Rol en werkwijze van de diëtist in de BeweegKuur

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rol en werkwijze van de diëtist in de BeweegKuur"

Transcriptie

1 Rol en werkwijze van de diëtist in de BeweegKuur NISB ontwikkelt de BeweegKuur met subsidie van het ministerie van VWS en in samenwerking met NHG, LVG, NVDA, KNGF, LHV, DVN, NVD, NDF en VSG. Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) P Postbus 64, 6720 AB BENNEKOM T F E W W NISB/09/35161/KBR/cbt 1

2 Inleiding Voor u ligt de handleiding groepsvoorlichting voeding voor diëtisten die betrokken zijn bij de BeweegKuur. De groepvoorlichting over voeding is een onderdeel van het begeleidingstraject voor de patiënt. Deze groepsvoorlichting wordt in nauwe samenwerking met de leefstijladviseur vormgegeven door de diëtist. In deze handleiding vindt u achtereenvolgens in hoofdstuk 1 de randvoorwaarden voor het vormgeven van de bijeenkomsten. In hoofdstuk twee worden handvatten gegeven voor de voorbereiding; keuze in doel en aanpak van de bijeenkomsten. Voor de daadwerkelijke uitvoering van de bijeenkomst vindt u handige tips in hoofdstuk 3. Wij hopen u hiermee meer houvast te bieden bij de opzet en uitvoering van de groepsbijeenkomsten. Mocht u naar aanleiding van deze handleiding of uw ervaringen in de praktijk nog vragen of tips hebben, dan kunt u zich richten tot Namens het NISB projectteam en alle partners van de BeweegKuur wensen wij u veel succes! NISB/09/35161/KBR/cbt 2

3 Inhoudsopgave 1. Introductie en randvoorwaarden 5 2. De voorbereiding: keuze in doel en aanpak 9 3. De uitvoering 11 NISB/09/35161/KBR/cbt 3

4 NISB/09/35161/KBR/cbt 4

5 1. Introductie en randvoorwaarden 1.1 Achtergrond De BeweegKuur stimuleert en begeleidt patiënten met diabetes type 2 bij de gedragsverandering naar een actieve leefstijl. Dit betekent dat de patiënt op een verantwoorde wijze start met beweegactiviteiten. Een tweede vast en belangrijk onderdeel van de begeleiding is de aandacht voor gezonde voeding. Meer bewegen en een verbetering van het voedingspatroon en een eventueel daarmee gepaardgaande gewichtsreductie hebben een gunstig effect op het verloop van diabetes type 2. Om de patiënt verantwoord te laten starten met bewegen volgt er volgens de NHG standaard een verwijzing naar een diëtist. De reguliere zorg vergoed 4 uur begeleiding door de diëtist. De dietist bespreekt de noodzakelijk aanpassingen in het voedingspatroon, rekening houdende met de medicatie en de gewenste beweegactiviteit. Gedragsverandering ten aanzien van gezonde voeding staat ook op de agenda van de diëtist. Binnen de BeweegKuur worden haar adviezen herhaald en bekrachtigd door de leefstijladviseur die de patiënt op regelmatige basis ziet. Als de patiënt start met de BeweegKuur wordt hij/zij standaard voor tenminste 1 individueel consult doorverwezen naar de diëtist om noodzakelijke aanpassingen in het voedingspatroon verbandhoudend met het starten met bewegen besproken. Hiernaast worden er voor de patiënt 5 groepvoorlichtingen over de relatie voeding, bewegen en diabetes georganiseerd. 1.2 Waarom groepsvoorlichting? Groepsvoorlichting over gezonde voeding is een middel om meerdere patiënten tegelijkertijd voor te lichten. Door onderling kennis en ervaring uit te wisselen, kunnen de deelnemers van elkaar leren hoe ze om kunnen gaan met (terugkerende) problemen. Een goede groepsdynamiek kan het proces van gedragsverandering bij de deelnemers in positieve zin stimuleren. Het onderlinge contact en de directe feedback die de diëtist terugkrijgt, is een goede aanvulling op de individuele begeleiding door de leefstijladviseur. 1.3 Doel van de groepsvoorlichting 1. Ondersteunen van de gedragsverandering naar een gezonde en actieve leefstijl door uitwisselen van kennis en ervaringen over diabetes, voeding en bewegen. 2. Patiënten leren verantwoordelijk om te gaan met het individuele voedingspatroon in combinatie met bewegen. Dit resulteert in veilig en verantwoord bewegen bij patiënten met (een verhoogd risico op) diabetes type Frequentie en duur De BeweegKuur duurt per patiënt 1 jaar. Binnen dat jaar krijgt de patiënt naast de reguliere contacttijd (tenminste 1 consult) met de diëtist 5 keer een groepsvoorlichting aangeboden. De bijeenkomsten worden op regelmatige basis gedurende het jaar aangeboden, bij voorbeeld om de 6-8 weken. Afhankelijk van inhoud van de groepsbijeenkomsten kan er voor gekozen worden om de eerste bijeenkomsten korter na elkaar te plannen en bij de laatste een langere periode te hanteren. Bijvoorbeeld wanneer bij de eerste bijeenkomst een voedingsdagboek wordt meegegeven, dan moet de volgende bijeenkomst na een week of 3 gepland worden anders is men het allang vergeten. De duur van de bijeenkomsten is in principe 2 uur. Desgewenst kan ervoor gekozen worden om 5 keer 1 uur voorlichting te verzorgen. Dit is wenselijk als er bijvoorbeeld meer dan 15 deelnemers zijn en je twee keer een groep gaat begeleiden of bijvoorbeeld wanneer je verwacht dat 2 uur te lang is voor het onderwerp wat je wilt bespreken. Afhankelijk van de lokale situatie (aantal patiënten, voorlichtingsbehoefte etc) kan de frequentie, de planning en de duur in overleg met de leefstijladviseur worden bepaald. De leefstijladviseur kan bijvoorbeeld ook besluiten om van de 2 uur groepsvoorlichting er 1 uur te laten verzorgen door de diëtist en 1 uur zelf op andere wijze in te vullen. In dit voorbeeld kunnen er dus 10 bijeenkomsten van twee uur worden georganiseerd. NISB/09/35161/KBR/cbt 5

6 1.5 Kosten Voor de patiënt zijn er geen kosten verbonden aan de groepsvoorlichting. Voor de totale organisatie en uitvoering van de groepsvoorlichtingen wordt er vanuit de BeweegKuur tijdens de pilotfase een budget beschikbaar gesteld. Vanuit dit budget kunnen 5 bijeenkomsten van 2 uur inclusief 1 uur voorbereidingstijd gefinancierd worden. Dit betekent dat de diëtist in totaal 15 uur kan declareren. (ook als de uren over meerdere bijeenkomsten worden verspreid). Overleg met de ROSadviseur en de organiserende leefstijladviseur over je uurtarief voor de voorbereiding en de uitvoering van de bijeenkomsten (vanwege het beperkte budget kan dit maximaal zijn). 1.6 Organisatie De leefstijladviseur is verantwoordelijk voor de organisatie van de groepsvoorlichtingen. Zij bepaalt in overleg met de diëtist een datum, regelt de locatie en nodigt de deelnemers uit. De leefstijladviseur is niet verantwoordelijk voor de inhoud van de voedingsvoorlichting. Deze taak ligt vanzelfsprekend bij de diëtist. Als wordt overeengekomen dat de diëtist 1 uur verzorgd en de leefstijladviseur een tweede uur dan is zij wel verantwoordelijk voor de invulling hiervan. 1.7 Thema s en onderwerpen Centraal tijdens de bijeenkomsten staat de relatie tussen de aandoening diabetes type 2, (starten met) bewegen en gezonde voeding. Hieraan gekoppeld zijn er veel mogelijke onderwerpen voor de inhoud van de bijeenkomsten. De inhoud van de groepsvoorlichting, en de wijze waarop deze plaats vindt, is mede afhankelijk van de samenstelling van de doelgroep. Indien er veel aanmeldingen zijn, kan je er als dietist uiteraard voor kiezen om de groepen zelf samen te stellen. Hierbij kunnen een aantal factoren een rol spelen in de keuze voor een samenstelling zoals de aanwezige problematiek (overgewicht, pre-diabeten, diabeten), evenals taalbeheersing of achtergrondkennis en ziekte-inzicht. Om zo goed mogelijk aan te sluiten bij de vragen die leven in de groep, is het raadzaam om in de eerste groepsbijeenkomst aandacht te besteden aan deze vragen. Voorbeeld voor opbouw van groepsbijeenkomsten zou kunnen zijn: Bijeenkomst 1: Algemene informatie, Richtlijnen Goede Voeding Bespreken welke vragen er leven bij de groepsdeelnemers. Aan de hand van thema s deelnemers laten kiezen welke onderwerpen er in volgende bijeenkomsten aan de orde komen. Voorbeelden van thema s: - richtlijn diabetes, Koolhydraatverdeling, ed - verantwoord afvallen - voeding tijdens sporten, hypo s - feiten en fabels, sportdranken - tussendoortjes, verantwoord snoepen, light producten - emotie eten (eetbuien, stress, ) - betaalbaar gezond eten, supermarktbezoek - feestjes, vakantie, bijzondere gelegenheden - overig (eigen inbreng deelnemers) (Al naar gelang de vragen kunnen thema s geclusterd of anders ingedeeld worden) 1.8 Groepsomvang Wil je ervaringen uitwisselen, vaardigheden oefenen en gelegenheid geven om vragen te stellen, dan zal de groep niet te groot moeten zijn, liefst niet meer dan personen. Met een kleinere groep kun je ook heel intensief werken. Plan voor je bijeenkomsten voldoende NISB/09/35161/KBR/cbt 6

7 tijd in voor het beantwoorden van vragen en reacties van de deelnemers. Je kunt dan optimaal aansluiten bij wat er in de groep leeft. Voor de start van de groepsbijeenkomsten is het wenselijk om zoveel mogelijk deelnemers tegelijk te laten instromen. Hierdoor kweek je gemakkelijker onderling vertrouwen en kan samen de inhoud van de groepssessies worden bepaald. 1.9 Vormgeven bijeenkomsten Stel het doel van de bijeenkomst zo concreet mogelijk vast. Niet alleen de inhoud van de voorlichting, maar stel ook vast wat je precies wilt bereiken: wil je alleen kennis overdragen of wil je vaardigheden aanleren of ook gedragsverandering bereiken? Afhankelijk van je doelstelling kies je de werkvorm. Er zijn verschillende werkvormen mogelijk, bijvoorbeeld een lezing of een groepsdiscussie. Kennis overdragen wordt in het algemeen negatiever beoordeeld door deelnemers. Discussie en interactie zijn belangrijke elementen in een voorlichtingsbijeenkomst. Zaken beklijven beter en bijeenkomsten worden door deelnemers positiever beoordeeld. Daarnaast bepaalt de doelgroep, aan wie je voorlichting wilt geven, ook de meest geschikte werkvorm. Gaat het bijvoorbeeld om mensen met een laag opleidingsniveau? Of gaat het om voorlichting aan allochtonen? Zeker in het laatste geval is specifiek aandacht en invulling wenselijk. Denk aan het gebruik van een tolk. In het volgende hoofdstuk wordt dieper ingegaan op de voorbereiding van de bijeenkomsten. Je krijgt handvatten voor het opstellen van de doelen en de keuze van de werkvromen. Ook wordt er aandacht besteed aan de evaluatie van de bijeenkomsten. NISB/09/35161/KBR/cbt 7

8 NISB/09/35161/KBR/cbt 8

9 2. De voorbereiding: keuze in doel en aanpak Onderstaande punten maken deel uit van je voorbereiding op de groepsbijeenkomst. Zorg ervoor dat je deze punten voor de bijeenkomst goed uitwerkt. 2.1 Doelstellingen 1 Vraag jezelf vooraf duidelijk af wat je wilt bereiken. Ga bij het vaststellen van de doelstelling zoveel mogelijk uit van de vragen, behoeften, ervaringen en sociale achtergrond van de deelnemers. In de voorlichting gaat het niet alleen om het geven van informatie. De mening en de houding van de deelnemers ten aanzien van gezondheidsthema's komen bij een voorlichtingsbijeenkomst ook aan de orde. Zoek naar concrete, realistische en meetbare doelen en formuleer ze expliciet. Goed omschreven doelstellingen zijn zeer belangrijk bij de voorbereiding en onmisbaar voor de evaluatie. Maak daarbij onderscheid tussen kennis, houding en vaardigheid. Begin een doelstelling op het gebied van kennis als volgt: De deelnemer kent. Gaat het om houding, begin dan met: De deelnemer is bereid tot. Start bij vaardigheidsdoelen met: De deelnemer kan. 2.2 Ken je publiek Luister goed in informele contacten met de patiënten, welke gezondheidsvragen en thema s hen bezig houden. Hoe wordt er over gepraat. Betrek zomogelijk de doelgroep bij de keuze van de thema s van je voorlichting. Als je zelf geen direct contact (meer) hebt met de BeweegKuurpatiënten, bespreek de onderwerpen dan met de leefstijladviseur. 2.3 Kies een werkvorm Groepsvoorlichting is vaak een mix van werkvormen. Afhankelijk van je doel, kun je kiezen voor verschillende werkvormen. Wanneer je informatie wilt overdragen, kennis en inzicht wilt vergroten, kun je bijvoorbeeld kiezen voor een lezing, een vraag-leer-gesprek, of een vragenspel. Wanneer je vaardigheden wilt aanleren kun je kiezen voor de instructie, een demonstratie of rollenspel. Wanneer je meningsvormend te werk wilt gaan of de houding ten aanzien van een onderwerp wil wijzigen kun je kiezen voor de groepsdiscussie naar aanleiding van een video of stellingen of voor een spelvorm. De vorm die je kiest bepaalt in hoeverre de deelnemers een inbreng in de voorlichting kunnen hebben. Is het de bedoeling dat ze alleen maar luisteren of wil je ze zelf actief iets laten doen, zoals vragen stellen, ervaringen uitwisselen, een probleem oplossen, informatie opzoeken en verwerken. Het zal van je doel, maar ook van de ervaring, die de deelnemers hebben met dergelijke activiteiten, afhangen hoe actief je de deelnemers mee kunt laten doen. Het effect van de voorlichting vergroot wanneer de deelnemers zelf de informatie die je geeft kunnen toepassen in hun eigen situatie. Met de keuze van werkvormen kun je dit stimuleren. Neem die afwisseling in je planning mee. Ga daarbij na of je aanpak uitvoerbaar is, zowel met je groep als in de ruimte (én de tijd) die je tot je beschikking hebt. De lezing Een lezing is geschikt wanneer je éen specifiek kennisdoel voor ogen hebt, bijvoorbeeld toelichting geven op de schijf van vijf. De lezing kan op zichzelf staan, waarbij de diëtist na of tijdens een verhaal vragen beantwoordt. Bij kleinere groepen volgt vaak nog een groepsdiscussie. Het werkt goed als het verhaal ondersteund wordt met beelden. Dit kan met een PowerPoint presentatie, overhead of platen. Zorg er wel voor dat de techniek het contact met de groep niet te veel verstoort. Een lezing moet niet langer dan twintig minuten duren. Je kunt bij kleinere groepen ook kiezen voor een vraag-leer gesprek. Het verhaal wordt aan de hand van vragen aan de deelnemers opgebouwd. Zij zijn actiever betrokken en je kunt steeds checken of de informatie aansluit bij de kennis die al aanwezig is. 1 Praktijkwerk, Groepsvoorlichting aan allochtonen, NIGZ NISB/09/35161/KBR/cbt 9

10 De groepsdiscussie De groepsdiscussie is geschikt om mensen op houdingsniveau te beïnvloeden. Tijdens de groepsdiscussie kan het publiek de zojuist aangeboden informatie verwerken. Bovendien beschikken de deelnemers zelf vaak over belangrijke aanvullende informatie. Door de groepsdynamica kan, naast de houding, ook het gedrag zélf veranderen. De kracht van die groepswerking hangt echter af van meerdere factoren, waaronder het aantal keren dat men al bij elkaar is gekomen, een gevoel van veiligheid om open te spreken, of de deelnemers bekenden van elkaar zijn. Tijdens de groepsdiscussie is de diëtist de katalysator en groepsprocesbewaker bij het uitwisselen van informatie en ervaringen. Hierbij worden patiënten zich bewust van de eigen problemen, waardoor men vervolgens naar oplossingen kan zoeken. De diëtist start het gesprek met de groep, bijvoorbeeld door een stelling of een startvraag te lanceren. Vervolgens laat je het gesprek tot ontwikkeling komen. Als de doelgroep weinig ervaring heeft met deze manier van werken, bestaat wel het gevaar dat ze de stelling als de persoonlijke mening van de diëtist opvatten. Vooral als je een uitdagende stelling hebt gekozen, zal het moeilijk zijn tijdens de bijeenkomst nog duidelijk te maken dat je er zelf anders over denkt. Andere mogelijkheden om een discussie op gang te brengen zijn het voorbeeldverhaal of het rollenspel. De diëtist kan het voorbeeld verhaal vertellen of een film(fragment) laten zien. Het voordeel van een voorbeeldverhaal is dat alle deelnemers kunnen reageren op dezelfde ervaring. Het is een ervaring van iemand buiten de groep; het is dus niet bedreigend om daar over te praten. De deelnemers kunnen het oneens zijn, zonder dat ze direct iemand in de groep beledigen. Ze zijn vaak gewend om op een indirecte manier te praten. Zo n voorbeeldverhaal stimuleert de deelnemers de eigen soortgelijke ervaring in te brengen. Vooral als het verhaal goed aansluit op hun eigen ervaringen, zullen er heel wat andere verhalen loskomen. Een rollenspel kan gebruikt worden om bepaalde meningen te verduidelijken, maar bijvoorbeeld ook om je in een andere mening te verplaatsen. Ook het uitproberen van verschillende oplossingen is via een rollenspel mogelijk. Voor een rollenspel is het wel nodig dat de deelnemers zich een beetje thuis voelen in de groep en gewend zijn aan rollenspel of aan toneelspelen. 2.4 Evalueer de bijeenkomst Het vooraf formuleren van doelstellingen is een voorwaarde om in de evaluatie te meten of je je doel bereikt hebt en of de keuzes die bij de voorbereiding zijn gemaakt, goede keuzes waren. Ook dient een evaluatie om na te gaan of de uitvoering van de voorlichting volgens plan is verlopen en zo niet, wat er anders is gegaan. Evaluatie is belangrijk, omdat je daarmee de gemaakte fouten een volgende keer misschien kunt vermijden. Vaak gun je je geen tijd voor een evaluatie. Toch kan een goede evaluatie je veel tijd besparen bij de voorbereiding van een volgende bijeenkomst. NISB/09/35161/KBR/cbt 10

11 3. De uitvoering In dit hoofdstuk vind je handige tips voor de uitvoering van de bijeenkomst. Je kunt de aandachtpunten ook gebruiken als checklist na de voorbereidingsfase (hoofdstuk 2). 3.1 De ontvangst Plan altijd genoeg tijd voor de ontvangst, zodat de deelnemers even de tijd hebben om elkaar te begroeten en bij te praten. Iemand zal de deelnemers moeten ontvangen en voor koffie en/of thee moeten zorgen. Bij een nieuwe groep of een losse themabijeenkomst kan het nuttig zijn als er iemand is die deze taken op zich neemt (leefstijladviseur en/ of diëtist). Bij een bestaande groep lopen deze zaken vanzelf en zullen de deelnemers deze taken gaan overnemen. 3.2 Het starten van de bijeenkomst Bij een nieuwe groep of bij een eenmalige bijeenkomst is het belangrijk dat de je in het begin goed uitlegt wat de bedoeling van de bijeenkomst is, hoe het programma in elkaar zit, wie jij bent (en eventueel bij aanwezigheid van anderstaligen, wie de tolk is), welke taak je hebt en wat er van de deelnemers wordt verwacht. Het hangt van je doel af hoeveel tijd je besteedt aan een kennismakingsronde. Bij een nieuwe groep die waarschijnlijk ook verder samen activiteiten zal gaan ondernemen, is het leuk om iedereen iets over zichzelf te laten vertellen: naam, werk, kinderen, waar komt men vandaan, waarom is men naar deze bijeenkomst gekomen, enzovoort. Bij een eenmalige bijeenkomst heeft en uitgebreide kennismaking niet zoveel zin. In dat geval is een kort kennismakingsrondje voldoende. Laat daarbij de mensen vooral wat gegevens vertellen die voor het thema belangrijk zijn. Bij een bestaande groep zul je op een andere manier beginnen. De kennismaking is niet meer nodig, maar het kan wel leuk zijn een rondje met uitwisseling van nieuwtjes te houden. Vooral als die nieuwtjes gaan over de onderwerpen die in eerdere bijeenkomsten aan de orde zijn geweest of nog zullen komen. Als diëtist kun je het gesprek door je vragen sturen. Juist door zo n informeel begin kun je veel informatie over de vragen en wensen van de deelnemers te horen krijgen. Tevens kunnen allerlei dringende vragen tijdens zo n rondje al worden gesteld. Daardoor zullen sommige deelnemers straks rustiger aan de voorlichtingsbijeenkomst kunnen meedoen. De diëtist moet ook in een bestaande groep iedere keer duidelijk maken wat de bedoeling van de bijeenkomst is, en zonodig samenvatten wat er in de vorige bijeenkomsten is gebeurd, zodat de deelnemers de draad weer op kunnen pakken. 3.3 Kies voor een passende informatieoverdracht Er zijn verschillende manieren om informatie over te dragen. Je kunt kiezen voor een methode waarbij de deelnemers zelf aan de slag moeten of voor een aanpak waarbij ze alleen maar hoeven te luisteren. De werkvormen zijn in hoofdstuk 2 Keuze in doel en aanpak al besproken. Het hangt van je doel en de ervaring van de groep af welke manier het beste zal werken. Hieronder staan, waarschijnlijk reeds bekende, algemene uitgangspunten opgesomd, waar je bij het geven van informatie rekening mee moet houden: - Sluit aan bij de kennis (zowel schoolkennis als ervaringskennis) van de deelnemers. Dit betekent dat je door het bespreken van concrete situaties, ervaringen en het stellen van vragen de kennis van de deelnemers moet toetsen. Vooral als je dit vooraf niet hebt kunnen doen, zul je hiervoor tijd moeten inruimen. - Bied niet teveel nieuwe informatie tegelijk aan. De informatie moet zo concreet en NISB/09/35161/KBR/cbt 11

12 praktisch mogelijk zijn. Ga van concrete naar meer algemene informatie en daarna weer terug naar concrete situaties. - Gebruik zoveel mogelijk voorbeelden en visueel materiaal. Vermijd het gebruik van vaktaal. - Deel de informatie in kleine eenheden in en vat regelmatig de aangeboden informatie samen. Toets of de deelnemers het ook hebben begrepen. Herhaal zonodig de informatie. Bied mogelijkheden aan om de nieuwe informatie te verwerken en in te passen in de eigen zienswijze of bij de situatie van de deelnemers. Vaak willen mensen steeds meer weten en stellen ze heel gedetailleerde vragen. Probeer die vragen dan algemeen te maken, zodat het antwoord voor de andere deelnemers ook interessant is. De voorlichting moet geen vraag- en antwoordspelletje worden tussen één of twee deelnemers en de diëtist. 3.4 Let op je houding Anticipeer en let op (non)verbaal gedrag van de deelnemers en probeer iedereen te bereiken met je boodschap door deelnemers aan te kijken en niet te vaak of te lang met je rug naar het publiek te staan. Een actieve houding werkt aanstekelijk. Spreek goed verstaanbaar en niet te snel ook niet als je in tijdsnood komt. Vermijd gebaren die de aandacht afleiden, zoals spelen met een pen. 3.5 Wees bedacht op verschillen Bij patiëntengroepen denken we soms ten onrechte dat de deelnemers allemaal in dezelfde positie verkeren, gezamenlijke belangen en gelijke (gezondheids)- vragen hebben. In de praktijk zijn er natuurlijk grote verschillen tussen de deelnemers onderling. Bij het geven van (gezondheids)voorlichting in groepsverband zal de diëtist hier rekening mee dienen te houden. Kleine verschillen in opvattingen en interesses zullen de discussie verlevendigen. Verschillende gezichtspunten kunnen stimulerend werken in het voorlichtingsproces. Maar bij grote verschillen kunnen subgroepen ontstaan en zal vaak een van deze partijen afhaken of zich gaan afzetten tegen de andere groep. De deelnemers zijn dan alleen bezig met het verdedigen van het eigen gelijk en daardoor zullen ze weinig openstaan voor nieuwe informatie en andere meningen van de diëtist of de andere deelnemers. Het positieve effect van de groepsvoorlichting kan dan verloren gaan. 3.6 Houd het midden Zorg bij het leiden van een groepsgesprek voor een goede balans tussen een overzichtelijke, strakke structuur en een situatie waarin veel vrijheid voor de deelnemers is om praktijkvoorbeelden en voorbeelden in te brengen. Leiding geven gaat in een golfbeweging: het ene moment is de groepsleider bezig met stimuleren, het andere moment met samenvatten en vervolgens houdt hij zich weer op de achtergrond. Wees je ervan bewust dat bij Nederlanders een bepaalde manier van discussiëren sterk ingeburgerd is. Het tegenover elkaar zetten van meningen, het aanscherpen van argumenten, het uiten van kritiek worden over het algemeen geaccepteerd. Houd daarbij in de gaten wanneer er deelnemers zijn die hier wel moeite mee hebben. 3.7 Bewaak de inhoud Houd steeds het doel van je voorlichting voor ogen en bekijk op welke opmerkingen je misschien dieper moet ingaan, of dat je iets moet toevoegen of samenvatten. Stel hierbij gerichte vragen en luister goed. Let niet alleen op datgene wat de spreker zegt, maar ook op diens lichaamstaal. Wil je iemand aanmoedigen vooral door te gaan met praten, stel dan open vragen. Hierbij kun je als diëtist ook gebruik maken van het zogenoemde spiegelen: verplaats je in de ander en probeer vervolgens in je eigen woorden weer te geven wat diegene ervaart. Je kunt de deelnemers ook confronteren, bijvoorbeeld met gevoelens waarvan jij denkt dat ze bij hen een rol spelen. NISB/09/35161/KBR/cbt 12

13 3.8 Bewaak de procedure Let erop dat de verschillende groepsleden hun optimale bijdrage kunnen leveren aan het proces. Rem de praters, stimuleer de zwijgers. Iedereen moet zich op zijn gemak voelen. Hou ook in de gaten of er geen onderdrukte gevoelens leven in de groep, die het proces nadelig kunnen beïnvloeden. Gaan mensen onderling praten, haal ze er dan weer bij. Bespreek na afloop de overeengekomen punten en de meningsverschillen en vat tenslotte het resultaat samen (is het doel bereikt?). Aanrader is om tijdens de bijeenkomst aantekeningen te maken. Wie zegt wat? Wat is de kern? Maak ten slotte afspraken voor een eventuele volgende bijeenkomst en geef desgewenst huiswerk mee. 3.9 Bewaak de tijd Bij een voorlichtingsbijeenkomst is het natuurlijk belangrijk om de tijd in de gaten te houden. Het gebeurt regelmatig dat een onderdeel veel meer tijd kost dan gepland was, omdat de deelnemers over dit punt heel veel vragen hebben. Vaak is het dan zinvoller hierop in te gaan dan je strak aan de planning te houding. Je moet als diëtist dan snel beslissen welk onderdeel van de bijeenkomst je kunt laten vervallen. Als je werkt in een cursusvorm, heb je de mogelijkheid onderwerpen door te schuiven naar de volgende keer. Bij een eenmalige bijeenkomst is dit moeilijker; dan moet je toch zorgen dat de informatie die je wilde geven in hoofdlijnen aan bod komt. Het kan ook gebeuren dat een onderwerp helemaal niet aanslaat, zodat je daar veel minder tijd aan hoeft te besteden dan je had gepland. Zorg daarom altijd dat je wat extra onderwerpen en materiaal achter de hand hebt om dergelijke situaties op te vangen Gebruik hulpmiddelen/materialen Gebruik je hulpmiddelen, zorg dan dat je van tevoren weet hoe ze werken en of ze werken. De demonstratie Voor de gedragsverandering is de demonstratie van grote waarde. Je laat immers zien hoe je iets daadwerkelijk moet doen. Tijdens het voordoen kun je uitleggen waarom je iets doet. De deelnemers kunnen direct reageren als ze iets niet begrijpen. Als het mogelijk is, kunnen de deelnemers ook zelf oefenen. Je kunt dan direct zien of de demonstratie goed is overgekomen. Wandplaten en/of video Als het niet mogelijk is zelf iets te demonstreren, kun je ook gebruik maken van wandplaten, video en dergelijke. Zorg bij de voorbereiding dat je een alternatief achter de hand hebt als bijvoorbeeld de video het niet doet. Deelnemers accepteren meestal gemakkelijk een verandering in het programma. Maar ze zullen ontevreden naar huis gaan, als de halve bijeenkomst is besteed aan het drukken op allerlei toetsen van de apparatuur. Voor verschillende soorten groepsbijeenkomsten kunnen verschillende hulpmiddelen nodig zijn zoals: een microfoon, dia's, flip-over, schoolbord, overheadprojector, beamer, video(recorder), dvd(speler), foto's, tekeningen, wandplaten, demonstratiemateriaal. Na de groepsvoorlichting kun je eventueel schriftelijk materiaal mee naar huis geven Ten slotte: evalueer Wanneer je evalueert, kijk je naar vooraf gestelde doelen, de gehanteerde werkvorm, gebruikte hulpmiddelen en het groepsproces. Voor een goede evaluatie is het belangrijk dat je een antwoord krijgt op de volgende vragen: - Sloot de informatie aan bij de wensen en ervaringen van de deelnemers? - Was de informatie duidelijk en voldoende? - Hadden de deelnemers genoeg inbreng? - Werkte de voorlichting zoals bedoeld? Bijvoorbeeld: lokte ze een discussie uit en kwamen verschillende meningen naar voren? Als de deelnemers aan groepsvoorlichting (semi) analfabeet zijn, kan dit het beste mondeling NISB/09/35161/KBR/cbt 13

14 gebeuren. Dit is vooral geschikt in groepen tot ongeveer vijftien personen. Vragen hoe de deelnemers de bijeenkomst vonden of wat ze gemist hebben, blijft een moeilijk punt. Vaak zul je alleen een beleefdheidsantwoord krijgen. Probeer daarom dit soort vragen zo concreet mogelijk en positief te stellen. Bijvoorbeeld niet: Hoe vonden jullie het? maar Wat vond je het leukst, het interessants? of: Waar zou je meer over willen horen?. Vaak hoor je achteraf bij een informeel praatje eerder hoe de deelnemers het vonden dan bij een officiële evaluatie tijdens de bijeenkomst. Evalueren hoeft overigens niet alleen binnen en met de groep te gebeuren, het kan ook met medeorganisatoren of collega s. Naar aanleiding van de uitkomsten kun je besluiten de voorlichting de volgende keer aan te passen. NISB/09/35161/KBR/cbt 14

BeweegKuur. Algemene informatie

BeweegKuur. Algemene informatie BeweegKuur Algemene informatie De BeweegKuur is met subsidie van het ministerie van VWS ontwikkeld door het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen, in samenwerking met veel partners in de gezondheidszorg.

Nadere informatie

Functieprofiel van de sport- en bewegingsleider betrokken bij de BeweegKuur

Functieprofiel van de sport- en bewegingsleider betrokken bij de BeweegKuur Functieprofiel van de sport- en bewegingsleider betrokken bij de BeweegKuur NISB ontwikkelt de BeweegKuur met subsidie van het ministerie van VWS en in samenwerking met NHG, LVG, NVDA, KNGF, LHV, DVN,

Nadere informatie

Functieprofiel van de fysiotherapeut met aanvullende scholing binnen de BeweegKuur

Functieprofiel van de fysiotherapeut met aanvullende scholing binnen de BeweegKuur Functieprofiel van de fysiotherapeut met aanvullende scholing binnen de BeweegKuur NISB ontwikkelt de BeweegKuur met subsidie van het ministerie van VWS en in samenwerking met NHG, LVG, NVDA, KNGF, LHV,

Nadere informatie

BeweegKuur. Algemene informatie

BeweegKuur. Algemene informatie BeweegKuur Algemene informatie Start in huisartsenpraktijk Vaak start de BeweegKuur bij de huisarts. De huisarts signaleert of iemand in aanmerking komt om mee te doen met de BeweegKuur. Van belang is

Nadere informatie

Stappenplan voor het vormgeven van lokale samenwerking

Stappenplan voor het vormgeven van lokale samenwerking Stappenplan voor het vormgeven van lokale samenwerking NISB ontwikkelt de BeweegKuur met subsidie van het ministerie van VWS en in samenwerking met NHG, LVG, NVDA, KNGF, LHV, DVN, NDF en VSG. Nederlands

Nadere informatie

Draaiboek voor een gastles

Draaiboek voor een gastles Draaiboek voor een gastles Dit draaiboek geeft jou als voorlichter van UNICEF Nederland een handvat om gastlessen te geven op scholen. Kinderen, klassen, groepen en scholen - elke gastles is anders. Een

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

BECCI: Behaviour Change Counselling Inventory

BECCI: Behaviour Change Counselling Inventory Pagina 1 van 7 BECCI: Behaviour Change Counselling Inventory Voorafgaand aan het gebruik van de BECCI checklist: Maak a.u.b. gebruik van de toegevoegde handleiding met een gedetailleerde uitleg over hoe

Nadere informatie

Checklist Presentatie geven 2F - handleiding

Checklist Presentatie geven 2F - handleiding Checklist Presentatie geven 2F - handleiding Inleiding De checklist Presentatie geven 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een presentatie moeten kunnen geven op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht

Nadere informatie

Basistraining Voorlichting geven Hand-out

Basistraining Voorlichting geven Hand-out Basistraining Voorlichting geven Hand-out Welkom bij de basistraining Voorlichting geven. Leuk dat je je hebt opgegeven om meer te weten te komen over voorlichting geven, voorlichtingen voorbereiden en

Nadere informatie

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG:

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters op een

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie

Meningsvorming: jij en vluchtelingen

Meningsvorming: jij en vluchtelingen Meningsvorming: jij en vluchtelingen Korte omschrijving Het kan uw leerlingen bijna niet ontgaan zijn dat de Europese Unie te maken heeft met een grote stroom vluchtelingen. Sinds een paar maanden is dit

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Een stagiaire instrueren en begeleiden bij het uitvoeren van leeractiviteiten en werkzaamheden

Een stagiaire instrueren en begeleiden bij het uitvoeren van leeractiviteiten en werkzaamheden 1 1 1 1 1 0 1 0 1 0 1 0 Opdrachtformulier Een stagiaire instrueren en begeleiden bij het uitvoeren van leeractiviteiten en werkzaamheden Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid

Nadere informatie

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN Communicatie coderen decoderen zender boodschap kanaal ontvanger feedback - interpretatiekader Communicatie LSD Techniek - Luisteren - Samenvatten - Doorvragen LSD Techniek

Nadere informatie

Programma. Verbale en non-verbale communicatie Pauze Interactiviteit

Programma. Verbale en non-verbale communicatie Pauze Interactiviteit Methodiek les 2 Programma Verbale en non-verbale communicatie Pauze Interactiviteit Verbale en non-verbale communicatie Verbale en non-verbale communicatie Waaraan denk je? Non-verbale communicatie Oogcontact

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Nederlands in Uitvoering

Nederlands in Uitvoering Nederlands in Uitvoering Leerjaar 1 Sport & spel Een mondelinge instructie begrijpen Algemene modulegegevens Leerjaar: 1 Taaltaak: Een mondelinge instructie begrijpen Thema: Sport & spel Leerstijlvariant:

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen.

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen. Leidraad Consult over: het functioneringsgesprek Functioneringsgesprekken verlopen vaak problematisch. Zowel leidinggevenden als medewerkers zien er nogal eens tegenop en zijn achteraf teleurgesteld over

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

I n l e i d i n g. Deze brochure bestaat uit twee delen: 1. Een verhaal waarin Kids in Action wordt uitgelegd voor kinderen (pagina 4 t/m 10).

I n l e i d i n g. Deze brochure bestaat uit twee delen: 1. Een verhaal waarin Kids in Action wordt uitgelegd voor kinderen (pagina 4 t/m 10). Leefstijlprogramma voor kinderen en jongeren met overgewicht (begeleiding door kinderarts, beweeg- & leefstijladviseur, fysiotherapeut en diëtist) Wat beweegt jou? Kids in Action 2 I n l e i d i n g Kids

Nadere informatie

Ervaringen en tips Praktijkbezoeken Dokterscoop Project Implementatie IZP en Patiëntenportaal

Ervaringen en tips Praktijkbezoeken Dokterscoop Project Implementatie IZP en Patiëntenportaal en tips Praktijkbezoeken Dokterscoop Hallo allemaal, Hierbij ontvangen jullie nog een terugkoppeling op de ervaringen en tips van collega s tot nu toe. In de zomer krijgen we van de andere pilots van Zelfzorg

Nadere informatie

Lesplanformulier. Les wordt gegeven in een open ruimte met ronde tafels en een computergedeelte. Een les duurt 50 minuten

Lesplanformulier. Les wordt gegeven in een open ruimte met ronde tafels en een computergedeelte. Een les duurt 50 minuten Lesplanformulier naam student : Aukelien Stalman opleiding : docent GZW jaar : 3 naam school : Gomarus College Assen coach : klas : 1 datum van de les: mei 2017 Lesonderwerp: Biologie stevigheid en beweging

Nadere informatie

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling PAPI PAPI Coachingsrapport Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling Alle rechten voorbehouden Cubiks Intellectual Property Limited 2008. De inhoud van dit document is relevant op de afnamedatum en bevat

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

HET GESPREK: KOP ROMP STAART

HET GESPREK: KOP ROMP STAART HET GESPREK: KOP ROMP STAART Elk effectief gesprek heeft een zogenaamde kop romp staart structuur: een begin, een kern en een einde. Voorafgaand aan deze drie fasen is het cruciaal om elk gesprek zorgvuldig

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

Handleiding Vergadertechnieken

Handleiding Vergadertechnieken Handleiding Vergadertechnieken Zelfstudie en rapporteren Bij OGO leer je niet alleen via het actief deelnemen aan groepsdiscussies, maar ook via het individueel uitvoeren van zelfstudieopdrachten (ZSO).

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Zet uzelf in beweging!

Zet uzelf in beweging! informatie voor mensen die de BeweegKuur gaan volgen Zet uzelf in beweging! Het programma van de BeweegKuur Tijdens de BeweegKuur krijgt u professionele begeleiding om uw leefstijl aan te passen. U staat

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

Vraag het de patiënt. En: Durf te luisteren. Irèn Alders, Stichting Tinkerbell Patiëntencoach. Zwolle. 4 februari 2013

Vraag het de patiënt. En: Durf te luisteren. Irèn Alders, Stichting Tinkerbell Patiëntencoach. Zwolle. 4 februari 2013 Vraag het de patiënt En: Durf te luisteren Irèn Alders, Stichting Tinkerbell Patiëntencoach Zwolle 4 februari 2013 Instructie voor tafelbegeleiders bij de thema-avonden georganiseerd door de DVN in samenwerking

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering Motiverende gespreksvoering Naam Saskia Glorie Student nr. 500643719 SLB-er Yvonne Wijdeven Stageplaats Brijder verslavingszorg Den Helder Stagebegeleider Karin Vos Periode 04 september 2013 01 februari

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Tips voor het geven van training Door: Sjoerd Alvers

Tips voor het geven van training Door: Sjoerd Alvers Tips voor het geven van training Door: Sjoerd Alvers Inleiding Zoals een speler in het veld leert van zijn fouten, zo moet ook een trainer dit doen. Training geven is een vak apart en dit vak is op onvoorstelbaar

Nadere informatie

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Voorbereiding. Overzicht. Waar moet ik op letten als ik een lezing geef Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt?

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Voorbereiding. Overzicht. Waar moet ik op letten als ik een lezing geef Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? Dit verhaal Een Goede Lezing Waar moet ik op letten als ik een lezing geef Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? Hans L. Bodlaender 2 Overzicht Voorbereiding van een lezing Opbouw Vormgeving Geven

Nadere informatie

Tijd: 8:30. Klas: 3HVc 9:10. Beginsituatie Leerlingen hebben week hiervoor toets seksualiteit gehad (zie paper 1)

Tijd: 8:30. Klas: 3HVc 9:10. Beginsituatie Leerlingen hebben week hiervoor toets seksualiteit gehad (zie paper 1) Lesplan les 1 Seksualiteit: Grenzen en Wensen Tijd: 8:30 Klas: 3HVc Aantal lln: 15 Introductie van de lessenserie: grenzen en wensen Beginsituatie Leerlingen hebben week hiervoor toets seksualiteit gehad

Nadere informatie

Zet uzelf in beweging!

Zet uzelf in beweging! Informatie voor mensen met diabetes type 2 en mensen met een verhoogd risico op diabetes type 2 Zet uzelf in beweging! De BeweegKuur is speciaal ontwikkeld voor mensen die diabetes type 2 hebben of hier

Nadere informatie

Om, tijdens en rond. Een gids bij het voorbereiden van een studentengesprek in het COBRA-model

Om, tijdens en rond. Een gids bij het voorbereiden van een studentengesprek in het COBRA-model Om, tijdens en rond. Een gids bij het voorbereiden van een studentengesprek in het COBRA-model Studenten en COBRA Diest Onderwijsprofessionalisering & Onderwijsondersteuning (KU Leuven) Studentenraad KU

Nadere informatie

Oefenen 1 punt verdienen Onderwerpen van de presentaties

Oefenen 1 punt verdienen Onderwerpen van de presentaties Presenteren vmbo-4 Presenteren is aan de ene kant een kunst de één is er beter in dan de ander maar aan de andere kant valt of staat elke presentatie met een goede voorbereiding en veel oefening. Bij presenteren

Nadere informatie

Wat zou jij doen? Denk mee met elkaars pleegzorgdilemma s. Draaiboek voor een netwerkbijeenkomst voor pleegouders. Wat zou jij doen?

Wat zou jij doen? Denk mee met elkaars pleegzorgdilemma s. Draaiboek voor een netwerkbijeenkomst voor pleegouders. Wat zou jij doen? Wat zou jij doen? Denk mee met elkaars pleegzorgdilemma s Draaiboek voor een netwerkbijeenkomst voor pleegouders Wat zou jij doen? 1 Wat zou jij doen? DE ACTIVITEIT IN HET KORT Een bijeenkomst waarin pleegouders

Nadere informatie

Handleiding Verbetercheck in teams

Handleiding Verbetercheck in teams Handleiding Verbetercheck in teams Praktisch hulpmiddel om de Verbetercheck in een team toe te passen 22 maart 2011 Betrokken partijen: Teksten en advies: Huub Pennock en Alex van der Wal 1 Inleiding De

Nadere informatie

Met intervisie aan de slag. Programmagroep

Met intervisie aan de slag. Programmagroep Met intervisie aan de slag Programmagroep Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Wat is intervisie... 3 1.1 Leren leren van elkaar!... 3 1.2 Hoe wordt intervisie voor regio- en seniorcoaches georganiseerd?...

Nadere informatie

Netwerken, zo doe je dat

Netwerken, zo doe je dat Netwerken, zo doe je dat Wanneer je bij het zoeken van een baan niet netwerkt, loop je 70% van de vacatures en mogelijke vacatures op de arbeidsmarkt mis. Deze vacatures worden via via vervuld en verschijnen

Nadere informatie

Reader Gespreksvoering

Reader Gespreksvoering Reader Gespreksvoering Achtergrondinformatie Soorten vragen Actief Luisteren Slecht nieuws Gesprek Fasen in het gesprek Soorten Vragen In een gesprek kun je verschillende soorten vragen stellen. Al je

Nadere informatie

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Overzicht. Algemene voorbereiding

Dit verhaal. Een Goede Lezing. Overzicht. Algemene voorbereiding Dit verhaal Een Goede Lezing Waar moet ik op letten als ik een lezing geef? Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? Hans L. Bodlaender 2 Overzicht Voorbereiding van een lezing Algemene voorbereiding

Nadere informatie

Bijeenkomst 3 Module Actief zijn en blijven, ontmoeting (2)

Bijeenkomst 3 Module Actief zijn en blijven, ontmoeting (2) Bijeenkomst 3 Module Actief zijn en blijven, ontmoeting (2) Opgelet! Deze bijeenkomst duurt langer vanwege de excursie. Zie voor tips ter voorbereiding van de excursie het einde van bijeenkomst 1. Doelen

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Discussiëren Kun Je Leren:

Discussiëren Kun Je Leren: Chantal Deken Discussiëren Kun Je Leren: discussielessen voor groep 3 t/m 8; sluit aan bij referentieniveaus Mondelinge taal; versterkt 21 e -eeuwvaardigheden als communiceren en samenwerken; compleet

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek,

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, 4 INZICHTEN De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, waarbij 37 trainers en coaches een seizoen lang intensief zijn gevolgd. Dit onderzoek

Nadere informatie

PRESENTEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG:

PRESENTEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. - Schrijf je op een juiste manier PRESENTEREN in meervoud. - Gebruik je hoofdletters

Nadere informatie

Behandel een kind zoals die is, en het zal zo blijven. Behandel het kind zoals het kan zijn, en het zal zo worden.

Behandel een kind zoals die is, en het zal zo blijven. Behandel het kind zoals het kan zijn, en het zal zo worden. Het Kindgesprek. Behandel een kind zoals die is, en het zal zo blijven. Behandel het kind zoals het kan zijn, en het zal zo worden. 1 Inleiding. Door gesprekken met kinderen te voeren willen we de betrokkenheid

Nadere informatie

Hoe geef ik een toolbox?

Hoe geef ik een toolbox? Hoe geef ik een toolbox? Dag voor de preventiemedewerker Arbouw Mirjam Kousbroek Wat is een toolboxmeeting? Periodieke bijeenkomst Doel: arbeidsveiligheid bevorderen Over een specifiek onderwerp Voorlichting

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

Sociaal netwerk. Handleiding voor begeleiders

Sociaal netwerk. Handleiding voor begeleiders Sociaal netwerk Handleiding voor begeleiders Algemene tips voor begeleider Het beste uit jezelf! Philadelphia vindt het belangrijk dat cliënten zich net als ieder ander mens kunnen ontwikkelen. Hierbij

Nadere informatie

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam De deur uit is ontwikkeld door de Vrije Universiteit Amsterdam Afdeling Nederlands Tweede Taal, mede op initiatief van het Amsterdams Buurvrouwen Contact (ABC). De ontwikkeling was mogelijk dankzij een

Nadere informatie

Bijeenkomst 2 Module Actief zijn en blijven, ontmoeting (1)

Bijeenkomst 2 Module Actief zijn en blijven, ontmoeting (1) Module Actief zijn en blijven, ontmoeting (1) Doelen van deze bijeenkomst Doelen voor de cursusbegeleider: b laten nadenken over wat kwaliteit van leven betekent b informeren over voorzieningenaanbod op

Nadere informatie

Competentieprofiel van de BeweegKuurfysiotherapeut/oefentherapeut

Competentieprofiel van de BeweegKuurfysiotherapeut/oefentherapeut Competentieprofiel van de BeweegKuurfysiotherapeut/oefentherapeut NISB ontwikkelt de BeweegKuur met subsidie van het ministerie van VWS en in samenwerking met NHG, LVG, NVDA, KNGF, LHV, DVN, NDF en VSG.

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Luisteren 1 hv 2 hv 3hv

Luisteren 1 hv 2 hv 3hv Carte Orange 1 hv, 2 hv, 3 hv ERK-overzicht 1 Luisteren 1 hv 2 hv 3hv 1 Gesprekken tussen moedertaalsprekers verstaan A2 Kan het onderwerp bepalen van een langzaam en duidelijk gesproken gesprek 2-3-4-5-6-7-8*

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen "#$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen #$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/ Thema TEAM Module 3: Feedback geven en ontvangen Voorbeeld van het begin van de training feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen Het geven van effectieve feedback is een waardevol hulpmiddel

Nadere informatie

Een Goede Lezing. Hans L. Bodlaender

Een Goede Lezing. Hans L. Bodlaender Een Goede Lezing Hans L. Bodlaender Dit verhaal Waar moet ik op letten als ik een lezing geef? Voldoet deze lezing aan wat hij zelf zegt? 2 Overzicht Voorbereiding van een lezing Algemene voorbereiding

Nadere informatie

HANDREIKING Diabetesjaargesprek voor migranten met diabetes

HANDREIKING Diabetesjaargesprek voor migranten met diabetes HANDREIKING Diabetesjaargesprek voor migranten met diabetes Introductie Voor migranten en laaggeletterden is het vaak moeilijk om passende diabeteszorg te krijgen. Dit komt onder meer doordat de huidige

Nadere informatie

Project Start Up Wat is het? Wie nemen er deel? Wanneer kies je voor een PSU? Hoe werkt het?

Project Start Up Wat is het? Wie nemen er deel? Wanneer kies je voor een PSU? Hoe werkt het? Project Start Up Wat is het? De Project Start Up (PSU) is een krachtige interventie bij aanvang van het project. De PSU is een workshop waarin je de belangrijke aspecten van het project met elkaar inventariseert

Nadere informatie

toolkit persoons gerichte zorg Bouwen aan eerstelijns zorg op maat voor mensen met een chronische ziekte

toolkit persoons gerichte zorg Bouwen aan eerstelijns zorg op maat voor mensen met een chronische ziekte toolkit persoons gerichte zorg Bouwen aan eerstelijns zorg op maat voor mensen met een chronische ziekte Over deze toolkit Welkom in het huis van persoonsgerichte zorg! Zoals je ziet is het huis nog in

Nadere informatie

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN GGD Kennemerland geeft diverse bijeenkomsten voor ouders. Over opvoeding, gezondheid en gedrag bij kinderen. Deze bijeenkomsten kunnen als school, peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

Meten is weten: Inzicht krijgen in de opbrengsten van jouw inspanningen in de buurt

Meten is weten: Inzicht krijgen in de opbrengsten van jouw inspanningen in de buurt Meten is weten: Inzicht krijgen in de opbrengsten van jouw inspanningen in de buurt Vandaag Vandaag Reden voor Monitoring en Evaluatie: M&E Wat is M&E? Monitoren en evalueren: theorie en praktijk Tips

Nadere informatie

De voorbereiding. Tip: Realiseer je dat je doelen niet in een gesprek gehaald hoeven te worden maar neem dus de tijd.

De voorbereiding. Tip: Realiseer je dat je doelen niet in een gesprek gehaald hoeven te worden maar neem dus de tijd. 1 De voorbereiding 1. Voorbereiding Een goede voorbereiding is essentieel. Denk voor aanvang van het gesprek na over: wat wil je bereiken en wat zijn jouw verwachtingen van het gesprek 2. Randvoorwaarden

Nadere informatie

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid Leg het fundament Crebonummer 91370 Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL EXAMENBANK PROVE2MOVE 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Opdrachten

Nadere informatie

GASTLES ONDERNEMERSCHAP. Handreiking. voor ondernemers. Ondernemerschap in de klas

GASTLES ONDERNEMERSCHAP. Handreiking. voor ondernemers. Ondernemerschap in de klas GASTLES ONDERNEMERSCHAP Handreiking voor ondernemers Ondernemerschap in de klas Ondernemerschap in de klas WAAROM ALS GASTDOCENT VOOR DE KLAS Er zijn allerlei redenen te noemen waarom praktijkmensen als

Nadere informatie

Tekst: structuursheet van de introductie. - Doel. verhelderende woorden: het leren sturen, ander een stap verder helpen, spiegel op gedrag.

Tekst: structuursheet van de introductie. - Doel. verhelderende woorden: het leren sturen, ander een stap verder helpen, spiegel op gedrag. KENNISCLIP FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN FACULTEIT DER RECHTSGELEERDHEID (DOCENT: H.E. VAN ROSSUM) Hester vertelt de theorie van feedback geven en ontvangen (niet geacteerd o.i.d.). Het verhaal wordt ondersteund

Nadere informatie

Realisatiefase fase 5

Realisatiefase fase 5 Realisatiefase fase 5 Dit is de tweede doe-fase. Tijdens de realisatiefase voeren jullie de ontwerpen uit om het product te realiseren. Tijdens de voorbereidingsfase hebben jullie alles wat jullie nodig

Nadere informatie

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media Opleiding Interactieve Media Inhoud Inleiding presenteren 1. Voorwerk 2. Middenstuk 3. Begin presentatie 4. Einde presentatie 5. Visuele middelen 6. Non-verbale communicatie 7. Opdracht 8. Criteria 1.

Nadere informatie

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013 Effectief feedback geven en ontvangen Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, nderwijsinspectie 2013 Inleiding Deze handleiding is geschreven ter ondersteuning van het gebruik van het

Nadere informatie

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Creatief en flexibel toepassen van Triplep Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Programma Overzicht Kennismaking Persoonlijke werving van ouders Een goede relatie opbouwen met de ouders

Nadere informatie

Workshop voor professionals: voorbereiding, voorbeelddraaiboek, werkvormen, voorbeelden

Workshop voor professionals: voorbereiding, voorbeelddraaiboek, werkvormen, voorbeelden Workshop voor professionals: voorbereiding, voorbeelddraaiboek, werkvormen, voorbeelden Doelen workshops professionals Workshops voor professionals over Ouderpartnerschap bij gezonde leefstijl hebben tot

Nadere informatie

BIJLAGEN DOCENTENHANDLEIDING. Doel van de lessenserie

BIJLAGEN DOCENTENHANDLEIDING. Doel van de lessenserie BIJLAGEN DOCENTENHANDLEIDING Doel van de lessenserie De lessenserie is ontworpen met het oog op inzicht te geven over het schrijfproces. Als de leerlingen nu weten hoe een tekst te schrijven en die kennis

Nadere informatie

Het huiswerk heeft de volgende functies: - Het kan er toe bijdragen dat kinderen niet achterop raken met het onderwijsprogramma

Het huiswerk heeft de volgende functies: - Het kan er toe bijdragen dat kinderen niet achterop raken met het onderwijsprogramma Huiswerk op De Springplank Informatiebrochure voor ouders / verzorgers Deze brochure is opgezet om u als ouders/verzorgers te informeren over de rol van huiswerk op De Springplank. We hopen dat deze informatie

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR DE TABAKOLOOG BEGELEIDER VAN DE STAGE TABAKOLOGIE

INFORMATIE VOOR DE TABAKOLOOG BEGELEIDER VAN DE STAGE TABAKOLOGIE INFORMATIE VOOR DE TABAKOLOOG BEGELEIDER VAN DE STAGE TABAKOLOGIE Prof. S. Schol,VRGT, 2012 1. INLEIDING Na 10 jaren cursus tabakologie en evenveel evaluaties van cursisten was vooral de vraag naar meer

Nadere informatie

Activiteiten uitvoeren

Activiteiten uitvoeren Activiteiten uitvoeren Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Hanneke Jansen Inhoudelijke redactie: Patricia Streng Eindredactie: Astrid Habraken

Nadere informatie

III. Schakelen tussen communciatieniveaus

III. Schakelen tussen communciatieniveaus III. Schakelen tussen communciatieniveaus Herkent u de volgende situaties? o 'Nu heb ik al een paar keer aan mijn medewerker gevraagd of hij uit wil leggen wat er precies aan de hand is; maar hij geeft

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER.

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. Mats Werkt! DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. WWW.MATSWERKT.NL Mats werkt: Dé cursus voor het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer.

Nadere informatie

ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3. 2.3 Begeleiden op sociaal/maatschappelijk gebied Antwoordmodellen

ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3. 2.3 Begeleiden op sociaal/maatschappelijk gebied Antwoordmodellen ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 3 2.3 Begeleiden op sociaal/maatschappelijk gebied Antwoordmodellen Inhoudsopgave 1 Een zorgvrager begeleiden 5 1.1 Het sociale netwerk begeleiden 5 Praktijk: Ik zie bijna

Nadere informatie

Leefstijlprogramma Preventie Diabetes

Leefstijlprogramma Preventie Diabetes Leefstijlprogramma Preventie Diabetes Thuiszorg Groot Rijnland Voorkom diabetes nu?! Gezond leven, gezond blijven Diabetes is een steeds vaker voorkomende ziekte in Nederland. Het aantal patiënten met

Nadere informatie

Voeding. Handleiding voor begeleiders

Voeding. Handleiding voor begeleiders Voeding Handleiding voor begeleiders Algemene tips voor begeleider Het beste uit jezelf! Philadelphia vindt het belangrijk dat cliënten zich net als ieder ander mens kunnen ontwikkelen. Hierbij wordt uitgegaan

Nadere informatie

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS 31/10/ 13 INTRODUCTIE Welkom! Vandaag gaan we gezamenlijk ervaringen delen over de vorige bijeenkomst. Jullie hebben in groepjes

Nadere informatie

Voorbereidende workshop voor maatschappelijke organisaties

Voorbereidende workshop voor maatschappelijke organisaties Voorbereidende workshop voor maatschappelijke organisaties Voorbereiding Doel: De deelnemende maatschappelijke organisaties helpen bij hun voorbereiding op de Beursvloer; zoals bij het formuleren van een

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS TELT JOUW IDENTITEIT MEE?

VOORTGEZET ONDERWIJS TELT JOUW IDENTITEIT MEE? VOORTGEZET ONDERWIJS TELT JOUW IDENTITEIT MEE? 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit

Nadere informatie