jaar geleden, de Nobelprijs gegeven van de zogenoemde neutrale stroominteracties,

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "jaar geleden, de Nobelprijs gegeven van de zogenoemde neutrale stroominteracties,"

Transcriptie

1 vitftigfaar CERN ' 1, t24 Dit jaar bestaat crnx vijftig jaar. Dit heugeijke feit wordt op r8 oktober gevierd in Gen ve in aanwezigheid van vertegenwoordigers van wetenschap en regeringen van de idstaten. In dit artike za het natuurkundig onderzoek dat de afgeopen vijftig jaar aan cenn gedaan is besproken worden. KJ.F. Gcemers Kare Goemers ptomoueerde in 47 4 te Leiden op een onderuerp uit de theorcttsche hoge-energifisi- (4. Na zun promonehefihij as feow b!y' cen N ondenoek vet richt. Sinds r98o is hij hoogeruat theoretische gsica aan de Unius' siteit uan Amsterdam. Op dit ogenbjk is hij dircteur ucn het NI K- HEF, me achterstand ten opzichte van de Verenigde Staten. Het vogende citaat [r] van I.R. Oppenheimer spreekt in dit opzicht boekdeen: "We have eamt a w e know in Ew op e. But in the Jutur e frndamenta phgsics research is goingto requirc substantta resowces which wibebegond the means oj individua Europeon countries. You need to poo gour forts to buid these big machines thot ore going to be needed. It woud be unheothg if the Europeans were Het onbetwiste hoogtepunt in de geschiedenis van cern is de ontdekking uiet Union to conduct their Jtndomenta re- obiged to go to the United Stctes or the So- van de zwakke ijkbosonen W en Z. seorch". Om de baans tussen Europa Voor deze ontdekkingwerd, nu twintig en de Verenigde Staten weer te hersteen stede de Franse fysicus en Nobe- jaar geeden, de Nobeprijs gegeven aan Caro Rubbia en de Nederander prijswinnaar Louis de Brogie in 1949 Simon van der Meer. De ontdekking voor om een Europees wetenschappeijk aboratorium te stichten. Op de van de zogenoemde neutrae stroominteracties, nu dertig jaar geeden, is een vijfce agemene conferentie van andere zeer beangrijke ontdekking die UNESCo in r95o stede Isidor Rabi een doorsaggevend is geweest voor de uiteindeijke vorm van het standaardmo- the Jormation and organisation oj rcgiona resoutie voor: "to ossist ond encoursge de. cbnn heeft as Europese wetenschappeijke organisatie waarin over de and make morc fruitfu the intemationa centerc and oborctoriu in ordeto inuease andsgrenzen heen werd dn wordt coaborotion oj scientists... ". Deze resoutie werd unaniem aangenomen. samengewerkt een pioniersro vervud. Enige tijd ater besoten ef Europese Opnrcxrtruc,.regeringen een vooropige Consei Europden pour o Recherche Nucdaire (cern) Wetenschappeijk gezien had Europa na de TWeede Weredoorog een enor- op te richten. In r95z werd op een bijeenkomstvan de csr.n-counci te Amsterdam een ocatie in het kanton Gendve uitgekozen as vestigingspaats van het nieuw op te zetten aboratorium. Op z9 september 1954 ratificeren de twaafeerste idstaten de conventie en is de nieuwe organisatie geboren [z]. De vooropige Consei Europ{.en werd ontbonden, maar het acroniem cenn is tot op de dag van vandaag in gebruik. Onder de twaaf eerste idstaten was de Bondsrepubiek Duitsand. cpnn is de eerste Europese organisa- Jan Bannier (rechts), Nederandse aftevaardigde en ater president van de cent-raad, in gesprek met Frangois de Rose die het citaat van Oppenheimer optekende. [ceav-foto] Neoenuruos TrJoscHRrFr voor NATUURxuNDE oktober zoo4

2 een terugbik tie waar Duitsand na de TWeede Weredoorogweer id van werd. De eensrr vtrsnellers Feix Boch was de eerste Director Genero van cern. Het eerste project was het bouwen van een cycotron waarin protonen tot een energie van 6oo MeV versned konden worden. Bij deze energie beginnen reativisrische effecten een ro te speen. Om deze tijdens het versneen te kunnen compenseren moet de frequentie waarmee wordt versned continu worden aangepast. Om die reden staat de eerste versneer van cern bekend as het synchro-cycotron (sc). Hetsc kwam in 1957voor onderzoek beschikbaar. Het principe van het cycotron was niet nieuw. De vogende versneer die bij cern op stape werd gezet berustte daarentegen we op een gehee nieuw principe. Op 5 februari 196o werd het proton-synchrotron (ps) in gebruik genomen. Bij die geegenheid gooide Nies Bohr een fes champagne op een van de betonbokken die de afscherming van de machine vormden. Deze machine versnet protonen tot een energie van z8 GeV. cer.n heeft daarmee op dat ogenbik het record in handen voor de hoogste deetjesenergie ter wered. SYrucnnornon In een cycotron bevinden de vacutimkamer en de twee o-vormige versneereektroden zich tussen de poen van een grote eektromagneet. Naarmate de energie toeneemt, wordt de straa van de cirkebaan die de deetjes beschrijven groter. Omdat eektromagneten niet onbeperk groter gemaakkunnenworden stapte men over op een nieuw versneerontwerp: het synchrotron. Het vacuiim waarin de protonen versned worden, bevindt zich binnen een rondopende buis die op zichzef aansuit, ongeveer zoas een fietsband. Rondom die buis worden de afbuigmagneten gepaatst die er voor zorgen dat de versnede protonen netjes op een cirkebaan rondopen. De sterkte van dit afbuigved moet nu toenemen naannate de protonen verder worden versned. anders viegen ze uit de bocht. Het beangrijke probeem bij een synchrotron is de focussering van de de dee$es toch niet tegen de wand van de vacutimkamer te aten botsen moet de versnede bunde worden gefocusseerd. In de oorspronkeijke synchrotrons gebeurde dat door het afbuigved niet homogeen te maken maar in radiae richting een gradi nt te geven. In de eerste synchroffons was deze inhomogeniteit atijd op dezefte manier gericht. Men werkt dan in het jargon met rueakfocussing. In een we akjocussingmachine is de ampitude van de osciaties die de versnede dee$es om een evenwichtsbaan uitvoeren groot. Dat maakt het nodig om de vacutimring een grote doorsnede te geven. Men heeft daarom weer afbuigmagneten nodig met vee ruimte tussen de poen om de grote vacuiimkamer te kunnen accommoderen. Dat aes maak een machine gebaseerd op weok Jocussing erg duur, zeker as men naar steeds hogere energiedn wi gaan. De nieuwe gedachte van Livingston, Courant en Snyder was om de radiae gradi nt van het afbuigved niet overa dezefte richting te geven maar deze steeds af te wisseen. Zo'n machine heet, niet verwonderijk, een'aterna- bunde. Niet ae deetjes in de versneer vogen precies dezefte cirkebaan: nng gradient-versneer'. Deze afwisseende gradidnt bijk een vee sterkere de bunde waaiert een beetje uit. Om focussering te geven. De ontwerpers van het crn.n-ps stonden destijds voor de keuze 6feen 'traditionee' synchrotron gebaseerd op zwakke focussering te bouwen, 6f het risico te nemen en het nieuwe principe van de sterke focussering te omarmen. De keuze vie op hetaaste en zowerd crnn recordhouder van de hoogste versneerenergie terwered. Vanafdat ogenbik heeft crnn in Europa steeds voorop ieopen in het be- 325 In 1954 werd begonnen met de bouw van het synchro-cycotron (sc) waarmee protonen tot een energie van 6oo MeV versned konden worden. Tjdens de bouw moesten grote wegtransporten georganiseerd worden, zoas deze waarbij twee magnetische spoeen van ek 6o ton en 7,t meter in doorsnee vervoerd worden. Het sc werd in 1957 votooid en was 34jaar in bedrijf. [ceex-foto] oktober z o o 4 NEDERLANDS TUDscx nrr voon NIIuuRKUNDE

3 In r97r begon de start van de bouw van het Super Proton Synchrcuon (ses). Twee jaar ater was er een tunne van zeven kiometer in engte geboord. De tunne bevindt zich dees op Frans en dees op Zwitsers grondgebied. schikbaar maken van de meest geavanceerde versneers. een monumentvoor hetvernuftvan de ingenieurs die hem hebben ontworpen en gebouwd. Hij heeft ae specifi- Otoenzoer aan STERKE rnteracrtescaties gehaad en meer. Met de wijsheid Tijdens de eerste jaren van het bestaan van CERN ag de nadruk in het onderzoek sterk op de eigenschappen van hadronen en de sterke interacties in het agemeen. Met behup van het PS die we nu achteraf hebben is ook duideijk dat de Isn ae mogeijkheden had om bijvoorbeed het Jtpdeetje te kunnen ontdekken. Dat is heaas niet gebeurd; het J/Tp is een gedeede ontdekking (1974) van Sam en de toen popuaire beenvattechniek werd het mogeijk een hee scaa aan nieuwe deetjes te vinden en te onderzoeken. Tegenwoordig begrijpen we Ting (Brookhaven) en Burt fuchter (slac) en hun respectieveijke onderzoeksgroepen. het grote aanta hadronen dat toen werd gevonden, uitgaande van een beperkt aanta (zes) verschiende quarks. Na het rsn. werd een vogende versneer op stape gezet: het Super Proton Sgnchrotron (sps), een grotere versie van het ps dat protonen in paats van tot z8 GeV tot een energie van 45o GeV kon versneen. Het sps werd gebouwd in een ondergrondse tunne met een omtrekvan ongeveer zes kiometer. Twee cnore successen De twee grote wetenschappeijke successen van crnn iggen niet op het gebied van de sterke wissewerking, maar op datvan de zwakke en eektromagnetische interacties. Het gaat om de ontdekkingvan de neutrae zwakke stroom in neutrino-interacties en om de ontdekkingvan de ijkbosonen W+ en Zo, Neurnrnogutoets Een positief geaden pion(zr+) vervat in een muon (/-+) en een eektrisch neutraa neutrino (ur). Door een bunde pionen te aten vervaen ontstaat 326 htrrnsrcrruc srorace RtNGs De vogende stap op versneergebied was voor CERN de bouwvan de Intersectrng Storcge Rings (rsn). Deze machine bestond uit twee ringen waarin protonen met vaste energie (3r GeV ek) waren opges agen. Deze ringen waren niet cirkevormig, maar ongeveer vierkant van vorm. Daardoor was het mogeijk om de protonen in de ene ring op een aanta paatsen te aten botsen met de protonen uit de andere ring. Het grote voordee van deze botsendebundeopzet is dat men in h etzwaartepuntsysteem van de botsing zit en ae beschikbare energie in principe bruikbaar is voor het bestuderen van nieuwe deedes ofverschijnseen. De rsn werd in ry7r in gebruik genomen en was Beenvat Gargamefe, speciaa ontworpen voor het detecteren van neutrino's. [cenr-foto] NEDERLANDS TrrDscHRrFT voor NATUuRTuNDE ohober zoo4

4 Nobeprijswinnaars Caro Rubbia (inks) en Simon van der Meer. Zij kregen de prijs voor hun rof bij de ontdekking van de V7- en Z-d*ties. [cern-foto zo, yanzef, een neutrinobunde die weer gebruikt kan worden voor botsingsexperimenten. Een van de beangrijkste bijdragen tot de techniek van neutrinobundes kwam van de Nederandse ingenieur Simon van der Meer, die door midde van een hoorn de pionen zo wist te focusseren dat daarna de neuuinobunde die uit het pionverva ontstond een behoorijke intensiteit had. Deze hoorn van Van der Meer werd daarom we'horn of penta' genoemd. Neutrino's kunnen zoas hierboven beschreven uit pionvervd ontstaan. Het is een anaogon van het B-ver'tra, waarin niet het muon en muon-neuffino, maar het eektron en het eektronneutrino optreden. As men een muonneutrino (u) op een atoomkern schiet kan het gebeuren dat in de botsing een muon (,g-) ontstaat terwij een neutron uit de kern in een proton verandert. Het ene epton (z) transformeert in een ander (p) en de adingverandert met een eenheid. Hetzefte gedt voor de nuceonen p e\n. Dit mechanisme was a door Fermi theoretisch beschreven. Zuke interacties noemtmen geaden stroom-interacties. As men het anaoge voorbeed van Couomb-verstrooiingvan een eektron aan een proton bekijk, ziet men dat hier zowe het epton (e-) as het nuceon (p) hun ading behouden. Dat is een voorbeed van een neutrae stroom-interactie. Veen dachten dat neutrino's aeen geaden stroom-interacties zouden vertonen. De toenmaige theoriedn hadden geen behoefte aan neutrae stromen voor het neutrino. Yanaf ry6r zijn op cern neutrino-experimenten uitgevoerd, aanvankeijk met een vonkenkamer as detector. Later is een groot beenvat (Gargamee) gebruikt voor verder neutrino-onderzoek. n ry79 werd met dit beenvat gevonden dat ook neutrino's neutrae stroom-interacties vertonen, een gewedige doorbraak met gwogen voor de theorie van zrvakke interacties. De Nederandse theoretische fysicus Martinus Vetrnan was in de jaren zestig nauw betrokken bij deze neutrino-experimenten. In zijn recente boek staat een beschrijving uit de eerste hand van de gebeurtenissen. Het vinden van de neutrae stromen gaf een gewedige ondersteuning voor de gedachte dat de eektrozwakke interacties door ijktreorie n beschreven moeten worden. Het verdere onderzoek aan ijktheorieen en het bewijs van de renormaiseerbaarheid heeft Vetrnan en 't Hooft de Nobeprijs (1999) opgeeverd. Een essentiee ingredi nt in de theorie van de zwakke interacties is het bestaan van zware deetjes die het anaogon zijn van het foton (het foton heeft geen massa). Na de ontdekkingvan de nieuwe neutrino-interacties verwacht- Het boren van de z7 kiometer ange r:p-tunne was de grootste bouwkundige uitdaging in de geschiedenis van cenr. De graafrverkzaamheden duurden drie jaar vanwege een grotc tegensag: een jaar na aanvang stroomden grote hoeveeheden water en zand de tunne binnen, [cer-foto] oktob er z o o 4 NEDERLAN Ds TuDscHRtFt voor NATuuRKUN DE

5 r 328 te men dat er waren, twee geaden tru+ as dragers van de geaden stroominteractie en een neutrae Z0 voor de neutrae stromen. Awtr-pnororKoELrNG Uit meer precieze metingen van verschiende botsingsprocessen met neutrino's werkzame doorsneden, werd ook duideijk dat de massa van deze intermediaire bosonen boven 8o GeV zou iggen, wat wi zeggen een massa van ruim tachtig keer de protonmassa. precieze mechanisme van symmetriebreking, het Higgs-mechanisme. Het nieuwe theoretische inzicht moest uitvoerig in ae aspecten met nieuwe experimentee gegevens worden geconfronteerd. Een nieuwe tunne van z7 km omtrek wordt voorgested en gebouwd. Op 14 jui 1989 ging t,rn (LargeEectron Positron Coider) van start, der is een proton-proton-botser die in ook nu weer een machine met twee de Ep-tunne wordt gebouwd. Deze botsende bundes. In dit geva zijn het machine komt in het jaar zoot beschikbaar voor de verschiende onder- eekrronen en positronen, die uiteindeijk energie n tot ro4 GeV hebben zoekprogramma's. Het speerpunt is bereik. Vier experimentee opsteingen, Aeph, Dephi, L3 en Opa hebben dere thema's zijnhet onderscheid tus- het zoeken naar het Higgs-boson. An- met buitengewone precisie vastgested sen materie en antimaterie en het dat de quarks, eptonen en ijkbosonen quark-guonpasma. Weicht vieren de reges van de ijkheorie vogen. Tevens is onomstoteijk vastgestedat er derdste verjaardag van cern. we over nog eens vijftig jaar de hon- precies drie en niet meer famiies van quarks en eptonen zijn. Toen het be- NOTEN r Dit citaat is opgetekend door F. de Rose, een Om ze in botsingsexperimenten te suit vie om LEP te stoppen om paats Franse dipomaat die tussen 1947 en t949 bij kunnen maken, bedacht men dat het te maken voor het toekomstige rhcproject (Large Hadron Coider) ontstond met Oppenheimer bevriend was. de Verenigde Naties in New York werkte en principe van botsende bundes ook hier voor de benodigde grote zwaaftepuntenergie er enige opwinding: het Higgs-boson 2 Deze oorspronkeijke idstaten zijn: Bondsrepubiek zou kunnen zorgen. n was misschien gezien. Duitsand, Begi, Denemarken, Frankrijk, Griekenand, tai6, Joegosavie, tegensteing tot de ISR beek het hier Nederand, Noorwegen, Verenigd Koninkrik, wenseijk om met protonen en antiprotonen Toexomsr Zweden en Zwitserand. Tegenwoordig besche te werken. Het grote techni- In het jaar dat cern zijn vijftigste verhoren ook Bugarije, Finand, Hongarije, probeem is om de anti-protonen jaardag viert staat dit toekomstige project op stape. Deze Large Hahon Coi' Oostenrijk, Poen, Portuga, Spanje, Sowakije en Tsiechid tot de idstaten. te verzameen en tot een nerte bunde samen te voegen. Ook bij het opossen van dit probeem speede Simon van der Meer een essentiee ro. Hij onderzocht het principe van stochastische 14 en 15 oktober koeing, waarmee het mogeijk beek om protonen en antprotonen op te saan in de sps-ring e\zete aten botsen. In paats van sps werd deze opsagring nu,spps genoemd. In 1984 werd door twee groepen bij deze SppS Jubieumcongres NVMS Dit jaar bestaat de Nederandse Vereniging voor MassasPectrometrie (uvus), een van de secties van de r,u.rv, veertig jaar. De vereniging begon in r964 as de son-r.as en was in de vroege iaren bekend as de massaspectrometriediscussiegroep voordat de vereniging in r99z ziin huidige de productie waargenomen van naam kreeg. In deze veertig jaar heeft de vereniging jaarijks meerdere biieenkomsten ge- eektronen en muonen met een hoge transversae impus. Deze deetjes kunnen eenduidig worden geinterpreteerd as de vervasproducten van W en Z. Rubbia en Van der Meer hebben voor hun werk aan deze experimenten en voor de anti-protonkoeing in rg84 de Nobeprijs onwangen. organiseerd waarin courante onderwerpen uit het vak besproken worden. De vereniging startte in 1964 met vijftien eden en is inmiddes uitgegroeid tot een vowaardige beroepsvereniging met meer dan duizend eden. De omvang van het huidige edenbestand weerspieget de vucht die de massaspectrometrie in de afgeopen iaren heeft genomen. Waren de vroege massaspectrometers compexe, enorme instrumenten die voornameijk in het domein van de fysici werden ontwikked en gebruikt, tegenwoordig zijn het verregaand geautomatiseerde, hoogwaardige, compacte anaytische instrumenten die je aantreft in verschiende discipines. De instrumenten worden naast wetenschappeijk onderzoek ook gebruikt voor routinematig werk in medische insteingen, de (bio-)chemische industrie, de farmaceutische industrie, forensische LEP De ontdekkingvan W en Z en onze uitgebreide kennis van de fundamentee fermionen (eptonen en quarks) egden in essentie de fundamentee ijkheorie vast. Nog onbekend is het aboratoria en verschiende anaytische aboratoria. Het academische massaspec- trometrisch onderzoek is in Nederand op dit moment sterk in eiwitonderzoek (proteomics/transcriptomics), fundamentee onderzoek asmede methode- en techniekontwikkeing. Verschiende majeure investeringsproiecten zuen de komende jaren de internationae positie van het massaspectrometrisch onderzoek in Nederand verder versterken. Het veertigjarige jubieum van de Nvr"ns wordt op 14 en r5 oktober zoo4 gevierd met een wetenschappeijk congres waarin een keur aan nationae en internationae massaspectrometristen de huidige trends in het vakgebied za bespreken. Ook worden tiidens deze biieenkomst verscheidene sessies met een tutoria-karakter aangeboden. Het congres za paatsvinden in het congrescentrum Roduc te Kerkrade. Voor meer informatie zie de website ' "ri#*;tiii! NEDERLANos TUDscHRIFT voor NATUURKUNDE OKIO,ET 2OO4

KeCo-opgaven elektricitietsleer VWO4

KeCo-opgaven elektricitietsleer VWO4 KeCo-opgaven eektricitietseer VWO4 1 KeCo-opgaven eektricitietseer VWO4 E.1. a. Wat is een eektrische stroom? b. Vu in: Een eektrische stroomkring moet atijd.. zijn. c. Een negatief geaden voorwerp heeft

Nadere informatie

Partner Network it starts here

Partner Network it starts here Previder Partner Network it starts here Partner Network It starts here IT bevindt zich in een nieuw tijdperk. Steeds meer organisaties houden ae zorgen van IT etterijk buiten de deur, door gebruik te maken

Nadere informatie

CONGRES De APEXRESECTIE

CONGRES De APEXRESECTIE CONGRES De APEXRESECTIE Michie de Ceen Thomas von Arx Marga Ree Vrijdag 27 mei 2011 De Fint Amersfoort Vrijdag 27 mei 2011 Congresprogramma Periapicae chirurgie of herbehandeing? Nieuwe inzichten & moderne

Nadere informatie

BROCHURE Cursus Klantgericht Werken. rendabel. tevreden. trouw. klantgericht. Klantgericht Werken. Sales Force Consulting

BROCHURE Cursus Klantgericht Werken. rendabel. tevreden. trouw. klantgericht. Klantgericht Werken. Sales Force Consulting BROCHURE Cursus Kantgericht Werken rendabe kantgericht tevreden trouw Kantgericht Werken Saes Force Consuting Ineiding De Cursus Kantgericht Werken gaat in eerste instantie over kantgerichtheid. Kort gezegd

Nadere informatie

Zoektocht naar de elementaire bouwstenen van de natuur

Zoektocht naar de elementaire bouwstenen van de natuur Zoektocht naar de elementaire bouwstenen van de natuur Het atoom: hoe beter men keek hoe kleiner het leek Ivo van Vulpen CERN Mijn oude huis Anti-materie ATLAS detector Gebouw-40 globe 21 cctober, 2006

Nadere informatie

DÉ KUNST & LIFESTYLE VERZEKERAAR

DÉ KUNST & LIFESTYLE VERZEKERAAR DÉ KUNST & LIFESTYLE VERZEKERAAR Frederic MAIGROT/REA ALS ONDERDEEL VAN DE AXA GROUP, IS AXA ART DÉ WERELDWIJDE MARKTLEIDER IN KUNST & LIFESTYLE VERZEKERINGEN. Franck Dunouau A meer dan 50 jaar combineert

Nadere informatie

evenementenlocatie P2 Euroborg

evenementenlocatie P2 Euroborg evenementenocatie P2 Euroborg Evenementen in de stad Groningen Groningen is een bruisende en eefbare stad met een ruim en gevarieerd aanbod aan evenementen. Dit aanbod is zowe binnen, in de vee theaters,

Nadere informatie

Nieuw Unicum, zorg met toegevoegde waarde. Strategisch meerjaren beleidsplan 2011 2014

Nieuw Unicum, zorg met toegevoegde waarde. Strategisch meerjaren beleidsplan 2011 2014 Nieuw Unicum, zorg met toegevoegde waarde Strategisch meerjaren beeidspan 2011 2014 Introductie Nieuw Unicum is onomkeerbaar veranderd Dit strategisch meerjaren beeidspan 2011 2014 bouwt in ae opzichten

Nadere informatie

n-- J Bij elk ander verwarmingssysteem is dit niet het geval, de temperatuur tegen het '-.!:> plafond is altijd hoger dan bij de vloer.

n-- J Bij elk ander verwarmingssysteem is dit niet het geval, de temperatuur tegen het '-.!:> plafond is altijd hoger dan bij de vloer. Nummer 19 Onderwerp: Voerverwarming neiding Het systeem van voerverwarming is op de Nederandse markt nooit een gewedig sukses geworden. Was het jaren geeden een mooi systeem voor woningen weke in de koopsfeer

Nadere informatie

J J. September 2015 I ~I= =1= = 1

J J. September 2015 I ~I= =1= = 1 j September 2015 ~= =1= = 1 ~ ~ " neiding De voetbavereniging Vathermond bestaat nu 85 jaar en is niet aeen een begrip in het dorp Vathermond maar ook in de wijde omgeving. Veen uit het dorp beeven zef

Nadere informatie

Een evenementenvergunning

Een evenementenvergunning Een evenementenvergunning aanvragen 2 Een evenementenvergunning aanvragen In onze gemeente worden jaarijks vee activiteiten georganiseerd. Dat is euk. Maar soms kan een evenement ook voor irritatie en

Nadere informatie

HET PROJECT LARGE HADRON COLLIDER

HET PROJECT LARGE HADRON COLLIDER HET PROJECT LARGE HADRON COLLIDER LHC of Large Hadron Collider zal in de 21 ste eeuw voor een groot deel de natuurkunde van de elementaire deeltjes reviseren. Het voorbereidingswerk heeft meer dan 10 jaar

Nadere informatie

IVERA 2.10: Feilloze communicatie tussen centrales en verkeersregelingen

IVERA 2.10: Feilloze communicatie tussen centrales en verkeersregelingen IVERA 2.10: Feioze communicatie tussen centraes en verkeersregeingen IVERA 2.10: feioze functionaiteit Verkeersregeingen en verkeers - centraes die gebruikmaken van het IVERA-protoco kunnen naadoos met

Nadere informatie

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Op 4 juli 2012 presenteerde het ATLAS experiment een update van de actuele resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje. Dat gebeurde

Nadere informatie

Quantummechanica en Relativiteitsleer bij kosmische straling

Quantummechanica en Relativiteitsleer bij kosmische straling Quantummechanica en sleer bij kosmische straling Niek Schultheiss 1/19 Krachten en krachtdragers Op kerndeeltjes werkt de zwaartekracht. Op kerndeeltjes werkt de elektromagnetische kracht. Kernen kunnen

Nadere informatie

U kiest voor vrijheid, u rijdt zonder zorgen. Met de Bromfietsverzekering van Centraal Beheer Achmea

U kiest voor vrijheid, u rijdt zonder zorgen. Met de Bromfietsverzekering van Centraal Beheer Achmea U kiest voor vrijheid, u rijdt zonder zorgen. Met de Bromfietsverzekering van Centraa Beheer Achmea 1 Inhoud Een goede basis voor uw auto. 3 Een goede basis voor uw bromfiets. Daarom kiest u voor onze

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besuit van de directeur-generaa van de Nederandse mededingingsautoriteit as bedoed in artike 37, eerste id, van de Mededingingswet. Zaaknummer 1431/Autogri - Host Marriott Services I. MELDING 1.

Nadere informatie

Zoektocht naar het Higgs deeltje. De Large Hadron Collider in actie. Stan Bentvelsen

Zoektocht naar het Higgs deeltje. De Large Hadron Collider in actie. Stan Bentvelsen Zoektocht naar het Higgs deeltje De Large Hadron Collider in actie Stan Bentvelsen KNAW Amsterdam - 11 januari 2011 1 Versnellen op CERN De versneller Large Hadron Collider sub- atomaire deeltjes botsen

Nadere informatie

TOENADERING COMECON*EG IN STROOMVERSNELLING. OOSTBLOK BLIJFT AGEREN TEGEN ~~~ '~~ ~

TOENADERING COMECON*EG IN STROOMVERSNELLING. OOSTBLOK BLIJFT AGEREN TEGEN ~~~ '~~ ~ CBVD-SBP rapportage «ver internationae ontwikkeingen feiten en Achtergronden die van betekenis kunnen zijn voor de binnenandse veiigheid A88/21 00:2086914 6 september 1988. TOENADERING COMECON*EG IN STROOMVERSNELLING.

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Correctievoorschrift VWO 0 tijdvak natuurkunde tevens oud programma natuurkunde, Het correctievoorschrift bestaat uit: Reges voor de beoordeing Agemene reges 3 Vakspecifieke reges 4 Beoordeingsmode 5 Inzenden

Nadere informatie

Aanvragen zelf beleggen zonder advies (voor ondernemers) SNS Zelf Beleggen (Zakelijk)

Aanvragen zelf beleggen zonder advies (voor ondernemers) SNS Zelf Beleggen (Zakelijk) Aanvragen zef beeggen zonder advies (voor ondernemers) SNS Zef Beeggen (Zakeijk) Aeen voedig ingevude formuieren nemen we in behandeing. I Mijn gegevens A Gegevens bedrijf Rechtsnaam Postcode en vestigingspaats

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besuit van de directeur-generaa van de Nederandse mededingingsautoriteit as bedoed in artike 37, eerste id, van de Mededingingswet. Zaaknummer 1264/Woningstichting 's-gravenhage - Woningstichting

Nadere informatie

ouderparticipatie keuzedossier vmbo osb in de onderbouw Gemengde Leerweg

ouderparticipatie keuzedossier vmbo osb in de onderbouw Gemengde Leerweg euzedossier ouderparticipatie keuzedossier vmbo osb in de onderbouw Gemengde Leerweg Op vijf badzijden in het werkboek wordt de medewerking van de ouders of verzorgers van de eeringen gevraagd. Wanneer

Nadere informatie

KONINKLIJKE NEDERLANDSE AKADEMIE VAN WETENSCHAPPEN(KNAW) DIEREXPERIMENTENCOMMISSIE JAARVERSLAG 2001

KONINKLIJKE NEDERLANDSE AKADEMIE VAN WETENSCHAPPEN(KNAW) DIEREXPERIMENTENCOMMISSIE JAARVERSLAG 2001 KONINKLIJKE NEDERLANDSE AKADEMIE VAN WETENSCHAPPEN(KNAW) DIEREXPERIMENTENCOMMISSIE JAARVERSLAG 2001 Sinds 199!) kent de Koninkijke Nederandse Academie van Wetenschappen (KNAW) een Dierexperimentericommissie

Nadere informatie

Marketingplan Verkoopleider. BROCHURE Workshop Marketingplan Verkoopleider. Sales Force Consulting. toekomstvisie. analyse factoren.

Marketingplan Verkoopleider. BROCHURE Workshop Marketingplan Verkoopleider. Sales Force Consulting. toekomstvisie. analyse factoren. BROCHURE Workshop Marketingpan Verkoopeider toekomstvisie anayse factoren verkoopstrategie marktbewerking organisatieontwikkeing Marketingpan Verkoopeider Saes Force Consuting ineiding Een goed functionerende

Nadere informatie

JAARVERSLAG RUIMTE VOOR MOBILITEIT

JAARVERSLAG RUIMTE VOOR MOBILITEIT NETWERK > MOBILITEIT > KENNISDELING > Wij hechten vee beang aan uw mening as het gaat om de beoordeing van onze dienstverening. Het invuen van de enquête kost u sechts enkee minuten. Wij verzoeken u onderstaande

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen gereged? In dit Pensioen 1-2-3 eest u wat u we en niet krijgt in onze pensioenregeing. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonijke informatie over uw pensioen. Die vindt u we op www.mijnpensioenoverzicht.n

Nadere informatie

Beleef het plezier in werken...

Beleef het plezier in werken... Beeef het pezier in werken... Contractors & Engineering Pyades evert erp-software die werkt! Voor u, uw medewerkers en kanten. Pyades dé speciaist voor de Contractors & Engineering sector Het voeren van

Nadere informatie

Bureau- en bezoekersstoelen open mind & open up

Bureau- en bezoekersstoelen open mind & open up Bureau- en bezoekersstoeen open mind & open up Een vooruitziende bik. Inzicht. Een heder ontwerp. Met de focus op het wezenijke, overtuigt open mind door een motiverende bewegingsvrijheid. U kunt ontspannen

Nadere informatie

Sales Force Boost. een Strategisch Verkoopplan maken. Sales Force Consulting. Sales Force Consulting Brochure Sales Force Boost

Sales Force Boost. een Strategisch Verkoopplan maken. Sales Force Consulting. Sales Force Consulting Brochure Sales Force Boost Saes Force Boost een Strategisch Verkooppan maken Saes Force Consuting ineiding Saes Force Boost Saes Force Boost is een cursus voor commerciëe managers en verkoopeiders. De cursus is beschikbaar in 2

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG 2007/2008 HET MONTESSORI LYCEUM HERMAN JORDAN

KWALITEITSONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG 2007/2008 HET MONTESSORI LYCEUM HERMAN JORDAN RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG 2007/2008 HET MONTESSORI LYCEUM HERMAN JORDAN Schoo/insteing/vestiging: Montessori Lyceum Herman Jordan Afdeing: vwo Paats: Zeist BRIN-nummer:

Nadere informatie

Previder Cloud Hosting it starts here

Previder Cloud Hosting it starts here Whitepaper Previder Coud Hosting it starts here Whitepaper Previder Coud Hosting Inhoudsopgave 1. Managementsamenvatting... 3 2. Ineiding Coud Hosting... 4 2.1. Typen Couds... 4 2.2. Coudservicemodeen...

Nadere informatie

Een nieuwe dimensie in beveiliging. Galaxy Dimension INBRAAKBESCHERMING EN TOEGANGSCONTROLE: EEN UNIEKE EN VOLLEDIG GEÏNTEGREERDE

Een nieuwe dimensie in beveiliging. Galaxy Dimension INBRAAKBESCHERMING EN TOEGANGSCONTROLE: EEN UNIEKE EN VOLLEDIG GEÏNTEGREERDE Gaaxy Dimension INBRAAKBESCHERMING EN TOEGANGSCONTROLE: EEN UNIEKE EN VOLLEDIG GEÏNTEGREERDE OPLOSSING MET DE FLEXIBILITEIT die vodoet AAN AL UW ZAKELIJKE BEHOEFTEN Een nieuwe dimensie in beveiiging Gaaxy

Nadere informatie

De large hadron collider: Hoe zien de eerste botsingen eruit? Ivo van Vulpen

De large hadron collider: Hoe zien de eerste botsingen eruit? Ivo van Vulpen De large hadron collider: Hoe zien de eerste botsingen eruit? Ivo van Vulpen Het grootste en het kleinste volgens mijn dochter van 3 volgens haar vader Olifant Klein muisje Grootst Kleinst 10 +22 m 10-9

Nadere informatie

Slachthuisstraat 39. 2033 HC Haarlem 145 500,- k.k. makelaars. haarlem.hiermakelaars.nl

Slachthuisstraat 39. 2033 HC Haarlem 145 500,- k.k. makelaars. haarlem.hiermakelaars.nl makeaars Sachthuisstraat 39 2033 HC Haarem 145 500,- k.k. haarem.hiermakeaars.n Hier Makeaars Houtpein 26 2012 DH Haarem te (023) 5 531 631 haarem@hiermakeaars.n Agemeen Sachthuisstraat 39, 2033 HC Haarem

Nadere informatie

verzekerd ondernemen in het buitengebied

verzekerd ondernemen in het buitengebied verzekerd ondernemen in het buitengebied FINBULLETIN Reprimande voor stuntende autoverzekeraars uitgave: apri 2011 De Nederandse Bank heeft de afgeopen tijd een aanta verzekeraars op de vingers getikt

Nadere informatie

Majorana Neutrino s en Donkere Materie

Majorana Neutrino s en Donkere Materie ? = Majorana Neutrino s en Donkere Materie Patrick Decowski decowski@nikhef.nl Majorana mini-symposium bij de KNAW op 31 mei 2012 Elementaire Deeltjes Elementaire deeltjes en geen quasi-deeltjes! ;-) Waarom

Nadere informatie

Een korte kennismaking met t Verlaet

Een korte kennismaking met t Verlaet Een korte kennismaking met t Veraet t Veraet is een woonzorgcentrum in Westdorpe. Het maakt onderdee uit van SOKA, ofwe Stichting Ouderenzorg Kanaazone. t Veraet biedt vee diensten: wooncomfort, zorg,

Nadere informatie

Beredeneer waarom de marginale productcurve de gemiddelde productcurve in het maximum snijdt.

Beredeneer waarom de marginale productcurve de gemiddelde productcurve in het maximum snijdt. Opgaven hoofdstuk 9 Opgave 1 Beredeneer waarom de marginae productcurve de gemiddede productcurve in het maximum snijdt. Opgave Vu de vogende tabe verder in en teken de bijbehorende curven voor het totae,

Nadere informatie

Cursus Bedrijfsplan MKB

Cursus Bedrijfsplan MKB BROCHURE Cursus Bedrijfspan MKB visie anayse strategieën actiepannen Cursus Bedrijfspan MKB Saes Force Consuting ineiding Hoe groot of kein je onderneming ook is, je zut je regematig de vraag moeten steen

Nadere informatie

Zonder zorgen blijven rijden. Met de Autoverzekering van Centraal Beheer Achmea

Zonder zorgen blijven rijden. Met de Autoverzekering van Centraal Beheer Achmea Zonder zorgen bijven rijden. Met de Autoverzekering van Centraa Beheer Achmea 1 Inhoud Een goede basis voor uw auto. 3 Een goede basis voor uw auto. Daarom kiest u voor onze Autoverzekering! 4 U kiest

Nadere informatie

Gemaakt door: Marinka Bruining en Marianne Fokkema Klas: 4E en 5C

Gemaakt door: Marinka Bruining en Marianne Fokkema Klas: 4E en 5C Gemaakt door: Kas: Marinka Bruining en Marianne Fokkema 4E en 5C Inhoudsopgave Samenvatting Voorwoord Ineiding Deevragen - Wat is geuk? - Hoe kun je beoordeen of je geukkig bent? - Hoe gaan we de inkomensgroepen

Nadere informatie

Waarneming van een nieuw deeltje met massa 125 GeV

Waarneming van een nieuw deeltje met massa 125 GeV Waarneming van een nieuw deeltje met massa 125 GeV CMS Experiment, CERN 4 juli 2012 Samenvatting In een seminarie dat vandaag plaatsvond in het Europees Laboratorium voor Nucleair Onderzoek (CERN), en

Nadere informatie

MAXPRO IP-video-oplossingen ALS U ER ÉÉN KENT, KENT U ZE ALLEMAAL. Open, flexibel en schaalbaar videobewakingsplatform

MAXPRO IP-video-oplossingen ALS U ER ÉÉN KENT, KENT U ZE ALLEMAAL. Open, flexibel en schaalbaar videobewakingsplatform MAXPRO IP-video-opossingen ALS U ER ÉÉN KENT, KENT U ZE ALLEMAAL Open, fexibe en schaabaar videobewakingspatform 1 ALS U ER ÉÉN KENT, KENT U ZE ALLEMAAL Bent u op zoek naar... systemen die interoperabe

Nadere informatie

ASBESTFEIT. In elk gebouw, huis of stal, daterend van vóór 1994, kan asbest zitten. Nederland ziet zich gesteld voor de uitdaging

ASBESTFEIT. In elk gebouw, huis of stal, daterend van vóór 1994, kan asbest zitten. Nederland ziet zich gesteld voor de uitdaging INLEIDING PERSPECTIEF OP DE ONTWIKKELINGEN IN DE ASBESTMARKT De asbestmarkt is nog steeds voop in beweging sinds in september 2009 de eerste druk van Asbestfeiten; peidooi voor een hernieuwde samenwerking

Nadere informatie

Woningen met het Slimmer Kopen label hebben een lagere aankoopprijs. Het voordeel kan wel oplopen tot 25 procent!

Woningen met het Slimmer Kopen label hebben een lagere aankoopprijs. Het voordeel kan wel oplopen tot 25 procent! feiten & spereges Woningen met het Simmer Kopen abe hebben een agere aankoopprijs. Het voordee kan we opopen tot 25 procent! As koper van een Simmer Kopen woning bent u voor de voe honderd procent eigenaar.

Nadere informatie

Waarvan is het heelal gemaakt? Hoe is het allemaal begonnen?

Waarvan is het heelal gemaakt? Hoe is het allemaal begonnen? Waarvan is het heelal gemaakt? Hoe is het allemaal begonnen? We leven op aarde, een kleine blauwgroene planeet, de derde van de zon en één van de naar schatting 400 miljard sterren van de Melkweg, één

Nadere informatie

De praktijk: het project dorp op school HOOFDSTUK

De praktijk: het project dorp op school HOOFDSTUK De praktijk: het project dorp op schoo HOOFDSTUK 3 Dorp Op Schoo 1 is een project waarin kinderen uitgedaagd worden om een dorp of een site in miniatuur te bouwen. In de maquette moeten zo vee mogeijk

Nadere informatie

Insula. Centraal. e d. u d. o C a. u s. Insula College

Insula. Centraal. e d. u d. o C a. u s. Insula College christeijke schoengemeenschap voor mavo, havo, atheneum en gymnasium Insua Coege Insua Centraa Insua Coege e g e o C a u s In! k j i e d i u d s Da ocatie Koningstraat, mavo pag. 2-6 ocatie Hamaheirapein,

Nadere informatie

Leernetwerk Zeggenschap en Inclusie voor mensen met een Ernstig Meervoudige Beperking (EMB) Gebundelde resultaten Leernetwerk

Leernetwerk Zeggenschap en Inclusie voor mensen met een Ernstig Meervoudige Beperking (EMB) Gebundelde resultaten Leernetwerk Leernetwerk Zeggenschap en Incusie voor mensen met een Ernstig Meervoudige Beperking (EMB) Gebundede resutaten Leernetwerk www.kennispeingehandicaptensector.n vormgeving: Studio Tween Inhoudsopgave Ineiding

Nadere informatie

H3: Deeltjesversneller: LHC in CERN

H3: Deeltjesversneller: LHC in CERN H3: Deeltjesversneller: LHC in CERN CERN = Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire = Europese organisatie voor nucleair onderzoek CERN ligt op de grens tussen Frankrijk en Zwitserland, dicht bij Genève.

Nadere informatie

Voetbalpromotie in eigen land

Voetbalpromotie in eigen land Voetbapromotie in eigen and Ook zo genoten van het UEFA EK Onder 21 in eigen and? De mannen van bondscoach Foppe de Haan werden in een kokende Euroborg Europees kampioen. As er een dak op de Euroborg had

Nadere informatie

Beleef het plezier in werken...

Beleef het plezier in werken... Beeef het pezier in werken... (Zakeijke) Dienstverening Pyades evert erp-software die werkt! Voor u, uw medewerkers en kanten. Pyades dé speciaist voor (zakeijke) dienstvereners In de (zakeijke) dienstverening

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besuit van de directeur-generaa van de Nederandse mededingingsautoriteit as bedoed in artike 37, eerste id, van de Mededingingswet. Zaak nr: 1324 / HAL - Mercurius Nummer: 1324/11 I. MELDING 1.

Nadere informatie

DE NEDERLANDSE EVENT COOL HUNT

DE NEDERLANDSE EVENT COOL HUNT DE NEDERLANDSE EVENT COOL HUNT De teevisiekanaen raken verstopt en dus neemt het vermogen van teevisiecommercias af om werkeijk in te zinken. Omgekeerd evenredig intensiveert de zoektocht naar aternatieve

Nadere informatie

Cloud Hosting Checklist it starts here

Cloud Hosting Checklist it starts here Previder Coud Hosting Checkist it starts here Coud Hosting Checkist pagina 2 De 10 punten waar u over na moet denken As u gebruik wit gaan maken van coud hosting zijn een aanta punten van groot beang.

Nadere informatie

Alice en de quarkgluonsoep

Alice en de quarkgluonsoep Alice en de quarkgluonsoep Designer: Jordi Boixader Geschiedenis en tekst: Federico Antinori, Hans de Groot, Catherine Decosse, Yiota Foka, Yves Schutz en Christine Vanoli Productie: Christiane Lefèvre

Nadere informatie

Voetbalpromotie in eigen land

Voetbalpromotie in eigen land Voetbapromotie in eigen and Ook zo genoten van het UEFA EK Onder 21 in eigen and? De mannen van bondscoach Foppe de Haan werden in een kokende Euroborg Europees kampioen. As er een dak op de Euroborg had

Nadere informatie

U kunt er volgende zaken mee meten : DC Spanning AC Spanning DC Stroom Weerstand Diode test Continuiteitstest

U kunt er volgende zaken mee meten : DC Spanning AC Spanning DC Stroom Weerstand Diode test Continuiteitstest Mini Digitae Mutimeter 1. Omschrijving Uw is een professionee digitae mutimeter met een 3 ½ digit LCD uitezing. U kunt dit toeste gebruiken voor een breed scaa toepassingen zoas thuis, op de werf, op schoo,...

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing 4713

Gebruiksaanwijzing 4713 Vertrouwd raken Gefeiciteerd met de aankoop van dit CASIO horoge. Lees deze gebruiksaanwijzing nauwkeurig door om optimaa gebruik te kunnen maken van uw horoge. Ste het horoge aan icht boot voordat u het

Nadere informatie

De tandarts dirigeert en delegeert. Orale Implantologie: bij uw patiënt geïndiceerd?

De tandarts dirigeert en delegeert. Orale Implantologie: bij uw patiënt geïndiceerd? RAI Congrescentrum Amsterdam Vrijdag 1 FEBRUARI 2013 Congres voor de tandarts agemeen practicus Gordon van der Avoort Patrick Oosterwijk Marco Cune Danië Wismeyer Henny Meijer Congres over impantoogie

Nadere informatie

Nikhef Workshop. 3de-jaars bachelor NIKHEF/UvA. docenten: Dr. Ivo van Vulpen (ivov@nikhef.nl) Dr. Auke-Pieter Colijn (z37@nikhef.

Nikhef Workshop. 3de-jaars bachelor NIKHEF/UvA. docenten: Dr. Ivo van Vulpen (ivov@nikhef.nl) Dr. Auke-Pieter Colijn (z37@nikhef. 2009/1 viii Nikhef Workshop Black Holes in de LHC 3de-jaars bachelor NIKHEF/UvA docenten: Dr. Ivo van Vulpen (ivov@nikhef.nl) Dr. Auke-Pieter Colijn (z37@nikhef.nl) Dr. Marcel Vreeswijk (h73@nikhef.nl)

Nadere informatie

Informatiepunt Venlo Binnenstad

Informatiepunt Venlo Binnenstad VENLO-BINNENSTAD WIJKKRANT Jaargang 4, nr. 2, juni 2001 INHOUDSOPGAVE: Informatiepunt Veno Binnenstad 1 Honden en het Juianapark 2 Informatiepunt Veno Binnenstad Nachtvergunningen/ontheffingen suitingsuur

Nadere informatie

ICT overleg stadsdelen. 1 Inleiding

ICT overleg stadsdelen. 1 Inleiding ICT overeg stadsdeen 1 Ineiding Dit document dient as eidraad voor systeembeheer bij het uitvoeren van verschiende handeingen die dienen te worden verricht gedurende het verkiezingsproces bij gebruik van

Nadere informatie

Beleef het plezier in werken...

Beleef het plezier in werken... Beeef het pezier in werken... Retai ondernemingen Pyades evert erp-software die werkt! Voor u, uw medewerkers en kanten. Pyades dé speciaist voor Retai organisaties Het Nieuwe Winkeen, de Nieuwe Consument,

Nadere informatie

makelaars haarlem.hiermakelaars.nl

makelaars haarlem.hiermakelaars.nl makeaars Nagtzaamstraat 68 2032 TH Haarem 224 000,- k.k. haarem.hiermakeaars.n Hier Makeaars Houtpein 26 2012 DH Haarem te (023) 5 531 631 haarem@hiermakeaars.n Agemeen Nagtzaamstraat 68, 2032 TH Haarem

Nadere informatie

Natuurlijke brandpreventie natuurlijk met OxyReduct!

Natuurlijke brandpreventie natuurlijk met OxyReduct! Natuurijke brandpreventie natuurijk met OxyReduct! Brand voorkomen OxyReduct dé innovatie op het gebied van brandpreventie maximae preventie maximae veiigheid Brand: een ondernemersrisico Beschermd met

Nadere informatie

H2: Het standaardmodel

H2: Het standaardmodel H2: Het standaardmodel 2.1 12 Fundamentele materiedeeltjes De elementaire deeltjes worden in 2 groepen opgedeeld volgens spin (aantal keer dat een deeltje rond zijn eigen as draait), de fermionen zijn

Nadere informatie

Large Hadron Collider. Werkbladen. HiSPARC. 1 Inleiding. 2 Voorkennis. 3 Opgaven atoombouw. C.G.N. van Veen

Large Hadron Collider. Werkbladen. HiSPARC. 1 Inleiding. 2 Voorkennis. 3 Opgaven atoombouw. C.G.N. van Veen Werkbladen HiSPARC Large Hadron Collider C.G.N. van Veen 1 Inleiding In het voorjaar van 2015 start de LHC onieuw o. Ditmaal met een hogere energie dan ooit tevoren. Protonen met een energie van 7,0 TeV

Nadere informatie

Zelf klussen in uw huurwoning

Zelf klussen in uw huurwoning Zef kussen in uw huurwoning U wit iets aan uw huurwoning veranderen zodat deze beter bij u past. Een nieuwe keuken, een andere badkamer of misschien we een dakkape. Wij geven u graag de geegenheid om zef

Nadere informatie

OPQ Manager Plus Rapport

OPQ Manager Plus Rapport OPQ Profie OPQ Manager Pus Rapport Naam Dhr. Sampe Candidate Datum 25 september 2013 www.ceb.sh.com INTRODUCTIE Dit rapport is bestemd voor gebruik door ijnmanagers en HR professionas. Het bevat aerei

Nadere informatie

Avonturijn, vol van avontuur!

Avonturijn, vol van avontuur! Jaarversag 2013 Kinderopvang Avonturijn Gepersonaiseerde uitgave, kijk sne op pagina 3 g Avonturijn, vo van avontuur! 2013 was een bewogen jaar. De branche kinderopvang stond onder enorme druk. Dit betekende

Nadere informatie

verzekerd ondernemen in het buitengebied

verzekerd ondernemen in het buitengebied verzekerd ondernemen in het buitengebied FINBULLETIN We een goede autoverzekering maar hoe zit het met de inzittenden? uitgave: november 2011 Het kan een ieder overkomen. U rijdt in uw auto en net in een

Nadere informatie

Meesterklas Deeltjesfysica. Universiteit Antwerpen

Meesterklas Deeltjesfysica. Universiteit Antwerpen Meesterklas Deeltjesfysica Universiteit Antwerpen Programma 9u45 10u00 11u00 11u15 11u45 12u00 13u00 15u00 15u30 17u00 Verwelkoming Deeltjesfysica Prof. Nick van Remortel Pauze Versnellers en Detectoren

Nadere informatie

Materie bouwstenen van het heelal FEW 2009

Materie bouwstenen van het heelal FEW 2009 Materie bouwstenen van het heelal FEW 2009 Prof.dr Jo van den Brand jo@nikhef.nl 2 september 2009 Waar de wereld van gemaakt is De wereld kent een enorme diversiteit van materialen en vormen van materie.

Nadere informatie

VERGISTEN VAN ZUIVERINGSSLIB een vergelijking tussen thermofiele en mesofiele slibgisting

VERGISTEN VAN ZUIVERINGSSLIB een vergelijking tussen thermofiele en mesofiele slibgisting J m m C i L I t : r i o o w a t e r - z u i v e r i n g s i n r i c h t i n g e n rwzi 2000 VERGISTEN VAN ZUIVERINGSSLIB een vergeijking tussen thermofiee en mesofiee sibgisting :, 1 i? * ' -p:,-] tie

Nadere informatie

Integrator als meedenkend klankbord

Integrator als meedenkend klankbord TECHNOLOGY Productievernieuwing om throughput te verhogen door Afons Caders Integrator as meedenkend kankbord Ook Begische kmo s investeren in automatisering enerzijds om kwaitatief mee te kunnen met de

Nadere informatie

Ontdek de voordelen van integratie tussen Dynamics AX, Dynamics CRM en SharePoint!

Ontdek de voordelen van integratie tussen Dynamics AX, Dynamics CRM en SharePoint! Ontdek de voordeen van integratie tussen Dynamics AX, Dynamics CRM en SharePoint! Pyades gaat verder waar de standaard van Microsoft stopt. Pyades evert opossingen die werken! Voor toekomstige en bestaande

Nadere informatie

Het Higgs-deeltje ontdekt. En wat dan?

Het Higgs-deeltje ontdekt. En wat dan? Samenvatting door Carlos Van Cauwenberghe van de lezing over Het Higgs-deeltje ontdekt. En wat dan? gegeven door Prof. Dirk Ryckbosch, Universiteit Gent Inleiding: Zie informatie over de lezing van 9/2/2015

Nadere informatie

Werkboek Verantwoordingsplicht Groepsrisico

Werkboek Verantwoordingsplicht Groepsrisico Werkboek Verantwoordingspicht Groepsrisico Voorwoord Externe veiigheid is een onderwerp met vee facetten. Besuiten over de vestiging of uitbreiding van risicobedrijven of het aanwijzen van een route gevaarijke

Nadere informatie

Bosch: een merk voor het leven.

Bosch: een merk voor het leven. De vaatwassers. Editie 2013 www.bosch-home.be Inkijkexempaar Technoogie voor het even 1 Bosch: een merk voor het even. Onze vaatwassers zijn even goed voor het miieu as voor uw beste porseein. Green Technoogy-abe

Nadere informatie

Gemeentelijk Rioleringsplan Amsterdam R P A 2016-2021

Gemeentelijk Rioleringsplan Amsterdam R P A 2016-2021 Gemeenteijk Rioeringspan Amsterdam 6 6 G 6 R P A 2016-2021 1 2 GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN AMSTERDAM 2016-2021 STEDELIJK AFVALWATER, AFVLOEIEND HEMELWATER EN GRONDWATER IN AMSTERDAM Waternet is de gemeenschappeijke

Nadere informatie

Armoede bij mensen met beperkingen

Armoede bij mensen met beperkingen Resutaten van onderzoek naar oorzaken, gevogen voor incusie, preventie en benodigde ondersteuning Armoede bij mensen met beperkingen Martin Schuurman, Hans Kröber, Manon Verdonschot Coofon Armoede bij

Nadere informatie

CAGO GAS. Installatie - en gebruiks handleiding. Infrarood kachel IRV PETITE 63. Artikel nummer: 801206 CE 0051

CAGO GAS. Installatie - en gebruiks handleiding. Infrarood kachel IRV PETITE 63. Artikel nummer: 801206 CE 0051 CAGO GAS Instaatie - en gebruiks handeiding Infrarood kache IRV PETITE 63 Artike nummer: 801206 CE 0051 Maximae votooiing: 2800W - 200 g/h LPG Voor gebruik van dit toeste a.u.b. zorgvudig de instaatie

Nadere informatie

esdégé reigersdaal Afspraken over agressie

esdégé reigersdaal Afspraken over agressie esdégé reigersdaa Afspraken over agressie 1 Afspraken over agressie Voorwoord De afgeopen jaren zijn er op het terrein van omgaan met agressie/ongewenst gedrag zowe centraa as okaa binnen de organisatie

Nadere informatie

Kosmische straling: airshowers. J.W. van Holten NIKHEF, Amsterdam

Kosmische straling: airshowers. J.W. van Holten NIKHEF, Amsterdam Kosmische straling: airshowers J.W. van Holten NIKHEF, Amsterdam 1. Kosmische straling. Kosmische straling wordt veroorzaakt door zeer energetische deeltjes die vanuit de ruimte de aardatmosfeer binnendringen

Nadere informatie

De wisselwerkingen tussen elementaire deeltjes worden experimenteel bestudeerd aan de hand van botsingen tussen deeltjes of het verval van deeltjes.

De wisselwerkingen tussen elementaire deeltjes worden experimenteel bestudeerd aan de hand van botsingen tussen deeltjes of het verval van deeltjes. De wisselwerkingen tussen elementaire deeltjes worden experimenteel bestudeerd aan de hand van botsingen tussen deeltjes of het verval van deeltjes. Deze wisselwerkingen geschieden via de kortstondige

Nadere informatie

VERENIGDE DEELTJESINTERACTIES

VERENIGDE DEELTJESINTERACTIES VERENIGDE DEELTJESINTERACTIES Alle verschijnselen om ons heen en in het heelal kunnen uitgelegd worden met vier basiskrachten: gravitatie, elektromagnetisme, sterke en zwakke wisselwerking. Op het eerste

Nadere informatie

Bureau- en bezoekersstoelen netwin

Bureau- en bezoekersstoelen netwin Bureau- en bezoekersstoeen netwin Voor uw wezijn: Sedus netwin. Zijn naam dankt de netwin aan het dubbee membraan in de rugeuning, dat het gehee een ichte uitstraing geeft en tevens voor indrukwekkend

Nadere informatie

Camper huur Igoumenitsa (Hymer Integraal 2 3 pers.) Igoumenitsa Griekenland. Impressies. Omschrijving van de Camper verhuur:

Camper huur Igoumenitsa (Hymer Integraal 2 3 pers.) Igoumenitsa Griekenland. Impressies. Omschrijving van de Camper verhuur: Camper huur Igoumenitsa (Hymer Integraa 2 3 pers.) Igoumenitsa Griekenand Omschrijving van de Camper verhuur: Het is agemeen bekend dat het gewedig is om met de Camper door Griekenand te reizen. Ieder

Nadere informatie

CoperfinFash Uitgave nr. 5 - Jui 2002 Coperfin op bezoek... een campagne zoas nooit tevoren! Met deze speciae uitgave van CoperfinFash wien we het enthousiasme en het engagement van onze okae communicatoren

Nadere informatie

Prattenburg 107. 2036 SE Haarlem 215 000,- k.k. makelaars. tel (023) 5 531 631 fax (023) 5 531 632 haarlem@hiermakelaars.nl

Prattenburg 107. 2036 SE Haarlem 215 000,- k.k. makelaars. tel (023) 5 531 631 fax (023) 5 531 632 haarlem@hiermakelaars.nl makeaars Prattenburg 107 2036 SE Haarem 215 000,- k.k. haarem.hiermakeaars.n www.hiermakeaars.n Hier Makeaars Houtpein 26 2012 DH Haarem te (023) 5 531 631 haarem@hiermakeaars.n Agemeen Prattenburg 107,

Nadere informatie

Gewoon is soms niet speciaal genoeg. AmbulAnte begeleiding (V)SO de PirAmide

Gewoon is soms niet speciaal genoeg. AmbulAnte begeleiding (V)SO de PirAmide AmbuAnte begeeiding (V)SO de PirAmide Gewoon is soms niet speciaa genoeg deskundige begeeiding en PrAKtiSCHe OnderSteuning VOOr OnderWiJS AAn eeringen met een Angdurige ZieKte OF ichameijke beperking.

Nadere informatie

VOORBEELD. Supplement Netto, De Tijd - 22 Mar. 2014 Page 60

VOORBEELD. Supplement Netto, De Tijd - 22 Mar. 2014 Page 60 VOORBEELD Suppement Netto, De Tijd - 22 Mar. 2014 Page 60 Reaties zijn gemakkeijk vandaag. We stappen er sne in en zetten er ook sne een punt achter. Wat we durven te vergeten, is dat eke duurzame nieuwe

Nadere informatie

Windows. Contactgegevens van de klantenservice van ArcSoft Inc.

Windows. Contactgegevens van de klantenservice van ArcSoft Inc. Windows Contactgegevens van de kantenservice van ArcSoft Inc. Noord-Amerika 46601 Fremont Bvd Fremont, CA 94538 Te: 1.510.440.9901 Fax: 1.510.440.1270 Website: www.arcsoft.com E-mai: support@arcsoft.com

Nadere informatie

euzedossier & uitgeverij remmers instructie bij het decaanaccount versie 03.09.13

euzedossier & uitgeverij remmers instructie bij het decaanaccount versie 03.09.13 euzedossier instructie bij het decaanaccount versie 03.09.13 & uitgeverij remmers Voor vragen, opmerkingen en suggesties bij deze instructie kunt u contact opnemen met: Uitgeverij Remmers Nieuwe Bosscheweg

Nadere informatie

Visuele alarmverificatie via uw inbraakbeveiligingssysteem. Galaxy Flex visuele verificatie

Visuele alarmverificatie via uw inbraakbeveiligingssysteem. Galaxy Flex visuele verificatie Gaaxy Fex visuee verificatie SNELLER REAGEREN, MINDER VALSE ALARMEN EN MEER TEVREDEN KLANTEN Visuee aarmverificatie via uw inbraakbeveiigingssysteem Gaaxy Fex Visuee verificatie Hebt u genoeg van vase

Nadere informatie

Betreft: Monitoring van kansengroepen in het personeelsbestand via vrijwillige registratie

Betreft: Monitoring van kansengroepen in het personeelsbestand via vrijwillige registratie Rondzendbrief Rondzendbrief Monitoring Aan ae entiteiten en personeeseden van de Vaamse overheid die gebruikmaken van een systeem van vrijwiige registratie van afkomst en arbeidshandicap in het kader van

Nadere informatie

CAGO GAS. IRV 42/C Mod Windfire 373 en 374 Turbo. Artikel nummer: 810007 CE 0051

CAGO GAS. IRV 42/C Mod Windfire 373 en 374 Turbo. Artikel nummer: 810007 CE 0051 CAGO GAS Instaatie - en gebruiks handeiding Infrarood kache IRV 42/C Mod Windfire 373 en 374 Turbo Artike nummer: 810007 CE 0051 Maximae votooiing: 4200W - 305 g/h LPG Voor gebruik van dit toeste a.u.b.

Nadere informatie