Kennisinstituut Stedelijke Samenleving (KISS)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kennisinstituut Stedelijke Samenleving (KISS)"

Transcriptie

1 Kennisinstituut Stedelijke Samenleving (KISS) Verslag van de eerste bijeenkomst van de KISS Praktijkkring Duurzaam Bouwen en Renoveren. Gehouden op woensdag 6 juni 2007 in het Projectbureau Hart van Zuid, Industrieplein 3, gemeente Hengelo. 1) Opening Theo van der Krogt heet de aanwezigen welkom namens KISS. Hij vertelt kort iets over de vereniging KISS. De doelstelling van KISS is te functioneren als kennis- en ervaringsmakelaar op het gebied van de stedelijke vernieuwing ( prachtwijken in de ruime betekenis van hert woord). Uit de gesprekken met een aantal leden kwam energie naar voren als één van de mogelijke onderwerpen. Het is een onderwerp dat van belang is voor de gemeenten en de woningbouwcorporaties. Op dit gebied komen waarschijnlijk nieuwe subsidiemogelijkheden. Een probleem is de stijging van de energiekosten, die wel eens hoger kunnen worden dan de huur. Op het gebied van de energiebesparing is al veel gedaan in de nieuwbouw, maar is er nog veel te winnen in de renovatie. KISS heeft daarom mensen bij elkaar gezocht die zich dagelijks bezighouden met de energieproblematiek. Het doel van deze eerste bijeenkomst van de praktijkkring is te kijken naar de behoefte en om met elkaar kennis en ervaring te delen. Welke onderwerpen zouden we moeten behandelen en leveren die meerwaarde op voor de aanwezige organisaties? 2) Introductie van de deelnemers De deelnemers aan de bijeenkomst stellen zich kort voor en vertellen iets over hun functie: - dhr. C. Voortman (gemeente Zwolle, beleidsadviseur milieu) - dhr. W. Gilijamse (lector duurzame energievoorziening aan de Saxion Hogescholen, werkt bij een onderzoeksbureau op dit gebied en zit in het bestuur van een landelijke brancheorganisatie) - dhr. M. Moonen (gemeente Hengelo, inspecteur duurzaam bouwen) - dhr. B. Nijkamp (Bouw- en Woningtoezicht, gemeente Almelo, vooral duurzaam bouwen en energie) - dhr. H. van Otterloo (Delta Wonen, Zwolle, projectleider duurzame projecten) - mevr. G. Eisma (SWZ, Zwolle, projectmanager, vooral de bestaande stad) - mevr. M. Aafjes (Rentree Wonen, Deventer) - mevr. M. van Roy (provincie Overijssel, duurzaam bouwen) - dhr. C. Overbeek (St. Joseph Wonen, Hengelo, teamleider woningbeheer) - dhr. L. de Jager, (Woonbedrijf Ieder1, Deventer, manager beheer vastgoed) - dhr. Th. van der Krogt (programmacoördinator KISS, voorzitter) - mevr. S.Autar (bureaumanager KISS, organisatie) - dhr. R. Reussing (Universiteit Twente, verslag) 3) Doelstellingen van de praktijkkring Dhr. Van der Krogt noemt twee doelstellingen. De eerste doelstelling heeft te maken met het feit dat het bij de meeste leden van KISS gaat om kleine organisaties met weinig specialisten op dit gebied (het zijn mensen die 1

2 het erbij doen). Als je deze organisaties bij elkaar zet krijg je een meerwaarde door kennisuitwisseling en krachtenbundeling. De tweede doelstelling is om de betrokkenen bij elkaar te brengen en zo gebruik te maken van de diversiteit van de partners. Zo ontstaat een multidisciplinaire benadering van de problematiek. De initiatieven blijven dikwijls binnen de branche (gemeenten en woningbouwcorporaties). Bij het management van deze organisaties bestaat hieraan behoefte. In deze bijeenkomst moet blijken of deze behoefte er ook is bij de specialisten binnen de organisaties. Dhr. Van Otterloo vraagt naar de relatie tussen KISS en KEI. Dhr. Van der Krogt zegt dat KEI een landelijk kenniscentrum is dat zich met name richt op onderzoek. KISS heeft een provinciale schaal en is vooral gericht op kennisuitwisseling tussen partners. Er is geen sprake van concurrentie tussen KEI en KISS, wel accentverschillen en is er enige overlap. Ook wordt samengewerkt met KEI, bijvoorbeeld bij het project Almelo De Riet 4) Enkele ontwikkelingen Dhr. Gilijamse (Saxion Hogescholen) geeft een kort overzicht van enkele ontwikkelingen op het gebied van energiebesparing en duurzaam bouwen. Aan de hand van een grafiek geeft hij inzicht in de energieprestatie van woningen. Daaruit blijkt dat het verbeteren van het energierendement van bestaande woningen achter blijft bij dat van nieuwe woningen. Bij nieuwe woningen heeft een enorme verbeteringsslag plaatsgevonden, onder meer door woningisolatie en HR-ketels. Daarom moeten we vooral kijken naar de bestaande woningen, al blijven de nieuwe woningen belangrijk als kraamkamer voor nieuwe ontwikkelingen (innovaties). De beleidsachtergrond wordt gevormd door de Europese Richtlijn: Energy Performance in Buildings Directive (EBPD). Nieuw in deze richtlijn is de invoering van een energielabeling op transactiemomenten. Dit instrument is bedoeld om te stimuleren dat er wordt gescoord op de energieprestatie. Er is echter geen verplichting om een hoger label te krijgen. Het platform Energie in de Gebouwde Omgeving heeft een transitieactieplan opgesteld met hogere ambities van de overheid op het gebied van energiebesparing tot het jaar Men wil dat Nederland voorop gaat lopen in de overgang naar een duurzame energievoorziening. Het plan gaat uit van een besparing van 1,5 tot 2% per jaar, een substantiële inzet van hernieuwbare energie en een vermindering van de CO2- emissie tot 50% van het niveau van Doel is op die manier een versterking van de positie van de Nederlandse bedrijven te realiseren. Energietransitie is het verschil tussen het energieverbruik in 2050 bij ongewijzigd beleid en het resterende energieverbruik bij gewijzigd beleid. Dat verschil bestaat uit a) energiebesparing, b) duurzame energie en c) schoon fossiel en kernenergie. In deze drie componenten ligt dus de uitdaging. De opvattingen van het platform Energie in de Gebouwde Omgeving zijn nog in discussie, maar een aantal elementen is wel te noemen. De doelstelling is jaarlijks tot woningen aan te pakken (op een totale woningvoorraad van 7 miljoen). Vooral de slechtere woningen op het gebied van het energierendement worden aangepakt en dat moet per woning leiden tot een vermindering van het energieverbruik met 30%. De aanpak moet plaatsvinden op natuurlijke momenten als renovatie en wijkaanpak. De toe te passen maatregelen zijn dezelfde maatregelen die we al kennen: Na-isolatie, HR++-beglazing, zonneboilers en HR- of HRE ketels. Alleen worden de maatregelen nu consequent toegepast. De financiering gebeurt via subsidiëring van de onrendabele top, een lage rente (groenkrediet en overheidsgarantie ) en een verlaging van de voorschotnota van het energie- 2

3 bedrijf. Specifiek voor huurwoningen wordt de huurverhoging gekoppeld aan de energieprestatie, vindt er geen beïnvloeding plaats van de huursubsidiegrenzen en wordt de grens voor verplichte deelname (nu 70%) verlaagd. In de regio zijn er andere initiatieven waarbij we wellicht kunnen aansluiten. Er is een (landelijk) platform Energie en Gezonde Wooninnovatie (PEGWI) dat als katalysator wil dienen voor vernieuwingsprojecten. De provincie Overijssel fungeert hiervoor als pilot. Dit platform staat onder voorzitterschap van Jan Terlouw en wil (als antwoord op een vraag van mevr. Eisma naar het tijdpad) haast maken. De gemeente Enschede houdt symposia en een congres over het gemeentelijke klimaatbeleid. Hierbij is de gebouwde omgeving een speerpunt. Het doel van dit initiatief is om partijen te enthousiasmeren en projecten te initiëren. 5) Interessante projecten van de deelnemende organisaties De deelnemers wordt gevraagd een korte schets te geven van interessante projecten op het gebied van energie en duurzaam bouwen in hun eigen organisatie. - Delta Wonen Zwolle (dhr. Van Otterloo) noemt drie projecten. In de eerste plaats twee energiestudies: Stadshagen 2 (nieuwbouw) en Kamperpoort (herstructurering). Deze energiestudies worden samen uitgevoerd met de projectontwikkelaars en daarvoor zijn offertes uitgegaan. In Kamperpoort wordt gekeken naar een warmtenet en een biomassacentrale. Met de energiestudie zijn goede ervaringen opgedaan in Apeldoorn. Een paar jaar gelden was het ook de bedoeling een dergelijke studie in de achterstandswijk Holterbroek te doen. Dat ging niet door (afgeblazen door de eigen instelling) omdat het project niet rendabel was in de ogen van de woningbouwcorporatie. In de tweede plaats is men in de wijk Stadshagen bezig met een duurzaam project op het gebied van mens- en milieuvriendelijk bouwen (MMV). Het gaat om skeletbouw met een gemeenschappelijke ruimte, waarbij de bewonersparticipatie intensief is (100% inspraak). Het casco wordt verkocht, verder kunnen de bewoners zelf keuzen maken. In de derde plaats heeft men in de wijk Holterbroek (samen met SWZ) een project met vervangende nieuwbouw (70% koop en 30% huur) en hoogwaardige renovatie opgepakt. Daarbinnen is ook een MMV-project. Zowel de nieuwbouw als de renovatie gaan uit van dezelfde stedebouwkundige opzet, waarin voor alle clusters ook wordt gekeken naar de sociale veiligheid. - SWZ Zwolle (mevr. Eisma) noemt twee projecten. In de wijk Ittersumselanden (uit 1982) zijn problemen met de stedebouwkundige structuur. Daarbij wordt ook gekeken naar de energetische warmte en naar de uitstraling (leefbaarheid) van de wijk. De wijk Dieze-Oost (begin jaren 50) is een opbouwwijk met een energetisch lek. De bedoeling is de energiepositie te verbeteren voor de komende 20 jaar. - In de provincie Overijssel (mevr. van Roy) is een nieuw coalitieakkoord gesloten waarin 12 miljoen EURO is uitgetrokken voor duurzaamheid. De provincie moet nog bekijken hoe de middelen worden ingezet, de projecten moeten nog worden ingevuld. Eerst wil gedeputeerde Rietkerk een energiepact sluiten met de verschillende partijen over een duurzame, schone provincie. Het betreft hier geen doorstart van het Provinciale Energiebureau. Dat bureau is beëindigd, omdat de inzet niet effectief was en er kritiek was van de energiemaatschappijen. De provincie is ook betrokken bij het initiatief van het platform Energie en Gezonde Wooninnovatie (PEGWI). Een eerste pilot van dit platform is in de gemeente Hengelo (wijk Klein Driene). We bekijken hoe dat past in het energiepact. Er zijn al een paar bijeenkomsten gewest van het platform. Morgen (donderdag 7 juni) is een derde workshop, met name ge- 3

4 richt op gemeenten en woningbouwcorporaties, gefinancierd door de provincie. Verder wijst ze nog op andere provinciale subsidiemogelijkheden (o.a. de Bouwimpuls) en de voorbeeldwoning in Olst-Wijhe. - St. Joseph Wonen Hengelo (dhr. C. Overbeek) heeft vooral relevante projecten in de bestaande bouw. Bij de planmatige onderhoudsprojecten wordt ook gekeken naar energie. Het is de bedoeling om daar strategisch beleid aan te koppelen. Een project dat al is gerealiseerd (met de gemeente en het waterschap), is een afkoppeling van de waterafvoer van het riool. Dit water gaat nu naar een beek. - De gemeente Zwolle (dhr. C. Voortman) verwijst voor de projecten waarbij Zwolle is betrokken naar de vertegenwoordigers van de Zwolse woningbouwcorporaties. Verder ontwikkelt de gemeente een visie op de ondergrond. De gemeente wil een bijdrage leveren aan duurzame ontwikkeling via koude- en warmteopslag. Dat leidt tot concrete projecten in de binnenstad die mede zijn gericht op sanering van verontreinigde grond. De gemeente Zwolle heeft ook een beleidsvisie geschreven op duurzaam bouwen (dat is meer dan energie) die nu in de implementatiefase is: hoe gaan we dat financieren? Dat is een vraag die hij ook wil voorleggen aan deze groep: wat wordt op dit gebied van de gemeente verwacht? - Woonbedrijf Ieder1 uit Deventer (dhr. L. de Jager) legt de nadruk op duurzaam renoveren. Daarvoor is een groot aantal projecten, met vaste elementen. - Woningcorporatie Rentree uit Deventer (mevr. M. Aafjes) is betrokken bij het ontwikkelen van een behoorlijk ambitieus stedenbouwkundig plan voor de Rivierenwijk. Een onderdeel daarvan is een energieplan. De wijk kent een verouderde stadsverwarming uit In samenhang met het wijkvoorzieningencentrum wil men in Deventer ook kijken naar koude- en warmteopslag. - De gemeente Almelo (dhr. B. Nijkamp) let bij het handhaven van de Woningwet streng op de EPCberekening (Energie Prestatie Coëfficiënt). Een probleem bij de nieuwbouw is dat de gemeente niet meer geld mag teruggeven aan de bewoners via een subsidieregeling. In plaats daarvan nodigt de gemeente de bewoners uit voor een gesprek en geeft hen daarin voorlichting over de consequenties van hun keuze. Het convenant uit 1997 over de bestaande woningvoorraad is intussen achterhaald door de ontwikkelingen. Daarom wil de gemeente nu zo weinig mogelijk afspreken, maar wel praten over concrete projecten. Over het project Almelo De Riet weet hij weinig. - Dhr. Gilijamse van de Saxion Hogescholen noemt een onderzoeksprogramma op technologisch gebied en de ondersteuning van marktpartijen bij het ontwikkelen vaneen totaalconcept. Een interessant project is ook de ontwikkeling van een energetisch woonconcept voor nieuwbouw (HR-wonen) met woningbouwcorporatie De Woonplaats. In dit project wordt ook gekeken naar comfort en een gezond binnenklimaat. Financiering vindt plaats uit energiebesparing. Dit project wordt gemonitored door Saxion Hogescholen. Het is de bedoeling de hele woningbouwproductie naar dit niveau te tillen. - Als aanvulling hierop noemt dhr. Van der Krogt dat de gemeente Enschede een praktijkgroep heeft en een duurzaamheidbeleidsnota met ambitieuze doelstellingen. - De gemeente Hengelo (dhr. M. Moonen) heeft voor de nieuwbouw een beleid duurzame ontwikkeling met 40 projecten (o.a. openbare verlichting, gemeenteauto s op aardgas). De gemeente wil het duurzaam bouwen verplicht stellen. Daarnaar doet men met Saxion Hogescholen onderzoek in de wijk Het Broek. Bij een nieuw beleid hoort ook een communicatieplan. Een probleem hierbij is dat het begrip duurzaam weinig positieve associaties oproept bij het publiek. Daarom is men op zoek naar een andere term. Ook wil de gemeente Hengelo graag dat duurzaamheid een integraal onderdeel is van steden- 4

5 bouwkundige plannen. Voor bestaande woningen kijkt men in het platform naar energetische aspecten en het bunnenklimaat. Verder volgt de gemeente Hengelo de ontwikkelingen op landelijk niveau. 6) Samenwerking met andere initiatieven Dhr. Van der Krogt stelt de vraag of een praktijkkring van KISS zin heeft en of er overlap is met het Platform Energie en Gezonde Wooninnovatie (PEGWI), een initiatief van de Stichting Natuur en Milieu. Dhr. Nijkamp (gemeente Almelo) zegt dat er al veel praatgroepen zijn. Daarin hoort hij dat andere gemeenten dezelfde problemen hebben. Wellicht kunnen we in deze praktijkgroep andere onderwerpen aanpakken. Mevr. Van Roy van de provincie Overijssel ziet wel veelal dezelfde organisaties (maar niet altijd dezelfde personen) in PEGWI. Dhr. Moonen vindt dat we in ieder geval contact moeten zoeken met PEGWI, omdat er voor september een concreet projectvoorstel komt voor de pilot in Hengelo. De serie workshops (waaronder die van morgen 7 juni) staat overigens los van deze pilot. We zouden morgen kunnen polsen of dit apart of samen kan gaan. Dhr. Van der Krogt wijst er op dat PEGWI zich meer richt op concrete projecten, terwijl de praktijkkring van KISS is gericht op kennisuitwisseling. Hij zal voor de onderlinge afstemming contact opnemen met PEGWI, maar ook met de gemeente Enschede. In de gemeente Zwolle wordt volgende week woensdag (13 juni) een workshop gehouden door de raadsfracties van de PvdA en Groen Links, maar het is niet duidelijk of dit initiatief vergelijkbaar is met dat in Enschede. 7) Inventarisatie mogelijke onderwerpen Dhr. Van der Krogt noemt vier mogelijke onderwerpen die het resultaat zijn van een brainstorm met dhr. Gilijamse. Hij vraagt de aanwezigen hierop reacties te geven. a) Kennisuitwisseling, best practices, eventueel met bezoeken. Een voorbeeld zou kunnen zijn een bezoek aan de warmtekrachtcentrale in Denekamp op afgewerkte frituurolie. Welke afwegingen heeft men daarbij gemaakt? Welke alternatieven heeft men daarbij betrokken? Een ander voorbeeld is het project van De Woonplaats. De kennisuitwisseling moet uiteraard wel de nodige diepgang hebben, met inbreng van de kennisinstellingen die lid zijn van KISS. b) Hoe kunnen gemeenten en corporaties elkaar helpen bij het realiseren van milieudoelen? Dat kan interessant zijn, omdat nu meer uitzonderingen en experimenten mogelijk zijn. c) Welke rol speelt energie in het concept van de prachtwijken? In Overijssel zijn twee wijken die op de lijst van minister Vogelaar staan (de Rivierwijk in Deventer en Velve Lindenhof in Enschede), maar het idee speelt in meer wijken in de Overijsselse grote steden. d) Welke rol kunnen corporaties spelen bij het verbeteren van particuliere woningen? Dit speelt bijvoorbeeld in de Rivierenwijk. Deze rol kan faciliterend en ontwerpend zijn. Een overzicht van de reacties bij de aanwezigen: - Mevr. Aafjes (Rentree Wonen, Deventer) loopt tegen de marktpartijen, de leveranciers op. Ze heeft behoefte aan een consumentengids. Dhr. Van der Krogt merkt op dat bouwbedrijf Koopmans (ook lid van KISS) wel voor deze bijeenkomst is uitgenodigd. Eventueel zouden we dit samen met het landelijke instituut KEI kunnen doen, maar hier liggen ook kansen voor de kennisinstellingen. 5

6 - Dhr. Van Otterloo (Delta Wonen, Zwolle) noemt als onderwerp de financiering van duurzaam bouwen. Het mag wel meer kosten als het meerwaarde heeft, maar het moet wel binnen de perken blijven. Het leidt ook tot discussie tussen de gemeente en de projectontwikkelaars, bijvoorbeeld over de precariokosten. Hoe gaan andere gemeenten daarmee om? Dhr. Moonen ( gemeente Hengelo) vindt dat de financiering niet afhankelijk mag zijn van subsidies. Je kunt de kosten drukken door een integrale benadering. Dhr. van Otterloo zegt dat je daarbij tegen een grens aanloopt. De gemeente Zwolle heeft daarmee ervaringen in de wijk Assendorp. Dhr. Van der Krogt vindt het een belangrijk onderwerp, bijvoorbeeld de relatie met de OZB (een hogere waarde voor de woning). - Dhr. Moonen (gemeente Hengelo) vindt de mogelijkheden om de particulier te bereiken een interessant onderwerp. Wat zijn daar de ervaringen mee, bijvoorbeeld in de Provincie Noord-Brabant? - Dhr. Overbeek (St.Joseph Wonen, Hengelo) is zeer geïnteresseerd in het zoeken naar een geschikt programma (rekenmodel) voor het energielabel om te bepalen wat maatregelen opleveren voor het label. Hetzelfde geldt ook voor GPR-Gebouw, het door de gemeente Tilburg ontwikkelde prestatie-instrument voor duurzaam bouwen. Daarmee wordt niet alleen op gemeentelijk niveau gewerkt, maar ook wijk- en gebouwniveau. Dhr. Overbeek wil ook graag weten of iemand anders van de eigen organisatie (afhankelijk van de vorm en het onderwerp) kan meedoen aan de praktijkkring. Dat is geen enkel probleem zegt dhr. Van der Krogt. - Dhr. Overbeek kan zich goed vinden in de keuze voor de bestaande bouw in verband met de complexiteit (met name bij renovaties kunnen we van elkaar leren), maar hij vindt ook dat we de nieuwbouw niet moeten vergeten. Dhr. De Jager (Woonbedrijf Ieder1, Deventer) vindt ook de bestaande bouw interessanter, omdat de complexiteit ervan allerlei vragen oproept. Dhr. Overbeek zegt dat juist daarvoor een rekenmodel interessant is. Hoe zet je bijvoorbeeld een HRE-ketel weg in het woningbestand? Dhr. Van der Krogt merkt op dat je op dit punt schaalvoordelen kunt krijgen en van elkaar kunt leren. Het onderwerp heeft volgens hem ook sociale aspecten: hoe kun je maatwerk leveren? Dhr. Van der Krogt concludeert dat uit deze reacties twee hoofdonderwerpen naar voren komen: de financiering en het betrekken (verleiden) van particuliere bewoners. 8) Afspraken - Er komt een verslag van deze bijeenkomst. Bij dat verslag zal Dhr. Van der Krogt verslag doen van zijn contact met het platform PEGWI. - Er komt een vervolgbijeenkomst. Om te zorgen voor een goede frequentie zullen we die eind september plannen. Ook anderen uit de organisatie en niet KISS-leden kunnen we daarvoor uitnodigen. - We stellen een groep in om projecten onderling door te geven. De provincie Overijssel wil bijvoorbeeld graag weten of er voorbeelden zijn van duurzame projecten in de bestaande bouw. 6

Duurzaam bouwen en renoveren. Wim Gilijamse Lector Duurzame Energievoorziening

Duurzaam bouwen en renoveren. Wim Gilijamse Lector Duurzame Energievoorziening Duurzaam bouwen en renoveren Wim Gilijamse Lector Duurzame Energievoorziening Ontwikkeling energieprestatie woningen 3,5 3 2,5 nieuw bestaand EPC 2 1,5 1 0,5 0 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010

Nadere informatie

Kennisinstituut Stedelijke Samenleving (KISS)

Kennisinstituut Stedelijke Samenleving (KISS) Kennisinstituut Stedelijke Samenleving (KISS) Verslag van de tweede bijeenkomst van de KISS Praktijkkring Duurzaam Bouwen en Renoveren. Gehouden op woensdagmiddag 26 september 2007 in het restaurant van

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen. 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider

Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen. 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider Wat loopt er allemaal? Duurzaamheid is: Energiebesparing Gezond wonen

Nadere informatie

Ir. G.N. Sweringa (Truus)

Ir. G.N. Sweringa (Truus) Verduurzaming Woningmarktdebat woningbestand Apeldoorn 15 april 2010 Ir. G.N. Sweringa (Truus) Directeur Bestuurder 7-5-2010 1 MISSIE OFW Het bieden van een kansrijke woon- en leefomgeving voor mensen

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030 Terugblik en vooruitblik Donderdag 4 juni 2015 WELKOM! ACHTERGROND VAN DEZE AVOND Samenwerking van diverse

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt Urgenda ESCo-project Peter Odermatt Inleiding Ambitie Urgenda: Vergroten energie efficiency in NL Beter benutting hernieuwbare energie potentieel in NL Verkennen onder welke voorwaarden ESCo s een bijdrage

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 2/25 3/25 1. Praktijk van het verleden

Nadere informatie

Hoe kan het leuker, slimmer en beter

Hoe kan het leuker, slimmer en beter Hoe kan het leuker, slimmer en beter Leuker: als er ambitie is, als je doelen stelt en vertrouwen is Slimmer: als je gebruik maakt van elkaars expertise en samenwerkt Beter: als je monitort en evalueert

Nadere informatie

Energiebesparing. Betonkernactivering. Programma. Energiebesparing EPBD. Energy Performance Building Directive. Europese richtlijn.

Energiebesparing. Betonkernactivering. Programma. Energiebesparing EPBD. Energy Performance Building Directive. Europese richtlijn. Programma Energiebesparing & Betonkernactivering Energiebesparing Europa Nederland Besparingspotentieel Specialisten gevraagd? Betonkernactivering Publicatie Leergang Kees Arkesteijn 1 2 Energiebesparing

Nadere informatie

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez Gevraagd: Duurzaam commitment Klimaattop Amstelveen Donderdag 14 oktober 2010 Ambitie: Duurzaam in Amstelveen Tijdens de klimaattop staan inspiratie, matchmaking en commitment centraal. Amstelveense voorlopers

Nadere informatie

Duurzaamheid in Boswinkel Oost

Duurzaamheid in Boswinkel Oost Programma Waarom energiezuinig en duurzaam (ver)bouwen? Waarom energiemonitoring Duurzaamheid in Boswinkel Oost Energiemonitoring Velve Lindenhof, Enschede De energiezuinigste wijk van Enschede De uitvraag

Nadere informatie

Het Nieuwe Renoveren WELKOM

Het Nieuwe Renoveren WELKOM Het Nieuwe Renoveren WELKOM oktober-november 2011 Verzorgd door Bert Bruns, Bridges2Beyond, bert.bruns@bridges2beyond.nl BouwLokalen? Een initiatief van en Informatieve bijeenkomsten Gaat in op vernieuwingen

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Casper Tigchelaar Marijke Menkveld Den Haag, SER 2 oktober 2013 www.ecn.nl Instrumenten gericht op eigenaar-bewoners Bewustwording en informatie

Nadere informatie

Een goede jas: schoon, gezond en zuinig. Frank te Poel 10 oktober 2007

Een goede jas: schoon, gezond en zuinig. Frank te Poel 10 oktober 2007 Een goede jas: schoon, gezond en zuinig Frank te Poel 10 oktober 2007 Inhoud 1. Klimaatverandering is een urgent probleem 2. Er zijn drastische maatregelen nodig 3. Waar staat Nederland nu? 4. Spaar Het

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad Theo Stauttener Stadkwadraat Rijk zet in op energiesprong! Duurzaamheid Belangrijk thema In bestaande voorraad het meeste

Nadere informatie

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 ing. A.F. (André) Kruithof Oktober 2015 Programma Op weg naar 2050: doelstellingen bestaande bouw & nieuwbouw BENG-indicatoren Energiezuinigheid in de

Nadere informatie

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play :

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play : Introductie Aris de Groot Energie-, Installatie- en Bouw BV Postbus 2 5400 AA Uden Ing. A.W. (Aris) de Groot. Directeur/eigenaar Bezoekadres: Loopkantstraat 7a Uden Mobiel 0651.386511 Samenvatting Een

Nadere informatie

Energiebesparing in de bouw

Energiebesparing in de bouw Energiebesparing in de bouw - Overheidsbeleid - Wettelijke kaders - Praktische omzetting Bijdragen van: ing. W.Baartman ir. J.Ouwehand Wetgeving en overheidsbeleid Transitie naar een duurzame energiehuishouding

Nadere informatie

HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH PS2009- INITIATIEFVOORSTEL Aan de leden van Provinciale Staten Initiatief voorstel Duurzaamheidsfonds Gelderland Beknopte samenvatting van inhoud voorstel: Bij de voorjaarsnota 2009 (PS2009-447) is ingestemd

Nadere informatie

Verbinden van onder- en bovengrond

Verbinden van onder- en bovengrond Verbinden van onder- en bovengrond Herontwikkeling industriële locaties Inhoud - Korte toelichting locaties - Ontwikkelopgave - Verbinden onder- en bovengrond - Discussie Deventer 18 november 2010 Gerben

Nadere informatie

Renoveren Het slimme renovatieconcept. Van VolkerWessels

Renoveren Het slimme renovatieconcept. Van VolkerWessels Renoveren Het slimme renovatieconcept. Van VolkerWessels PlusRenoveren: Eenvoudig, zorgeloos, duurzaam De Nederlandse woningvoorraad slurpt nog altijd energie. Tegelijk blijven de energieprijzen stijgen.

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

1 3 NOV. Zngediende projecten Tenderregeling dyurzame energie en energiebesparing

1 3 NOV. Zngediende projecten Tenderregeling dyurzame energie en energiebesparing Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499 88 99 Fax 038 425 48 88 provincie.overijssel.nl postbus@overijssel. nl RABO Zwolle 39 73 41 121 Provinciale Staten van Overijs* Inaichtingen

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Presentatie de Zonnewoning. Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept

Presentatie de Zonnewoning. Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept Presentatie de Zonnewoning Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept 2006 Waarom een Zonnewoning? Aansluiten bij (Klimaat-) beleid: Met het concept de Zonnewoning kunnen wij

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

30% energiebesparing ik doe mee!! Ir. Marlou Boerbooms Projectmanager MMM Ervaringen van een energieambassadeur Apeldoorn: 'Uw woning in de watten' Uit 46 maatwerkadviezen en offertes zijn voorlopig 13

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

u kunt er niet omheen

u kunt er niet omheen EPA-W Advies Het energielabel: u kunt er niet omheen Eigenaren van woningen zijn bij de verkoop of verhuur verplicht om een Energielabel te overhandigen aan de koper of huurder. Als erkend EPA-W Adviseur

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten PS2009-997 HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Duurzaamheidsfonds Gelderland HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Nadere informatie

Slotbijeenkomst Stookjerijk 2014 Energiebesparing in de huursector

Slotbijeenkomst Stookjerijk 2014 Energiebesparing in de huursector Slotbijeenkomst Stookjerijk 2014 Energiebesparing in de huursector 12 rondetafels Stookjerijk 2014 Onderwerpen Monitoring voortgang met rekenmodel Shaere Opgaven Energieakkoord Resultaten voortgang energiebesparing

Nadere informatie

De waarde van het energielabel voor Woonbron

De waarde van het energielabel voor Woonbron De waarde van het energielabel voor Woonbron Seminar Het Energielabel Nootdorp, 24 april 2008 Rik rashoff, duurzaamheidsambassadeur Woonbron De waarde van het energielabel voor Woonbron Lid Platform Energietransitie

Nadere informatie

B-89 Green Deal Warmte Deventer Keizerslanden

B-89 Green Deal Warmte Deventer Keizerslanden B-89 Green Deal Warmte Deventer Keizerslanden Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Nadere informatie

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is een ESCo? 3. Wat is de meerwaarde van een ESCo? 4. Organisatie en positionering 5. Belemmeringen en risico s 1.1 DEventer Energieke

Nadere informatie

Collectief bouwen Vennedaal Grave

Collectief bouwen Vennedaal Grave Collectief bouwen Vennedaal Grave Agenda Introductie Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Voordelen CPO Mogelijke subsidie Voordelen nieuwbouw t.o.v. bestaande woning Nul-op-de-meter Locatie Vennedaal

Nadere informatie

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013 Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel 4 maart 2013 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit wordt erkend: Convenant Energiebesparing

Nadere informatie

Uit ervaring blijkt ook dat met energieverbeterende maatregelen gemiddeld 30% energiebesparing gerealiseerd

Uit ervaring blijkt ook dat met energieverbeterende maatregelen gemiddeld 30% energiebesparing gerealiseerd RAADSVOORSTEL Onderwerp : Pilot energieaanpak woningen Raadsvergadering : 2 december 2009 Politieke markt d.d.: - Agendapunt : 6 Portef.houder : wethouder Berkelder Voorstelnummer : 236649 BenW-besluit

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS Colofon Meer informatie over mogelijke ondersteuning op de verschillende onderwerpen: Ieke Benschop, NMU (i.benschop@nmu.nl;

Nadere informatie

Toekomst Sluisweg verslag bewonersavond 13 mei 2014

Toekomst Sluisweg verslag bewonersavond 13 mei 2014 Toekomst Sluisweg verslag bewonersavond 13 mei 2014 Verslag van de bijeenkomst met de bewoners van de Sluisweg op dinsdag 13 mei 2014 om 19.30 uur in het EMS gebouw aan de Sluisweg 67 E. Aanwezigen: Van

Nadere informatie

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN April 2002 ECN-RX--02-013 KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN Nieuw Den Helder Centrum als praktijkvoorbeeld J.C.P. Kester E. Sjoerdsma H. van der Veen (Woningstichting

Nadere informatie

Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade

Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade 2 Voorwoord Beste mensen, voor u ligt de folder over het convenant energiebesparing 2009 2011. Dit is een samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

Stadsdialoog particuliere woningverbetering

Stadsdialoog particuliere woningverbetering Stadsdialoog particuliere woningverbetering Jasper van der Wal, Hiske de Ridder en Rob van Beek 6 oktober 2013 14.30 uur Opening 14.35 uur Terugkoppeling resultaten van de stadsenqûete 14.45 uur Nadere

Nadere informatie

Selectie van Meer met Minder -proefprojecten

Selectie van Meer met Minder -proefprojecten Selectie van Meer met Minder -proefprojecten Versie 10 maart 2008 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Wat is een Meer met Minder-proefproject? 4 2.1 MmM-uitgangspunten 4 2.2 MmM-aanpak 5 2.2.1 Verleiden 5 2.2.2

Nadere informatie

Een duurzame toekomst voor uw vastgoed

Een duurzame toekomst voor uw vastgoed Een duurzame toekomst voor uw vastgoed De toekomst van uw vastgoed U wilt de levensduur van uw vastgoed verlengen en tegelijkertijd zorgen voor meer wooncomfort voor uw huurders? Met Ecoveren realiseert

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i.

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Toelichting Inleiding Provinciale staten van Utrecht hebben besloten om 750.000,- in te zetten voor de reductie van CO 2

Nadere informatie

Verbetering energieprestatie: een zaak van kleine stapjes?

Verbetering energieprestatie: een zaak van kleine stapjes? Verbetering energieprestatie: een zaak van kleine stapjes? Nico Nieboer 3 november 2015 Delft University of Technology Challenge the future Inleiding Presentatie uitkomsten onderzoek naar verbetering energieprestatie

Nadere informatie

Uw woningvoorraad is er aan toe De nieuwe, revolutionaire methode om al uw woningen moeiteloos te verduurzamen!

Uw woningvoorraad is er aan toe De nieuwe, revolutionaire methode om al uw woningen moeiteloos te verduurzamen! Uw woningvoorraad is er aan toe De nieuwe, revolutionaire methode om al uw woningen moeiteloos te verduurzamen! snelle realisatie in duurzame renovatie Met Renolution is uw woningbezit verrassend snel

Nadere informatie

Bestaand Vastgoed. Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011. DHV 2011 All rights reserved Openbaar

Bestaand Vastgoed. Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011. DHV 2011 All rights reserved Openbaar Bestaand Vastgoed Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011 DHV 2011 All rights reserved Openbaar Wat is er aan de hand? Circa 1/3 energiegebruik NL zit in gebouwde omgeving Focus

Nadere informatie

Buurttransformator in het Aireygebied

Buurttransformator in het Aireygebied Buurttransformator in het Aireygebied Rob Bogaarts 16 mei 2013 Meet en Greet Energietransitie Woonbedrijf Circa 33.000 woningen Waarvan ca. 3.000 kamers en units (Vestide) 418 medewerkers Koersdoelen Van

Nadere informatie

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT VAN DOM-STAD NAAR NOM-STAD? Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030? Dinsdag 26 mei 2015 WELKOM! LANDELIJK Convenant uit 2012; Woonbond,

Nadere informatie

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN Foto: Jeroen Mul/Flickr, Creative Commons JA: STEVIG INZETTEN OP BETAALBAAR EN GOED WONEN VOOR IEDEREEN! De afgelopen jaren is er dankzij

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013 FRYSLÂN FOAR DE WYN Plan van aanpak Finale versie, 14 november 2013 Albert Koers, Comité Hou Friesland Mooi Hans van der Werf, Friese Milieu Federatie Johannes Houtsma, Platform Duurzaam Friesland FRYSLÂN

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Kennisdebat. 28 februari 2013. T.S. de Boer. Onze wereld vraagt erom.

Kennisdebat. 28 februari 2013. T.S. de Boer. Onze wereld vraagt erom. Kennisdebat 28 februari 2013 T.S. de Boer Is collectieve financiering mogelijk bij verduurzaming? Wanneer de business case sluit, wil dat nog niet zeggen dat je het geregeld hebt! 2 Te behandelen Recente

Nadere informatie

Uw innovatiepartner met drive NIEUWBOUW RENOVATIE TRANSFORMATIE

Uw innovatiepartner met drive NIEUWBOUW RENOVATIE TRANSFORMATIE Uw innovatiepartner met drive NIEUWBOUW RENOVATIE TRANSFORMATIE EMERGO Bouwnovatie EMERGO werkt graag samen aan vernieuwende en realistische totaaloplossingen. Ons doel is dat u én wij ingenomen zijn met

Nadere informatie

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015 Echt thuis Ondernemingsplan 2011-2015 2 INLEIDING Mooiland is een woningcorporatie met circa 27.000 woningen verspreid over ruim 150 gemeenten in heel Nederland. Daarmee zijn wij een van de twintig grootste

Nadere informatie

WOONLASTENAGENDA 2015. BrabantWonen

WOONLASTENAGENDA 2015. BrabantWonen WOONLASTENAGENDA 2015 BrabantWonen ALGEMENE INLEIDING BrabantWonen, Kleine Meierij, Zayaz, gemeente s-hertogenbosch en het Stedelijk Huurdersplatform (SHP) hebben in 2014 het Woonlastenakkoord gesloten.

Nadere informatie

Zwolle bouwt. Initiatiefvoorstel voor gemeentelijke woningbouw. augustus 2015 Namens de SP-fractie: Brammert Geerling

Zwolle bouwt. Initiatiefvoorstel voor gemeentelijke woningbouw. augustus 2015 Namens de SP-fractie: Brammert Geerling Zwolle bouwt Initiatiefvoorstel voor gemeentelijke woningbouw augustus 2015 Namens de SP-fractie: Brammert Geerling Inleiding Er is een groot tekort aan betaalbare sociale huurwoningen in Zwolle. Woningzoekenden

Nadere informatie

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Wij, vertegenwoordigers van bestuursorganen en organisaties die werken aan de realisatie van een gezond en veilig leefmilieu, economie

Nadere informatie

Kwaliteitsimpuls kantoren

Kwaliteitsimpuls kantoren 10 maart 2014, Festival Leegstaand Vastgoed Kwaliteitsimpuls kantoren Sjef de Pont, hoofd afdeling Economische Zaken, sector Stadsontwikkeling Opzet workshop Situatie s-hertogenbosch Onze aanpak: Impuls

Nadere informatie

Communicatieplan CO 2-reductie

Communicatieplan CO 2-reductie Communicatieplan CO 2 -reductie Saasveld, 8 mei 2013 Auteur: Karin Koopman Geaccordeerd door: M.G.M. Kleizen Inhoud 1 INLEIDING 3 1.1 Over dit communicatieplan 3 2 DOELSTELLINGEN EN DOELGROEPEN 4 2.1 COMMUNICATIEDOELSTELLING

Nadere informatie

Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen

Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen Stichting Woningbouw Slochteren, Stichting Bewonersraad Slochteren 1. Doelstelling, aanpak en reikwijdte 1.1 De overeenkomst richt zich op het bereiken

Nadere informatie

WIJKAANPAK BERKUM STIMULEREN VAN ENERGIE BESPARING IN HET WONINGBESTAND VAN DE ZWOLSE WIJK BERKUM

WIJKAANPAK BERKUM STIMULEREN VAN ENERGIE BESPARING IN HET WONINGBESTAND VAN DE ZWOLSE WIJK BERKUM STIMULEREN VAN ENERGIE BESPARING IN HET WONINGBESTAND VAN DE ZWOLSE WIJK BERKUM OVER BERKUM Geschiedenis en ligging Berkum is een grote wijk in het oosten van Zwolle. Ten oosten van Berkum stroomt de rivier

Nadere informatie

Green Deal Leiden: wonen en energie

Green Deal Leiden: wonen en energie Green Deal Leiden: wonen en energie Samen meters maken Bart van Geleuken, projectleider Green Deal Introductie Leidse Green Deal Toelichting doel Leidse Green Deal Leidse voorbeelden wonen en energie Voorbeelden

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 75 02 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum EMT/2005/1830

Nadere informatie

DRENTHE DUURZAAM. 10 punten om met de Drenten te komen tot een nog mooier Drenthe

DRENTHE DUURZAAM. 10 punten om met de Drenten te komen tot een nog mooier Drenthe DRENTHE DUURZAAM 10 punten om met de Drenten te komen tot een nog mooier Drenthe FEBRUARI 2015 Inleiding Duurzaamheid is de pijler voor een vitaal Drenthe. Dat is het uitgangspunt voor de PvdA in Drenthe.

Nadere informatie

Conceptoplossingen door samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten

Conceptoplossingen door samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Conceptoplossingen door samenwerking Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Waarom bouwen we zoveel muren en slaan we zo weinig bruggen? Brink Climate Systems 1903 Smederij te Assen 2013 Fabrikant

Nadere informatie

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Parallelsessie Ambtelijk Café 2013 Roelof Potters (Alliander) en Eloi Burdorf (SDE) Agenda Welkom en introductie Presentatie: Aanpak verduurzaming gebouwde omgeving

Nadere informatie

Mini-seminar EPA. EPA hoe zit het?

Mini-seminar EPA. EPA hoe zit het? Mini-seminar EPA EPA hoe zit het? Even voorstellen www.tognederland.nl Remko Weggeman: projectleider EPA E-mail: rweggeman@tognederland.nl Opdrachten vanaf 2009: Epa-W: Woningcorporaties, particuliere

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

BVR RENOVATIECONCEPT DOORZONWONINGEN. Presentatie 10 febr. 2011 Bouwbeurs Utrecht door mr. ir. A.J.P.M.G. (Ad) Wirken Algemeen directeur BVR Groep

BVR RENOVATIECONCEPT DOORZONWONINGEN. Presentatie 10 febr. 2011 Bouwbeurs Utrecht door mr. ir. A.J.P.M.G. (Ad) Wirken Algemeen directeur BVR Groep BVR RENOVATIECONCEPT DOORZONWONINGEN Presentatie 10 febr. 2011 Bouwbeurs Utrecht door mr. ir. A.J.P.M.G. (Ad) Wirken Algemeen directeur BVR Groep Presentatie Voorstellen BVR Groep Uitleg Concepten 2 BVR

Nadere informatie

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS Colofon Meer informatie over mogelijke ondersteuning op de verschillende onderwerpen: Ieke Benschop, NMU (i.benschop@nmu.nl;

Nadere informatie

Verslag Bijeenkomst samenwerking Toegankelijkheid en wooncomfort

Verslag Bijeenkomst samenwerking Toegankelijkheid en wooncomfort Verslag Bijeenkomst samenwerking Toegankelijkheid en wooncomfort 7 februari 2012 Saxion, Kenniscentrum Leefomgeving Bouwsteen: 3.4 Datum: 9 februari 2012 Auteur: Evelien Klasens Inhoud 1. Aanleiding...

Nadere informatie

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren Voor: Bouwlokalen Het Nieuwe Renoveren 11 oktober 2011 te Doetinchem http://www.slimrenoveren.nl

Nadere informatie

1. Inwoners stad Groningen

1. Inwoners stad Groningen facts & figures 1. Inwoners stad Groningen Huidige inwoneraantal: 195.676 De stad Groningen is de afgelopenjaren sterk gegroeid. Bovenstaande grafiek laat zien dat de stad in de komende 15 jaar blijft

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

CONVENANT ENERGIEBESPARING HUURSECTOR. 28 juni 2012

CONVENANT ENERGIEBESPARING HUURSECTOR. 28 juni 2012 CONVENANT ENERGIEBESPARING HUURSECTOR 28 juni 2012 Partijen: 1. De Minister voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, te dezen handelend als bestuursorgaan; hierna te noemen het Ministerie ; 2. Aedes

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Vraagstelling. 3. Hoe ga je met elkaar aan het werk; welke vaardigheden en competenties zijn nodig?

Vraagstelling. 3. Hoe ga je met elkaar aan het werk; welke vaardigheden en competenties zijn nodig? Vraagstelling 1. Wat vragen opdrachtgevers en gebruikers werkelijk en hoe kunnen aanbieders kansen pakken door hun dromen waar te maken? 2. Hoe ontstaat een win-win situatie door gebruik te maken van elkaars

Nadere informatie