Fysiotherapie; de zorgketen van complexe ziekenhuispatiënten: - van kookboek naar maatwerk -

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Fysiotherapie; de zorgketen van complexe ziekenhuispatiënten: - van kookboek naar maatwerk -"

Transcriptie

1 Fysiotherapie; de zorgketen van complexe ziekenhuispatiënten: - van kookboek naar maatwerk - Rede uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Fysiotherapie aan de Faculteit der Geneeskunde van de Universiteit van Amsterdam op vrijdag 7 maart 2014 door Raoul Engelbert 1

2 Fysiotherapie; de zorgketen van complexe ziekenhuispatiënten: - van kookboek naar maatwerk - Rede, in verkorte versie uitgesproken bij aanvaarding van het ambt van bijzonder hoogleraar Fysiotherapie, aan de faculteit der Geneeskunde, van de Universiteit van Amsterdam op vrijdag 7 maart 2014 door Raoul H.H. Engelbert DIA 1. Mevrouw de Rector Magnificus, Leden van het College van Bestuur van de Universiteit en Hogeschool van Amsterdam, Leden van de Raad van Bestuur van het AMC, Decanen van het AMC en de Amsterdam School of Health Professions, Bestuur van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. Dames en heren, collegae, studenten, familie en vrienden, De gezondheidszorg verandert en ik maak mij grote zorgen over de rol van de fysiotherapie. Terwijl de plaats van het bewegen en het bewegend functioneren in relatie tot ziekte en gezondheid een prominentere rol krijgt, en het fundament onder de fysiotherapie, onderbouwd door wetenschappelijk onderzoek, steviger wordt, constateer ik dat deze zorg niet meer voor iedereen toegankelijk is. Financiële motieven krijgen de overhand boven de uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek. Een slechte ontwikkeling. DIA 2 In mijn oratie wil ik U meenemen in de rol van het bewegen in relatie tot gezondheid en ziekte. Ik zal me richten op het veranderende spectrum van de gezondheidszorg, de relatie tussen bewegen en het ouder worden en me met name toespitsen op de relatie tussen bewegen en achteruitgang in functioneren rondom de opname in een ziekenhuis. Een langdurige opname of een operatie moet pathofysiologisch en ook psychologisch als een life-event worden bestempeld. Hoe moet de fysiotherapeut in het ziekenhuis als ook in de eerste en tweede lijn hierop inspelen, en hoe wordt daarmee een bijdrage geleverd aan ziekte en herstel. 2

3 Fysiotherapie rondom complexe patiënten in het ziekenhuis is geen kookboek waaruit een willekeurig recept voor alle patiënten kan worden bereid, maar maatwerk. Maatwerk op grond waarvan weloverwogen de beste, vaak multidisciplinaire behandeling kan worden geformuleerd. Naar aanleiding van de hulpvraag van een patiënt worden klachten geobjectiveerd met behulp van specifieke en generieke meetinstrumenten. Aan de hand van klinisch redeneren wordt een probleem analyse gemaakt om te komen tot een eventueel geïndiceerde op maat gesneden individuele behandeling, gebaseerd op de huidige inzichten in de literatuur. Deze behandeling is in tijd gelimiteerd en afgestemd met het professionele netwerk in de zorgketen en de mantelzorg. Ik wil het maatwerk in de fysiotherapie bespreken in het licht van de doelmatige zorg, de substitutie van de zorg en de kosteneffectiviteit. De fysiotherapeutische zorg van de patiënt die in een ziekenhuis wordt opgenomen is in verhouding tot andere kosten niet te duur. Financiële motieven moeten worden gerelativeerd en gewogen en uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek dienen zo spoedig mogelijk in de zorg te worden geïmplementeerd. Patiëntenzorg en wetenschappelijk onderzoek zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De student moet hier met zijn neus boven op staan. In de Amsterdam School of Health Professions van de Hogeschool van Amsterdam leiden wij de professional van de toekomst op. Aan het eind van mijn betoog wil ik ingaan op de relatie tussen patiëntenzorg, onderzoek en onderwijs en de kruisbestuiving tussen de Hogeschool en de Universiteit van Amsterdam. Definitie Fysiotherapie DIA 3 Dames en Heren, de World Confederation for Physical Therapy definieert in 2011 Fysiotherapie als volgt: Fysiotherapie verleent diensten aan (groepen van) individuen om gedurende het leven maximaal bewegen in een functionele context te ontwikkelen, behouden of te herstellen. DIA 4 Dit omvat het verstrekken van diensten aan gezonde individuen als ook in omstandigheden waar bewegen in een functionele context worden bedreigd door vergrijzing, schade, pijn, ziekten, aandoeningen, en omgevingsfactoren. 3

4 DIA 5 Fysiotherapie is dan ook betrokken bij het identificeren van het maximale potentieel van het bewegen en de kwaliteit van het leven en op het gebied van bevordering, preventie, behandeling/interventie, validatie en revalidatie. DIA 6 Dit omvat het domein van fysiek, psychologisch, emotioneel en sociaal welzijn. Fysiotherapie wordt gekenmerkt door de interactie tussen de fysiotherapeut, patiënten/cliënten, en andere gezondheidswerkers en mantelzorgers DIA 7 in een proces waar met betrekking tot het fysiek functioneren doelen zijn overeengekomen op basis van kennis en vaardigheden die uniek zijn voor de fysiotherapeut (1, 2). De fysiotherapie, haar beroepspraktijk en het wetenschappelijk onderzoek put uit en participeert in beta- en gammawetenschappen. Dit betreft de basiswetenschappen kinesiologie, (patho)fysiologie, psychologie en sociologie, maar ook de meer geïntegreerde eclectische wetenschapsdomeinen, zoals de bewegings- en gezondheidswetenschappen en de psycho-neuro-immunologie. Voorts benut en participeert de fysiotherapie het opkomende translationeel onderzoek vanuit onder andere de universitaire medische centra, het toegepast onderzoek en het praktijkonderzoek vanuit de Lectoraten en aanpalende Kenniskringen aan de Hogescholen. (3) Dames en Heren, tot zover de definitie- en context bepaling van de Fysiotherapie. U vraagt zich wellicht af wat deze bepaling te maken heeft met de titel van mijn oratie Fysiotherapie; de zorgketen van complexe ziekenhuispatiënten: - van kookboek naar maatwerk - DIA 8 Ik wil graag een deze definitie toelichten aan de hand van de - gezondheidszorg: nu en in de toekomst - bewegen bij gezonden 4

5 - bewegen bij chronisch ziek zijn - bewegen rondom de opname in een ziekenhuis - bewegen rondom de geplande en acute opname; wie vormt een risico? - beweging in patiëntenzorg, onderzoek en onderwijs - invulling van de leerstoel en plannen voor de toekomst Gezondheidszorg; nu en in de toekomst De gezondheidszorg en de zorg veranderen. Enerzijds is er een noodzaak tot kostenbesparing wat onder andere resulteert in kortere opname duur. Zelfmanagement van gezondheid en ziekte wordt gestimuleerd, de zorg moet in de thuissituatie of de wijk worden gepositioneerd waarbij geïntegreerde zorg wordt ondersteund met een toename technologische mogelijkheden. DIA 9 Daarnaast ontstaat in het komende decennium een toename van de zorgvraag. Dit wordt mede veroorzaakt door de dubbele vergrijzing. Mensen worden ouder, worden chronisch ziek (omschreven als irreversibele aandoeningen zonder uitzicht op volledig herstel en met een relatief lange ziekteduur) en daarnaast treedt een toename van multi-morbiditeit en welvaartsziekten op. DIA 10 Multimorbiditeit (omschreven als het optreden van meer dan één (chronische) ziekte in één individu tijdens een bepaalde periode) wordt door betere diagnostiek eerder gediagnosticeerd, waardoor uiteindelijk problemen kunnen ontstaan in het bewegen in een functionele context. De vier belangrijkste risicofactoren voor welvaartsziekten zijn tabaksgebruik, ongezonde voeding, te weinig beweging en schadelijk gebruik van alcohol. (4) In deze dia ziet u dat vanaf de leeftijd van 65 jaar een afname in het functioneren te zien is in meerdere orgaansystemen met invloed op mobiliteit en zelfstandig functioneren in algemeen dagelijkse activiteiten. 5

6 In deze afbeelding is geïllustreerd dat ouder worden inderdaad gepaard gaat met een toename in beperkingen in het functioneren; de groene balkjes betreffen beperkingen in mobiliteit. Door de vergrijzing en het optreden van multi-morbiditeit, kunnen problemen zoals beperkingen in het functioneren alsook specifiek geriatrische problemen ontstaan, waarbij dan ook vaak een scala van andere hulpverleners om de hoek komen kijken. Ouderdom komt met gebreken. Het focus van de gezondheidszorg ligt enerzijds bij de diagnostiek en behandeling van chronische aandoeningen. Anderzijds verschuift dit focus van ziekte naar gezondheid: Het vroegtijdig opsporen en het beperken van de gevolgen van (chronische) ziekten waarbij een groeiende aandacht ontstaat voor leefstijl en preventie. Deze aandacht zal moeten leiden tot Chronisch beter: het getrapt (bij)sturen en verbeteren van (zelf)zorg voor chronische aandoeningen en multi-morbiditeit.(5) In de beleidsvisie van de Raad voor de Volksgezondheid (6) wordt beschreven dat de oriëntatie van de zorg dient te liggen op: - gedrag en gezondheid, waarbij de zorg thuis of in de wijk is gepositioneerd - verplaatsen van de reikwijdte van de zorg van mono- naar multidisciplinariteit. - aan de voordeur van de zorg ligt de actie en expertise, aan de achterdeur de continuïteit. DIA 11 Deze visie kan aan de hand van het zogenaamde Chronic Care Model worden gevisualiseerd (7). Het Chronic Care Model propageert zogenaamde geïntegreerde zorg (Figuur 3). Centraal hierin staat het contact tussen professional en patiënt. Het model stelt verandering voor op zes terreinen waarvan ik een aantal bespreek. DIA 12 - Zelfmanagement: De patiënt heeft een regiefunctie in het zorgproces. - Herontwerp van het zorgproces: In de eerste lijn krijgt de patiënt zorg van een multidisciplinair zorgteam. Daarin heeft de patiënt een vast aanspreekpunt die de zorg coördineert. Het zorgteam en patiënt kiezen samen voor de behandeling en de kwaliteit van de zorg en tijdige follow-up wordt bewaakt. 6

7 - Beslissingsondersteuning: Bij de behandeling wordt gebruik gemaakt van richtlijnen en protocollen, die wetenschappelijk getoetst zijn en effectief gebleken. - Organisatie: Werken volgens dit model betekent veranderingen in de werk- wijze in een zorgteam, de rol- en taakverdeling van professionals in de eerste lijn en opleiding van zowel professionals als patiënten. De deskundigheid van de fysiotherapeut is met name gericht op ziekte en gezondheid, schade en herstel, motorisch leren, adaptatie en compensatie, inspanningsfysiologie en trainingsmechanismen met betrekking tot het cardiopulmonale-, het musculoskeletale en het neurologische systeem. Hij is dan ook binnen het Chronic Care Model de specialist met betrekking tot het bewegen in de functionele context. DIA 13 Bewegen bij gezonden Dames en heren, ik wil graag met u van gedachten wisselen omtrent het bewegen en de mate van fysieke activiteit bij gezonden. Blair beschrijft in het themanummer van het British Journal of Sports Medicine dat Physical inactivity the biggest public health problem of the 21st century is (9). Gezondheid is enorm gerelateerd aan de fysieke activiteit: hoeveel u beweegt en hoe fit u bent. De berg wetenschappelijke literatuur naar de relatie tussen gezondheid en fysieke activiteit groeit enorm (10). De zogenaamde exercise pill is een preventieve strategie om morbiditeit en mortaliteit te beïnvloeden (11). Maar het is niet zo simpel als het innemen van medicatie, u moet er wel iets meer voor doen. Laten we eens kijken naar de rol van het bewegen in de samenleving en u mag zich de vraag stellen of u wel genoeg beweegt: DIA 14 In 2011 voldeed ongeveer 58% van de Nederlandse bevolking van 12 jaar en ouder aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) voor hun leeftijdsklasse (10). Een gemiddelde volwassen man en vrouw (20 tot 50 jaar) moet zich volgens de opstellers van deze norm dagelijks matig intensief inspannen. Dit kan door bijvoorbeeld dagelijks 30 minuten te wandelen. In 2011 voldeed ongeveer 70% mensen tussen de 55 en 75 jaar aan de NNGB 7

8 die voor hun leeftijd (55-plussers) geldt (10). Naast de Nederlandse Norm Gezond bewegen wordt ook geadviseerd om fit te zijn. De fitnorm is voor jong en oud gelijk en vereist tenminste drie keer per week gedurende minimaal 20 minuten zwaar intensieve lichamelijke activiteit. In 2011 voldeed van de 35- tot 54-jarigen 18% aan de fitnorm. Van de 55-plussers voldoet meer dan de helft aan de fitnorm: 53% van de mannen en 51% van de vrouwen. (12) Terwijl de meerwaarde van fysieke fitheid voor de gezondheid is bewezen blijkt dat een groot deel van de bevolking te weinig beweegt, niet fit genoeg is en van een zittende leefstijl geniet. Daarnaast of mede hierdoor treden co- en multimorbiditeit frequent op, uiteindelijk resulterend in beperking in de functionele context met uiteindelijk consequenties voor de participatie in de samenleving. Bewegen en chronisch ziek zijn De positieve effecten van bewegen bij chronische aandoeningen en de invloed daarvan op morbiditeit en mortaliteit is uitvoerig in de literatuur beschreven. Verbetering van morbiditeit leidt uiteindelijk tot verhoging van kosteneffectiviteit en in de vele richtlijnen bij chronische aandoeningen is bewegen en fysieke activiteit niet meer weg te denken. Laat ik u enkele voorbeelden geven: Fysiotherapie bij patiënten met een hartaandoening (hartfalen, coronair aandoeningen) verbetert de fysieke fitheid, de spierkracht, het maatschappelijk functioneren en gezondheid gerelateerde kwaliteit van leven. Hiermee wordt de kosteneffectiviteit (opname duur en het aantal heropnames) positief beïnvloed (13-17). DIA 15 Naci et al. vergelijken in een zeer recent artikel in de BMJ de effectiviteit van fysieke activiteit en het gebruik van medicatie en concluderen dat het effect van fysieke activiteit en medicamenteuze behandeling vergelijkbaar zijn in relatie tot de secundaire preventie bij hart aandoeningen (coronaire aandoeningen en hartfalen), beroertes en voorkomen van diabetes (18). Het bevorderen van fysieke fitheid lijkt dan ook een alternatief voor medicatie te zijn, of in ieder geval voorgeschreven te worden naast de medicatie (18). Fysiotherapie bij patiënten met chronische longaandoeningen (COPD) verbetert de fysieke fitheid en gezondheid gerelateerde kwaliteit van leven en beïnvloedt de opnameduur en het aantal heropnames. Discussie bestaat omtrent de beste interventie (19,20). 8

9 Fysiotherapie bij patiënten met kanker (prevalidatie genoemd) is (kosten)effectief en verbetert de functionele status en gezondheids gerelateerde kwaliteit van leven, alsook morbiditeit en mortaliteit (21) De meerwaarde van meer op maat gesneden bewegen en het verbeteren van fysieke fitheid bij andere chronische aandoeningen wordt steeds meer aangetoond. In review artikelen en richtlijnen wordt de meerwaarde beschreven. Maar het wordt lastiger als U als patiënt naast een long- en hart probleem ook een nieuwe heup nodig heeft. Functionele training bij complexe patiënten met multi-morbiditeit is weinig onderzocht. Hoe houdt je tijdens een interventie rekening met slecht functionerend hart en longen bij een opname voor een nieuwe heup en hoe zorg je ervoor dat de op maat gesneden behandeling in de thuissituatie wordt gecontinueerd. Richtlijnen zijn niet voorhanden en dergelijke patiënten worden vaak uit gecontroleerde studies geweerd. DIA 16 Bewegen rondom de opname in een ziekenhuis Maar wat betekent dit nu voor de patiënt in relatie tot een opname in het ziekenhuis?. Volgens de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek neemt het aantal ligdagen in het ziekenhuis af. De gemiddelde ligduur bedraagt nu 5.5 dag. Dit geldt echter niet voor de ouderen boven de 65 jaar (8). Het aantal ziekenhuisopnames stijgt. Dames en heren, Aan de hand van mijn voorgaande betoog wil ik U graag meenemen naar de patiënt met complexe problematiek die wordt opgenomen in het ziekenhuis in verband met een geplande of acute opname. DIA 17 Stel, u bent gezond, bent ouder dan 65, eet gevarieerd maar ligt 10 dagen in bed. Kortebein et al hebben dit onderzocht bij 11 vrijwilligers. Zij vonden na 10 dagen bedrust bij gezonde ouderen dat er een significante vermindering optrad van spierkracht (gemiddeld tussen de 11 en 14 % afhankelijk van de spiergroep en de contractie), van maximale aerobe capaciteit (afname gemiddeld 12%) en fysieke activiteiten (22). 9

10 Stel, u wordt opgenomen in het ziekenhuis en bent ziek. DIA 18 Aan de hand van volgend schema uit het proefschrift van dr. Jaap Dronkers, collega ziekenhuis fysiotherapeut uit Ede, dat ik met toestemming mag gebruiken, wil ik u uitleggen hoe uw functionele status van invloed kan zijn op het beloop in het ziekenhuis, de opname duur en het optreden van complicaties (23). Functionele status is een multidimensionaal concept, gedefinieerd als een patiëntgeoriënteerde gezondheidsmaat, die aspecten bevat van individueel dagelijks functioneren, waaronder fysieke, psychologische en sociale factoren (24). Uit de literatuur blijkt dat patiënten die worden opgenomen in het ziekenhuis deze opname als een major life event bestempelen. Naast de psychologische belasting treden er bij ernstig ziek zijn een aantal pathofysiologische reacties op met een enorme impact op de functionele status. Hoe kan dit worden verklaard: een acute opname of een operatie zorgen voor een ontstekingsreactie met een hypermetabole stress respons. In deze katabole situatie vindt aminozuur mobilisatie plaats door autolyse van eiwitten om aan de energie behoefte in de hypermetabole status te voldoen. Uiteindelijk worden aminozuren uit de spieren gemobiliseerd als energiebron (via gluconeogenese) voor het ontstekingsproces. De patiënt verliest 2 tot 3 kg vet in twee weken maar ook 0.5 kg eiwit. Het duurt echter maanden tot een jaar om dit eiwit verlies te herstellen en spiermassa en functioneren weer op te bouwen. Poulsen et al. vergeleken 16 mannen die langer dan 72 uur op de intensive care (gemiddeld 11 dagen) lagen en beademd werden (gemiddeld 5 dagen) met gezonde controles en concludeerden dat zij 1 jaar na de opname een verminderde spierkracht en spieruithoudingsvermogen hadden waardoor de functionele status was verminderd (25). Kortom, een relatief korte opname heeft enorme gevolgen voor fysiek functioneren. DIA 19 Bij gezonden bestaat er dus een balans in de eiwitaanmaak en afbraak. Bij zieken kan deze balans ernstig verstoord raken. Dit wordt in detail beschreven in de prospectieve studie van Puthucheary et al. in de JAMA. Zij beschrijven de pathofysiologie van de spier bij acuut ziek zijn (critical illness) en constateren afname van spierweefsel in een heel vroeg stadium dat 10

11 zeer snel in de eerste week van opname plaats vond met name bij patiënten die orgaanfalen in meerdere orgaansystemen vertoonden. Hoe zieker de patiënt was, des te groter de gevolgen op spier niveau maar ook op het niveau van het dagelijks functioneren (26). Van der Schaaf et al beschrijven 255 patiënten die opgenomen worden op de intensive care en vinden na opname en follow up ernstige beperkingen in fysiek functioneren, met name in ambulantie en sociale activiteiten, maar ook in kwaliteit van leven met een toename van angst, depressie en posttraumatische stress (27). Herridge et al. volgen 109 patiënten (gemiddelde leeftijd 44 jaar) die opgenomen worden op de intensive care in verband met acuut respiratoir disstress syndroom voor een periode van 5 jaar. 5 jaar na ontslag was bij de nagenoeg genormaliseerde longfunctie de loopafstand ernstig verminderd (76% van voorspeld) en de fysieke vaardigheden gemeten met de SF 36 waren 20% verminderd (80% van voorspeld). Kwaliteit van leven was eveneens afgenomen (28,29). Kortom, bij een opname en ernstig ziek zijn, zijn de gevolgen voor het bewegen en het functioneren zeer ingrijpend. Bij patiënten die ernstig ziek zijn en op de intensive care belanden wordt omdat zij eiwitten uit de spieren mobiliseren, aangeraden om naast energie suppletie ook eiwit suppletie toe te passen (30). Dit geldt ook voor grote operaties. Een grote operatie is eveneens een major life event, en de katabole crisis die ontstaat heeft eveneens invloed op de spiersamenstelling en functionele status (31). Het systemisch ziek zijn, vooral bij oudere patiënten met multi-morbiditeit kan leiden tot een aantal ernstige pathofysiologische veranderingen waardoor inactiviteit optreedt met vermindering in ADL zelfstandigheid en het eventueel optreden van complicaties. Hierdoor ontstaat een vicieuze cirkel van chirurgische stress, deconditionering en inactiviteit, uiteindelijk leidend tot morbiditeit en verminderde functionele status en toename van lengte van de opname en het optreden van complicaties. DIA 20 De factor leeftijd speelt hierbij een cruciale rol: Covinsky et al stellen dat een derde van de patiënten ouder dan 70 jaar na een ziekenhuis opname problemen heeft met zelfstandig functioneren, ook na geslaagd medisch ingrijpen (32). In dit figuur ziet u de factoren die bijdragen aan het risico voor functionele problematiek en zelfredzaamheid. De cognitie en het frequent vallen zijn dragen in dit model bij aan het risico, en ambulantie speelt hierin een meer bescheiden rol 11

12 Risicostratificatie voor de operatie Dames en heren, Ik wil u meenemen in het onderzoeken van de patiënt om te bepalen of deze een risico heeft op het ontstaan van complicaties bij een lange opname duur of na een operatie. Laten we beginnen met patiënten die worden geopereerd. Bij hen kunnen we van te voren metingen doen om de functionele status in kaart te brengen. Stoornissen in de preoperatieve functionele status zijn een belangrijke prognostische factor voor het ontwikkelen van postoperatieve complicaties en een vertraagd postoperatief functioneel herstel. DIA 21 Topp et al. bestudeerden in 2002 de gevolgen van immobiliteit bij patiënten op een intensive care. Zij veronderstelden dat intensieve training in de preoperatieve periode een beter uitgangspunt veroorzaakte voor postoperatief herstel (Figuur 10)(33). In de Utrechtse onderzoeksgroep rondom de emeritus hoogleraar Fysiotherapie Prof. Dr. Paul Helders werd het concept Better in Better out verder ontwikkeld. Hoe kunnen patiënten fysiek beter het ziekenhuis ingaan waardoor minder complicaties optreden en een kortere opname duur volgt. Dit idee was gestoeld op het feit dat patiënten die langdurig moesten wachten voor een operatie dit vooral zittend en inactief deden. Het onderzoek van dr. Erik Hulzebos uit de groep van Helders en collega hoogleraar te Maastricht, Nico van Meeteren was voor de fysiotherapie dan ook baanbrekend. DIA 22 Zij onderzochten het effect van preoperatieve training van de ademhalingsspieren (met name de inademingsspieren) bij 279 patiënten met een hart operatie (CABG: coronary artery bypass graft; bypass) operatie. Deze training werd uitgevoerd in de eerste lijn gedurende 1 tot 10 weken voor de operatie, daarnaast moest de patiënt in de thuissituatie dagelijks trainen. Uit hun studie bleek dat het aantal long complicaties aanzienlijk daalde en dat de opname duur afnam. Een risicomodel voor het ontstaan van postoperatieve complicaties bij patiënten met bypass operatie werd ontwikkeld (34) en referentie waarden voor spiertraining van de inspiratoire ademhalingsspieren zijn nu voorhanden (35). 12

13 Deze studie was een van de eersten waaruit bleek dat de zorgketen rondom complexe hartpatiënten effectief werkte. Het effect van deze studie heeft geleid tot veel onderzoek naar preoperatieve training in de eerste lijn en nu kan worden geconcludeerd dat preoperatieve fysieke fitheid een onderdeel van is functionele status en dat dit bijdraagt aan een vermindering van postoperatieve pulmonale- en cardiale complicaties na abdominale- en thoracale chirurgie De fysiotherapeut heeft dus invloed op morbiditeit en mortaliteit (36-39). Fysiotherapeutische interventies gericht op het verbeteren van fysieke fitheid stellen het menselijk lichaam in staat om externe stressoren zoals chirurgie beter te weerstaan (40). Deze ontwikkeling wordt ook beschreven in de conservatieve- en operatieve behandeling van patiënten met kanker. Dit wordt prehabilitatie genoemd en kan leiden tot een sneller post operatief herstel (21). Dronkers et al. onderzochten de relatie tussen de fysieke status met behulp van vragen lijsten en fysieke metingen bij 169 patiënten die een grote buikoperatie moesten ondergaan. Zij concludeerden dat deze data bijdroegen aan de voorspelling van postoperatieve uitkomsten zoals ontslagbestemming (41). Betere preoperatieve waarden in fysieke metingen hadden een positieve invloed op de ontslagbestemming. DIA 23 Echter, er zijn ook kritische geluiden; Uit recent onderzoek met betrekking tot de routine zorg rondom patiënten die een hartoperatie ondergaan blijkt de meerwaarde van preoperatieve training ten behoeve van het voorkomen van longcomplicaties niet eenduidig is aangetoond en het dus moet zijn voorbehouden aan patiënten die een verhoogd risico vormen (42). Hieruit blijkt dus dat de zorg niet bij iedereen en bij iedere aandoening moet worden toegepast. We zijn er dus nog niet uit: het is geen kookboek, maar een proces van risicostratificatie, klinisch redeneren en op maat gesneden zorg overgoten met de saus van de wetenschap. Het standaard inzetten van pre-operatieve training door de fysiotherapeut is dan ook niet geïndiceerd maar moet aan de hand van een persoonlijk risicoprofiel worden gedefinieerd. Factoren die hierbij meespelen zijn leeftijd, leefstijl (roken), en het hebben van co-morbiditeiten. De klinisch werkende fysiotherapeut moet dan ook over kennis beschikken omtrent de betrouwbare generieke en specifieke meetinstrumenten die in de kliniek moeten worden gebruikt, over de risicostratificatie en de op maat gesneden behandeling. 13

14 Daarnaast bestaat discussie over de intensiteit en frequentie van de interventie in de pre- en postoperatieve fase, als ook in de voorbereiding in de eerste lijn en de follow-up. De combinatie van training en voeding moet niet worden onderschat omdat bekend is dat substantieel gewichtsverlies, een lage vetvrije massa en sarcopenische obesitas eveneens een belangrijke rol in het optreden van postoperatieve complicaties (43,44) Ondertraining en overtraining moeten worden voorkomen en training dient plaats te vinden in een functionele context bij voorkeur in de thuissituatie (45). In het algemeen geldt dat training van hart en longen, alsook van de spierkracht belangrijke aspecten zijn van fysieke fitheid. Richtlijnen voor volwassenen zijn gepubliceerd door het Amerikaanse College van Sport Geneeskunde (ACSM) (46). Voor de algehele populatie geldt dat de minimale frequentie voor aerobe training bestaat uit 3-5 maal per week gemiddeld minuten met context gebonden gematigde activiteiten. De aanbevolen minimale trainingsintensiteit bedraagt metabole equivalent minuten per week of minimaal tussen de stappen per dag afhankelijk van de leeftijd. Spierkracht training dient 2-3 maal per week te worden uitgevoerd op basis van 60% 70% van het herhalingsmaximum (47, 48). Daarnaast dienen verbetering in conditie en kracht ook te resulteren in leefstijlverandering. Afname van een sedentaire leefstijl (< 3 uur per dag) en extreem televisie kijken (< 2 uur per dag) zou bij cardiale patiënten de levensverwachting met 2 en respectievelijk 1.5 jaar doen stijgen (49). In een systematische review rondom het better in better out concept bestaat discussie omtrent de optimale interventie (39). Naast de optimale interventie gebaseerd op de FITT factoren (frequentie, intensiteit, tijd en therapie) moet de patiënt ook worden aangespoord en uitgenodigd om goed geïnformeerd deze informatie om te zetten in effectieve training. En ook daar wringt de schoen vaak. Het bevorderen van compliantie bij bewegingsprogramma s bij cardiale patiënten is eveneens een moeilijk proces, met name door de uitval van patiënten tijdens de programma s. (50) De vraag is gerechtvaardigd of de trainingsintensiteit die behaald kan worden bij gezonden ook vertaald kan worden naar complexe patiënten die een operatie moeten ondergaan. Nog minder kennis is aanwezig omtrent trainingsprincipes in patiënten die ernstig (systemisch) ziek zijn of complicaties hebben rondom co-morbiditeiten. Het bevorderen van fysieke activiteiten lijkt simpeler dan het is. Hoe bevorder je gezonde leefstijl en hoe zien mensen in dat bewegen moet en aan een minimale dosis moet voldoen 14

15 wil het ook gezondheid bevorderend werken (51). U weet waarschijnlijk uit eigen ervaring hoe lastig het is om fit en actief te blijven of minder achter de tv en pc te zitten. Dames en Heren, ik heb voor u (nog) niet het antwoord, echter ik weet uit eigen ervaring en de ervaring van de vele collegae dat patiënten een afgebakend trainingstraject voor bijvoorbeeld een operatie zien zitten en daar erg gemotiveerd voor zijn. Vooral ook als wordt uitgelegd dat gedragsverandering met betrekking tot het bewegen van meerwaarde op het voorkomen van complicaties, het verkorten van de opname duur en het ondergaan van dit het life event (de opname en de eventuele operatie) dat ze binnenkort ondergaan. Ik heb met u gesproken over de patiënt die voor een electieve behandeling (zoals een operatie) wordt opgenomen. Maar wat nu als de patiënt acuut wordt opgenomen en geen interventie programma kan doorlopen voor de ziekenhuisopname. U moet daarbij denken aan de patiënt die plotseling heel ziek wordt en moet worden opgenomen op de intensive care. DIA 24 Mijn collega en partner in crime in het AMC, Dr. Marike van der Schaaf is de expert op het gebied van functionele status van de patiënt rondom de opname op de intensive care. Uit haar promotie onderzoek Functional recovery after critical illness concludeerde zij dat er na een opname op de intensive care langdurig problemen bestonden met betrekking tot fysiek, sociaal en psychologisch functioneren. (52,53) Het optreden van deze problematiek, recent beschreven als het post intensive care syndroom moet beter onderkend worden en leiden tot op maat gesneden revalidatie begeleiding en behandeling. (54) DIA 25 Tot voor enkele jaren geleden werd de patiënt opgenomen in het ziekenhuis en stond hij weken voor een eventuele opname inactief te wachten. Indien opgenomen werd de pyjama aangetrokken en bleef hij of zij inactief tot bij ontslag om daarna een weinig actieve levenswijze weer op te pakken. Nieuwe inzichten in de gevolgen van ernstig ziek zijn hebben dit beleid veranderd. Ernstig ziek zijn kan uiteindelijk leiden tot spierkrachtsverlies met forse gevolgen voor het fysiek functioneren. (54) Op grond van deze bevindingen wordt de patiënt op de intensive care zo 15

16 snel mogelijk gemobiliseerd. Dit is veilig en bewezen effectief met betrekking tot het optreden van complicaties op de korte en lange termijn. Extra fysiotherapie vermindert de opnameduur en bevordert de fysieke activiteiten en kwaliteit van leven (55). De patiënt moet echter door een gespecialiseerd team in de tijd worden begeleid, hetgeen nog maar incidenteel gebeurt. Ik heb u aangegeven dat de mate van fysieke activiteit, het hebben van comorbiditeiten en leefstijl van invloed zijn op het optreden van complicaties na een ziekenhuisopname of een operatie. Ook de leeftijd speelt een grote rol. Door de vergrijzing en ook door een verbeterde overleving neemt het aantal mensen met een of meerdere chronische aandoening toe. Circa tweederde van alle 65-plussers heeft twee of meer chronische aandoeningen, en dat percentage stijgt naarmate men ouder wordt. Uiteindelijk treden er beperkingen op in het fysiek functioneren. Ouderen met multimorbiditeit gebruiken vaak meerdere geneesmiddelen tegelijk. Circa 45 procent van de ouderen gebruikt 5 of meer medicijnen en bijna 20 procent van de 75-plussers krijgt 10 of meer medicijnen voorgeschreven (56). De invloed van bepaalde medicatie op het houdings- en bewegingsapparaat, bv de spier en daarmee op het fysiek functioneren wordt steeds duidelijker. Ouderen worden vaker opgenomen voor grote electieve operaties en de vraag of een operatie zinvol is bij oudere, kwetsbare patiënten wordt door clinici en chirurgen vaak gesteld. Ouderen worden gedefinieerd als kwetsbaar indien er een verminderde fysiologische reserve bestaat geassocieerd met een toegenomen risico op het ontstaan van hulpbehoevendheid. De kwetsbare oudere is dan ook verhoogd vatbaar voor het ontwikkelen van slechte uitkomsten van de functionele status (57). De functionele status van deze kwetsbare groep oudere patiënten moet voor een chirurgische ingreep goed in kaart worden gebracht met generieke en bij voorkeur specifieke meetinstrumenten (58). Een eenvoudige test zoals de Timed up and go test voorspelt bijvoorbeeld bij ouderen het optreden van morbiditeit en mortaliteit na een buik en thorax operatie (59). De zoektocht naar evaluatieve instrumenten om kwetsbaarheid bij ouderen te definiëren gaat door. Deze instrumenten dienen te worden gebruikt om een risicoschatting voor het optreden van postoperatieve morbiditeit en mortaliteit te voorspellen en daarmee een risicomodel te maken (60,61). Er blijven vele vragen bestaan welke fysieke interventie bij kwetsbare ouderen het meest effectief is om te zorgen dat zij zo optimaal mogelijk een operatie ondergaan. Dames en Heren, ik heb u geschetst hoe de gezondheidszorg nu en in de toekomst verandert en hoe de functionele status wordt beïnvloed door vergrijzing, ziekten en 16

17 aandoeningen, en dan met name gekoppeld aan een opname in het ziekenhuis. Ik heb u de rol van het bewegen uitgelegd en de meerwaarde van een goede fysieke fitheid in relatie tot het optreden van complicaties bij opname in een ziekenhuis. Ik heb uitgelegd hoe aan de hand van risicostratificatie de juiste patiënt kan worden gedetecteerd om voor een op maat gesneden interventie in aanmerking te komen en hoe door middel van een multidisciplinaire samenwerking in de keten het beweeggedrag kan en moet worden beïnvloed. Fysiotherapie rondom complexe patiënten is geen kookboek waaruit een willekeurig recept voor alle patiënten kan worden bereid, maar maatwerk op grond waarvan weloverwogen de beste, behandeling kan worden gebaseerd. De fysiotherapeutische zorg rondom de patiënt die in een ziekenhuis wordt opgenomen is effectief en niet te duur. DIA 26 Toekomst Ik wil u nu graag uitleggen hoe ik in de komende jaren rondom de complexe patiënt die in een ziekenhuis wordt opgenomen en bij de transitie van zorg naar de eerste lijn de koppeling ga maken tussen de patiëntenzorg, wetenschappelijke onderzoek en onderwijs. Het uitvoeren hiervan kan alleen worden gerealiseerd door een intensieve samenwerking tussen professionals in het AMC, de HvA en de eerste lijn. Ik wil u graag meenemen hoe dit is gerealiseerd en in de toekomst verder wordt uitgebreid. DIA 27 De domein Gezondheid van de Hogeschool van Amsterdam is en blijft gelokaliseerd naast het AMC. Onder leiding van dr. Rien de Vos, decaan en domeinvoorzitter van het domein Gezondheid tussen de opleidingen Verpleegkunde, Ergotherapie, Oefentherapie en Fysiotherapie intensief samengewerkt en worden 3000 studenten opgeleid tot de professional van de toekomst en krijgen onderwijs binnen het bachelor en excellentie programma, alsook in de minoren. Een intensieve samenwerking met de afdeling Revalidatie en Cardiologie van het AMC is gestart en ik ben trots dat ik mag aansluiten bij de bestaande onderzoekslijnen van de afdeling Revalidatie waar prof. dr. Frans Nollet de scepter zwaait. DIA 28 Deze samenwerking is tot uiting gekomen in de academische werkplaats Polifysiek, gelokaliseerd in de HvA. 17

18 DIA 29 In deze academische werkplaats vindt de koppeling plaats tussen de patiëntenzorg en het onderzoek, waarbij de student is betrokken en met zijn neus boven op staat. In de afdeling Revalidatie en in het kenniscentrum ACHIEVE (Amsterdam Centre for Innovative Health Practice) van het domein Gezondheid vindt de kruisbestuiving in kennis, inhoud en zorg tussen HvA en AMC plaats. De lectoren en bijzonder lectoren zijn met hun onderzoeksgroepen in het kenniscentrum gepositioneerd. In het kenniscentrum ACHIEVE wordt samengewerkt rondom twee onderzoeksthema s: de Complexe Patiënt en Urban Vitality. Ik wil u graag allereerst een aantal voorbeelden geven van de multidisciplinaire samenwerking rondom het thema de complexe patiënt. In deze voorbeelden is een dakpanconstructie gemaakt, waarbij promovendi uit het AMC en de HvA worden ondersteund door docenten die een masterthesis schrijven en studenten die een wetenschappelijke beroepsopdracht voltooien. DIA 30 Met dr. Marike van der Schaaf, senior onderzoeker van de afdeling Revalidatie AMC zijn drie promotietrajecten uitgewerkt in het kader van klinische diagnostiek, interventie en transitie van zorg: 1. Juultje Sommers onderzoekt als promovenda de (inspannings) fysiologische aspecten van training bij ernstig zieke patiënten op de Intensive Care (Exercise physiology in critical ill patients). Een onderdeel van haar proefschrift bestaat uit het meten van de mobiliteit van IC patiënten en het onderzoeken van de validiteit van het hiervoor gebruikte instrument (DEMMI). Tom Vredeveld, docent van de opleiding fysiotherapie, volgt de Master of Science opleiding Evidence based Practice aan de UvA en ondersteunt haar bij haar onderzoek. Hij gebruikt de data voor het schrijven van zijn master thesis. Studenten van de opleiding fysiotherapie hebben de minor Health Care and Science afgerond en volgen een wetenschappelijke- en klinische stage in het AMC. Zij zijn getraind in verzamelen van data en hebben in 6 weken 125 IC patiënten herhaaldelijk gemeten. Op deze manier gaan onderzoek, patiëntenzorg en onderwijs hand in hand. Mede aan de hand van deze promotiestudie is een Evidence Statement geschreven om de fysiotherapeutische diagnostiek en behandeling op de Intensive Care te uniformeren. 18

19 2. Maarten van Egmond, docent en promovendus heeft onlangs een prestigieuze NWO beurs gekregen voor het doen van wetenschappelijk onderzoek rondom patiënten die in verband met slokdarm kanker een operatie ondergaan. Samen met de oncologische chirurgen Prof. Dr. Jean Klinkenbijl en Dr. Mark van Berge Henegouwen onderzoeken we de functionele status van patiënten voor, tijdens en na de operatie om te komen tot een risicomodel waarin fysieke fitheid en spierkracht worden geassocieerd met het ontstaan van postoperatieve complicaties. Bij indicatie wordt fysiotherapie preoperatief gestart en postoperatief wordt bij indicatie de functionele status in de thuissituatie geoptimaliseerd met behulp van Telemedicine, een door het Roessingh te Enschede ontwikkeld programma om door middel van een online trainingsprogramma patiënten thuis te begeleiden. Patiënten worden hierdoor ondersteund bij hun fysieke reconditionering en het onderhouden van hun functioneren vanuit hun eigen dagelijkse situatie, gecoacht door zorgverleners. Telemedicine blijkt bij verschillende patiënten populaties een hoge patiënt tevredenheid te geven en de klinische effecten beklijven 3 tot 6 maanden na de behandeling (62). Ook hierbij zijn studenten betrokken in het onder supervisie uitvoeren van metingen en het begeleiden van de patiënten in de thuissituatie. 3. Jesse Aarden, docent en promovendus is onlangs gestart met onderzoek naar training en trainbaarheid van oudere, kwetsbare patiënten die in het AMC worden opgenomen. Met de hoogleraar Geriatrie, Prof. Dr. Sophia de Rooij en dr. Bianca Buurman wordt de functionele status, met name met betrekking tot aspecten van mobiliteit, in de kliniek geïnventariseerd en poliklinisch in de eerste lijn in de tijd gevolgd. Ook wordt nagedacht over de optimale trainingsinterventie in de kliniek en in de pre- en postklinische periode. Dit onderzoek vindt plaats in nauwe samenwerking met de Geriatrie en de Revalidatie en wordt mede begeleid door dr. Martin van der Esch die als senior onderzoeker en hogeschool hoofd docent de opleiding fysiotherapie is aangesteld. Ook hier worden paramedici van de afdeling Revalidatie, studenten en docenten bij betrokken. Een tweede promovendus zal binnenkort aan dit project worden toegevoegd. DIA Vanuit de leerstoel en het lectoraat wordt onderzoek gedaan naar complexe patiënten met gegeneraliseerde soepelheid van gewrichten op de kinderleeftijd, de adolescentie en de jong volwassenheid. Docent-promovendi drs. Mark Scheper en drs. Janneke de Vries hebben beiden een prestigieuze NWO beurs voor dit 19

20 onderzoek ontvangen. Mark onderzoekt mede onder leiding van prof. Dr. Frans Nollet, hoogleraar Revalidatiegeneeskunde, de relatie tussen de mate van gewrichtssoepelheid en het optreden van klachten bij gezonden en bij kinderen met het hypermobiliteitssyndroom en het Ehlers Danlos syndroom. Een randomized controlled trial naar het effect van op maat gesneden behandeling gaat binnenkort starten. Janneke onderzoekt de relatie tussen de gewrichtssoepelheid, het gedrag en beleving en omgaan met de pijnklachten en vermoeidheid bij jong volwassenen met soepele gewrichten en chronische pijnklachten. Dit onderzoek wordt mede begeleid door Prof. Dr. Jeanine Verbunt, hoogleraar revalidatiegeneeskunde te Maastricht en dr. Patrick Calders vanuit de afdeling Revalidatie van de Universiteit van Gent. 5. Tot slot vindt samenwerking met betrekking tot complexe cardiologische patiënten plaats rondom het Raak Publiek en ZON MW project dat dr. Wilma Scholte Op Reimer, lector voor de opleiding Verpleegkunde in samenwerking met de afdeling Geriatrie (dr. Bianca Buurman) heeft verworven met als titel Complex Care (COordination for Multimorbid Patients, Leading to EXcellent CARE, research and education). DIA Vanuit de Hogeschool van Amsterdam wordt onderzoek in en rondom de grote stad geïnitieerd en gefaciliteerd. In het onderzoeksthema Urban Vitality worden grootstedelijke problemen en oplossingen bedacht en onderzocht. Onderzoekers, docenten en studenten uit de domeinen van de Hogeschool van Amsterdam Bewegen Sport en Voeding, Media Creatie en Informatie, Maatschappij en Recht en Gezondheid gaan samen werken in projecten. Een voorbeeld hiervan is het onderzoek getiteld Vitamine (Vitale Amsterdamse ouderen in de stad). Dit project is gericht op het verbeteren van de fitheid, (ervaren) gezondheid en het langer zelfstandig functioneren van ouderen in de thuissituatie, specifiek gericht op de stad Amsterdam. De ingrediënten van deze studie zijn: het dagelijks functioneren in activiteiten, het doelmatig en efficiënt trainen met digitale ondersteuning in de thuissituatie waarbij specifiek aandacht is voor de voedingstoestand en de spiermassa. Dit project is een samenwerking tussen het domein Gezondheid en Prof. dr. Ben Kröse van het Domein Media, Creatie en Informatie en dr. Peter Weijs van het domein Bewegen Sport en Voeding. Dit project is onlangs gehonoreerd en zal 3 jaar in beslag nemen. Een ander voorbeeld van de samenwerking binnen het domein Gezondheid is het onderzoek rondom het HIPPER project. Dr. Bart Visser, lector 20

FYSIOTHERAPIE DE ZORGKETEN VAN COMPLEXE ZIEKENHUISPATIËNTEN: - VAN KOOKBOEK NAAR MAATWERK -

FYSIOTHERAPIE DE ZORGKETEN VAN COMPLEXE ZIEKENHUISPATIËNTEN: - VAN KOOKBOEK NAAR MAATWERK - FYSIOTHERAPIE DE ZORGKETEN VAN COMPLEXE ZIEKENHUISPATIËNTEN: - VAN KOOKBOEK NAAR MAATWERK - 1 Gezondheidszorg: nu en in de toekomst Bewegen bij gezonden Bewegen bij chronisch ziek zijn Bewegen rondom geplande

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest.

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest. Samenvatting 152 Samenvatting Ieder jaar krijgen in Nederland 16.000 mensen een hartstilstand. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrond van dit proefschrift. De kans om een hartstilstand te overleven is met

Nadere informatie

Better in, Better out, ervaringen uit de praktijk. Ellen Oosting, 2013

Better in, Better out, ervaringen uit de praktijk. Ellen Oosting, 2013 Better in, Better out, ervaringen uit de praktijk Ellen Oosting, 2013 Ziekenhuis Gelderse Vallei 650 gewrichtsvervangende operaties per jaar 6 orthopeden Zorgpad Joint Care : THP / TKA Opnameduur gemiddeld

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

Programma. Kwetsbaarheid Fried. 2001. (geriatrie)fysiotherapie. Geriatriefysiotherapie. Diagnosticeren van en interveniëren bij sarcopenie

Programma. Kwetsbaarheid Fried. 2001. (geriatrie)fysiotherapie. Geriatriefysiotherapie. Diagnosticeren van en interveniëren bij sarcopenie Geriatriefysiotherapie Diagnosticeren van en interveniëren bij sarcopenie Marjan Doves MPT Geriatriefysiotherapeut 24 maart 2015 Programma Sarcopenie vanuit fysiotherapeutisch perspectief (Geriatrie)fysiotherapeutische

Nadere informatie

Fysiotherapie & Longfibrose. Bert Strookappe MSc Fysiotherapeut Ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede 19 november 2014

Fysiotherapie & Longfibrose. Bert Strookappe MSc Fysiotherapeut Ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede 19 november 2014 Fysiotherapie & Longfibrose Bert Strookappe MSc Fysiotherapeut Ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede 19 november 2014 Inhoud presentatie Belang van bewegen (algemeen) Bewegen bij acute en chronische ziekte Literatuur

Nadere informatie

De toekomst van de pijnrevalidatie vanuit revalidatiegeneeskundig perspectief. Prof. dr. Rob J.E.M. Smeets

De toekomst van de pijnrevalidatie vanuit revalidatiegeneeskundig perspectief. Prof. dr. Rob J.E.M. Smeets De toekomst van de pijnrevalidatie vanuit revalidatiegeneeskundig perspectief Prof. dr. Rob J.E.M. Smeets Disclosure Lid adviesraad Philips Pain Management Synthese fysieke training reviews en metaanalyses

Nadere informatie

FysioCARDSS. Optimalisatie van fysieke trainingsprogramma s in Nederlandse Hartrevalidatie-centra. Studieprotocol

FysioCARDSS. Optimalisatie van fysieke trainingsprogramma s in Nederlandse Hartrevalidatie-centra. Studieprotocol FysioCARDSS FysioCARDSS Optimalisatie van fysieke trainingsprogramma s in Nederlandse Hartrevalidatie-centra. Studieprotocol Allereerst bedankt voor het tonen van interesse in het FysioCARDSS project.

Nadere informatie

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Diabetische polyneuropathie 1. Distale symmetrische polyneuropathie Uitval van een combinatie van sensore,

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 112

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 112 111 Ondervoeding is gedefinieerd als een subacute of acute voedingstoestand waarbij een combinatie van onvoldoende voedingsinname en ontstekingsactiviteit heeft geleid tot een afname van de spier- en vetmassa

Nadere informatie

Gezond ouder met een verstandelijke beperking: veranderde visie na het GOUD-onderzoek

Gezond ouder met een verstandelijke beperking: veranderde visie na het GOUD-onderzoek Gezond ouder met een verstandelijke beperking: veranderde visie na het GOUD-onderzoek Prof Dr Heleen Evenhuis Geneeskunde voor verstandelijk gehandicapten Afd Huisartsgeneeskunde Erasmus MC Rotterdam Inleiding

Nadere informatie

Van zorgen voor naar zorgen dat

Van zorgen voor naar zorgen dat Van zorgen voor naar zorgen dat fysiotherapeutisch COPD zorg in de eerste lijn. Annemarie de Vey Mestdagh- van der List van zorgen voor 1988 Cursus Astma en COPD Pt. werd gestuurd door arts Kracht en Cardio

Nadere informatie

KWETSBARE OUDEREN IN HET ZIEKENHUIS HOE VOORKOMEN WE COMPLICATIES?

KWETSBARE OUDEREN IN HET ZIEKENHUIS HOE VOORKOMEN WE COMPLICATIES? KWETSBARE OUDEREN IN HET ZIEKENHUIS HOE VOORKOMEN WE COMPLICATIES? E. Meulen, klinisch geriater Inhoud van dit praatje Casus Wat maakt de oudere patiënt kwetsbaar? Het inschatten van kwetsbaarheid Terug

Nadere informatie

Valorisatie. Inleiding. Resultaten

Valorisatie. Inleiding. Resultaten Valorisatie 145 146 Valorisatie Valorisatie Inleiding Sarcoïdose behoort tot de groep van de diffuse oftewel interstitiële longaandoeningen (ild). Anders dan de term interstitiële longaandoeningen doet

Nadere informatie

WORKSHOP 21ste symposium voor verpleegkundigen en paramedici Donderdag 11 juni 2015

WORKSHOP 21ste symposium voor verpleegkundigen en paramedici Donderdag 11 juni 2015 WORKSHOP 21 ste symposium voor verpleegkundigen en paramedici Donderdag 11 juni 2015 H.Tefsen, MANP verpleegkundig specialist hoofd-hals oncologie J. de Heij-van den Tweel, hoofd- hals/oncologieverpleegkundige

Nadere informatie

UITNODIGING: Hogescholen dag Opleiding Fysiotherapie

UITNODIGING: Hogescholen dag Opleiding Fysiotherapie UITNODIGING: Hogescholen dag Evidence-based Onderwijs Geachte collegae, De opleiding Fysiotherapie van de nodigt U van harte uit voor hogescholen dag naar aanleiding van haar 100 jarig bestaan op vrijdag

Nadere informatie

Polikliniek Intensive Care. L.Dawson 120309 internist-intensivist

Polikliniek Intensive Care. L.Dawson 120309 internist-intensivist Polikliniek Intensive Care L.Dawson 120309 internist-intensivist Inleiding De IC patiënt is complex: multi-orgaanfalen De overleving is verbeterd Post-IC patiënten hebben lichamelijke en psychosociale

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg In vergrijzende samenlevingen is de zorg voor het toenemende aantal kwetsbare ouderen een grote uitdaging

Nadere informatie

Kenniscentrum patiëntenlogistiek VUmc-VU

Kenniscentrum patiëntenlogistiek VUmc-VU Kenniscentrum patiëntenlogistiek VUmc-VU Prof. Dr. Ger Koole Hoogleraar Optimalisatie van Bedrijfsprocessen VU, Faculteit der Exacte Wetenschappen Wat is er al gebeurd: een terugblik (1) Deelname VUmc

Nadere informatie

Fast Track Het ontwikkelen van een database: orthopedie TKA en THA.

Fast Track Het ontwikkelen van een database: orthopedie TKA en THA. Fast Track Het ontwikkelen van een database: orthopedie TKA en THA. Isala Anouk Spijkerman & Marieke Hollewand 24 september 2014 Introductie Veel voorkomende operaties in Nederland: Totale knie prothese:

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting * 114 Het eerste hoofdstuk beschrijft het belang van een goede fysieke fitheid van patiënten die een zware operatie moeten ondergaan. Fysieke fitheid geeft een indruk van het vermogen van een patiënt om

Nadere informatie

Helpt het hulpmiddel?

Helpt het hulpmiddel? Helpt het hulpmiddel? Het belang van meten Zuyd, Lectoraat Autonomie en Participatie Faculteit Gezondheidszorg Dr. Ruth Dalemans, Prof. Sandra Beurskens 08-10-13 Doelstellingen van deze presentatie Inzicht

Nadere informatie

- kiezen voor het gebruik van goede digitale informatiesystemen in de zorgpraktijk.

- kiezen voor het gebruik van goede digitale informatiesystemen in de zorgpraktijk. SAMENVATTING Het aantal mensen met een chronische aandoening neemt toe. Chronische aandoeningen leiden tot (ervaren) ongezondheid, tot beperkingen en vermindering van participatie in arbeid en in andere

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het is een uitdaging om ouderen te identificeren die baat kunnen hebben bij een interventie gericht op de preventie van beperkingen in het dagelijks leven op het moment dat dergelijke

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Nieuwsbrief 1, 2015. In deze nieuwsbrief

NIEUWSBRIEF. Nieuwsbrief 1, 2015. In deze nieuwsbrief NIEUWSBRIEF Nieuwsbrief 1, 2015 In deze nieuwsbrief Resultaten van Meetbaar Beter Proefschrift: Emergency departments in the Netherlands. The influence of general practitioner cooperatives Kennis maakt

Nadere informatie

Visie op Geriatrische Revalidatie in Groot Amsterdam. Notitie gemaakt voor platform Sigra GRZ. Versie 1.5

Visie op Geriatrische Revalidatie in Groot Amsterdam. Notitie gemaakt voor platform Sigra GRZ. Versie 1.5 Visie op Geriatrische Revalidatie in Groot Amsterdam Notitie gemaakt voor platform Sigra GRZ Versie 1.5 Deze notitie heeft tot doel de transmurale visie op revalidatie te omschrijven aan de hand waarvan

Nadere informatie

Fysiotherapie bij patiënten met Hart-, Vaat- en / of Longaandoeningen, een blik naar de toekomst

Fysiotherapie bij patiënten met Hart-, Vaat- en / of Longaandoeningen, een blik naar de toekomst Fysiotherapie bij patiënten met Hart-, Vaat- en / of Longaandoeningen, een blik naar de toekomst 24 april 2013, Deventer Leendert Tissink Msc Fysiotherapeut Van Zuilichem / Partners Oud Gastel; Docent

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

10 jaar CARVASZ: Wat brengt de toekomst? Dr Jita Hoogerduijn Lectoraat Verpleegkundige en Paramedische Zorg voor Mensen met Chronische Aandoeningen

10 jaar CARVASZ: Wat brengt de toekomst? Dr Jita Hoogerduijn Lectoraat Verpleegkundige en Paramedische Zorg voor Mensen met Chronische Aandoeningen 10 jaar CARVASZ: Wat brengt de toekomst? Dr Jita Hoogerduijn Lectoraat Verpleegkundige en Paramedische Zorg voor Mensen met Chronische Aandoeningen Trends (VWS, 2011) Demografische verandering: steeds

Nadere informatie

Oncologische Revalidatie:

Oncologische Revalidatie: Oncologische Revalidatie: Verleden Heden - Toekomst dr. Jan Paul van den Berg, revalidatiearts Meander MC Doelstelling Oncologische Revalidatie Het verbeteren van de kwaliteit van leven van patiënten met

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden voor niet-ingewijden Type 2 diabetes Diabetes is een ernstige chronische ziekte, die wordt gekenmerkt door te hoge glucosespiegels (de suikers ) in het bloed. Er zijn verschillende typen diabetes, waarvan

Nadere informatie

leerwerkplaatsen: leren is werken werken is leren Leerwerkplaatsen in het ZZG Herstelhotel en Thermion

leerwerkplaatsen: leren is werken werken is leren Leerwerkplaatsen in het ZZG Herstelhotel en Thermion leerwerkplaatsen leerwerkplaatsen: leren is werken werken is leren HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten en de

Nadere informatie

Innovatieve beweegstimulering

Innovatieve beweegstimulering Innovatieve beweegstimulering Van wetenschap naar praktijk: professionaliseren in beweging Tinus Jongert lector Haagse Hogeschool directeur NPi 1 Doelen lectoraat (tbv HHS/NPI) Professionaliseren van beweegprofessionals

Nadere informatie

ehealth en zelfmanagement, hoe worden we daar beter van?

ehealth en zelfmanagement, hoe worden we daar beter van? Medicinfo Kennisrapport ehealth en zelfmanagement, hoe worden we daar beter van? Mensen die zelf de verantwoordelijkheid nemen voor hun gezondheid en welzijn maken de beste keuzes. november 2012 Specialist

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie

Poliklinische longrevalidatie Poliklinische longrevalidatie Inleiding De longaandoeningen COPD (chronische bronchitis en/of longemfyseem) en astma zijn chronische aandoeningen. Dat wil zeggen dat ze niet te genezen zijn. Deze beide

Nadere informatie

Het stellen van functionele doelen bij patiënten na een totale knie artroplastiek wat zijn de consequenties?

Het stellen van functionele doelen bij patiënten na een totale knie artroplastiek wat zijn de consequenties? Het stellen van functionele doelen bij patiënten na een totale knie artroplastiek wat zijn de consequenties? G. van der Sluis, J. Elings, S. Bausch-Goldbohm, R. Bimmel, F. Galindo-Garre, N. van Meeteren

Nadere informatie

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007 Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 27 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans, NIVEL, Oktober 27). LEVEN MET COPD VRAAGT OM LEF

Nadere informatie

Oud maar niet versleten Vanuit het perspectief van de revalidatie. H.P.M. Verdonk Fysiotherapeut UMCU Docent fysiotherapie HU

Oud maar niet versleten Vanuit het perspectief van de revalidatie. H.P.M. Verdonk Fysiotherapeut UMCU Docent fysiotherapie HU Oud maar niet versleten Vanuit het perspectief van de revalidatie H.P.M. Verdonk Fysiotherapeut UMCU Docent fysiotherapie HU Ouderen en multimorbiditeit 2/3 tussen 65 en 75 jaar in Nederland heeft meer

Nadere informatie

MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG

MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG Medinello is een nieuw ZBC, een zelfstandig behandelcentrum, voor poliklinische revalidatie in Amersfoort. Een multidisciplinair team behandelt hier cliënten met

Nadere informatie

samenvatting 127 Samenvatting

samenvatting 127 Samenvatting 127 Samenvatting 128 129 De ziekte van Bechterew, in het Latijn: Spondylitis Ankylopoëtica (SA), is een chronische, inflammatoire reumatische aandoening die zich vooral manifesteert in de onderrug en wervelkolom.

Nadere informatie

GEÏNTEGREERDE THUISZORG

GEÏNTEGREERDE THUISZORG GEÏNTEGREERDE THUISZORG GEÏNTEGREERDE THUISZORG Instituut voor Zorgprofessionals biedt de cursus Geïntegreerde Thuiszorg aan. In de cursus staat het opzetten en onderhouden van een samenwerking tussen

Nadere informatie

1 Samenvatting: een nieuw beroepenhuis V&V

1 Samenvatting: een nieuw beroepenhuis V&V 1 Samenvatting: een nieuw beroepenhuis V&V 1.1 V&V 2020 heeft op basis van: de rondetafelgesprekken met vele honderden beroepsbeoefenaren; de achtergrondstudies met een review van wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Kennis van verpleegkundigen een probleem?

Kennis van verpleegkundigen een probleem? Kennis van verpleegkundigen een probleem? Jeroen Dikken Msc, BN jeroen.dikken@hu.nl Lectoraat Verpleegkundige en Paramedische Zorg voor Mensen met Chronische Aandoeningen Prof. dr. Marieke Schuurmans dr.

Nadere informatie

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen ENERGIEK Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen Achtergrond Bewegen is goed, voor iedereen! Dat is wat u vaak hoort en ziet in de media. En het is waar, bewegen houdt ons fit en

Nadere informatie

Chronische pijn als uitdaging: hedendaagse neurowetenschappelijke inzichten binnen de multidisciplinaire praktijk

Chronische pijn als uitdaging: hedendaagse neurowetenschappelijke inzichten binnen de multidisciplinaire praktijk TRANSCARE-pijn www.transcare.nl Transcare-pijn en de internationale onderzoeksgroep Pain in Motion organiseren een Symposium Chronische pijn als uitdaging: hedendaagse neurowetenschappelijke inzichten

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING In het eerste gedeelte van dit proefschrift worden verschillende coagulatie instrumenten tijdens laparoscopische ingrepen geëvalueerd ter voorkoming van bloedingen en gerelateerde

Nadere informatie

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH Slide 5 Ik ga u een stukje van mijn oratie laten zien, die ik op 11-12-13 heb uitgesproken. Voor degenen die daar ook waren,

Nadere informatie

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 5 Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen chronische nierschade. Dit is in veel gevallen het gevolg van

Nadere informatie

Meten is weten. ook. bij collum care

Meten is weten. ook. bij collum care Meten is weten ook bij collum care Presentatie door Leny Blonk nurse practitioner orthopedie Alysis zorggroep 1 Meten een dagelijkse bezigheid Leveren van maatwerk 2 Meten een dagelijkse bezigheid Om ons

Nadere informatie

Op weg naar de module ouderenzorg

Op weg naar de module ouderenzorg Op weg naar de module ouderenzorg Geïntegreerde zorg voor ouderen met multiproblematiek Stichting Gezondheidscentra Eindhoven Robert Vening Katinka Mijnheer 12 oktober Inhoud presentatie 1. Introductie

Nadere informatie

Rapid Recovery in in de praktijk The Rijnland Experience

Rapid Recovery in in de praktijk The Rijnland Experience Rapid Recovery in in de praktijk The Rijnland Experience Joris Jansen, orthopedisch chirurg, Rijnland Ziekenhuis Leiderdorp Rapid Recovery Symposium 12 juni 2014, Delft Rapid Recovery in de praktijk The

Nadere informatie

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief - Werkzame preventie door het leven heen - (To Do or not To Do) Openbare les Ton Bakker lector Functiebehoud bij Ouderen in Levensloopperspectief 9 oktober

Nadere informatie

CoCo -zelfm@nagement in beweging

CoCo -zelfm@nagement in beweging CoCo -zelfm@nagement in beweging M. Vollenbroek-Hutten, R. Huis in t Veld 1 CoCo achtergrond Lichamelijke fitheid is een belangrijke peiler in preventie en behandeling van chronisch zieken. Huidige zorg

Nadere informatie

Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Kwetsbare. ouderen

Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Kwetsbare. ouderen Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Kwetsbare ouderen Inhoudsopgave Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Gevolgen van een delier 3 Preventieve maatregelen 4 Inzet van geschoolde vrijwilligers

Nadere informatie

Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION

Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION Leven met epilepsie: Zelfmanagement Loes Leenen, MANP PhD trainee zelfmanagement Inleiding Achtergrond Zelfmanagement Zelfmanagement & Kwaliteit van leven

Nadere informatie

Gezond ouder met een verstandelijke beperking: specialistische zorg voor hoog-risicogroepen

Gezond ouder met een verstandelijke beperking: specialistische zorg voor hoog-risicogroepen Gezond ouder met een verstandelijke beperking: specialistische zorg voor hoog-risicogroepen Prof Dr Heleen Evenhuis Geneeskunde voor verstandelijk gehandicapten Afd Huisartsgeneeskunde Erasmus MC Rotterdam

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Sinds enkele decennia is de acute zorg voor brandwondenpatiënten verbeterd, hetgeen heeft geresulteerd in een reductie van de mortaliteit na verbranding, met name van patiënten

Nadere informatie

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 SAMENVATTING 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 134 Type 2 diabetes is een veel voorkomende ziekte die een grote impact heeft op zowel degene waarbij

Nadere informatie

In deze folder leest u meer over het doel en de mogelijkheden van het programma en welke hulpverleners erbij betrokken zijn.

In deze folder leest u meer over het doel en de mogelijkheden van het programma en welke hulpverleners erbij betrokken zijn. Hartrevalidatie Inleiding De cardioloog, de hartfalenverpleegkundige of de ICD-verpleegkundige heeft u geadviseerd het poliklinische hartrevalidatieprogramma te gaan volgen. Het hartrevalidatie-programma

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 SAMENVATTING Dit proefschrift is gewijd aan Bouwen aan Gezondheid : een onderzoek naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor werknemers in de bouwnijverheid met een verhoogd risico op hart

Nadere informatie

Figuur 1: illustratie slokdarm

Figuur 1: illustratie slokdarm Slokdarmkanker U bent naar VU medisch centrum (VUmc) verwezen voor een operatie omdat er slokdarmkanker is geconstateerd. In deze folder vindt u informatie over slokdarmkanker, de oorzaken en risicofactoren

Nadere informatie

Samenvatting in. het Nederlands

Samenvatting in. het Nederlands 11 Samenvatting in het Nederlands Chapter Samenvatting 1 in het Nederlands Naast therapeutische effectiviteit zijn kostenbeheersing en het verminderen van onnodig antibioticumgebruik belangrijke aspecten

Nadere informatie

Joint Care in ZGV. Zorgvernieuwingen. Ellen Oosting & Suzan Appelman oostinge@zgv.nl vriess@zgv.nl

Joint Care in ZGV. Zorgvernieuwingen. Ellen Oosting & Suzan Appelman oostinge@zgv.nl vriess@zgv.nl Joint Care in ZGV Zorgvernieuwingen Ellen Oosting & Suzan Appelman oostinge@zgv.nl vriess@zgv.nl Inhoud Project opzet Pre-operatieve screening Plan van aanpak Ervaringen met de screening & het proces Discussie

Nadere informatie

Therapie aan huis COPD en dagelijkse activiteit

Therapie aan huis COPD en dagelijkse activiteit 26 Ingezonden artikel Therapie aan huis COPD en dagelijkse activiteit Oefentherapie is een belangrijk onderdeel van de behandeling van patiënten met Chronic Obstructive Respiratory Disease (COPD). Er is

Nadere informatie

FYSIOTHERAPIE. Revalidatieprogramma. voor COPD-patiënten ADVIES

FYSIOTHERAPIE. Revalidatieprogramma. voor COPD-patiënten ADVIES FYSIOTHERAPIE Revalidatieprogramma voor COPD-patiënten ADVIES Revalidatieprogramma voor COPD-patiënten Bij patiënten met een longaandoening is vaak meer aan de hand dan alleen een longziekte. De aandoening

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Knittle, Keegan Title: Motivation, self-regulation and physical activity among

Nadere informatie

Hoe uiten klachten waarmee patiënten bij de fysiotherapeut komen zich? Factsheet Landelijke Informatievoorziening Paramedische Zorg, 2011

Hoe uiten klachten waarmee patiënten bij de fysiotherapeut komen zich? Factsheet Landelijke Informatievoorziening Paramedische Zorg, 2011 Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (Factsheet Hoe uiten klachten waarmee patiënten bij de fysiotherapeut komen zich? JA Barten, ICS Swinkels,

Nadere informatie

Survivor ship care Zorg na de diagnose en behandeling van kanker Ellen Passchier, RN MSc.

Survivor ship care Zorg na de diagnose en behandeling van kanker Ellen Passchier, RN MSc. Survivor ship care Zorg na de diagnose en behandeling van kanker Ellen Passchier, RN MSc. INhoud Toename overleving meer patienten leven langer met kanker Effecten en behoeften na kankerbehandeling? Survivorship

Nadere informatie

GEZONDHEID SUBSTANTIEEL VERBETERD

GEZONDHEID SUBSTANTIEEL VERBETERD RESULTATEN ANALYSE 2014 GEZONDHEID SUBSTANTIEEL VERBETERD De Rughuis Methode heeft aangetoond dat de gezondheidstoestand en kwaliteit van leven bij patiënten met chronische rugklachten enorm kan toenemen.

Nadere informatie

Nederlandse Obesitas Kliniek

Nederlandse Obesitas Kliniek 2 Nederlandse Obesitas Kliniek Bijna 2 miljoen mensen in Nederland hebben overgewicht. Fors overgewicht wordt obesitas genoemd. Obesitas is erkend als chronische ziekte. Op dit moment komen ruim 800.000

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

199 Hoofdstuk 2 In Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 en 5

199 Hoofdstuk 2 In Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 en 5 197 Samenvatting 198 Samenvatting Samenvatting 199 Veroudering gaat gepaard met het verlies van spiermassa en spierkracht, ook wel sarcopenie genoemd. Dit leidt tot beperkingen in het dagelijkse leven,

Nadere informatie

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking?

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Jeroen van Oostrum Hoofd Business Intelligence Center 24 november 2009 Stellingen Stelling 1: Patiëntuitkomstmaten, zoals heropnames, complicaties en patiënttevredenheid,

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het aantal mensen met een gestoorde nierfunctie is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Dit betekent dat er steeds meer mensen moeten dialyseren of een niertransplantatie moeten

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting

Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 De laatste jaren is de mortaliteit bij patiënten met psychotische aandoeningen gestegen terwijl deze in de algemene populatie per leeftijdscategorie is gedaald. Een belangrijke

Nadere informatie

Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts

Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts Oude situatie Referenties dateren uit de jaren 50-60 Groep mijnwerkers en staalarbeiders (ECCS) Vrouwen niet als referentie geïncludeerd (globaal

Nadere informatie

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Opleiden voor Public Health Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Public Health = alles wat we doen om de volksgezondheid te verbeteren Cellen > individuen -> maatschappij Preventie Effectiviteit

Nadere informatie

Gezondheids centrum. advies, therapie en behandeling door onze experts. Gezondheidscentrum Valkenhof

Gezondheids centrum. advies, therapie en behandeling door onze experts. Gezondheidscentrum Valkenhof Gezondheids centrum advies, therapie en behandeling door onze experts 1 Gezondheidscentrum Valkenhof Inhoud Verwijzing en vergoeding Fysiotherapie Diëtetiek Ergotherapie Logopedie Specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging De zorg verandert en vindt zoveel mogelijk thuis of dichtbij huis plaats. Er worden minder mensen opgenomen

Nadere informatie

KWETSBARE OUDEREN, EEN HOLISTISCHE BENADERING

KWETSBARE OUDEREN, EEN HOLISTISCHE BENADERING KWETSBARE OUDEREN, EEN HOLISTISCHE BENADERING Robbert Gobbens, Hogeschool Rotterdam en Tranzo Tilburg University Katrien Luijkx, Tranzo Tilburg University OPBOUW WORKSHOP Ontwikkeling van kwetsbaarheid

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Inhoud. Redactie 11. Auteurs 12. Voorwoord 16. Inleiding 18

Inhoud. Redactie 11. Auteurs 12. Voorwoord 16. Inleiding 18 Inhoud Redactie 11 Auteurs 12 Voorwoord 16 Inleiding 18 1 Spirometrie in de cardiorespiratoire revalidatie 22 Thomas Malfait en Eric Derom Inleiding 22 Longvolumes 24 Volumestroom (flow) of debiet 29 Piekstroommetingen

Nadere informatie

Evidence based nursing: wat is dat?

Evidence based nursing: wat is dat? Evidence based nursing: wat is dat? Sandra Beurskens Lector kenniskring autonomie en participatie van mensen met een chronische ziekte Kenniskring autonomie en participatie EBN in de praktijk: veel vragen

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting In dit proefschrift getiteld Relatieve bijnierschorsinsufficiëntie in ernstig zieke patiënten De rol van de ACTH-test hebben wij het concept relatieve bijnierschorsinsufficiëntie

Nadere informatie

Risicofactoren voor een delirium

Risicofactoren voor een delirium 3. Risicofactoren voor een delirium 3.1. VRAAGSTELLING In dit hoofdstuk heeft de werkgroep gezocht naar een antwoord op de volgende uitgangsvraag: Wat zijn de omstandigheden die de kans op het optreden

Nadere informatie

WERKVELDCONFERENTIE BACHELOR NURSING 2020

WERKVELDCONFERENTIE BACHELOR NURSING 2020 WERKVELDCONFERENTIE BACHELOR NURSING 2020 Over Beroepsprofiel. Opleidingsprofiel. en Functieprofiel van Verpleegkundigen 13 oktober 2015 Johan Lambregts, projectleider BN 2020 Bureau Lambregts WERKVELDCONFERENTIE

Nadere informatie

Definitie Onder polyfarmacie wordt in dit document verstaan: het gelijktijdig gebruik van 5 of meer verschillende geneesmiddelen.

Definitie Onder polyfarmacie wordt in dit document verstaan: het gelijktijdig gebruik van 5 of meer verschillende geneesmiddelen. Toolkit polyfarmacie en medicatieveiligheid Doel 1. De medicamenteuze behandeling van de patiënt optimaliseren 2. Zoveel mogelijk voorkomen van (vermijdbare) bijwerkingen van medicatie 3. De continuïteit

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Een dwarslaesie is een gehele of gedeeltelijke beschadiging van het ruggenmerg en leidt tot vermindering van spierkracht, sensibiliteit en dysfunctie van het autonome zenuwstelsel.

Nadere informatie

Werken aan effectief en doelgericht. herstel. Verwijzers

Werken aan effectief en doelgericht. herstel. Verwijzers Werken aan effectief en doelgericht herstel Verwijzers BeLife centrum voor bewegen Medische specialistische revalidatiezorg BeLife biedt medische specialistische revalidatiezorg en reïntegratieprogramma

Nadere informatie

Diëtist-Fysiotherapeut: het gouden koppel

Diëtist-Fysiotherapeut: het gouden koppel Diëtist-Fysiotherapeut: het gouden koppel Anke Kalisvaart & Peter Willemsen Ziekenhuis Rivierenland Tiel De Lage Korn, Buren 1 Inhoud Inhoud Waarom samenwerken Multidisciplinaire problematiek bij COPD

Nadere informatie

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement 3 FASEN MODEL Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement INTRODUCTIE Het aanmoedigen van chronisch zieke patiënten door zorgverleners in het nemen van dagelijkse beslissingen,

Nadere informatie

Richtlijn Herstel na kanker: aanzet tot nazorginnovatie

Richtlijn Herstel na kanker: aanzet tot nazorginnovatie Richtlijn Herstel na kanker: aanzet tot nazorginnovatie drs. Brigitte Gijsen, b.gijsen@iknl.nl adviseur productontwikkeling - programmaleider Herstel na kanker, IKNL Inhoud Oncologie: cijfers en ontwikkelingen

Nadere informatie

Hartrevalidatie poliklinische patiënten

Hartrevalidatie poliklinische patiënten Hartrevalidatie poliklinische patiënten In verband met hart- en of vaatproblemen wordt u behandeld in het TweeSteden ziekenhuis. Een hartstoornis kan grote lichamelijke en psychische gevolgen hebben. Het

Nadere informatie