Later pensioneren, beter presteren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Later pensioneren, beter presteren"

Transcriptie

1 Later pensioneren, beter presteren Visiedocument Over de neveneffecten van een hogere pensioenleeftijd Kansen en bedreigingen

2 Inleiding De pensioenleeftijd waar we aan gewend waren, gaat omhoog. Niet alleen in Nederland. Hoewel in diverse landen de protesten vanuit de maatschappij doorgaan, is de realiteit niet te vermijden. Werkgevers en werknemers volgen de trend en denken na over aanpassing van de bovenwettelijke pensioenregelingen en aanvullende individuele pensioenvoorzieningen. Pensioencontracten worden aangepast en er verandert meer. Want behalve effect op de pensioenregeling, heeft het verhogen van de pensioenleeftijd ook andere gevolgen. Werkgevers krijgen te maken met gemiddeld oudere werknemers. Dat vraagt om een nieuwe kijk op HR-beleid en op aanpassing van andere employee benefits. Uit statistieken over gezondheid, verzuim en arbeidsongeschiktheid kunnen we concluderen dat er een relatie is tussen leeftijd en gezondheid en tussen leeftijd en verzuim. Alle feiten overziende, lijkt de tijd rijp om een nieuwe visie te ontwikkelen op het werkende leven en om het veelbesproken leeftijdsbewuste personeelsbeleid daadwerkelijk vorm te geven. Dit document geeft inzicht in de trends en gevolgen en schetst de contouren van mogelijke oplossingen. Want blijven zitten en afwachten, dat is geen optie. In dit document adviseren wij werkgevers en werknemersvertegenwoordigers om in actie te komen. De dreiging die voortkomt uit demografische ontwikkelingen blijkt namelijk ook een kans te zijn. Een kans om een nieuwe invulling te geven aan diverse HR-componenten. Degene die het initiatief pakt, verzekert zich van een voorsprong op de concurrentie als het gaat om productiviteit, kostenefficiëntie en positie op de arbeidsmarkt. Natuurlijk zijn de gevolgen die de demografische ontwikkelingen hebben op de productiviteit in deze tijd van crisis minder zichtbaar. Zodra de crisis voorbij is wordt de krapte op de arbeidsmarkt weer onmiddellijk zichtbaar.

3 De demografische ontwikkelingen Verhoging van de pensioenleeftijd is het onafwendbare gevolg van demografische ontwikkelingen. Een aantal voorbeelden: We worden gemiddeld steeds ouder. Er worden gemiddeld minder kinderen geboren. De babyboomers gaan met pensioen. De gevolgen van deze ontwikkelingen zijn dat: de werkende bevolking wordt kleiner. Minder mensen moeten onze economie draaiende houden en een groot deel van de belastingen en sociale premies opbrengen; de verhouding tussen werkenden en niet-werkenden scheef groeit. Aan de andere kant neemt de behoefte aan zorg en vrijetijdsbesteding toe. En dit vergt juist een hogere productiviteit. Voor een deel vangt de verbeterde technologie en verhoogde efficiëntie dit op. Toch zijn aanpassingen nodig om te zorgen dat: er voldoende mensen beschikbaar zijn om het werk dat gedaan moet worden ook daadwerkelijk gebeurt; de financiën die nodig zijn om gezinnen van inkomen te voorzien, wordt verdiend; de maatschappij een niveau aan sociale voorzieningen kan waarborgen zonder dat de lasten voor werkenden onevenredig hoog worden. beroepen moet worden bekeken, maar is dat juist niet een onderdeel van leeftijdsgebonden personeelsbeleid? De concrete wijzigingen in de pensioenleeftijd In Nederland zijn de eerste stappen om de pensioenleeftijd te verhogen inmiddels gezet. Vanaf 2013 gaat de AOW-leeftijd met 1 maand per jaar omhoog om in 2023 uit te komen op 67 jaar. Daarna volgt iedere vijf jaar een aanpassing op basis van de veranderende leeftijdsverwachting. Jaar waarin u AOW krijgt aow-leeftijd , , , , , , , , , Dit is goed te zien in deze grafiek. Kortom, micro- en macro-economisch is er een noodzaak om de pensioenleeftijd te verhogen. Als dat feit eenmaal geaccepteerd is en de emotionele kant overwonnen, dan is het tijd voor actie. Nuancering voor de fysiek zware

4 Gevolgen voor de aanvullende (collectieve) pensioenregelingen Over de wijzigingen in de wettelijke pensioenregeling las u hierboven. Maar, dit is het deel waar de overheid over beslist. Hoewel veel werkgevers zich dat niet realiseren, verandert de aanvullende pensioenregeling niet automatisch. Dat zou betekenen dat werknemers nog steeds op 65-jarige leeftijd met pensioen kunnen. Er kan een gat ontstaan in het pensioen dat u vanaf uw 65e krijgt. Dit komt door het achterwege blijven van de uitkering uit de eerste pijler; de AOW. Zeker bij collectieve regelingen is actie door de werkgever vereist, omdat anders de rekening voor dit gat, in het contract zomaar bij de werkgever terecht kan komen. Sowieso riskeren de werkgever en werknemer een fiscale boete als de pensioenregeling niet wordt aangepast aan de nieuwe maximale wettelijke opbouwpercentages. Verhoging van de pensioenleeftijd in het collectieve pensioencontract of in een individuele aanvullende regelingen zou moeten leiden tot een verlaging van de premie. De verwachte premiedaling is zo n 12-18%. In het collectieve pensioencontract én in een individuele aanvullende regelingen. De redenen hiervoor zijn dat de pensioenuitkering later ingaat en het bijeengebrachte kapitaal daarvoor langer rentedragend is. Bovendien wordt er een of twee jaar langer premie betaald. Als andere factoren, zoals rentestand en leeftijdsverwachting buiten beschouwing worden gelaten, zou de verhoging van de pensioenleeftijd een verlaging van de pensioenpremie moeten betekenen. Zeker bij pensioenregelingen die uitgaan van een vast beschreven uitkering op de pensioenleeftijd, zoals middelloon- of eindloonregelingen. Gevolgen voor andere (verzekerde) arbeidsvoorwaarden Hoewel de verhoging pensioenleeftijd een echt pensioenonderwerp lijkt, is het juist voor werkgevers van belang verder te kijken dan alleen naar de pensioenregeling. In de praktijk blijkt dat de leeftijd van 65 jaar diepgeworteld is in het arbeidsvoorwaardenpakket en de andere verzekerde benefits. Dat begint al bij een onderwerp als dienstverband, maar de 65-jarige leeftijd komt wellicht ook voor bij onderwerpen als vakantiedagen en misschien zelfs in de leaseregeling. Zeker komt de leeftijd terug in de volgende employee benefits: arbeidsongeschiktheid WIA-verzekeringen zorgverzekering Arbeidsongeschiktheid De professionele adviseur, verzekeraar of pensioenfonds past de arbeidsongeschikheidsregelingen aan de nieuwe pensioenregeling, als dit nodig is. WIA-verzekeringen En hoe zit het met de verschillende WIAverzekeringen? De WIA zelf is door het Ministerie van Sociale Zaken al aangepast naar AOWgerechtigde leeftijd. Maar, de collectieve WIAexcedentverzekering, WGA-gatverzekering of WGA-eigenrisicodragersverzekering nog niet. Daar is actie voor nodig. Nu zal de aanpassing van de verzekering op zich niet zo n probleem zijn. De verzekeraar meldt zich wel en zal aangeven dat de premie voor de WIA-verzekering omhoog moet. Immers geldt hier het tegenovergestelde van de pensioenregeling: een eventuele WIA-uitkering zal langer moeten duren. Grote vraag daarbij is of u zo n wijziging nu al wilt doorvoeren. Zolang uw arbeidsvoorwaarden niet zijn aangepast, hoeft u ook niet per se uw WIA-verzekeringen aan te passen. Let er wel op dat u nu al risico loopt. Want als u bijvoorbeeld per 1 januari 2014 alsnog een nieuwe eindleeftijd wilt hanteren, wil de verzekeraar die dan ook laten gelden voor degenen die dan al ziek zijn? Nog lastiger wordt het voor de werknemers die al een lopende WAO- of WIA-uitkering hebben. We mogen ervan uitgaan dat het ministerie de looptijd van de wettelijke WAO- of WIA-uitkeringen aanpast aan de nieuwe AOWleeftijd. Een grote uitdaging ligt in de situatie van (voormalig) werknemers met een uitkering uit een aanvullende WAO- of WIA-verzekering, zoals de WAOgatverzekering. Deze uitkering stopt op 65-jarige leeftijd, terwijl voor personen geboren na 1 januari 1955 de AOW

5 pas op 66 (en later 67) jaar ingaan. De verzekeraar zal niet zomaar een of twee jaar extra uitkering verstrekken. De (ex-) werknemer blijft dus met een gat zitten. Wij adviseren u er rekening mee te houden dat die werknemer u verantwoordelijk houdt voor dat gat. U heeft immers de collectieve verzekering destijds gesloten en had u deze wijziging niet moeten voorzien? Natuurlijk is dat niet zeker, omdat de wijziging van de AOW-leeftijd niet te voorspellen was. Toch kan het verstandig zijn om u alvast af te vragen wat u in voorkomende gevallen wilt doen. Wilt u die verantwoordelijkheid oppakken of niet? In grote lijnen zegt deze grafiek dat gezondheidsproblemen toenemen met leeftijd. Voor de werknemer is er geen financieel risico want de zorgverzekering vergoedt de kosten. Ook voor de werkgever is er geen direct risico als het gaat om de zorgkosten door een hogere pensioenleeftijd, want of het nu werknemers zijn of voormalig werknemers, ze blijven deelnemen aan het collectieve zorgcontract en tellen mee voor de schadelast op het contract. Hoge schades leiden tot premieverhogingen voor uw aanvullende verzekeringen. In de zorgverzekering zelf zit dus niet het probleem. Zorgverzekering De zorgverzekering kende een duidelijke wijziging bij 65 jaar. Het Ministerie van Volksgezondheid heeft inmiddels de wettelijke basisverzekering aangepast naar de AOW-gerechtigde leeftijd. Zorgverzekeraars hebben dat nog niet gedaan voor de premie van aanvullende verzekeringen. Hoe gaat u dit oppakken op het gebied van het collectieve zorgcontract? Waar wel een duidelijk risico voor de werkgever zit, is in het aanverwante verzuim en eventueel daaropvolgende arbeidsongeschiktheid. Want daarin blijken ouderen een groter aandeel te hebben. Waarschijnlijk in relatie met het hogere aantal gezondheidsproblemen. Als we verzuimpatronen naar leeftijd bekijken, dan valt op dat oudere werknemers (vanaf 55 jaar) weliswaar minder vaak verzuimen dan jongeren. Maar dat als ze verzuimen, ze gemiddeld langer weg zijn. Als we die gegevens verder ontleden dan heeft dat inderdaad te maken met toenemende gezondheidsproblemen, burn-out en het gegeven dat kwalen langer herstel vergen. De relatie tussen hogere leeftijd en gezondheid Tijd om de verhoging van de pensioenleeftijd vanuit een ander perspectief te bekijken. Uit statistieken kunnen we concluderen dat er een relatie is tussen leeftijd en consumptie van gezondheidszorg. Dat herstel moeilijker is, zien we ook met name terug als we een relatie leggen tussen leeftijd en instroom in de WIA. De kans dat iemand van boven de 55 in de WIA komt is maar liefst vier keer zo hoog als van iemand onder de 35. Wat betekent dit voor het risico voor de werkgever?

6 Nieuwe samenstelling personeelsbestand Het daadwerkelijk verhogen van de arbeidsparticipatie van oudere werknemers wordt nog een uitdaging. Want ook al is de pensioenleeftijd nu 65 jaar; in de praktijk is de gemiddelde eindleeftijd nu 61,4 jaar. De huidige arbeidsparticipatie van personen tussen 60 en 65 jaar is: bij mannen 30% bij vrouwen 20% Om deze feiten in perspectief van het financiële risico te plaatsen, nemen we de arbeidsvoorwaarden en sociale zekerheid erbij. Volgens de arbeidsvoorwaarden en de sociale verzekeringen, is de werkgever verantwoordelijk voor doorbetaling van het loon in de eerste twee jaar van ziekte. Ondanks de nuancering dat wellicht niet de volledige 100% over twee jaar wordt doorbetaald, valt niet te ontkennen dat er een behoorlijk financieel risico bij de werkgever komt te liggen als de link gelegd wordt met een oudere werkpopulatie en de daaraan verbonden gezondheidsrisico s. Zelfs na twee jaar ziekte loopt het risico voor de werkgever nog door als de werknemer instroomt in de WIA. Als de werkgever in het publieke stelsel is gebleven voor de WGA dan leiden arbeidsongeschikten uit zijn bedrijf tot een aanpassing van de publieke premie. Is de werkgever eigen risicodrager voor de WGA, dan draagt hij de lasten zelf of is dat verzekerd. Dit leidt bij een verhoogde schadelast ook tot hogere premies. Met deze gevolgen in gedachten leidt een verhoging van de pensioenleeftijd indirect dus tot een verhoogd financieel risico voor de werkgever. En eigenlijk wel zeker tot hogere kosten. Kortom, door de verhoogde pensioenleeftijd blijft de werknemer langer in dienst, maar de kans bestaat dat de werkgever daarvoor niet de beoogde productiviteit terugkrijgt. Sterker nog: hij betaalt de werknemer wel door tijdens ziekte, maar zal intussen toch iemand anders in dienst moeten nemen om het werk gedaan te krijgen. En daarmee komen we gelijk bij een volgende uitdaging die werkgevers te wachten staat: workforce planning in de toekomst. Dat gaat echter veranderen voor werkgevers en werknemers. Vanuit de werkgevers Omdat het op peil houden van het benodigde personeelsbestand vereist om werknemers langer in dienst te houden en omdat het financieren van pre-pensionering, voorzover nog wettelijk toegestaan, te duur wordt. Vanuit de werknemers Omdat uittreden op een bepaalde leeftijd tot nu toe nog een vrije keuze was die door werkgevers en werknemers redelijk vrij werd ingevuld. Door de veranderende wetgeving ontstaat er echter een financiële noodzaak om langer aan de slag te blijven. Werkgevers en oudere werknemers zijn min of meer tot elkaar veroordeeld en zullen moeten zoeken naar oplossingen, die rekening houden met verminderde belastbaarheid van oudere werknemers en die bovendien werkbaar en betaalbaar blijven. Uit onderzoek (UWV Kennisverslag, 2011) waarom de arbeidsparticipatie onder 60-plussers op dit moment zo gering is, blijkt naast de vrije keuze van werknemers om te kiezen voor een vervroegde pensionering, een groeiend deel van deze groep juist onvrijwillig werkloos is. Hun werkloosheid is door werkgevers in het verleden gestimuleerd. Oudere werknemers waren lastig, duur, traag en konden niet meer mee en werden ontslagen. Ze werden vervangen door jonge dynamische krachten. die werden gezien als goedkoper en productiever. Bovendien leverde jong talent vaak ook nieuwe ideeën op en stimuleert de Generation Y een optimaal gebruik van nieuwe IT en andere technische innovaties.

7 Maar zoals al gezegd, de demografische ontwikkelingen vragen om een andere samenstelling van het personeelsbestand. De vergrijzing en ontgroening leiden tot een werknemersbestand met een gemiddeld hogere leeftijd. Met alle bijbehorende effecten. De positieve kanten van een oudere workforce Hoewel de feiten hierboven ingaan op de risico s van een gemiddeld ouder werknemersbestand, is geenszins het doel van het betoog om oudere werknemers in kwaad daglicht te stellen. Juist niet! Oudere werknemers brengen ook diverse voordelen met zich mee. Oudere werknemers zijn vooral waardevol op de volgende punten: uitgebreide kennis en ervaring (inclusief technische kennis) die zelfs mogelijk niet meer bij jonge werknemers wordt aangeleerd hoge loyaliteit aan de werkgever hoge mate van praktijkervaring die kan worden aangewend om jongere werknemers on-the-job te trainen hogere retentie en minder vaak kort verzuim, welk verzuim juist meer effect heeft op team-productiviteit Als werkgevers zo goed mogelijk van deze voordelen willen profiteren en het personeelsbestand op peil willen houden, dan zullen zij oplossingen moeten vinden voor de risico s van een ouder werknemersbestand en de mogelijkheden van oudere werknemers optimaal moeten benutten. Dit vraagt om een structurele aanpassing van de arbeidsovereenkomsten zoals wij die nu kennen. Oplossingen Investeer in nieuw beleid De feiten en cijfers over de verhoging van de pensioenleeftijd laten zien dat het onderwerp meer aandacht vereist dan alleen een aanpassing van de pensioenregeling. Er is behoefte aan een multidisciplinaire aanpak. De verhoging van de pensioenleeftijd is bij uitstek het moment om een aantal onderwerpen bij de fundamenten aan te pakken. Denk bijvoorbeeld aan de kansen om arbeidsvoorwaarden aan te passen, gedateerde benefitsregelingen aan te passen en de verantwoordelijkheidsverdeling tussen medewerkers en organisatie te moderniseren. De werkgever die in goed overleg met de werknemersvertegenwoordiging dit dossier actief oppakt, creëert voorsprong en een lange termijn concurrentievoordeel. Voor het bespreken van de oplossingsrichtingen, eerst enkele gewetensvragen voor werkgevers en werknemers. De werkgevers Het zoeken van de juiste oplossing voor een werkgever begint met het beantwoorden van de vraag hoe relevant oudere werknemers zijn voor de organisatie. En dan niet alleen op dit moment, maar ook voor de komende jaren. Welke aantallen zijn er nodig, met welke kennis en ervaring, rekening houdend met demografische ontwikkelingen en de economische vooruitzichten voor de organisatie. Misschien lijkt zo n aanpassing in het licht van de traditionele onderhandelingen over arbeidsverhoudingen bijna onmogelijk. Toch ligt daar de kans voor werkgevers om de verhoging van de pensioenleeftijd aan te grijpen om enkele fundamentele wijzigingen in het personeelsbeleid in gang te zetten. Die aanpassing is overigens niet alleen een zaak van de werkgever, maar ook van de werknemers en de vakbonden en ondernemingsraden die de werknemers vertegenwoordigen. De werknemers De indruk bestaat dat bij werknemers al langer een sluimerende behoefte bestaat aan een ander soort carrièrepaden dan de nu geldende. Wij hebben dit onderzocht aan de hand van enkele concrete vragen. We hielden een enquête onder de bezoekers van onze seminars over het onderwerp verhoging pensioenleeftijd (n=77). Allereerst gekeken of de wettelijke wijziging in de AOWleeftijd het beeld bij medewerkers al heeft bijgesteld. Eerder in dit document stelden we vast dat tussen de 60 en 65 jaar nog slechts 30% van de mannen en 20% van de vrouwen werkt. Wij stelden de vraag Wanneer denkt u dat u werkelijk stopt met werken? en dit was de uitkomst:

8 was: Stel uw werkgever geeft u op latere leeftijd de mogelijkheid om een relatief makkelijkere functie te bekleden. U levert iets salaris in, maar u komt nooit onder de 70% die u ook zou krijgen bij pensionering. Denkt u hiervoor open te staan? Hoewel wij wel verwachtten dat werknemers minder negatief zouden reageren dan tot nu toe werd verondersteld, verraste de uitslag ons wel. Men antwoordde namelijk: Opvallend is dat ruim een derde van de ondervraagden nog steeds niet van plan is tot 65 jaar te werken. Even interessant is dat meer dan een kwart er al van uitgaat dat hun pensioen later in gaat dan de 67 jaar die nu aan de orde is. Een tweede vraag die we stelden was: Kunt u zich voorstellen dat u vanaf een bepaalde leeftijd parttime gaat werken? U ontvangt dan deels salaris en deels pensioen. Slechts 17% van de ondervraagden wil niet weten van een salarisverlaging. 83% daarentegen staat er wel voor open. Bijna 40% vindt het zelfs prima. Als werkgever een oplossing weten te vinden voor het in standhouden van de pensioenopbouw gaat er nog eens 40% akkoord. Leeftijdsfasen personeelsbeleid Bijna 70% van de ondervraagden zegt Ja. Het antwoord op deze vraag maakt duidelijk dat werknemers open staan voor meer varianten dan van volledig werken naar volledig pensioneren gaan. Werkgevers en pensioenfondsen zouden met dit antwoord in gedachten creatiever mogen omgaan met parttime pensioen. De derde vraag die we aan de steekproef stelden, Interessante uitkomst uit dit onderzoek is dat werknemers helemaal niet zo negatief staan tegenover het fenomeen dat tot nu toe bekend is onder het negatief klinkende woord demotie. De uitkomsten vormen een uitstekende basis voor het gaan toepassen van leeftijdsbewust personeelsbeleid. Een beleid dat meer flexibiliteit kent op het gebied van pensionering, dat meer preventief omgaat met de gezondheidsrisico s en dat vooral ook werknemers de mogelijkheid biedt om zelfs keuzes te maken. Keuzes maken die passen binnen hun levensfase. Een leeftijdsbewust personeelsbeleid laat zich prima onderbouwen met een ander salarisgebouw.

9 Dus in plaats van de traditionele salariscurve (de blauwe lijn), kan de salarisontwikkeling er voor de meeste werknemers ook uit zien als de groene lijn. Voor werkgevers kan deze aanpassing kostenneutraal plaatsvinden. Dit gegeven vormt de perfecte basis voor het invoeren van een nieuw leeftijdsfasen personeelsbeleid: een beleid dat een goede balans biedt tussen het benutten van de capaciteiten van een ouder wordend werknemersbestand en het omgaan met de risico s van deze demografische ontwikkeling. Voor werkgevers en werknemers zijn er een aantal voordelen: aanpassing van werkinhoud aan de (fysieke) capaciteiten betere borging van het overdragen van kennis en ervaring binnen de organisatie beperkt personeelsverloop stabielere personeelsbezetting snellere carrièreontwikkelingen Nieuw personeelsbeleid? Dan ook modern gezondheidsbeleid Een onderwerp dat binnen dat nieuwe personeelsbeleid aandacht verdient, is hoe het hoofd te bieden aan de gezondheidsrisico s die een oudere werknemerspopulatie statistisch met zich brengt. Het vitaal houden van de werknemers is een onderwerp dat in de maatschappij al uitgebreid besproken wordt. Voor werkgevers is het zaak dat concreet te vertalen naar een eigen verzuim- en gezondheidsbeleid. Dit beleid kan aansluiten bij bestaande mogelijkheden die de Arbodienst, zorgverzekeraar en/of arbeidsongeschiktheidsverzekeraar al bieden. Met een goed gezondheids- en verzuimbeleid kan de werkgever ervoor zorgen dat zij het doorgaans hogere verzuim en het hogere aantal arbeidsongeschikten onder oudere werknemers beperken. Financieel gezien, betaalt zo n actief beleid zich relatief snel terug in lager verzuim en zeker in lagere kosten voor de WIA-verzekeringen. De exacte invulling van het nieuwe personeelsbeleid is een zaak van de HR-professionals binnen de organisatie. Uiteraard binnen wat arbeidsjuridisch kan. Er mag echter veel meer tussen werkgever en werknemer worden overeengekomen dan we wellicht dachten. En de bereidheid bij werknemers om te praten over een positieve variant op demotie is groter dan vaak wordt verondersteld. Een andere pensioeninvulling De diverse aspecten die verbonden zijn aan de verhoging van de pensioenleeftijd kwamen aan de orde. Behalve het meest voor de hand liggende onderwerp: pensioen. De reden daarvoor is dat juist de bespreking van die andere aspecten, zoals een nieuwe een nieuw leeftijdsgebonden personeelsbeleid een ander licht werpen op dit onderwerp.

10 Als we de loopbaanontwikkeling aanpassen zoals in het vorige hoofdstuk werd besproken, is bijvoorbeeld een pensioenregeling gebaseerd op eindloon niet reëel meer. Dat zouden we moeten omzetten naar een regeling op basis van middelloon. Voor werknemers zal duidelijkheid over hun pensioenrechten een relevant onderdeel zijn in de afweging om akkoord te gaan met minder stressvol werk en bijbehorend lager salaris op lagere leeftijd. En hoe past parttime pensionering in de pensioenregeling? Het zijn onderwerpen die vragen om een nieuwe invulling van de pensioenregeling. Nu zijn er toch al economische en maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de onzekerheid over beleggingen en de roep om meer flexibiliteit, die vragen om een nieuwe pensioenregeling. De verhoging van de pensioenleeftijd en de geschetste mogelijkheden van een andere loopbaanontwikkeling plaatsen de noodzaak tot modernisering van pensioenregelingen in een nieuw daglicht. Dit lijkt het juiste moment om de fundamenten van de pensioenregeling te heroverwegen en zo een nieuwe weg in te slaan. Ons advies Onze adviezen voor u op een rij: Ga na wat er in uw arbeidsvoorwaarden en uw pensioencontract staat over de pensioenleeftijd. En controller ook of u dit kunt aanpassen en hoe. Stel de premieverlaging op uw pensioencontract vast. Of laat dit doen. Loop uw arbeidsvoorwaarden na en pas ze aan aan een flexibele pensioenleeftijd. Laat u in ieder geval niet verrassen op het onderwerp van lopende WAO/ WIA-uitkeringen voor (oud-) werknemers. De kans dat de rekening bij u terecht komt bestaat. Maak de statistieken van uw personeelsbestand inzichtelijk. Baseer uw keuzes op feiten. Door goed zicht te hebben op de feitelijke consequenties worden werkgevers, ondernemingsraden, directies en vakbonden in de gelegenheid gesteld doordachte, duurzame besluiten te nemen. Feitelijke onderbouwing van de risico s en kansen leidt tot betere besluitvorming over gewenste oplossingen en het stellen van prioriteiten. Laat u begeleiden om de feiten en cijfers voor uw onderneming op een rijtje te zetten. Ga met de werknemers (-vertegenwoordiging in gesprek over leeftijdsgebonden personeelsbeleid en gezondheidsbeleid Conclusie De verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd meer is dan een politiek besluit. Het onderwerp kent meerdere aspecten die niet alleen met pensioen te maken hebben. Werkgevers en werknemers doen er goed aan zich uitgebreid in het onderwerp te verdiepen. De uitdagingen die ogenschijnlijk aan het verhogen van de pensioenleeftijd kleven, vormen ook een uitgelezen kans om een aantal bekende en knellende onderwerpen op te pakken. U kunt dan denken aan leeftijdsgebonden personeelsbeleid, bevorderen van vitaliteit en aanpassing van de pensioentoezegging. De belangen van werkgevers en werknemers lopen op al deze onderwerpen grotendeels parallel. Het veranderen van de diverse fundamenten van huidige arbeidsverhoudingen is zeker geen eenvoudige klus, maar de tijdsgeest zorgt voor een rugwind. Vast staat dat werkgevers die vooruitstrevend met dit onderwerp aan de slag gaan een concurrentievoordeel te wachten staat. En in meer markten dan alleen de arbeidsmarkt. Peter Abelskamp Peter Abelskamp is directeur Zorg & Inkomen bij Unirobe Meeùs Groep BV. Hij is verantwoordelijk voor het uitbouwen van de zorg- en inkomenactiviteiten binnen de UMGorganisatie. Abelskamp werkte hiervoor sinds 1988 bij Aon. In die periode veranderde hij Aon van een tussenpersoon op het gebied van Zorg- en Inkomensverzekeringen in een consultant op het gebied van Corporate Wellness. De laatste vier jaar verspreidde hij het Corporate Wellness concept over Europa, Midden Oosten en Afrika. Bronnen: UWV (2011) Kennisverslag Vbnet.nl/meer-wia-aanvragen-door-oudereberoepsbevolking. TNO/CBS-rapport Alle hens aan dek Niet-werkenden in beeld gebracht Enquête Meeùs/IAK tijdens pensioenseminar Universiteit van Michigan Stay Well Data analyzed CBS demografische ontwikkelingen 2009

11 Dit informatiedocument hebben we zorgvuldig samengesteld. Helaas kunt u aan de inhoud geen rechten ontlenen. Meeùs aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele (druk)fouten, omissies of vergissingen. U kunt alleen rechten ontlenen aan de polis(voorwaarden) en / of bijbehorende clausules. Meeùs Assurantiën BV is dochteronderneming van Meeùs Groep BV, onderdeel van Aegon. Meeùs Groep BV is geregistreerd bij de AFM onder nummer Meeùs Assurantiën BV is statutair gevestigd in Amersfoort en bij de KvK geregistreerd onder nummer Postadres: Postbus 3234, 4800 DE Breda. 09/2013

Wanneer ga jij met pensioen?

Wanneer ga jij met pensioen? Wanneer ga jij met pensioen? Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 1.1 Algemeen... 4 1.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 1.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting...

Nadere informatie

De WGA-verzekering voor AGF Groothandel

De WGA-verzekering voor AGF Groothandel De WGA-verzekering voor AGF Groothandel Arbeidsongeschikt, wat nu? Het is belangrijk dat u goed op de hoogte bent van de risico s van inkomensterugval waar uw medewerkers mee te maken kunnen krijgen als

Nadere informatie

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 2.1 Algemeen... 4 2.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 2.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting... 4 3 Pensioenleeftijd... 6 3.1

Nadere informatie

WIA verzekering Individueel Overheid & Onderwijs

WIA verzekering Individueel Overheid & Onderwijs WIA verzekering Individueel Overheid & Onderwijs Waar is deze verzekering voor? Wat is WIA? In deze brochure leggen wij uit voor wie en waarvoor deze verzekering is, welke dekkingen u kunt sluiten, welke

Nadere informatie

Interpolis InkomenVoorElkaar. De arbeidsongeschiktheidsverzekering voor werknemers.

Interpolis InkomenVoorElkaar. De arbeidsongeschiktheidsverzekering voor werknemers. Interpolis InkomenVoorElkaar De arbeidsongeschiktheidsverzekering voor werknemers. Wij zijn Interpolis Wij denken met u mee. Over uw toekomst, uw pensioen, uw gezondheid. Over uw woning, uw bedrijf, uw

Nadere informatie

Pensioen en arbeidsongeschiktheid. Later = Nu

Pensioen en arbeidsongeschiktheid. Later = Nu Pensioen en arbeidsongeschiktheid Later = Nu Later = Nu Uw inkomen bij arbeidsongeschiktheid Wat gebeurt er met uw inkomen als u ziek wordt en daardoor (gedeeltelijk) niet meer kunt werken? En hoe zit

Nadere informatie

Overheid schuift OAP-gat af op werkgevers. Afspraken uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst

Overheid schuift OAP-gat af op werkgevers. Afspraken uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst Overheid schuift OAP-gat af op werkgevers Afspraken uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst Hoe het was Als je met pensioen ging op leeftijd 65 jaar, dan kreeg je een AOW-uitkering kreeg je

Nadere informatie

Productwijzer collectieve WIAexcedentverzekering. voor werknemers

Productwijzer collectieve WIAexcedentverzekering. voor werknemers collectieve WIAexcedentverzekering voor werknemers Productwijzer collectieve WIAexcedentverzekering voor werknemers Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie

Nadere informatie

Productwijzer collectieve WIAexcedentverzekering. voor werknemers

Productwijzer collectieve WIAexcedentverzekering. voor werknemers Productwijzer collectieve WIAexcedentverzekering voor werknemers Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de Collectieve WIAexcedentverzekering voor werknemers.

Nadere informatie

Modernisering van de Ziektewet: kansen en bedreigingen

Modernisering van de Ziektewet: kansen en bedreigingen Het is al jarenlang een maatschappelijk thema van het grootste belang: het terugdringen van langdurig ziekteverzuim. De wettelijke ontwikkelingen gaan snel, zoals onder meer blijkt uit de modernisering

Nadere informatie

Uw werknemer is arbeidsongeschikt. Wat doet PMT? Wat betekent het voor uw administratie?

Uw werknemer is arbeidsongeschikt. Wat doet PMT? Wat betekent het voor uw administratie? Uw werknemer is arbeidsongeschikt Wat doet PMT? Wat betekent het voor uw administratie? Leeswijzer Deze brochure is opgebouwd uit vier delen: Wat houdt 1. Wat houdt in? In dit eerste deel vindt u algemene

Nadere informatie

Veranderingen Sociale Zekerheid inkomen 2017

Veranderingen Sociale Zekerheid inkomen 2017 Veranderingen Sociale Zekerheid inkomen 2017 ADVIES & DIENSTVERLENING Modernisering Ziektewet (BeZaVa) WGA vast - flex Wat betekent dit voor u? Betere producten, betere diensten. Slimmer werken. Aansluiten

Nadere informatie

WIA verzekering Zorg & Welzijn Informatie voor de werknemer

WIA verzekering Zorg & Welzijn Informatie voor de werknemer WIA verzekering Zorg & Welzijn Informatie voor de werknemer Waar is deze verzekering voor? In deze brochure leggen wij uit waarvoor deze verzekering is, welke uitkering u kunt krijgen en wat de verzekering

Nadere informatie

Werkloos Wat betekent dat voor uw pensioen?

Werkloos Wat betekent dat voor uw pensioen? Werkloos Wat betekent dat voor uw pensioen? Inhoud Voorwoord 3 1 Wat u meteen moet doen als u werkloos wordt 3 2 Hebt u recht op premievrije pensioenopbouw door het Aanvullingsfonds van uw sector? 4 3

Nadere informatie

Neem voor vragen of meer informatie over uw pensioensituatie contact op met de Servicedesk van uw Werkgever(s) Referentiecode Pensioenovereenkomst

Neem voor vragen of meer informatie over uw pensioensituatie contact op met de Servicedesk van uw Werkgever(s) Referentiecode Pensioenovereenkomst Meer informatie? Stand per Wilt u straks meer pensioen? Pensioenfonds Neem voor vragen of meer informatie over uw pensioensituatie contact op met de Servicedesk van uw Werkgever(s) Elk U Er pensioenfonds:

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

BEWAAR UW PENSIOENOVERZICHT ZORGVULDIG. LEES OOK DE TOELICHTING. DEZE IS ONDERDEEL VAN HET UNIFORM PENSIOENOVERZICHT.

BEWAAR UW PENSIOENOVERZICHT ZORGVULDIG. LEES OOK DE TOELICHTING. DEZE IS ONDERDEEL VAN HET UNIFORM PENSIOENOVERZICHT. Stand per 31 december 2008 Uw pensioenregeling bij Bijvoorbeeld N.V. Uitkeringsovereenkomst Voorbeeldwerkgever B.V. Kenmerk: 987456 U krijgt elk jaar een pensioenoverzicht omdat u deelneemt in een pensioenregeling

Nadere informatie

Productwijzer collectieve WIA-excedentverzekering voor werknemers

Productwijzer collectieve WIA-excedentverzekering voor werknemers Productwijzer collectieve WIA-excedentverzekering voor werknemers Productwijzer collectieve WIA-excedentverzekering voor werknemers In deze productwijzer vindt u belangrijke algemene informatie over de

Nadere informatie

Voorblad Productwijzers Inkomen Loyalis Verzekeringen

Voorblad Productwijzers Inkomen Loyalis Verzekeringen Voorblad Productwijzers Inkomen Loyalis Verzekeringen Loyalis Verzekeringen biedt de mogelijkheid om een werknemersverzekering af te sluiten die de financiële gevolgen van gedeeltelijke en volledige arbeidsongeschiktheid

Nadere informatie

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Vrouw en Pensioen anno 2015 e.v. Balans tussen werk, zorg en invloed ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Mr. Caroline Jones Groeneweg RB Even voorstellen 3 pijlers Nederlands pensioenstelsel 3.Privé 2.De werkgever

Nadere informatie

Uitkomstzeker Pensioen voor werknemers. De rust van een gegarandeerd pensioen

Uitkomstzeker Pensioen voor werknemers. De rust van een gegarandeerd pensioen Uitkomstzeker Pensioen voor werknemers De rust van een gegarandeerd pensioen Uitkomstzeker Pensioen, een rustig idee Pensioen, dat komt later wel. Daar hoeft u zich nu niet druk over te maken. Omdat u

Nadere informatie

Voorblad Productwijzers Inkomen sectoren Overheid en Onderwijs Loyalis Verzekeringen

Voorblad Productwijzers Inkomen sectoren Overheid en Onderwijs Loyalis Verzekeringen Voorblad Productwijzers Inkomen sectoren Overheid en Onderwijs Loyalis Verzekeringen Loyalis Verzekeringen biedt de mogelijkheid om een verzekering af te sluiten die de financiële gevolgen van gedeeltelijke

Nadere informatie

P123456 De heer A. Werknemer Anoniemstraat 56 1234 AB AMSTERDAM

P123456 De heer A. Werknemer Anoniemstraat 56 1234 AB AMSTERDAM P123456 De heer A. Werknemer Anoniemstraat 56 1234 AB AMSTERDAM Onderwerp Uw verzekeringsoverzicht en UPO 2015 Ons kenmerk NVS/P123456 Datum augustus 2015 Beste heer A, U bent bij NV schade verzekerd van

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

Ù vertrouwt graag op een stevige fundering? Meeùs Bouw & Infra: een naam waarop u kunt bouwen! Meeùs is onderdeel van AEGON.

Ù vertrouwt graag op een stevige fundering? Meeùs Bouw & Infra: een naam waarop u kunt bouwen! Meeùs is onderdeel van AEGON. Ù vertrouwt graag op een stevige fundering? Meeùs Bouw & Infra: een naam waarop u kunt bouwen! Verzekeringen, PENSIOENEN, hypotheken met het accent op Ù Meeùs is onderdeel van AEGON. Meeùs Bouw & Infra:

Nadere informatie

Productwijzer collectieve verzekering voor vaste WIAaanvulling

Productwijzer collectieve verzekering voor vaste WIAaanvulling Productwijzer collectieve verzekering voor vaste WIAaanvulling Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de collectieve verzekering voor vaste WIA-aanvulling.

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

Uw advies over inkomen bij arbeidsongeschiktheid als ondernemer. Een aandeel in elkaar

Uw advies over inkomen bij arbeidsongeschiktheid als ondernemer. Een aandeel in elkaar Uw advies over inkomen bij arbeidsongeschiktheid als ondernemer Een aandeel in elkaar Uw advies over inkomen bij arbeidsongeschiktheid als ondernemer U heeft een onderneming en met de opbrengsten kunnen

Nadere informatie

Voorwaarden WIA Bodem werkgever. Inhoudsopgave

Voorwaarden WIA Bodem werkgever. Inhoudsopgave Voorwaarden WIA Bodem werkgever In uw polis, de algemene voorwaarden en deze voorwaarden leest u welke rechten en plichten u kunt ontlenen aan de module WIA bodem. In de algemene voorwaarden van uw Moduleverzekering

Nadere informatie

Beter Af Verzuim Risico Verzekering. Een verzuimverzekering op maat via Stichting VACI

Beter Af Verzuim Risico Verzekering. Een verzuimverzekering op maat via Stichting VACI Beter Af Verzuim Risico Verzekering Een verzuimverzekering op maat via Stichting VACI 2 SamenWerken aan Gezond Ondernemen Voor u als werkgever in de sector cultuur is het van groot belang uw organisatie

Nadere informatie

Productwijzer collectieve verzekering voor vaste WIA-aanvulling

Productwijzer collectieve verzekering voor vaste WIA-aanvulling collectieve verzekering voor vaste WIA-aanvulling Productwijzer collectieve verzekering voor vaste WIA-aanvulling Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over

Nadere informatie

Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever. Anw-pensioen. Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers

Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever. Anw-pensioen. Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever Anw-pensioen Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Anw-pensioen Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Wilt u inkomenszekerheid

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

Interpolis InkomenVoorElkaar. De arbeidsongeschiktheidsverzekering voor werknemers

Interpolis InkomenVoorElkaar. De arbeidsongeschiktheidsverzekering voor werknemers Interpolis InkomenVoorElkaar De arbeidsongeschiktheidsverzekering voor werknemers Wij zijn Interpolis Wij zijn gegroeid uit een behoefte. Aan zekerheid. Aan vertrouwen. Wij denken met u mee. Over uw toekomst,

Nadere informatie

Voorblad Productwijzers Inkomen sector Bouw Loyalis Verzekeringen

Voorblad Productwijzers Inkomen sector Bouw Loyalis Verzekeringen Voorblad Productwijzers Inkomen sector Bouw Loyalis Verzekeringen Loyalis Verzekeringen biedt de mogelijkheid om een verzekering af te sluiten die de financiële gevolgen van gedeeltelijke en volledige

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #10 januari 14 1 Wat komt er op ons af? Dekkingsgraad stabiel Alle pensioenen omhoog 2 Tijdelijke pensioenregeling 1 jaar verlengd 3 Anw-hiaatpensioenregeling

Nadere informatie

Voorwaarden Inkomensaanvulverzekering. Inhoudsopgave

Voorwaarden Inkomensaanvulverzekering. Inhoudsopgave Voorwaarden Inkomensaanvulverzekering Basismodule WGA-gat Uitgebreid In uw polis, de algemene voorwaarden en deze voorwaarden leest u welke rechten en plichten u kunt ontlenen aan de module WGA-gat Uitgebreid.

Nadere informatie

Werken na het bereiken. gerechtigde leeftijd. het bereiken. leeftijd. Deze brochure is een samenwerkingsproduct van:

Werken na het bereiken. gerechtigde leeftijd. het bereiken. leeftijd. Deze brochure is een samenwerkingsproduct van: Werken na Werken na het bereiken het bereiken van de van de pensioenpensioengerechtigde gerechtigde leeftijd leeftijd Deze brochure is een samenwerkingsproduct van: Inleiding Werken na het bereiken van

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Wijzigingen in de pensioenwetgeving... 2. Belangrijke gevolgen van de pensioenwijzigingen... 4

Wijzigingen in de pensioenwetgeving... 2. Belangrijke gevolgen van de pensioenwijzigingen... 4 UPDATE Pensioenspecial september 2014 Sneller op de hoogte zijn van het nieuws? Volg ons op Social Media! Mandema & Partners helpt u graag bij het interpreteren van de pensioenwijzigingen die voor u en

Nadere informatie

Allianz Inkomensverzekeringen. Productwijzer collectieve WGA-hiaatverzekering (uitgebreide variant)

Allianz Inkomensverzekeringen. Productwijzer collectieve WGA-hiaatverzekering (uitgebreide variant) Allianz Inkomensverzekeringen Productwijzer collectieve WGA-hiaatverzekering (uitgebreide variant) Allianz Inkomensverzekeringen Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene

Nadere informatie

Employee benefits én de diverse oplossingen

Employee benefits én de diverse oplossingen Ieder nadeel heb z n voordeel, een gevleugelde uitspraak die z n doel niet mist Werkgevers- en werknemersvoorzieningen en Employee Benefits vragen de aandacht. Als werkgever en coach van een actief team

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Pensioenfonds Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid. Je leeft, je verandert. Loyalis verandert met je mee.

Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid. Je leeft, je verandert. Loyalis verandert met je mee. Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Je leeft, je verandert. Loyalis verandert met je mee. Stel, u wordt ziek. Dat klinkt niet prettig, maar het kán zomaar gebeuren. Een ziekte hebben we immers

Nadere informatie

Arbeidsongeschiktheid en uw pensioen

Arbeidsongeschiktheid en uw pensioen Arbeidsongeschiktheid en uw pensioen INHOUD PAGINA 1. Inleiding 2 2. Arbeidsongeschiktheid en uitkeringen vanuit de overheid 3 3. Arbeidsongeschiktheid en uw pensioen 5 4. Vragen staat vrij! 8 1. Inleiding

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

De collectieve WGA Hiaat verzekeringen voor werknemers in de Metaal- en Elektrotechnische industrie

De collectieve WGA Hiaat verzekeringen voor werknemers in de Metaal- en Elektrotechnische industrie Toelichting De collectieve WGA Hiaat verzekeringen voor werknemers in de Metaal- en Elektrotechnische industrie Inkomensoplossingen bij arbeidsongeschiktheid Inkomensoplossingen bij arbeidsongeschiktheid

Nadere informatie

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015 Duurzame inzetbaarheid uitgangspunt personeelsbeleid Het voorstel is duurzame inzetbaarheid centraal te stellen in het personeelsbeleid om medewerkers van alle levensfasen optimaal inzetbaar te houden

Nadere informatie

Veranderingen in de Pensioenwereld

Veranderingen in de Pensioenwereld Veranderingen in de Pensioenwereld Veranderingen in de Pensioenwereld staan voor de deur U hebt er vast al van gehoord, de pensioenwereld gaat de komende tijd drastische veranderingen doormaken. Zowel

Nadere informatie

personeelsplan Arbeidsongeschiktheid WIA Vaste Aanvulling AOV De Inkomensverzekeraar voor ondernemers

personeelsplan Arbeidsongeschiktheid WIA Vaste Aanvulling AOV De Inkomensverzekeraar voor ondernemers personeelsplan Arbeidsongeschiktheid WIA Vaste Aanvulling AOV De Inkomensverzekeraar voor ondernemers De Amersfoortse is De Inkomensverzekeraar voor ondernemers en biedt zelfstandig ondernemers en werkgevers

Nadere informatie

Collectieve WGA-hiaatverzekering (uitgebreide variant)

Collectieve WGA-hiaatverzekering (uitgebreide variant) Productwijzer Collectieve WGA-hiaatverzekering (uitgebreide variant) Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de collectieve WGA-hiaatverzekering (uitgebreide

Nadere informatie

Hoe zit het met mijn prepensioen?

Hoe zit het met mijn prepensioen? We zorgen ervoor dat u goed zit Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer Printvriendelijke versie Waarom deze brochure? Het is prettig als u eerder kunt stoppen met werken.

Nadere informatie

U gaat uit dienst. Wat betekent dit voor uw pensioen, partnerpensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering?

U gaat uit dienst. Wat betekent dit voor uw pensioen, partnerpensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering? U gaat uit dienst. Wat betekent dit voor uw pensioen, partnerpensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering? Inhoud U gaat uit dienst. 3 Situatie 1: U heeft een nieuwe werkgever. 4 Situatie 2: U start uw

Nadere informatie

Arbeidsongeschikt. Stel dat je geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt raakt. Wat betekent dit dan voor de opbouw van je pensioen?

Arbeidsongeschikt. Stel dat je geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt raakt. Wat betekent dit dan voor de opbouw van je pensioen? Arbeidsongeschikt Stel dat je geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt raakt. Wat betekent dit dan voor de opbouw van je pensioen? Inleiding UWV vindt het belangrijk dat je op een gezonde manier aan het

Nadere informatie

Verslag Mandema Update mei 2014

Verslag Mandema Update mei 2014 Verslag Mandema Update mei 2014 Terwijl de leden van de Eerste Kamer zich op 20 mei jl. bogen over de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen, kregen onze relaties te horen wat de consequenties

Nadere informatie

Voorwaarden Inkomensaanvulverzekering. Inhoudsopgave

Voorwaarden Inkomensaanvulverzekering. Inhoudsopgave Voorwaarden Inkomensaanvulverzekering Basismodule WIA Bodem In uw polis, de algemene voorwaarden en deze voorwaarden leest u welke rechten en plichten u kunt ontlenen aan de module WIA Bodem. In de algemene

Nadere informatie

Ondernemersplan Arbeidsongeschiktheid. WIA - Excedent. De Inkomensverzekeraar voor ondernemers

Ondernemersplan Arbeidsongeschiktheid. WIA - Excedent. De Inkomensverzekeraar voor ondernemers Ondernemersplan Arbeidsongeschiktheid WIA - Excedent De Inkomensverzekeraar voor ondernemers De Amersfoortse is De Inkomensverzekeraar voor ondernemers en biedt zelfstandig ondernemers en werkgevers inkomenszekerheid

Nadere informatie

STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS

STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS De pensioenregeling van SBZ STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS Uw pensioen bij SBZ Stichting Bedrijfstakpensioenfonds Zorgverzekeraars (SBZ) is het pensioenfonds voor de zorgverzekeringssector

Nadere informatie

Advies bij een faillissement

Advies bij een faillissement Landelijke vereniging Artsen in Dienstverban Advies bij een faillissement Als uw werkgever in zwaar weer komt en failliet gaat, heeft dat grote gevolgen voor u als werknemer. Ook zorginstellingen hebben

Nadere informatie

Notitie. 11 juni 2010. Datum. Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen. 1 Gemiddelde op basis van het verleden

Notitie. 11 juni 2010. Datum. Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen. 1 Gemiddelde op basis van het verleden Notitie Datum 11 juni 2010 Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen 1. Waarover gaat dit raadgevend referendum? De FNV heeft samen met de andere vakcentrales afspraken

Nadere informatie

Voorwaarden Inkomensaanvulverzekering. Inhoudsopgave

Voorwaarden Inkomensaanvulverzekering. Inhoudsopgave Voorwaarden Inkomensaanvulverzekering Basismodule WGA-gat Basis In uw polis, de algemene voorwaarden en deze voorwaarden leest u welke rechten en plichten u kunt ontlenen aan de module WGA-gat Basis. In

Nadere informatie

Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever. Anw-pensioen. Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers

Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever. Anw-pensioen. Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever Anw-pensioen Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers 2 Anw-pensioen Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Wilt u inkomenszekerheid

Nadere informatie

Inkomensgarantieplan. De oplossing voor inkomensverlies bij arbeidsongeschiktheid

Inkomensgarantieplan. De oplossing voor inkomensverlies bij arbeidsongeschiktheid Inkomensgarantieplan De oplossing voor inkomensverlies bij arbeidsongeschiktheid Inhoud Neem geen risico met uw inkomen 4 Wettelijke regelingen 5 OHRA Inkomensgarantieplan Basis 7 OHRA Inkomensgarantieplan

Nadere informatie

Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever. Anw-pensioen. Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers

Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever. Anw-pensioen. Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Tijdelijk partnerpensioen Informatie voor de werkgever Anw-pensioen Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Anw-pensioen Financiële zekerheid voor het gezin van uw werknemers Wilt u inkomenszekerheid

Nadere informatie

flits+ Het is veel in het nieuws, maar ik weet niet exact hoe mijn eigen pensioen eruit ziet Ik vind dat ik het moet lezen bpfhibin.

flits+ Het is veel in het nieuws, maar ik weet niet exact hoe mijn eigen pensioen eruit ziet Ik vind dat ik het moet lezen bpfhibin. pensioen Hoe warm loop jij voor het onderwerp pensioen? Informatie over uw pensioen Minder kans op verlaging, ook minder kans op indexatie Bpf HiBiN kiest voor online en digitaal Waar houdt het bestuur

Nadere informatie

Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid

Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Inkomen bij arbeidsongeschiktheid kan erg tegenvallen Stelt u zich eens voor, u wordt ziek. En twee jaar later bepaalt UWV dat u arbeidsongeschikt bent. Helemaal

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Als het tegenzit. Uw pensioen en arbeidsongeschiktheid. www.bakkerspensioen.nl

Als het tegenzit. Uw pensioen en arbeidsongeschiktheid. www.bakkerspensioen.nl Als het tegenzit Uw pensioen en arbeidsongeschiktheid www.bakkerspensioen.nl U wilt toch niet inleveren? Iedere maand reserveert het Bakkers Pensioenfonds een deel van uw salaris. Hiermee regelen wij

Nadere informatie

Hoe zit het met mijn prepensioen?

Hoe zit het met mijn prepensioen? We zorgen ervoor dat u goed zit Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het personenvervoer Printvriendelijke versie Waarom deze brochure? Het is prettig als u eerder kunt stoppen met werken.

Nadere informatie

Arbeidsongeschikt. Wat betekent dat voor mijn pensioen?

Arbeidsongeschikt. Wat betekent dat voor mijn pensioen? Arbeidsongeschikt Wat betekent dat voor mijn pensioen? Inhoud H01 Wanneer ben ik arbeidsongeschikt? pagina 3 H02 Wat moet ik weten als ik arbeidsongeschikt ben? pagina 5 H03 De gevolgen van arbeidsongeschiktheid

Nadere informatie

Hoe betaalt u uw huis als u niet meer kunt werken?

Hoe betaalt u uw huis als u niet meer kunt werken? AEGON Woonlastenverzekering Hoe betaalt u uw huis als u niet meer kunt werken? Hoe betaalt u uw huis als u niet meer kunt werken? U raakt arbeidsongeschikt. Of u verliest uw baan. Dat betekent dat uw

Nadere informatie

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl Update! bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen December 2014 Kunt u uw werknemers uitleggen wat er per 1 januari 2015 is veranderd aan hun pensioen? WIJZIGINGEN

Nadere informatie

Verlenging van uw pensioencontract: wat verandert er voor u en voor uw werknemers?

Verlenging van uw pensioencontract: wat verandert er voor u en voor uw werknemers? Verlenging van uw pensioencontract: wat verandert er voor u en voor uw werknemers? De verlenging van uw contract U ontvangt voor de verlenging van de pensioenregeling voor uw werknemers een voorstel voor

Nadere informatie

Ziek of arbeidsongeschikt

Ziek of arbeidsongeschikt STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS Arbeidsongeschikt? SBZ vult uw uitkering aan U bent ziek en u kunt uw werk al langere tijd niet meer doen. Dan wordt u mogelijk geheel of gedeeltelijk

Nadere informatie

Arbeids- ongeschikt. Stel dat je geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt raakt. Wat betekent dit dan voor de opbouw van je pensioen?

Arbeids- ongeschikt. Stel dat je geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt raakt. Wat betekent dit dan voor de opbouw van je pensioen? Arbeids- ongeschikt Stel dat je geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt raakt. Wat betekent dit dan voor de opbouw van je pensioen? N.B. Op dit moment ligt de officiële pensioenleeftijd bij UWV nog op

Nadere informatie

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld?

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld? Bulletin BANDEN juli 2014 13 Voor werkgevers en werknemers aangesloten bij het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Banden- en Wielenbranche Heb ik straks genoeg geld? Hoeveel pensioen krijgt u later? Veel

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Het ANW-Zekerheidsplan. Zekerheid voor later

Het ANW-Zekerheidsplan. Zekerheid voor later Het ANW-Zekerheidsplan Zekerheid voor later De Anw en meer zekerheid voor de werkgever Als iemand overlijdt, kunnen de nabestaanden - partner en kinderen - een uitkering aanvragen via de Algemene nabestaandenwet

Nadere informatie

Stichting St. Stichting Pensioenfonds Avery Dennison. Presentatie over het. Uniform Pensioen Overzicht 15 mei 2013

Stichting St. Stichting Pensioenfonds Avery Dennison. Presentatie over het. Uniform Pensioen Overzicht 15 mei 2013 Pagina 1 Stichting St. Stichting Pensioenfonds Avery Dennison Presentatie over het Uniform Pensioen Overzicht 15 mei 2013 mei 2012 Pagina 2 1. Agenda 1. Opening 2. Wat is pensioen? 3. UPO 4. Als er iets

Nadere informatie

Aan de leden werkzaam bij Maersk Line. Geachte leden werkzaam bij Maersk Line,

Aan de leden werkzaam bij Maersk Line. Geachte leden werkzaam bij Maersk Line, Postadres Postbus 8696, 3009 AR Rotterdam Aan de leden werkzaam bij Maersk Line Vervoer / Havens Bezoekadres Pegasusweg 200 3067 KX Rotterdam T 010 23 35 000 F 010 23 35 216 www.fnvbondgenoten.nl Datum

Nadere informatie

5 plussen van collectief pensioen

5 plussen van collectief pensioen 5 plussen van collectief pensioen Inhoudsopgave Waarom is uw pensioenregeling verplicht? 4 Invloed op uw pensioen 4 5 plussen van collectief pensioen 4 +1: Een goed pensioen voor ál uw werknemers 5 +2:

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor het levensmiddelenbedrijf

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor het levensmiddelenbedrijf Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor het levensmiddelenbedrijf 00001 Behandeld door Doorkiesnummer Ons kenmerk Klant Contact Center 088 008 40 04 Onderwerp brief aan uw werknemers inzake VPL-regeling

Nadere informatie

Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer

Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer We zorgen ervoor dat u goed zit 2 Waarom deze brochure? Het is prettig als u eerder kunt stoppen met werken. U moet dan uw rekeningen

Nadere informatie

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld?

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? Stichting PENSIOENFONDS CAPGEMINI Nederland Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie

Nadere informatie

Ondernemen wordt een stuk relaxter. deze WGA-verzekering eigen risico

Ondernemen wordt een stuk relaxter. deze WGA-verzekering eigen risico Ondernemen wordt een stuk relaxter met deze WGA-verzekering eigen risico 2 WGA-verzekering Eigen Risico Eigenrisicodrager worden voor de WGA Als een medewerker na twee jaar ziekte nog niet volledig is

Nadere informatie

Een nieuwe baan. Je toekomst uitgestippeld

Een nieuwe baan. Je toekomst uitgestippeld Een nieuwe baan Je toekomst uitgestippeld Inhoud Je nieuwe baan en StiPP 2 Verandert er iets aan mijn pensioen? 4 Niet elke pensioenregeling is hetzelfde 5 Waardeoverdracht naar StiPP 7 Je nieuwe baan

Nadere informatie

Allianz Inkomensverzekeringen. Productwijzer verzekering voor Loondoorbetaling bij ziekte van werknemers (conventioneel)

Allianz Inkomensverzekeringen. Productwijzer verzekering voor Loondoorbetaling bij ziekte van werknemers (conventioneel) Allianz Inkomensverzekeringen Productwijzer verzekering voor Loondoorbetaling bij ziekte van werknemers (conventioneel) Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie

Nadere informatie

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012 De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt Workshop 9 mei 2012 Programma De aanleiding en het pensioenakkoord op hoofdlijnen Aanpassingsmechanismes Fiscale pensioenkader

Nadere informatie

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten.

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten. Nieuwsbrief Ballast Nedam Pensioenfonds September 2013 Tijd voor een nieuwsbrief van uw Pensioenfonds. Er gebeurt veel in de Nederlandse pensioenwereld; dat kan u bijna niet zijn ontgaan. In onze vorige

Nadere informatie

Uitkomstzeker Pensioen voor werkgevers. Een pensioen waarmee u kiest voor zekerheid

Uitkomstzeker Pensioen voor werkgevers. Een pensioen waarmee u kiest voor zekerheid Uitkomstzeker Pensioen voor werkgevers Een pensioen waarmee u kiest voor zekerheid 2 Zeker weten dat je het goed geregeld hebt. Dat geeft rust Als u weet wat de toekomst brengt, dan kunt u zich daar op

Nadere informatie

Voorwaarden Inkomensaanvulverzekering. Inhoudsopgave

Voorwaarden Inkomensaanvulverzekering. Inhoudsopgave Voorwaarden Inkomensaanvulverzekering Basismodule WIA Excedent In uw polis, de algemene voorwaarden en deze voorwaarden leest u welke rechten en plichten u kunt ontlenen aan de module WIA Excedent. In

Nadere informatie

Het Anw-Zekerheidsplan. Goed werkgeverschap voor de nabestaanden van uw werknemer

Het Anw-Zekerheidsplan. Goed werkgeverschap voor de nabestaanden van uw werknemer Het Anw-Zekerheidsplan. Goed werkgeverschap voor de nabestaanden van uw werknemer Inhoud Een goede werkgever denkt mee. 3 Even uw voordelen op een rij! 4 Zo werkt de Algemene nabestaandenwet (Anw). 5 Bijverzekeren

Nadere informatie

Van gegarandeerd pensioen naar een pensioenspaarpot

Van gegarandeerd pensioen naar een pensioenspaarpot Van gegarandeerd pensioen naar een pensioenspaarpot Ons pensioenstelsel is van oudsher een stelsel dat voor werknemers zekerheden biedt. Met zekerheden wordt hier verstaan: de werknemer weet al ruim voor

Nadere informatie