationaal LNG Platform. Ger van Tongeren Voorzitter Nationaal LNG Platform 20 november DCMR Nationaal LNG Platform Ger van Tongeren Voorzitter Nationaal LNG Platform 20 november DCMR Actuele ontwikkelingen SER borgingscommissie brandstof visie & actieplan Green Deal Rijn en Wadden: Nu en in de

Nadere informatie

De (kleine) waterweg. Prof. Dr. Cathy Macharis

De (kleine) waterweg. Prof. Dr. Cathy Macharis De (kleine) waterweg Prof. Dr. Cathy Macharis Inhoud Context De kleine waterweg Uitdagingen 2 MOBI team MOBIlity, Logistics and Automotive Technology Research Centre 3 4 Context : de hele keten Origin

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Nieuw test- en trainingscentrum van Alfa Laval maakt snellere R&D mogelijk door specifieke testen op ware schaal.

Nieuw test- en trainingscentrum van Alfa Laval maakt snellere R&D mogelijk door specifieke testen op ware schaal. Persbericht December 2013 Nieuw test- en trainingscentrum van Alfa Laval maakt snellere R&D mogelijk door specifieke testen op ware schaal. Het Alfa Laval Test & Training centrum in Aalborg, Denemarken.

Nadere informatie

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam Werken bij Havenbedrijf Amsterdam De Amsterdamse haven Als vierde haven van West-Europa speelt de Amsterdamse haven een belangrijke rol in de regionale en nationale economie. Door de strategische ligging

Nadere informatie

zeehavens Wadden Duurzaam Havenbedrijf Werkatelier 13 november 2012 10.00-12.30 uur Kamer van Koophandel, Heliconweg 62, Leeuwarden Verslag Programma

zeehavens Wadden Duurzaam Havenbedrijf Werkatelier 13 november 2012 10.00-12.30 uur Kamer van Koophandel, Heliconweg 62, Leeuwarden Verslag Programma Programma Wadden zeehavens Werkatelier 13 november 2012 10.00-12.30 uur Kamer van Koophandel, Heliconweg 62, Leeuwarden Verslag 16 november 2012 Arjen Bosch Inhoud Kernpunten havenbedrijf... 3 1. LNG...

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Van Oord Nederland bv 2013 CO 2 -footprint & voortgang reductiedoelstelling 4.B.2 5.B.1. CO 2 -Presatieladder. edocs#3294765. Van Oord Nederland bv

Van Oord Nederland bv 2013 CO 2 -footprint & voortgang reductiedoelstelling 4.B.2 5.B.1. CO 2 -Presatieladder. edocs#3294765. Van Oord Nederland bv 2013 CO 2-footprint & voortgang behalen reductiedoelstelling Pagina 1 van 17 CO 2 -Presatieladder Van Oord Nederland bv 2013 CO 2 -footprint & voortgang reductiedoelstelling 4.B.2 5.B.1 Van Oord Nederland

Nadere informatie

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Biopark Terneuzen Duurzame havens Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Terneuzen Diepgang 12,50 meter Oppervlakte circa 2100 ha Ports of Vlissingen and Terneuzen Vlissingen Diepgang

Nadere informatie

Als het schoner kan, moet het schoner. Felix Guttmann

Als het schoner kan, moet het schoner. Felix Guttmann Als het schoner kan, moet het schoner Felix Guttmann Plaatjes vieze boten, HIR, BBA Plaatjes schone boten Monne, Hopper, City Tender, Canal Bus Historisch perspectief 1990 eerste aanzet milieubeleid (electrisch,

Nadere informatie

UITDAGINGEN BINNENVAART

UITDAGINGEN BINNENVAART UITDAGINGEN BINNENVAART PROMOTIE BINNENVAART VLAANDEREN 2012 09 18 WATERWEGEN West Europa heeft het dichtste waterwegennetwerk van de EU 90 miljoen inwoners EUR 910 miljard BBP 320 miljoen ton via Rijn

Nadere informatie

Groningen Seaports heeft de

Groningen Seaports heeft de > feature Werk maken van windenergie Leven van de wind. Volgens het spreekwoord kan het niet. In Groningen denken ze daar heel anders over. Groningen Seaports ziet voor met name de Eemshaven volop kansen

Nadere informatie

MBO HBO. Maritieme techniek. Deeltijdopleidingen voor professionals WWW.STC-GROUP.NL

MBO HBO. Maritieme techniek. Deeltijdopleidingen voor professionals WWW.STC-GROUP.NL MBO HBO Maritieme techniek Deeltijdopleidingen voor professionals WWW.STC-GROUP.NL DEELTIJD MBO- EN HBO-OPLEIDINGEN Nederlandse scheeps- en jachtwerven horen tot de absolute wereldtop. De voorsprong op

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

De Barge Truck. De duurzaamheid van de waterweg, STC Rotterdam, 29 januari 2013

De Barge Truck. De duurzaamheid van de waterweg, STC Rotterdam, 29 januari 2013 De Barge Truck De duurzaamheid van de waterweg, STC Rotterdam, 29 januari 2013 HBCB Onafhankelijke en innovatieve dienstverlener op gebied van binnenvaart Vestiging in Wageningen Markt 20B h.blaauw@hbcb.nl

Nadere informatie

Agenda. De uitdaging. Euro normen ENVIRONMENTAL VEHICLE STRATEGY. De uitdaging. Dubbele strategie. Hybride techniek & potentieel

Agenda. De uitdaging. Euro normen ENVIRONMENTAL VEHICLE STRATEGY. De uitdaging. Dubbele strategie. Hybride techniek & potentieel Agenda De uitdaging Dubbele strategie Hybride techniek & potentieel Methaan-diesel techniek & potentieel ENVIRONMENTAL VEHICLE STRATEGY p2 De uitdaging Euro normen Wettelijk kader Opwarming van de aarde

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Besluit Subsidieprogramma walstroom zeehavens

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Besluit Subsidieprogramma walstroom zeehavens STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 14026 13 september 2010 Besluit Subsidieprogramma walstroom zeehavens 3 september 2010 Nr. CEND/HDJZ-2010/1274 SCH Gelet

Nadere informatie

Vergroening van de binnenvaart

Vergroening van de binnenvaart Vergroening van de binnenvaart Maritime Industry 2015, Gorinchem Achtergrond Richtlijnen voor binnenvaart worden scherper Milieuvoordeel ten opzichte van wegtransport wordt kleiner Gevolgen op regionaal

Nadere informatie

Projectplan Duurzame Utrechtse Evenementen

Projectplan Duurzame Utrechtse Evenementen Projectplan Duurzame Utrechtse Evenementen De weg naar samenwerken, kennis en inkoopkracht Utrecht februari 2012 Betreft: Projectvoorstel en financiersingsaanvraag verduurzaming van de evenementen branche

Nadere informatie

Perspectieven voor. Maritieme Cluster

Perspectieven voor. Maritieme Cluster Perspectieven voor HET Noord-Nederlandse Maritieme Cluster Inhoud Samenvatting 4 1 Inleiding 7 2 Het cluster in cijfers 9 2.1 Methodiek en begrenzing 9 2.2 status en geografische verdeling 11 2.3 ontwikkeling

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Voorsprong in kabels, met de juiste oplossing voor ieder segment en elke omgeving

Voorsprong in kabels, met de juiste oplossing voor ieder segment en elke omgeving Voorsprong in kabels, met de juiste oplossing voor ieder segment en elke omgeving Welkom bij Voltec Kabels, componenten en complete systemen: Klanten van Voltec profiteren al jaren van innovatieve, betrouwbare

Nadere informatie

DE ZEESPIEGEL STIJGT HET KLIMAAT VERANDERT.. MIJN BOODSCHAP:

DE ZEESPIEGEL STIJGT HET KLIMAAT VERANDERT.. MIJN BOODSCHAP: DE ZEESPIEGEL STIJGT HET KLIMAAT VERANDERT.. MIJN BOODSCHAP: - IN DE WESTERSCHELDE ZAL OOIT EEN STORMVLOEDKERING MOETEN KOMEN - HOE KAN ANTWERPEN DAAROP ANTICIPEREN? - WIJ HEBBEN DAAROP HET ANTWOORD EN

Nadere informatie

Opdracht Beroepsoriëntatie

Opdracht Beroepsoriëntatie Opdracht Beroepsoriëntatie Sector: Offshore Auteur: Henk Yip Groep: WP11a2 Periode: Blok 1.1 Datum: Woensdag 16 oktober 2013 De Haagse Hogeschool Werktuigbouwkunde Voorwoord Ik ben Henk Yip, ik ben een

Nadere informatie

Europastrategie van Velsen EU-strategie die als leidraad geldt voor alle activiteiten en investeringen van Velsen op dit vlak

Europastrategie van Velsen EU-strategie die als leidraad geldt voor alle activiteiten en investeringen van Velsen op dit vlak Europastrategie van Velsen EU-strategie die als leidraad geldt voor alle activiteiten en investeringen van Velsen op dit vlak 1. Wat willen wij: Visie op Velsen Met het vaststellen van de Visie op Velsen

Nadere informatie

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken.

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken. Toespraak van SNN-voorzitter Max van den Berg, bijeenkomst EFMI Business School (Academisch kennisinstituut voor de foodsector), Groningen op 18 november 2010 [Inleiding] Sommige mensen verdienen hun geld

Nadere informatie

efficiëntienetwerk Editie 02/2011 www.climatecenternorth.de

efficiëntienetwerk Editie 02/2011 www.climatecenternorth.de NIEUWSBRIEF energie-efficiëntienetwerk efficiëntienetwerk Editie 02/2011 www.climatecenternorth.de OPSLAG Het eerste netwerk bijeenkomst in februari Het team van het Climate Center Noord nodigt u voor

Nadere informatie

Interreg A Euregio Maas-Rijn

Interreg A Euregio Maas-Rijn Interreg A Euregio Maas-Rijn Growing Together EU 2020 strategie limburg.be EU 2020 strategie limburg.be Inhoud van het Interregprogramma As 1 As 2 As 3 As 4 Innovatie 2020 Economie 2020 Sociale inclusie

Nadere informatie

Wereldwijd vindt de economische groei steeds meer plaats in delta s. Deze groei leidt enerzijds tot een onhoudbare ecologische druk en anderzijds tot

Wereldwijd vindt de economische groei steeds meer plaats in delta s. Deze groei leidt enerzijds tot een onhoudbare ecologische druk en anderzijds tot AQUA DOCK Wereldwijd vindt de economische groei steeds meer plaats in delta s. Deze groei leidt enerzijds tot een onhoudbare ecologische druk en anderzijds tot een toenemende creativiteit om de leefbaarheid

Nadere informatie

Europa wil slim, duurzaam en inclusief

Europa wil slim, duurzaam en inclusief Europa wil slim, duurzaam en inclusief Noord-Nederland bereidt zich intensief voor op de Europese programma s in de periode 2014 2020. Het SNN biedt u met dit bericht inzicht in voortgang en verwachtingen.

Nadere informatie

Toespraak ter gelegenheid van de opening van de afvalverbrandingsinstallatie ReEnergy 1 Roosendaal, 12/10/11.

Toespraak ter gelegenheid van de opening van de afvalverbrandingsinstallatie ReEnergy 1 Roosendaal, 12/10/11. Toespraak ter gelegenheid van de opening van de afvalverbrandingsinstallatie ReEnergy 1 Roosendaal, 12/10/11. Monsieur le Président Directeur-General de GdF Suez, Geachte Gouverneur, Geachte Burgemeester,

Nadere informatie

Jofra Scheepvaart VOF

Jofra Scheepvaart VOF Jofra Scheepvaart VOF ms Essex Vanwege de kleinere machinekamer en doorgaans oudere motoren zijn er twijfels of het betaalbaar zal zijn om kleinere schepen met bestaande motoren uit te rusten met bijvoorbeeld

Nadere informatie

Hoe kan innovatie helpen?

Hoe kan innovatie helpen? Themabijeenkomst 16 december: Luchtvervuiling, en hoe houden wij Nederland mobiel? Verkeer Toenemende en invloed luchtvervuiling: van milieu-eisen op de sector hoe kan 2 Inhoud Waar komen verkeersemissies

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. Movares symposium 29 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

SCR katalysator. Resultaten BINNENVAARTINNOVATIEREEKS

SCR katalysator. Resultaten BINNENVAARTINNOVATIEREEKS SCR katalysator 2 Resultaten BINNENVAARTINNOVATIEREEKS Algemene resultaten SCR (Selective Catalytic Reduction) katalysator brengt NOx-uitstoot drastisch terug In de zomer van 2003 is er een project uitgevoerd

Nadere informatie

Titel 1.D.1. Keten- en sectorinitiatieven Betonindustrie De Hamer B.V. Eigenaar Jeroen Jansen Afdeling Controlling Versie Versie 4 Datum 10-03-2014

Titel 1.D.1. Keten- en sectorinitiatieven Betonindustrie De Hamer B.V. Eigenaar Jeroen Jansen Afdeling Controlling Versie Versie 4 Datum 10-03-2014 Titel 1.D.1. Keten- en sectorinitiatieven Betonindustrie De Hamer B.V. Eigenaar Jeroen Jansen Afdeling Controlling Versie Versie 4 Datum 10-03-2014 Inhoud 1. Deelname aan keten- en sectorinitiatieven CO2-reductie...

Nadere informatie

Toekomstvisie en innovatiemogelijkheden van de maritieme sector. Martin Bloem

Toekomstvisie en innovatiemogelijkheden van de maritieme sector. Martin Bloem Toekomstvisie en innovatiemogelijkheden van de maritieme sector Martin Bloem Inhoud Wat is HME? Wat doet HME (niet)? Concrete activiteiten Trends in de maritiem-technische wereld Voorbeelden van innovatie

Nadere informatie

Grenzeloze samenwerking

Grenzeloze samenwerking Grenzeloze samenwerking Ringstraße 4 26721 Emden Tel. 04921 8901-0 Fax 04921 8901-33 E-Mail: info@emden.ihk.de Internet: www.ihk-emden.de 2 Inhoud Inhoud Energiedraaischijf Maritieme bedrijven Toerisme

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Environmental Ship Index (ESI) Ontwerp

Environmental Ship Index (ESI) Ontwerp Environmental Ship Index (ESI) Ontwerp Introductie Doel van de ontwikkeling van de ESI Environmental Ship Index (ESI) studie Voorgestelde index Organisatie en verificatie Volgende stappen 1. Introductie

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven

Sector- en keteninitiatieven Sector- en keteninitiatieven Conform 1.D.1, 1.D.2 en 3.D.1 Onderzoek naar initiatieven en toelichting op de actieve deelname aan het initiatief van Zwatra B.V. Auteur(s): R. Egas, directie & CO 2-functionaris,

Nadere informatie