1/05/2011. Algemene principes van nutritioneel management. Bepalen voedingsstatus

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1/05/2011. Algemene principes van nutritioneel management. Bepalen voedingsstatus"

Transcriptie

1 Algemene principes van nutritioneel management Dr. J. Nollet Intensieve Zorg, MICU UZ Gent 30 april 2011 Algemene principes van nutritioneel management Bepalen voedingsstatus: biochemische parameters/anthropometrie Enteraal en/of parenteraal? Timing? (laat vs vroeg) Keuze enteraal of parenteraal: welk voedingspreparaat? Zo enteraal: maag vs darm Bepalen voedingsstatus Voorgeschiedenis Antropometrie Biochemie musculaire/immunologische tests - biochemische parameters 1

2 Bepalen voedingsstatus : (Voedings-)anamnese ICU Voedsel inname Vertering & absorptie metabolisme Excretie nutrienten Eetlust? Kauwen? Slikken? speeksel? (Radiatie-)enteritis? Uitgebreide resectie diarree? E behoefte? GI (Faecaal verlies, braken, stoma) brandwonden malnutritie Bepalen voedingsstatus : anthropometrie Antropometrie fysische parameters wt (kg) ht (cm) 2 Gewicht & lengte Fundamenteel : GEWICHT én LENGTE binnen 24u na opname Biochemische parameters Bepalen voedingsstatus : biochemische parameters Niet specifiek, beïnvloed door acute ziekte, oedeem, 2

3 Bepalen voedingsstatus : Musculaire/immunologische tests musculaire/immunologische tests Musculaire/immunologische tests Bepalen voedingsstatus : Methodes niet gevalideerd bij IZ-patienten vaak gecombineerd in risico-scores. risico-scores Scores gevalideerd voor ptn met chronische ziekte NIET IN ACUTE ZIEKTE Moeilijke interpretatie scores Door oedeem, inflammatoire status 3

4 NRS Bepalen voedingsstatus : biochemische parameters/anthropometrie anthropometrie Score 0-3 Bepalen voedingsstatus : biochemische parameters/anthropometrie Score 0-3 anthropometrie +1 voor lft>70 j Score 0-3 Bepalen voedingsstatus : biochemische parameters/anthropometrie Score 0-3 anthropometrie SCORE 3 At risk for malnutrition +1 voor lft>70 j 4

5 Criteria voor starten nutritionele therapie Verhoogde energie- en N-behoeften gedurende kritieke ziekte ~ gepaste kcal en N toediening KLASSIEKE CRITERIA Indicatie opstarten nutritionele therapie als Voorafbestaandeernstige malnutritie Onvoldoende orale inname < 50% van E en N-behoefte Te verwachten delay voor herstarten van nl orale voeding 2 (5-7 dagen) Vroege enterale nutritie, bewezen voordeel bij Chirurgie, trauma en brandwonden sepsis / Hospitaal en ICU LOS / Mortaliteit Hoeveel? Ifv noodzaak E, N, micronutrienten ICU Voedsel inname Vertering & absorptie metabolisme Excretie nutrienten Hoeveel artificiële nutritie? directe calorimetrie predictive vergelijking van HB schatting Cave ondervoeding Cave overvoeding hyperglycemie inflammatoire reactie verhoogde CO 2 productie leverdysfunctie Cave refeeding Syndroom cfr hongerstakers SS / oedeem, congestief hartfalen, longoedeem - gestoorde vochtverdeling - electrolyt stn (hypok, hypop, hypomg) met > spierzwakte Pathogenesis : plotse glucose toediening shift van vet ---> CHOmetabolisme IC glucose insuline release intracellulaire shift van K, Phos en Mg 5

6 Malnutritie op IZ IZ-patiënten - normo- of hypermetabool (verhoogd rustmetabolisme) - hypercatabool (verhoogde N2 uitscheiding) - voorafbestaande malnutritie + kcal en EW deficiet + «vasten» op IZ - > % normale GIT?? XXXXX Negatieve effecten van vasten (gut starvation) Malnutritie op IZ??? Darm barrière (epitheliale cel junctie ) Verhoogde permeabiliteit voor macro-molecules en microorganismen ( bacteriën, fungi) Enterocyten Verhoogde adhesie van bacteriën Intestinale flora Submucosaal immuunsysteem Overgroei van pathogenen Atrofie van de Peyerse platen Verminderde productie van IgA Belangrijke trigger voor systemische infecties tgv typische gastro-intestinale micro-organismen intestinale villus tijdens normale gevoede toestand Deterioratie van integriteit darmwand tgv gut-disuse McClave. J of critical illness. 2001:16: ; 6

7 intestinale villus tijdens normale gevoede toestand Belang «trickle feeding» «gut trophic» Deterioratie van integriteit darmwand tgv gut-disuse McClave. J of critical illness. 2001:16: ; Vasten op IZ?? Malnutritie op IZ uitstellen van start EN (geen maagsonde, meerdere pogingen voor plaatsen post-pylore sonde) «morgen herevalueren» MS eruit getrokken of verstopt onderbrekingen voor OK / tests / procedures Stoppen SV in anticipatie van extubatie. XXXXX XXXXX 7

8 et al. XXXXX Cumulatieve negatieve energie-balans ~ aantal infectieuse complicaties Villet et al, Clin Nutr 24:502 (2005) 8

9 Cumulatief energie deficiet is sterk geassocieerd met een slechtere uitkomst Malnutritie op IZ Vermijd Kcal en eiwit deficiet!!! Start vroeg met artificiele nutritie XXXXX Timing? (laat vs vroeg) Vermijd energy deficiet door vroeg te voeden Binnen u Benefit te verwachten van vroege enterale nutritie Bestaande malnutritie Trauma Chirurgie Vroege enterale nutritie systematisch bij ptn waarvan niet verwacht wordt dat ze binnen de 48 h weer nl zullen eten Timing? (laat vs vroeg) Aspen 2009 : Enteral feeding should be started early within the first hours following admission. (Grade: C) The feedings should be advanced toward goal over the next hours. (Grade: E) In the ICU patient population, neither the presence nor absence of bowel sounds nor evidence of passage of flatus and stool is required for the initiation of enteral feeding. (Grade: B) Espen 2006 : hemodynamically stable critical ill patients who have a functioning Gi tractus should be fed early (<24h) 9

10 Enteraal en/of parenteraal? Enteraal (oraal niet vergeten!!!) EN ORAAL Meestal haalbaar (WEINIG!!) CI Voordelen Enteraal en/of parenteraal? (WEINIG!!) CONTRA-INDICATIES 1. Relatieve contraindicaties gut doesn t work Peritonitis darmobstructie Mesenteriale ischemie Belangrijke GI bloeding Gecompliceerde enteroenterische fistels 2. Risico voor (niet-occlusieve) darmnecrose Patient in resuscitatie-fase (vocht- en/of inotropica-nood en/of vasoactieve medicatie noodzakelijk voor MAP>60 mmhg) EN moet gestart worden eens eindpunten van resuscitatie bereikt zijn. 3. EN niet veilig Prone positioning (overweeg jejunal voeding) Risico voor aspiratie Herhaalde hoge hoeveelheid GVR Niet-invasieve ventilatie Dreigende intubatie Enteraal en/of parenteraal? Enteraal (WEINIG!!) CI Voordelen : - goedkoop : ligdagprijs - fysiologisch cfr. Darmintegriteit Nadelen : aspiratie risico necrose neusvleugel diarree 10

11 ASPEN 2009 : Enteral nutrition is the preferred route of feeding over parenteral nutrition (PN) for the critically ill patient who requires nutrition support therapy. (Grade: B) Enteraal en/of parenteraal? EN ORAAL Enteraal (oraal niet vergeten!!!) (WEINIG!!) CI Voordelen : - goedkoop : ligdagprijs - fysiologisch cfr. darmintegriteit Maar vaak targets niet gehaald cumulatief deficiet van kcal en EW Enteraal en/of parenteraal? Parenteraal dan?? Parenteraal = grote schuldige. 11

12 Total poisonous nutrition???? hetze tegen PN Voordeel tov EN tov PN in verschillende prospectieve RCT (trauma, BW, neurotrauma, chirurgie, acute pancreatitis) > reductie in infectieuse morbiditeit (pneumonie, catheterinfecties). In vele studies voordeel aangetoond hospital length of stay cost of nutrition therapy return of cognitive function (in head injury patients). 12

13 Enteraal en/of parenteraal? Nadelen PN - infectie-risico??? (manipulaties???) - betere samenstellingen (glutamine, vetten) - metabole Associatie complicaties EN + TPN - meeste studies gedaan pre- tight glucose control - >> kostprijs (in ZH forfait) - vaak «EN of TPN» gut trophic factor valt weg Voordelen - adequate Kcal en EW mogelijk bij cachectische ptn Enteraal en/of parenteraal? Tot op heden geen bewijs voor mortaliteits-verschil - Vijf meta-analyses : geen verschil in mortaliteit tss EN en PN Associatie - 1 meta-analyse EN door + Simpson TPN en Doig : significantly lower mortality (RR = 0.51; 95% CI ; P =.04) despite a significantly higher incidence of infectious complications (RR = 1.66; 95% CI ; P =.02) with use of PN compared to EN. Feiten : > % van de IZ patienten = practisch en veilig en goedkoop om enteraal te voeden Combineren EN +PN : kans om energie en EW deficiet te vermijden Maar, ptn PN geven als ze enteraal gevoed kunnen worden is geen goed idee PN zou oa infectieuse morbiditeit kunnen verhogen Aspen 2009 : Plan : route of feeding If early EN is not feasible or available the first 7 days following admission to the ICU, no nutrition support therapy (ie, STD therapy) should be provided. (Grade: C) In the patient who was previously healthy prior to critical illness with no evidence of protein-calorie malnutrition, use of PN should be reserved and initiated only after the first 7 days of hospitalization (when EN is not available). (Grade: E) If there is evidence of protein-calorie malnutrition on admission and EN IS NOT FEASIBLE, it is appropriate to initiate PN as soon as possible following admission and adequate resuscitation. (Grade: C) 13

14 Optimaliseer EN Vroeg starten = hogere slaagkans Feeding protocols ACCEPT trial (Martin et al, CMAJ 2004) reduced mortality Positionering 45 Motility agents (metoclopramide - erytromycine ) Small bowel feeding tubes Hyperglycemia and insulin resistance Overweeg toevoegen van PN Functionerende GI tract Onmogelijkheid om adequaat enteraal te voeden (Ileus, Diarrhea, Abdominal distension, Short bowel, ) Timing - afhankelijk van voedingstoestand : bestaande malnutritie? - guidelines : als er argumenten zijn dat onvoldoende EN kan voorzien worden binnen 2 (of 5,7 ) start EN behoud minstens trickle feed blijf pogingen ondernemen om EN te optimaliseren Keuze enteraal of parenteraal: samenstelling voedingspreparaat? Standaard voedingen - isocalorisch (1 kcal/cc) - hypercalorische (1,2-1,5 kcal /cc) hogere kcal behoefte volumeload reductie Mixed fuel - % KH - % lipiden - % EW RQ Glucose 4 kcal/g g/kg/d Max snelheid van oxydatie lipiden 9 kcal/g g/kg/d EW 4 kcal/g g/kg/d 14

15 Keuze enteraal of parenteraal: samenstelling voedingspreparaat? Multiple bottle à la carte 3 compartiment All in one koolhydraten Keuze enteraal of parenteraal: samenstelling voedingspreparaat? lipiden stikstof - eiwit water and electrolytes Micronutrients en vitamines in EN KOOLHYDRATEN Belangrijkste caloriebron Keuze enteraal of parenteraal: samenstelling voedingspreparaat? voornaamste brandstof voor hersenen/cns nood g/d Vermindert nood aan gluconeogeneseuit AA : eiwitsparend Soorten : monosacchariden (glucose, fructose, galactose) disacchariden (sucrose, lactose, maltose) oligosacchariden (maltodextrine, ) polysacchariden (zetmeel, vezel) 15

16 VETTEN Dense energiedrager (9 cal/g) Aanbeveling normaal dieet : % Keuze enteraal of parenteraal: samenstelling voedingspreparaat? Aanwezig in voeding onder vorm van triglyceriden, fosfolipiden, sterolen opgebouwd uit vetzuren : - Verzadigde (vnl dierlijk) - mono-onverzadigde (oleïnezuur in olijfolie) - poly-onverzadigde PUFA ω6 (N6) (> linoleic acid) proinflammatoir ω3 (N3) antinflammatoir (visolie, koolzaadolie) EIWITTEN Keuze enteraal of parenteraal: samenstelling voedingspreparaat? Belangrijkste structuurelementen vh lichaam SLECHTSTE energieleveranciers Aanbeveling normaal dieet 0,8 g/kg/d, 10 E% Soorten AA : - polymere voeding (Intacte EW ) [caseine, soya EW, wei, lactalbumine] Vereist normale hoeveelheid pancreasenzymes voor vertering - Semi-elementaire of oligomere voeding (peptiden) - Elementaire voeding (aminozuren) Keuze enteraal of parenteraal: samenstelling voedingspreparaat? MICRONUTRIENTEN Essentieel : kleine noden, maar groot belang Mineralen : electrisch evenwicht, transport Spoorelementen : co-factoren voor enzymatische processen Vb : Zn, Se Vitamines : cofactoren, anti-oxidanten, Vetoplosbare : ADEK Wateroplosbare 16

17 Keuze enteraal of parenteraal: compositie voedingspreparaat? Energie-verhoudingen -Non-proteine kcal - Koolhydraten (50-70%) - Vermijd de novo lipogenesis - Verhoogde CO 2 excretie - Vet (15-30%) - Leverfunctie ~ samenstelling - [omega]-3 fatty acids - Parenteraal : - Monitoring klaring : triglyceride levels <10-20% boven baseline. -eiwitten energieverhoudingen -Non-proteine kcal - Koolhydraten (50-70%) - Vet (15-30%) -eiwitten (15-20% / >20%) - Optimale EW-toediening!! - Hoeveelheid :1,2-1,5-2,0 g/kg/dag - Optimale (non-proteine) CALORIE-STIKSTOF VERHOUDING - NPE/N (kcal/gn) - = maat voor de efficiëntie van de oplossing (EN & TPN) voldoende NPE geleverd, zodat eiwit maximaal kan gebruikt worden voor proteïne anabolisme kcal/gn >200 kcal/g N : leversteatose <100 kcal/g N : eiwitafbraak ureum -Non-proteine kcal - Koolhydraten (50-70%) - Vet (15-30%) -eiwitten (15-20% / >20%) - Optimale EW-toediening!! - Hoeveelheid :1,2-1,5-2,0 g/kg/dag - NPE/N kcal/gn energieverhoudingen Vb. Patiënt - IBW 75 kg eiwit 1,2-1,5 gr/kg/dag 75x1,2 = 90 gram eiwit 6,25 gr eiwit = 1 gram N 90 gr/6 = 14 gram stikstof N/NPE 1:150 kalorie aanbreng = 150 x1 4 = 2100 kcal meer: leversteatose minder: eiwitafbraak ureum 17

18 Keuze enteraal of parenteraal: compositie voedingspreparaat? Welke keuze van voedingskeuze voor specifieke patiënt -Meeste patiënten - Iso-energetisch (1 kcal/cc) of hoog-energetisch (1, 2-1,5 kcal/cc) - Polymere voeding (Whole protein) - PN - Standaard ternaire parenterale oplossingen - Afwezigheid centrale lijn : producten met lage osmolariteit - EN - Semi-elementair of elementair : short bowel, malabsorptie, pancreasinsufficientie - Vochtrestrictie : hoog-energetisch - Diarree : vezelrijk - Additioneel : vitamines en spore-elementen - Niet aanwezig in TPN : dagelijks toevoegen Zo enteraal: maag vs darm Maag : - cardia - fundus - corpus - antrum - pylorus sfincter Post-pyloor geassocieerd met verminderd MR, verminderd MR reflux Bewijzen voor reductie aspiratie pneumonie : niet aanwezig Meer succes in bereiken targets volume EN Small bowel feeding tube naso-duodenaal naso-jejunaal jejunostomie Zo enteraal: maag vs darm maybe useful in high risk patients - supine position - sedatie - P t met groot MR No adequate powerful study on mortality, LOS & cost of nutrition 18

19 Zo enteraal: maag vs darm maybe useful in high risk patients No adequate powerful study on mortality, LOS & cost of nutrition SB feeding improves time to reach target goals success at achieving target goals SB feeding may be associated with less pneumonia Afhankelijk van locale praktijk Bepalen voedingsstatus: Algemene principes van nutritioneel management Identificeer ondervoede patiënten Identificeer vermoedelijke langliggers Enteraal en/of parenteraal? Geef de voorkeur aan EN, maar combineer EN enpn Timing? (laat vs vroeg) Vermijd energie-deficiet Keuze enteraal of parenteraal: welk voedingspreparaat? Zo enteraal: maag vs darm 19

The RIGHT food is the best medicine

The RIGHT food is the best medicine The RIGHT food is the best medicine Nutritie Support Team : Dr G..Lambrecht, E. Museeuw, N. Baillieul Dienst gastro-enterologie: Dr. G. Deboever Dr. G. Lambrecht Dr. M. Cool Inhoud Ondervoeding Voedingsbeleid

Nadere informatie

KLINISCHE VOEDING EN METABOLISME BIJ ACUUT HERSENTRAUMA EN CVA. Kurt Boeykens Verpleegkundig Specialist Nutritie LLL-teacher voor ESPEN

KLINISCHE VOEDING EN METABOLISME BIJ ACUUT HERSENTRAUMA EN CVA. Kurt Boeykens Verpleegkundig Specialist Nutritie LLL-teacher voor ESPEN KLINISCHE VOEDING EN METABOLISME BIJ ACUUT HERSENTRAUMA EN CVA Kurt Boeykens Verpleegkundig Specialist Nutritie LLL-teacher voor ESPEN Inhoud Voeding en metabolisme bij: ACUUT HERSENTRAUMA CVA (CHRONISCHE

Nadere informatie

Beademen: kan het nog beter? De rol van voeding

Beademen: kan het nog beter? De rol van voeding Refereeravond Multidisciplinaire route naar detubatie Beademen: kan het nog beter? De rol van voeding 17 juni 2014, Geertje Raemakers-van Driel, diëtist Inleiding doel voeden op IC eiwitstofwisseling,

Nadere informatie

Voeding bij diabetes. Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven. Ede, 08.02.2011

Voeding bij diabetes. Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven. Ede, 08.02.2011 Voeding bij diabetes Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven Ede, 08.02.2011 DIABETES ATLAS, 3rd ed, IDF 2006 2007 2025 Total population (millions) 6600 7900 Adult population (millions)

Nadere informatie

Voedingbijhoofdhals-en slokdarmkanker: Wanneer aanvullende voeding opstarten?

Voedingbijhoofdhals-en slokdarmkanker: Wanneer aanvullende voeding opstarten? Voedingbijhoofdhals-en slokdarmkanker: Wanneer aanvullende voeding opstarten? Peter Schepens Diëtist Oncologie AZ Sint-Lucas Brugge Inhoud 1. Belang van screening op de voedingstoestand van de patiënt

Nadere informatie

Bijna alle levensmiddelen bevatten eiwit. Het komt voor in zowel plantaardige als dierlijke producten.

Bijna alle levensmiddelen bevatten eiwit. Het komt voor in zowel plantaardige als dierlijke producten. Elk kind wegen bij opname, groeicurve invullen Anamnese : allergie, nierinsufficiëntie, gluten intolerantie, Hoe is zijn eetlust? Is hij vegetariër? Heeft hij pijn? Koolhydraten zijn een belangrijke energieleverancier.

Nadere informatie

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme Stress en substraatmetabolisme Jan J. De Waele MD PhD SICU Universitair Ziekenhuis Gent Inleiding Voeding is belangrijk bij de gehospitaliseerde patient IZ patienten verschillen fundamenteel Insult dat

Nadere informatie

VOEDING BIJ LEVERLIJDEN

VOEDING BIJ LEVERLIJDEN VOEDING BIJ LEVERLIJDEN Ivo Duysburgh Jeoffrey Schouten AZ Nikolaas Lever Functies eliminatie van vetoplosbare afvalstoffen (gal) productie van detergent, nodig in vetvertering (gal) productie van eiwitten,

Nadere informatie

Nutritional Risk Screening (NRS 2002)

Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Bron: Kondrup, J., Rasmussen, H. H., Hamberg, O., Stanga, Z., & ad hoc ESPEN Working Group (2003). Nutritional Risk Screening (NRS 2002): a new method based on an

Nadere informatie

Datum vaststelling: Mei 2013 Datum revisie: Mei 2015 Verantwoording: Medische protocollencommissie Intensive Care

Datum vaststelling: Mei 2013 Datum revisie: Mei 2015 Verantwoording: Medische protocollencommissie Intensive Care Enterale en parenterale voeding op de Intensive Care voor volwassen patiënten Datum vaststelling: Mei 2013 Datum revisie: Mei 2015 Verantwoording: Medische protocollencommissie Intensive Care Brondocument:

Nadere informatie

Refeedingsyndroom in de Oncologie Marleen Ariëns en Esther Heijkoop Diëtisten

Refeedingsyndroom in de Oncologie Marleen Ariëns en Esther Heijkoop Diëtisten Refeedingsyndroom in de Oncologie Marleen Ariëns en Esther Heijkoop Diëtisten 2015 Agenda Historie Ondervoeding en oncologie Refeeding Casus tijdens de presentatie 1ste lijn Refeeding? Historie Belegeringen

Nadere informatie

Contactgegevens: u Gastro-enteroloog: dr. Pauwels, tel. 6484. u Voedingsverpleegkundige: Annick Van kerkhove, tel. 5844

Contactgegevens: u Gastro-enteroloog: dr. Pauwels, tel. 6484. u Voedingsverpleegkundige: Annick Van kerkhove, tel. 5844 >> Nutritieboekje Contactgegevens: u Gastro-enteroloog: dr. Pauwels, tel. 6484 u Voedingsverpleegkundige: Annick Van kerkhove, tel. 5844 u Klinisch diëtiste campus Sint-Lucas: tel. 6213 u Klinisch diëtiste

Nadere informatie

Parenterale voeding bij oncologisch behandelingen. Verspreid gedachtengoed. Richtlijnen parenterale voeding 5/05/2009. Apr. L. De Pourcq UZ Leuven

Parenterale voeding bij oncologisch behandelingen. Verspreid gedachtengoed. Richtlijnen parenterale voeding 5/05/2009. Apr. L. De Pourcq UZ Leuven Parenterale voeding bij oncologisch behandelingen Apr. L. De Pourcq UZ Leuven Verspreid gedachtengoed Parenterale voeding : Kan nodig zijn bij misselijkheid en braken want dan kan je niet langs de mond

Nadere informatie

Ondervoeding. 1.1 Begrippen

Ondervoeding. 1.1 Begrippen 1 Ondervoeding Wanneer is er sprake van ondervoeding? Welke soorten ondervoeding zijn er? En wat is eraan te doen? Voor een antwoord op deze en andere vragen volgt eerst een uiteenzetting van de diverse

Nadere informatie

Spijsverteringsstoornissen

Spijsverteringsstoornissen Spijsverteringsstoornissen Indicaties Voor pups tot 12 maanden: Acute en chronische diarree Maldigestie, malabsorptie Bacteriële overgroei Herstel Colitis Contra-indicaties Hyperlipidemie Lymfangiëctasie

Nadere informatie

Aanpak van ondervoeding bij kanker: screening, sonde- en bijvoeding. Sanne Mouha Competentiecentrum klinische voeding

Aanpak van ondervoeding bij kanker: screening, sonde- en bijvoeding. Sanne Mouha Competentiecentrum klinische voeding Aanpak van ondervoeding bij kanker: screening, sonde- en bijvoeding Sanne Mouha Competentiecentrum klinische voeding Inhoud Inleiding Screening Aanpak na screening Energie-en eiwitrijke voeding Drinkvoeding

Nadere informatie

Dieetadvies tijdens en na oncologische behandelingen. Tinne Roodhooft- Onco- diëtiste AZ Herentals Lies Schrauwen Onco diëtiste AZ Turnhout

Dieetadvies tijdens en na oncologische behandelingen. Tinne Roodhooft- Onco- diëtiste AZ Herentals Lies Schrauwen Onco diëtiste AZ Turnhout Dieetadvies tijdens en na oncologische behandelingen Tinne Roodhooft- Onco- diëtiste AZ Herentals Lies Schrauwen Onco diëtiste AZ Turnhout Overzicht Taak oncodiëtiste Ondervoeding bij kanker Voedingsadvies

Nadere informatie

Nutrition. Parenterale en enterale voedingsondersteuning. Verminderde voedselinname. Verhoogd verlies voedingsstoffen

Nutrition. Parenterale en enterale voedingsondersteuning. Verminderde voedselinname. Verhoogd verlies voedingsstoffen Nutrition Michaël Sels Dieetafdeling Parenterale en enterale voedingsondersteuning inhoudsopgave Oorzaken van ondervoeding Situering van de nutritionele interventie TPN Sondevoeding Keuze voedingsinterventie

Nadere informatie

Brandwonden en voedingstherapie

Brandwonden en voedingstherapie Brandwonden en voedingstherapie Auteur: A. Meijer Vertaald/bijgewerkt: Nieuwsbrief: 1989 Pagina: 31-33 Jaargang: 5 Nummer: 1 Toestemming: Illustraties: Bijzonderheden: Kernwoorden: voeding brandwonden

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Cenaman Drinkvoeding

Inhoudsopgave. Cenaman Drinkvoeding INFORMATIE CENAMAN Inhoudsopgave Cenaman Drinkvoeding Cenaman Drink Energy Drink - Energieverrijkte drinkvoeding 1.5 kcal 8 2 kcal Drink - Energieverrijkte drinkvoeding 2.0 kcal 10 Energy Fiber - Vezelverrijkte

Nadere informatie

5-5-2009. overzicht. Oorzaken ondervoeding bij kanker

5-5-2009. overzicht. Oorzaken ondervoeding bij kanker Kanker en cachexie Prof Dr Erik Van Limbergen Radiotherapie - Oncologie Prof Dr Martin Hiele Gastro- enterologie Leuvens Kanker Instituut LKI UZ Gasthuisberg Leuven overzicht Oorzaken van ondervoeding

Nadere informatie

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie Jan Steijns physical activity, athletic performance, and recovery from exercise are enhanced by optimal nutrition @

Nadere informatie

Dr. Harriët Jager, diëtist-onderzoeker UMCG

Dr. Harriët Jager, diëtist-onderzoeker UMCG Nutritional assessment and body composition Dr. Harriët Jager, diëtist-onderzoeker UMCG Inhoud Nutritional Assessment: wat, waarom, hoe? Methoden body composition Aanbevelingen voor de praktijk Ziektegerelateerde

Nadere informatie

Chronisch inflammatoire darmziekten en nutritie

Chronisch inflammatoire darmziekten en nutritie Chronisch inflammatoire darmziekten en nutritie Fazia MANA Afdelingshoofd dienst gastroenterologie UZBrussel 27april 2013 IBD = inflammatory bowel disease Ziekte van Crohn Colitis Ulcerosa (RCUH, CU) 1

Nadere informatie

De juiste en verantwoorde voedingsondersteuning voor elke cliënt SONDEVOEDING TOEDIENING PRAKTISCHE TIPS

De juiste en verantwoorde voedingsondersteuning voor elke cliënt SONDEVOEDING TOEDIENING PRAKTISCHE TIPS De juiste en verantwoorde voedingsondersteuning voor elke cliënt SONDEVOEDING TOEDIENING PRAKTISCHE TIPS 3 Inhoud Ondervoeding Wat is ondervoeding? Oorzaken van ondervoeding Gevolgen van ondervoeding Sondevoeding

Nadere informatie

Wie weet nog raad met de koolhydraat? De laatste wetenschappelijke inzichten

Wie weet nog raad met de koolhydraat? De laatste wetenschappelijke inzichten Wie weet nog raad met de koolhydraat? De laatste wetenschappelijke inzichten Definitie Breder perspectief in de maatschappij Historische achtergrond: sportvoeding Nieuwe ontwikkelingen Voordelen Nadelen

Nadere informatie

Macronutrienten. Micronutrienten. Meting energiegebruik: Indirecte calorimetrie Dubbel gelabeld water techniek. O en 2 H isotopen

Macronutrienten. Micronutrienten. Meting energiegebruik: Indirecte calorimetrie Dubbel gelabeld water techniek. O en 2 H isotopen Ondervoeding en ziekte Ondervoeding in Nederland? Annemie Schols Gewichtsverlies Gewicht Lichaamssamenstelling vet lipiden Bioelectrische impedantie energie balans Verlies vetmassa water DEXA scan voedselinname

Nadere informatie

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen symposium 11/10/14 (On)zin van diabetes behandeling bij ouderen Dr. K. Mortelmans Endocrinologie RZ HHart Leuven Belang Toenemende prevalentie type 2 diabetes Wijzigende levensgewoonte Vergrijzing Meer

Nadere informatie

Voeding en Ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit. Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 -

Voeding en Ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit. Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 - Voeding en Ouderen Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 - Heel oud worden: 115 (NL) of 122 (F) Ouder worden? Levensverwachting 2013 man: 79,4 jaren

Nadere informatie

Vroege herkenning en behandeling van ondervoeding in het ziekenhuis

Vroege herkenning en behandeling van ondervoeding in het ziekenhuis Vroege herkenning en behandeling van ondervoeding in het ziekenhuis Uitgangspunten: Vroege herkenning: - binnen 24 uur na opname - hoogrisicopatiënten tijdens polikliniekbezoek Snelle en optimale behandeling

Nadere informatie

Ondervoeding bij Ouderen 14/11/2013. S. Lonterman; Klinisch Geriater

Ondervoeding bij Ouderen 14/11/2013. S. Lonterman; Klinisch Geriater Ondervoeding bij Ouderen 14/11/2013 Inhoud Presentatie Definitie Ondervoeding Verschillende schalen Ouderen Centrum & Ondervoeding HagaZiekenhuis & Ondervoeding Eigen Onderzoek Voedingsgebied Supplementen

Nadere informatie

WORKSHOP DIGESTIEVE ONCOLOGIE TONGEREN ONCONUTRITIE. Dr. Guy Lambrecht NUTRITIETEAM AZ DAMIAAN

WORKSHOP DIGESTIEVE ONCOLOGIE TONGEREN ONCONUTRITIE. Dr. Guy Lambrecht NUTRITIETEAM AZ DAMIAAN WORKSHOP DIGESTIEVE ONCOLOGIE TONGEREN ONCONUTRITIE Dr. Guy Lambrecht NUTRITIETEAM AZ DAMIAAN PERFORMANTIE VAN MKG REGISTRATIE VERBETEREN DEFINITIE MALNUTRITIE geen eenduidige definitie 2 essentiële componenten

Nadere informatie

To ventilate or not to ventilate, that s the question

To ventilate or not to ventilate, that s the question To ventilate or not to ventilate, that s the question Prof Jan Bakker Afdelingshoofd Intensive Care Volwassenen jan.bakker@erasmusmc.nl VRAAG Opname op Intensive Care? JA Kan ik nog niet zeggen Doet opname

Nadere informatie

Hypoglycemia is associated with intensive care unit mortality

Hypoglycemia is associated with intensive care unit mortality Hypoglycemia is associated with intensive care unit mortality Hermanides J, Bosman RJ, Vriesendorp TM, Dotsch R, Rosendaal FR, Zandstra DF, Hoekstra JB, DeVries JH. Crit Care Med 2010; 38: 1430-1434 Dr

Nadere informatie

Malnutritie. Screening en Behandeling. Bart Geurden, RN, PhD

Malnutritie. Screening en Behandeling. Bart Geurden, RN, PhD Malnutritie Screening en Behandeling Bart Geurden, RN, PhD INHOUD 1. Inleiding en probleemstelling 2. Definitie van malnutritie 3. Komt dit vaak voor: prevalentie 4. Wat zijn oorzaken en gevolgen van malnutritie

Nadere informatie

Optimale biggen voeding Hoe verteerd een big en hoe kan ik hem daarbij helpen?

Optimale biggen voeding Hoe verteerd een big en hoe kan ik hem daarbij helpen? Optimale biggen voeding Hoe verteerd een big en hoe kan ik hem daarbij helpen? Albert Timmerman Hoe kunnen we door middel van voer onze biggen helpen opnemen en verteren en daarmee de weerstand en resultaten

Nadere informatie

Hyperglycemie Keto-acidose

Hyperglycemie Keto-acidose Hyperglycemie Keto-acidose Klinische les Marco van Meer SJG 20 06 2007 (acute) ontregeling van diabetes Doel Op het einde van mijn presentatie is jullie kennis over glucose huishouding en ketoacidose weer

Nadere informatie

3.1 Inleiding 67 3.2 Suiker en suikers

3.1 Inleiding 67 3.2 Suiker en suikers INHOUD 13 17 1.1 Inleiding 17 1.2 Definitie van vet 18 1.2.1 Structuur van vet 18 1.2.2 Vetzuurgroepen 19 1.2.3 Oorsprong van vet 23 1.3 Aanwezigheid van vet in levensmiddelen 24 1.3.1 Onverzadigde vetzuren

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen is een proces van het opeenstapelen van lichamelijke, psychische en/of sociale tekorten in het functioneren dat de kans

Kwetsbaarheid bij ouderen is een proces van het opeenstapelen van lichamelijke, psychische en/of sociale tekorten in het functioneren dat de kans 1 Kwetsbaarheid bij ouderen is een proces van het opeenstapelen van lichamelijke, psychische en/of sociale tekorten in het functioneren dat de kans vergoot op negatieve gezondheidsuitkomsten (functiebeperkingen,opname

Nadere informatie

Voedingsadvies bij short bowel

Voedingsadvies bij short bowel Afdeling: Onderwerp: Diëtetiek De dunne darm is een belangrijk onderdeel van de spijsvertering. Na een maaltijd komt het voedsel via mond, slokdarm en maag in de dunne darm terecht. In de dunne darm wordt

Nadere informatie

Erica Post Kinderarts St Antoniusziekenhuis Utrecht/ Nieuwegein

Erica Post Kinderarts St Antoniusziekenhuis Utrecht/ Nieuwegein Erica Post Kinderarts St Antoniusziekenhuis Utrecht/ Nieuwegein Een goed begin.. De zuigelingenperiode is een zeer kritieke en kwetsbare levensfase wat betreft de voeding Een goed begin.. De "Hongerwinterbaby

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker Wondzorg Symposium 14 oktober 2014 (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of

Nadere informatie

11/01/2013. Een minuutje geduld. Geboorte.. De mens. Afklemmen van de navelstreng anno 2012 Controversieel? . andere zoogdieren

11/01/2013. Een minuutje geduld. Geboorte.. De mens. Afklemmen van de navelstreng anno 2012 Controversieel? . andere zoogdieren Geboorte.. De mens Een minuutje geduld Vroeg- of Laattijdig afnavelen Dr. David Van Laere Neonatoloog UZ Antwerpen. andere zoogdieren Afklemmen van de navelstreng anno 2012 Controversieel? Zoek de verschillen?

Nadere informatie

Behandeling type 2 diabetes in 2011

Behandeling type 2 diabetes in 2011 mul$disciplinair symposium 1/10/2011 Behandeling type 2 diabetes in 2011 Dr. Katrin Mortelmans Casus man 54 jaar Ø Medische voorgeschiedenis: diabetes type 2 sinds 2006, arteriële hypertensie, maagulcera

Nadere informatie

Een goed begin.. 12-11-2012. De zuigelingenperiode is een zeer kritieke en kwetsbare levensfase wat betreft de voeding

Een goed begin.. 12-11-2012. De zuigelingenperiode is een zeer kritieke en kwetsbare levensfase wat betreft de voeding Erica Post Kinderarts St Antoniusziekenhuis Utrecht/ Nieuwegein Een goed begin.. De zuigelingenperiode is een zeer kritieke en kwetsbare levensfase wat betreft de voeding Een goed begin.. De "Hongerwinterbaby

Nadere informatie

De rol van apc en steroiden. Intensive Care, UMC St Radboud Nijmegen

De rol van apc en steroiden. Intensive Care, UMC St Radboud Nijmegen De rol van apc en steroiden Peter Pickkers Intensive Care, UMC St Radboud Nijmegen NIVAS 2012 De controverse omtrent APC, Eli-Lilly en de Surviving Sepsis Campaign De studies De sponsering Het commentaar

Nadere informatie

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes Nieuwe guidelines voor preventie Cardio 2013 Johan Vaes Waarom is preventie nodig? CV ziekten blijven belangrijkste doodsoorzaak Zowel mannen als vrouwen Overlijden voor 75 j is ten gevolge van CV ziekten

Nadere informatie

Feiten en fabels over voeding, medicatie en diabetes

Feiten en fabels over voeding, medicatie en diabetes Feiten en fabels over voeding, medicatie en diabetes Heleen Berkelmans, diëtist, DITO Paul van den Broek, medisch coördinator Diabetes Inhoud Diëten en medicatie aanpassen? Wat te doen na een gastric bypass?

Nadere informatie

Ondervoeding bij hulpbehoevende ouderen thuis en in een thuisvervangende omgeving

Ondervoeding bij hulpbehoevende ouderen thuis en in een thuisvervangende omgeving Ondervoeding bij hulpbehoevende ouderen thuis en in een thuisvervangende omgeving Screening, preventie en behandeling van ondervoeding bij ouderen: nut, bijwerkingen en kosten-efficiëntie Dr. Wim Janssens

Nadere informatie

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Vet in Historisch Perspectief simpele vetopstapelingsziekte

Nadere informatie

Gastro-Intestinal Diet

Gastro-Intestinal Diet GASTRO-INTESTINAL DIET Voeding speelt een belangrijke rol bij de behandeling van maag-darmaandoeningen. Daarom zal uw dierenarts uw hond meestal een speciale dieetvoeding voorschrijven. Bij de behandeling

Nadere informatie

Chemotherapie en stolling

Chemotherapie en stolling Chemotherapie en stolling Therapie, preventie en risicofactoren Karen Geboes UZ Gent 4 december 2015 Avastin en longembolen: hoe behandelen en Avastin al dan niet verder? Chemotherapie en stolling: Therapie,

Nadere informatie

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings HMG-CoA Reductase Inhibitors and safety the risk of new onset diabetes/impaired glucose metabolism Final SmPC and PL wording agreed by PhVWP December 2011 Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY

Nadere informatie

VAP Prevention. Dr. H. Jansens, Arts ziekenhuishygiëne UZ Antwerpen Voorzitter BICS (Belgian Infection Control Society)

VAP Prevention. Dr. H. Jansens, Arts ziekenhuishygiëne UZ Antwerpen Voorzitter BICS (Belgian Infection Control Society) VAP Prevention Dr. H. Jansens, Arts ziekenhuishygiëne UZ Antwerpen Voorzitter BICS (Belgian Infection Control Society) Alfabet van de pneumonie CAP community HAP hospital HCAP health-care NHAP nursing

Nadere informatie

Hoe werkt mijn darm. Stomavereniging 5 november 2011 Ivar Harkema, MDL arts

Hoe werkt mijn darm. Stomavereniging 5 november 2011 Ivar Harkema, MDL arts Hoe werkt mijn darm Stomavereniging 5 november 2011 Ivar Harkema, MDL arts Inleiding Hoe ziet een darm eruit Hoe werken de darmen (wat doen ze) Waarom een operatie? Soorten stoma Blijft de werking gelijk

Nadere informatie

High output stoma s Een multidisciplinaire uitdaging

High output stoma s Een multidisciplinaire uitdaging High output stoma s Een multidisciplinaire uitdaging Hester Wierda, diëtist Darmfalenteam Radboudumc Dansac 22 mei 2014ma (Potentiële) belangenverstrengeling Zie hieronder Voor deze bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Voeding bij Acuut Leverfalen

Voeding bij Acuut Leverfalen Voeding bij Acuut Leverfalen Kurt Boeykens TLLL 1 Inhoud Etiologie Gevolgen HE Substraat- en energiemetabolisme KH, V, E (rol van glutamine) Nutritionele behandeling Behandeling HE PNALD 2 1 4 pagina s!

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Tabel 6. Overzicht van gevalideerde (screenings)instrumenten voor (risico op) ondervoeding

Tabel 6. Overzicht van gevalideerde (screenings)instrumenten voor (risico op) ondervoeding Tabel 6. Overzicht van gevalideerde (screenings)instrumenten voor (risico op) ondervoeding Screeningsinstrument + ontwikkelaar Onderdelen Setting waarin gevalideerd Validiteit Benodigde tijd Subjective

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Evidence-based richtlijn van de German Nutrition Society Van vezels tot suikers: koolhydraten omvatten een brede range van voedingsstoffen. Wat is er precies

Nadere informatie

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade Dr. C. Jadoul Neuroloog AZ Nikolaas 1 Casus: recidief slikpneumonie Dame 75 jaar Spoed: algemeen achteruit (mentaal en fysiek) Antec: Parkinson

Nadere informatie

Is bewegen een afvalrace? Tjieu Maas

Is bewegen een afvalrace? Tjieu Maas Is bewegen een afvalrace? Tjieu Maas Inhoud Ontstaan overgewicht Effect gestructureerde beweegprogramma s op gewichtsverlies Effect dieet op gewichtsverlies Effecten bewegen op de gezondheid Conclusies

Nadere informatie

KGBN. Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines.

KGBN. Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines. KGBN Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines. A/ ISCHEMIC STROKE / TIA & geen CHD : Heart Protection Study : Subgroep stroke antec. gerandomiseerd naar simvastatine

Nadere informatie

INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012

INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012 INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012 Inleiding: Een post-anoxisch coma wordt veroorzaakt door globale anoxie of ischemie van de hersenen,

Nadere informatie

Herstel bij kat en hond

Herstel bij kat en hond Herstel bij kat en hond Veterinary Diet HERSTEL BIJ KAT EN HOND In de periode dat uw kat of hond van een ziekte of operatie herstelt, heeft hij extra zorg en aandacht nodig. Misschien moet u medicijnen

Nadere informatie

Waarom koelen na out of hospital reanimatie? Klinische les IC-verpleegkundigen 1 december 2006 Intensive Care Laurentius ziekenhuis, Roermond

Waarom koelen na out of hospital reanimatie? Klinische les IC-verpleegkundigen 1 december 2006 Intensive Care Laurentius ziekenhuis, Roermond Waarom koelen na out of hospital reanimatie? Marlous Steeghs,, keuze co-assistent Klinische les IC-verpleegkundigen 1 december 2006 Intensive Care Laurentius ziekenhuis, Roermond Inleiding Cardiac arrest

Nadere informatie

11/6/2006. Oorzaken. Screening in de Geriatrie. Ondervoeding is frequent. Dienst BMI Albumine <3.5 g% Prof Dr M.Vandewoude G 15-40 16-60

11/6/2006. Oorzaken. Screening in de Geriatrie. Ondervoeding is frequent. Dienst BMI Albumine <3.5 g% Prof Dr M.Vandewoude G 15-40 16-60 11/6/006 Screening in de Geriatrie Prof Dr M.Vandewoude Universitair Centrum Geriatrie Ondervoeding is frequent Dienst BMI Albumine

Nadere informatie

Nederlandse. Samenvatting

Nederlandse. Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het metabole syndroom is tegenwoordig een veel voorkomend ziektebeeld dat getypeerd wordt door een combinatie van verschillende aandoeningen. Voornamelijk in de westerse landen

Nadere informatie

Dr. Jenny Buijtels, specialist interne geneeskunde

Dr. Jenny Buijtels, specialist interne geneeskunde Dr. Jenny Buijtels, specialist interne geneeskunde Presentatie Dia s en casussen die ook voorkomen in de workshop vloeistoftherapie en dwangvoeding Zo indruk van hoe de workshop is opgebouwd Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Optimale voeding. Hoe verteerdeenbig en hoe kanikhem daarbij helpen. Albert Timmerman

Optimale voeding. Hoe verteerdeenbig en hoe kanikhem daarbij helpen. Albert Timmerman Optimale biggen voeding Hoe verteerdeenbig en hoe kanikhem daarbij helpen Albert Timmerman Wat zien we in praktijk? Veel gezondheidsproblemen (Verterings-)diarree Streptococcen Plotse sterfte Oornecrose

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 112

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 112 111 Ondervoeding is gedefinieerd als een subacute of acute voedingstoestand waarbij een combinatie van onvoldoende voedingsinname en ontstekingsactiviteit heeft geleid tot een afname van de spier- en vetmassa

Nadere informatie

Van sportdrank tot napilsen

Van sportdrank tot napilsen Van sportdrank tot napilsen vochtbalans rondom inspanning Marco Mensink & Jora Steennis marco.mensink@wur.nl Marco Jora indeling Waarom is de vochtbalans zo belangrijk Hoeveel vocht verlies ik Wat moet

Nadere informatie

ROL VAN DE DIËTISTE IN HET ONCOLOGISCH PROCES. Gebracht door Nadieh Verhoest

ROL VAN DE DIËTISTE IN HET ONCOLOGISCH PROCES. Gebracht door Nadieh Verhoest ROL VAN DE DIËTISTE IN HET ONCOLOGISCH PROCES Gebracht door Nadieh Verhoest Programma Nationaal kankerplan Kankercachexie Voedingsplan bij cachexie Andere voedingsrichtlijnen Nationaal kankerplan L. Onkelinx

Nadere informatie

Erytrocytentransfusie: van literatuur naar praktijk.

Erytrocytentransfusie: van literatuur naar praktijk. Erytrocytentransfusie: van literatuur naar praktijk. Amerik de Mol Kinderarts-neonatoloog Albert Schweitzer ziekenhuis 1 e Symposium Regionale Neonatologie Inhoud Cochrane review Eén review, één richtlijn?

Nadere informatie

VOEDINGS ADVIEZEN IN DE (HUISARTSEN) PRAKTIJK. 19 november 2015

VOEDINGS ADVIEZEN IN DE (HUISARTSEN) PRAKTIJK. 19 november 2015 VOEDINGS ADVIEZEN IN DE (HUISARTSEN) PRAKTIJK Iris de Vries Tamara de Weijer Huisarts i.o. & promovenda Huisarts 19 november 2015 Laat uw voeding uw medicijn zijn en uw medicijn uw voeding Hippocrates

Nadere informatie

Voorstellen. Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen

Voorstellen. Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen Voorstellen Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen Niertransplantatie UMCG Niertransplantatie 8 centra NL * UMC 1 e jaar UMC vervolg 2 e lijn, periferie

Nadere informatie

Symptomen in de Palliatieve Fase

Symptomen in de Palliatieve Fase Symptomen in de Palliatieve Fase Internationale dag Palliatieve zorg Limburg 2015 Marieke van den Beuken- van Everdingen 36 symptomen die bij > 10% voorkomen vermoeidheid obstipatie snelle verzadiging

Nadere informatie

Epidemiologie van ondervoeding en cachexie bij kankerpatiënten

Epidemiologie van ondervoeding en cachexie bij kankerpatiënten Epidemiologie van ondervoeding en cachexie bij kankerpatiënten Criem Marie-Cathérine Onco-diëtiste Oncologisch centrum 08 december 2012 Oncologie: een probleem? Kanker Incidentie, n= Mortaliteit, n= Man/Vrouw

Nadere informatie

V OEDING. Goed nieuws! EN KOOLHYDRATEN. Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij

V OEDING. Goed nieuws! EN KOOLHYDRATEN. Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij V OEDING EN KOOLHYDRATEN Goed nieuws! Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij Houdt u van suiker? Ja? Uitstekend! U hoeft zich hierover niet langer schuldig te voelen. Integendeel

Nadere informatie

WELLNESS CATFOOD DOG & CAT WELLNESS DOGFOOD HI-TEC BALANCED NUTRITION

WELLNESS CATFOOD DOG & CAT WELLNESS DOGFOOD HI-TEC BALANCED NUTRITION WELLNESS CATFOOD DOG & CAT WELLNESS DOGFOOD HI-TEC BALANCED NUTRITION NL 2 WELLNESS CATFOOD Wellness WELLNESS KITTEN WELLNESS ADULT WELLNESS SENSITIVE King Qualifood is een divisie van de firma Natural

Nadere informatie

Evidence-based Lifestyle Advies

Evidence-based Lifestyle Advies Evidence-based Lifestyle Advies Focus op dieet Willem Bax*, Internist-nefroloog-vasculair geneeskundige Vaatcentrum Alkmaar *,Conflict of interest m.b.t. onderwerp: geen 1 Vrouw, 48 jaar, VG: RA, zus DM-2,

Nadere informatie

Home TPN bij de oncologische patiënt. Dreesen Mira UZ Leuven, apotheek

Home TPN bij de oncologische patiënt. Dreesen Mira UZ Leuven, apotheek Home TPN bij de oncologische patiënt Dreesen Mira UZ Leuven, apotheek Inhoudsopgave Starten met home TPN bij maligne patiënt Ontslagprocedure Opvolging in praktijk Home TPN bij maligne patiënten Opstart

Nadere informatie

Voeding en voedingssupplementen bij de ziekte van Pompe. Coby Wijnen, diëtist

Voeding en voedingssupplementen bij de ziekte van Pompe. Coby Wijnen, diëtist Voeding en voedingssupplementen bij de ziekte van Pompe Coby Wijnen, diëtist www.worldpompe.org Publicaties waarin een relatie met voeding: - Eiwitverrijkt dieet - Slikproblematiek - Lagere botdichtheid

Nadere informatie

Lezing Rijpaardenfokvereniging Limburg

Lezing Rijpaardenfokvereniging Limburg Lezing Rijpaardenfokvereniging Limburg Bijzonderheden spijsvertering paard Het paard: Produceert voortdurend maagzuur Is een lange duureter Heeft een zeer kleine maag Heeft relatief weinig zetmeelsplitsende

Nadere informatie

Nut vitaminenen voedingssupplementen na gastric bypass

Nut vitaminenen voedingssupplementen na gastric bypass Leven na de Gastric Bypass Nut vitaminenen voedingssupplementen na gastric bypass Apr. Depreitere Visie Supplementen zijn er in overvloed In specifieke gevallen hebben ze hun nut Gebruik met gezond verstand

Nadere informatie

HIGH5 GIDS OM BETER TE PRESTEREN. H-Energy, www.high-5.be, Brugge, België

HIGH5 GIDS OM BETER TE PRESTEREN. H-Energy, www.high-5.be, Brugge, België HIGH5 GIDS OM BETER TE PRESTEREN High5: alle atleten minstens 5 sneller op een 60km Time Trial (onafhankelijke studie) Research Proven Tested against the best in the world - see results Hertz Study Australia

Nadere informatie

DIEET PRO WEEKMENU + ADVIEZEN EN TIPS VOOR EEN NÒG SNELLER EN EFFECTIEVER RESULTAAT

DIEET PRO WEEKMENU + ADVIEZEN EN TIPS VOOR EEN NÒG SNELLER EN EFFECTIEVER RESULTAAT WEEKMENU + ADVIEZEN EN TIPS VOOR EEN NÒG SNELLER EN EFFECTIEVER RESULTAAT WAAROM EIWITTEN OM AF TE SLANKEN? Koolhydraten en de oorzaak van obesitas Koolhydraten zijn een energiebron voor het lichaam. Als

Nadere informatie

Voedingsmanagement in de Psychiatrie

Voedingsmanagement in de Psychiatrie Voedingsmanagement in de Psychiatrie Anneke van Hellemond, diëtist Anneke Wijtsma, diëtist 1 Inhoud presentatie Voedingsproblemen Overgewicht Metabool syndroom Verwijzen naar gespecialiseerd diëtist Behandelwijze

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 19 Introductie glutamine De toegenomen wetenschappelijke belangstelling voor het aminozuur glutamine is mogelijk het gevolg van de ontwikkeling van complete parenterale voeding in de jaren 60 van de vorige

Nadere informatie

GASTRO-INTESTINALE FISTELS: chirurgische aanpak

GASTRO-INTESTINALE FISTELS: chirurgische aanpak GASTRO-INTESTINALE FISTELS: chirurgische aanpak Dr. Van de putte D C. Tielemans Department of gastro-intestinal en pediatric surgery, University Hospital Ghent Wondzorgcongres Kortrijk, 13/02/2015 I Enterische

Nadere informatie

Osteonecrosis of the jaw (ONJ)

Osteonecrosis of the jaw (ONJ) INLEIDING Welkom 1 2 Osteonecrosis of the jaw (ONJ) Hoe kunnen we dit voorkomen en als het toch optreedt, hoe kunnen we het managen? 3 Complication of bisphosphonate and denosumab use 1 Dit ga je echter

Nadere informatie