nul Foto: Kees C. Keuch Gered van de ondergang?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "nul Foto: Kees C. Keuch Gered van de ondergang?"

Transcriptie

1 nul Foto: Kees C. Keuch Gered van de ondergang?

2 0-nummer februari 200 Van de redactie Beste lezers, 0-nummer is een cliëntgestuurd project van de Cliëntenraad JellinekMentrum. De cliëntenkrant is gemaakt voor en door (ex) cliënten van de Jellinek. colofon Redactie: Reinier Schippers Kees C. Keuch Medewerkenden: Niels Höfelt Tony Raedecker Hans Altena Gerard Dikkenberg Dennis van Mourik Moniek van Dijk Bastian Busschers Harry Kempff John Eshuis Jan Willem Augustin Toon Jehoel Marc Neyts En een Onbekende. Pre-press en druk: Grafi sch Buro Haarlem Anke Brinkman Redactieadres: Redactie 0-nummer p/a Cliëntenraad JellinekMentrum Postbus AV Amsterdam E: Site: inhoud 2 Van de redactie 3 Zeg Stafl id 4 Lastige hulpvraag 5 Gevonden Zwarte Gat Gedachten Het bedrijf is veranderd Met geouwehoer kom je niet verder Dialoog met Waldy Nijhorst PMT 1-20 Ingezonden brieven en kopij 21 Eliza 22 Betreft Tuinhuis 23 Opmerkelijk Nog geen kersenbonbon 25 Uit de Lorum 26 Hasjiesj gespoten 27 Naschrift 28 Nulnummers op website Voor reacties en ingezonden brieven en voor toestemming voor het geheel of gedeeltelijk overnemen van berichten en/of artikelen uit het 0-nummer kunt u contact opnemen met de redactie via ons adres. U ziet op de voorpagina een foto van een hand met een verfrommeld stuk papier. Bij het vullen van de Cliëntenraad bakjes (op elke bewonersafdeling te vinden) haalde één van onze medewerkers er deze prop uit. Open gevouwen bleek het een stuk tekst te zijn. Het verhaal heeft wel een begin maar een open einde. De redactie vond het op zich sympathiek, dat iemand de moeite heeft genomen iets te schrijven met de bedoeling, naar wij mogen aannemen, om dit aan ons door te sturen. Zover is de anonieme auteur van dit fraaie verhaaltje niet gekomen. Wij hebben dit verhaal gered van de ondergang en zo leesbaar mogelijk voor u afgedrukt. Er is al vaker in voorgaande 0-nummers over geschreven: het op papier zetten van je eigen verhaal, kan therapeutisch werken. Het eigen levensverhaal is een unieke bron. Niemand anders heeft dit leven geleefd. Herinneringen ophalen aan het eigen leven helpt u om bewust te blijven van uw eigen kwaliteiten en levenservaring. Zo rond de jaarwisseling grijpen wij graag met beide handen de gelegenheid aan om te reflecteren. Daarom blikken wij in deze dubbeldikke Nieuwjaars Special graag terug op het verleden, analyseren wij het heden, maar richten wij uiteindelijk bovenal de blik op de toekomst. Vol trots doen wij verslag van de presentatie van het herdenkingsboek Uit de Lorum over de geschiedenis van 20 jaar Cliëntenraad van de Jellinek. Dit heugelijke feit wordt opgeluisterd door de memoires van oud voorzitter van de Cliëntenraad Jan Willem Augustin. Ruime aandacht voor hetgeen zich in het nu afspeelt op de werkvloer. De PMT, het Tuinhuis, de modegril Dubbele Diagnose en het vermeende verschil tussen drugsgebruikers en alcoholisten, worden nader beschouwd. We constateren dat het bedrijf het afgelopen jaar verandert is en ondersteunen van harte de leuze van Hans Altena: Met geouwehoer kom je niet verder! U zult, met ons, bij het lezen van de stukken constateren dat er momenteel van alles en nog wat in beweging is in de Verslavingszorg. Wij benaderen de materie, over het algemeen, vanuit het perspectief van de patiëntcliënt. Het verslag over een lastige vraag van een eigenwijze cliënt spreekt, wat ons betreft, boekdelen. Op de gedachtenpagina is echter éénmalig aandacht voor een, vanuit onze optiek, ietwat ongebruikelijk perspectief ingeruimd: cosmetische verslaving. Trouwe lezers van het Nul nummer herinneren zich vast wel het Extra nummer, waarmee voor ons het afgelopen jaar mee begon. De aandacht voor Maatschappelijk Herstel heeft er ondertussen toe geleid, dat geïnspireerd door cliënten in de verslavingszorg er zich nu een kennisnetwerk rond dit thema aan het vormen is. In dit nummer een korte introductie van het Zwarte Gat. Een baanbrekend initiatief, dat een belofte voor de toekomst biedt. 2

3 Zeg Staflid, Kan ik even een 5 minuten gesprek met u hebben over iets wat me nogal hoog zit? U als staflid, waarom deed u dat nou, was dat echt nodig? Hoe bedoelt u? Het kost me moeite om dit met u te bespreken, maar ik doe het omdat ik niet begrijp, waarom u dat vanmiddag deed. U bedoelt dat ik u aansprak, omdat u in dat kamertje privé aan het bellen was? Ja, wat heb ik nu eigenlijk fout gedaan? Ik vroeg me af wat u in dat kamertje aan het doen was. Ik was aan het bellen. Ja, dat zag ik ook. Maar staflid, waarom doet u dat nou zo? U begrijpt toch wel, dat als ik in dat kamertje privé zit te bellen, iemand voor mij die deur moet hebben open gemaakt, misschien wel een collega van u. Ja, dat kan wel zo zijn, maar dan nog, u moet eerst uw verplichtingen nakomen. Privé zaken pas daarna. Welke verplichtingen? Ik probeer mijn best te doen om alle groepen optimaal te volgen en me aan de regels te houden. Volgens mij is het bovendien niet uw taak om mij in een onplezierige situatie te brengen. Wat bedoelt u daar nou weer mee? Heeft u er nou echt niet over nagedacht dat een collega de deur voor mij heeft open gemaakt, omdat ik ongestoord een belangrijk telefoongesprek moest voeren? Dat kamertje wordt toch vaker gebruikt voor als iemand dit soort zaken moet regelen? Wat moest je dan wel niet allemaal regelen, dat je het met je mobieltje niet af kan? Dat doet er helemaal niet toe en dat is privé; maar als u dat zo graag wilt weten: ik was in gesprek met mijn werkgever, met mijn chef. Ja, dat zal dan wel belangrijk zijn. Waarom heeft u zo gehandeld? Ten eerste, u komt zomaar binnen gestormd, terwijl ik niets illegaal aan het doen ben en roept dan ook nog dat ik mijn urine tijdig moet inleveren. Begrijpt u? (.) U vroeg zich niet af, waarom ik in dat kamertje zat en dat dit privé, dus belangrijk moest zijn. En u riep met luide stem: urine controle! Stond u er niet bij stil, dat er aan de andere kant van de lijn iemand mee zat te luisteren? Mijn chef vroeg me: In wat voor tent verblijf jij eigenlijk?, omdat ik urine moest inleveren. Ga dat maar eens met goed fatsoen uitleggen U begrijpt niet wat zo n voor u simpele opmerking teweeg kan brengen. Ik zou er op mijn werk een poosje tussenuit zijn, maar dat het in een verslavingskliniek is, heb ik voor me gehouden. Die ballon heeft u, zonder dit te beseffen, doorgeprikt. Evidence based zeker? U wordt bedankt. (naam bij redactie bekend) 3

4 Over een lastige hulpvraag van een eigenwijze cliënt Dubbele diagnose behandeling bij JellinekMentrum in de praktijk. Ik ben meneer M. Op het moment dat ik dit schrijf, ben ik cliënt van de Jellinek. Ik wil graag met jullie mijn ervaring delen over wat ik de afgelopen tijd heb meegemaakt tijdens mijn behandeling. En meer specifiek wat er gebeurde toen ik probeerde bij Mentrum in behandeling te worden genomen. Ik kwam duidelijk met een dubbele diagnose binnen bij de crisis. Natuurlijk was er de verslaving, maar ook een trauma uit mijn jeugd. Ik kan dit niet alleen afsluiten en daarom val ik ook steeds terug. Ik gebruik emotioneel en niet voor de kick. Ik zat op de Crisis-afdeling en ben daar vijf dagen geweest. Daarna ben ik naar de gesloten afdeling gegaan en toen heb ik aangegeven, dat ik mijn trauma bij Mentrum wilde laten behandelen. Ik wilde daar graag een intakegesprek over hebben. Nou jullie begrijpen wel, toen begon, om dat voor elkaar te krijgen, de ellende pas goed. Ondanks het feit dat Jellinek en Mentrum officieel samen werken. Wat er blijkbaar hierbij allemaal fout kan gaan? Dat is eigenlijk met geen pen te beschrijven. Toch hier een poging. Mijn afkickprogramma ging ondertussen verder bij de Obrechtstraat Jellinek Dagbehandeling. Ik had vijftien dagen na binnenkomst bij de Crisis, een begeleidster gekregen, die de aanvraag in gang ging zetten. Omdat ik datgene ook meteen bij haar had aangegeven en aangezien er ook een psychiater aan te pas moest komen voor een intakegesprek bij Mentrum, had ik al een afspraak gemaakt, toen ik op de gesloten afdeling zat. Het ging er alleen om dat er voor de aanvraag van het intakegesprek een handtekening van een psychiater onder moest staan. Het kwam er op neer dat ik al drie keer mijn trauma moest toelichten, wat erg pijnlijk voor me is, zonder dat ik een psychiater te spreken kreeg! Ik wilde dat niet bij de Jellinek laten behandelen, maar echt bij het Mentrum. Nou, voordat mijn begeleidster dat begreep, heeft het nog vier weken geduurd. Zes weken verstreken: nog niets gebeurd. Het had wel geleid tot een conflict met mijn begeleidster. Ze was het er niet echt bepaald mee eens, dat ik me zo opstelde en daar kwam dan ook nog bij dat zij zelf de nodige fouten had gemaakt, waardoor de aanvraag nu pas wegging naar Mentrum. Maar natuurlijk ging ook dat weer fout. De aanvraag kwam terug, omdat er geen handtekening onder stond van de psychiater, dus er was weer een week verloren. Het leidde er toe dat de samenwerking met de begeleidster voorbij was. Door al dit gezeur heb ik een klachtbrief geschreven en ik moet wel zeggen, dat er meteen stappen werden ondernomen om de aanvraag in goede banen te leiden. Natuurlijk ging daar ook een tijdje overheen, maar dat weet je nu eenmaal wel. Ik heb uiteindelijk, 64 dagen na binnenkomst, iets gehoord van Mentrum. Nog niet direct van hun persoonlijk, maar via mijn nieuwe begeleidster. Nu is het dus weer afwachten. Ik moet wel zeggen, dat mijn behandeling bij de Jellinek verder optimaal is. Ze hebben ook toegegeven dat er fouten zijn gemaakt en verteld dat ze er zeker van geleerd hebben. Ik wil benadrukken dat ik voor mijn verslaving hier echt op het goede adres zit. Ik heb bij de Jellinek de mensen om me heen om mijn trauma eventueel op te lossen. Maar ik heb duidelijk voor Mentrum gekozen, omdat ik de verslaving en mijn trauma gescheiden wil houden. Ik heb er nog steeds het volste vertrouwen in dat alles goed komt, maar ik weet dat het nog een lange weg gaat worden. (D.v.M ) 4

5 e v o n d e n g 5

6 Zwarte Gat baanbrekend initiatief: Cliënten sturen kennisontwikkeling ter bevordering van Maatschappelijk Herstel Innovatie Zorg voor Verslaafden biedt perspectief op duurzaam herstel Door Reinier Schippers Kennisnetwerk het Zwarte Gat is een samenwerkingsverband dat het initiatief neemt om het perspectief op duurzaam maatschappelijk herstel voor cliënten in de verslavingszorg (VZ) te vergroten. Wie meer wil weten kan binnenkort surfen naar Het 0-nummer doet alvast verslag. Het Zwarte Gat is ontstaan uit het moeder netwerk van cliëntenraden in de VZ. Het verder ontwikkelen van het concept Maatschappelijk Herstel door het Zwarte Gat, beoogt een nieuwe aanpak van verslavingsproblematiek. De inzet van ervaringskennis is er op gericht om voor cliënten in de VZ de mogelijkheid op levensperspectief na hun behandeling te vergroten, door het stimuleren/ vorm geven van op herstel gerichte systemen. Verslavingszorg zal Zorg voor Verslaafden worden. Verschillende bij de innovatie van Zorg voor Verslaafden betrokken partijen zullen, onder regie van ervaringsdeskundige cliënten, de komende jaren richting geven aan: het betekenis geven aan het begrip verslavingservaringsdeskundigheid het ontwikkelen van op herstel georiënteerde systemen in de verslavingszorg. Maatschappelijke oriëntatie De verslavingscliënten beweging heeft zich de afgelopen jaren geëmancipeerd. De zogenaamde verslavingsweekenden hebben in dit proces een belangrijke rol gespeeld. Sinds 10 jaar komt het landelijke netwerk van cliëntenraden in de VZ twee keer per jaar bijeen, om ervaring uit te wisselen en onderling kennis te genereren. De weekenden hadden oorspronkelijk tot doel de medezeggenschap van cliënten te ontwikkelen, maar hebben gaandeweg een wezenlijke bijdrage geleverd aan de empowerment en participatie van (ex) cliënten in de VZ. Een mijlpaal op weg naar een meer op de maatschappij gerichte oriëntatie van de verslavingscliëntenbeweging, was het in het leven roepen van de landelijke werkgroep Cliëntgestuurde Projecten in de verslavingszorg, die in april 2006 een samenwerkingsverband is aangegaan met Resultaten Scoren, sector Verslavingszorg van GGZ Nederland. Bovendien zitten cliëntvertegenwoordigers ondertussen ook in de Raad van Bekwaamheids Ontwikkeling (RvBO) uit dezelfde sector van GGZ Nederland. Verslavingszorg zal Zorg voor Verslaafden worden Tegenwoordig is de blik van de verslavingscliëntenbeweging niet langer puur gericht op de beperkte wereld van de VZ-instelling. De behandeling van de diagnose verslaving vormt namelijk uiteindelijk slechts een eerste stap op weg naar (maatschappelijk) herstel. Herstel is een individueel proces. Herstel ontstaat door het stimuleren van ieders eigen mogelijkheden om vorm te geven aan zijn/haar leven. Voor wie duurzaam abstinent wil blijven is het ontwikkelen van deze eigen kracht een voorwaarde. Niet gebruikende verslaafden beschikken op dit vlak over unieke ervaringskennis. Cliënten zullen daarom in het Zwarte Gat in samenwerking met gerenommeerde kennisinstituten, initiatieven ontplooien om deze individuele ervaringskennis te bundelen en op 6

7 bredere schaal in te zetten. Verslavingservaringskennis kan zo een rol gaan spelen om mensen, die na hun behandeling weer terugkeren naar de maatschappij, een grotere kans te bieden op zelfontplooiing. Opdat in de duisternis een levensperspectief opdoemt. Het kennisnetwerk zal nieuwe manieren van onderzoek naar de inbreng van ervaringskennis in de zorg stimuleren. Met deze kennis, die zal worden toegepast in de nieuwe aanpak van verslaving, kunnen cliënten zelf leren bepalen welke betekenis ze aan hun problemen geven. Hoe ze met hun problemen omgaan. Hoe ze hun leven weer willen opbouwen en welke hulp ze daarbij nodig hebben. Het Zwarte Gat is gericht op innovatie van zorg en zoekt naar duurzame oplossingen. Hierbij is de focus gericht op zaken als: wonen, (vrijwilligers) werk, sociale samenhang en zingeving. Het gaat uiteindelijk immers om de strijd tegen het gapende zwarte gat dat nog steeds voor veel uitbehandelde cliënten opdoemt na hun behandeling. vervolg op pagina 8 de Partners De partijen, die zich aan de netwerkaanpak van het Zwarte Gat verbonden hebben, zijn Lectoraat Rehabilitatie Hanze Hoge School, Lies Korevaar Capri Care and Pubic Health Institute Universiteit van Maastricht, Guy Widdershoven/ Tineke Abma Odyssee, Maarten Bremer School of Social Work InHolland, Hans Jan Kuipers Lectoraat Sciencia, Implementatie van innovaties in de GGZ Deventer, Roland van Linge de Doelen De samenwerkingspartners in kennisnetwerk het Zwarte Gat willen de komende vier jaar de volgende doelen realiseren: afname recidive van cliënten in de Verslavingszorg met 50 % 20 % ervaringsdeskundigen werkzaam in Verslavingszorg 60 nieuwe cliëntgestuurde projecten in Verslavingszorg Stimuleren (wetenschappelijk) onderzoek naar ervaringskennis en publicatie standaardwerk over verslavingservaringsdeskundigheid de Visie Een mens met verslavingsproblemen is meer dan zijn verslaving, zijn somatische, psychische (en/of psychiatrische), sociale, relationele, arbeidsgerelateerde en of justitiële problematiek. Een cliënt met verslavingsproblemen is zelfs meer dan een optelsom van dit alles. Wij vinden dat een cliënt in de eerste én op de laatste plaats mens is. Wij vinden dat de inzet van ervaringsdeskundigheid een noodzakelijke voorwaarde is om werkelijk op herstel georiënteerde systemen te ontwikkelen Wij vinden dat de verslavingszorg, samen met haar cliënten, haar koers moet verleggen naar een meer cliëntgerichte benadering van verslavingsproblematiek Wij vinden dat het vergroten van perspectief op maatschappelijk her stel het uitgangspunt moet zijn bij het vormgeven van Zorg voor Verslaafden Wij vinden dat voor, tijdens en na de behandeling de individuele kracht van de verslaafde de basis vormt van zijn herstel. 7

8 Het kennisnetwerk wordt formeel aangestuurd door de pas onlangs opgerichte Stichting het Zwarte Gat. Het bestuur bestaat volledig uit (ex) cliënten in de VZ. In onderzoek en projecten zal de herstelaanpak gaandeweg gestalte krijgen. Hierbij zal binnen het kennisnetwerk, naast ervaringskennis ook gebruikt worden gemaakt van de resultaten van wetenschappelijk onderzoek en professionele inzichten. In het Zwarte Gat zullen de verschillende partners een gezamenlijke zoektocht inzetten naar een nieuwe aanpak van verslavingsproblematiek. Dit zal leiden tot formele en informele leerwegen, die in de toekomst onder andere (nieuwe) functieprofi elen in, buiten en op de rand van de Verslavingszorg zullen opleveren. De zorg zal zijn focus verleggen van de beperking van de cliënt (verslaving), naar zijn individuele mogelijkheden als mens. de Missie De verslavingszorg zal haar koers verleggen Het Zwarte Gat zal kennisontwikkeling en kennisdeling met betrekking tot de verslavingszorg stimuleren. Het doel is om op herstel georiënteerd systemen, waarin de cliënt centraal staat, te ontwikkelen. Het Zwarte Gat zal de komende jaren als een katalysator de hiertoe noodzakelijke cultuuromslag in de Verslavingszorg versnellen. Verslavingservaringskennis moet worden ontwikkeld tot een volwaardige kennisbron Specifi eke ervaringsdeskundigheid vanuit verslavingsperspectief zal op ons initiatief worden gebundeld en verspreid. Alle bij de Zorg voor Verslaafden betrokken partijen moeten intensiever gebruik kunnen maken van verslavingservaringskennis: de instelling voor Verslavingszorg, maar ook alle andere spelers in het maatschappelijke veld, die een rol kunnen betekenen bij het herstel van verslaafden. Cliënten in de Verslavingszorg moeten in de nabije toekomst hun eigen realistische doelen ten aanzien van hun maatschappelijk herstel kunnen bereiken. Hulpverleners, ervaringswerkers en de cliënt zullen, op basis van evenwaardigheid, samenwerken om vorm te geven aan een individueel herstelplan. De zorg zal zijn focus verleggen van de beperking van de cliënt (verslaving), naar zijn individuele mogelijkheden als mens. Columns Verslavingkunde Internetverslaving, dikke kinderen, verslaving aan plastische chirurgie, studentencafé s, comazuipen, drinkende ouders, pillenproblemen, vastgeroeste hulpverleners, chronische psychiatrische problemen, verslaafde opa s, je kunt het zo gek niet bedenken of de studenten Verslavingskunde van de Hogeschool Windesheim in Zwolle hebben er wel een mening over. Als afronding van de minor Verslavingskunde II, na een half jaar noeste studie, stage en werk, werd de studenten gevraagd een column te schrijven. Ze droegen deze voor tijdens een feestelijke afsluitende bijeenkomst, waar zij ook hun certifi caat Verslavingskunde kregen. Hierbij waren familieleden, vrienden, bekenden, collega s, medestudenten, en ervaringsdeskundigen aanwezig. Een forum dat bestond uit een docent, iemand uit het werkveld en een ex-gebruiker beoordeelde de columns kritisch, het publiek mocht meepraten, en uiteindelijk werd een winnaar aangewezen. De redactie van het 0-nummer heeft deze columns allemaal mogen doorlezen, met het verzoek ze desgewenst te publiceren. We willen hier graag gehoor aan geven. De redactie heeft natuurlijk wel een eigen keuze gemaakt uit de stapel werkstukken, die overigens van goede kwaliteit zijn en er van getuigen dat de kennis goed is over gekomen. Hoewel onze keuze niet als één van de beste drie door de jury is beoordeeld, vond de redactie het gepast om naast alles wat in dit blad al over verslaving gezegd wordt, er juist één te kiezen die over een ander soort verslaving gaat dan het overmatig gebruik van genotsmiddelen. Onze keuze: Cosmetische Verslaving van Moniek van Dijk staat op de pagina hiernaast afgedrukt. 8

9 Foto: Kees C. Keuch Cosmetische Verslaving? Door Moniek van Dijk Het Algemeen Dagblad schrijft op 21 september 2007 dat Nederland de eerste gespecialiseerde praktijk heeft voor vrouwen met een cosmetische verslaving. De behandeling richt zich speciaal op vrouwen die vrijwel uitsluitend bezig zijn met hun uiterlijk en de ene verbouwing na de andere ondergaan bij een plastisch chirurg. De krant schrijft dat ruim 20 procent van de Nederlandse vrouwen zich chirurgisch laat behandelen voor verschillende cosmetische ingrepen. Meer dan de helft van deze vrouwen laat zich aanmoedigen door een man, die achteraf zegt niet eens verschil te zien! In het artikel staat dat sommige vrouwen de ene verbouwing na de andere ondergaan, deze vrouwen worden in deze praktijk geholpen om hen zelfvertrouwen en zelfrespect terug te geven. Is dit dan wel een verslaving? Of willen deze vrouwen alleen voldoen aan het ideaalbeeld dat er bestaat? Of beide? Natuurlijk is het goed dat aan hun zelfvertrouwen gewerkt wordt, maar is het daarna niet gewoon klaar?. Als deze vrouwen in de kliniek hebben geleerd zichzelf te accepteren moeten ze daarna zich nog altijd bewust blijven van hun verslaving? Of is dat dan niet meer nodig? Ik denk zelf van niet. En daarom denk ik dat dit geen verslaving is, maar een groot gebrek aan zelfvertrouwen, en het willen voldoen aan een ideaalbeeld. Natuurlijk komt verslaving vaak voort uit onzekerheid, of niet lekker in je vel zitten, maar alleen werken aan zelfvertrouwen en eigenwaarde is bij verslaving niet genoeg. Als je van een verslaving af wilt komen, moet je je hele leven veranderen, en moet je je de rest van je leven sterk houden, omdat je altijd zwakke momenten zult hebben. Daarom denk ik dat ze eerst moeten onderzoeken of dit echt een verslaving is, en als dat inderdaad het geval is, moet je volgens mij veel meer doen dan deze vrouwen zelfvertrouwen geven. Je moet ze helpen een andere manier van leven aan te leren. Erachter zien te komen waar ze voldoening uit kunnen halen. En moeten we hun mannen niet ook helpen? Die ze aanmoedigen om te veranderen, die ze dus blijkbaar niet accepteren zoals ze zijn Als ik dit soort berichten lees, en ik lees dat er gewerkt wordt aan vertrouwen, (en het dus daarbij blijft) denk ik dat een verslaving onderschat wordt. Het is niet een kwestie van vertrouwen in jezelf krijgen en je bent er vanaf. Verslaving is een ziekte, je kan er mee leren omgaan, maar je komt er nooit helemaal meer vanaf, je blijft er in ieder geval gevoelig voor. Niet alles is een verslaving! Door zo gemakkelijk de term verslaving toe te passen, worden de cliënten die daadwerkelijk aan een verslaving lijden weer in een bepaalde hoek geduwd: namelijk dat een kwestie van wat zelfvertrouwen en wilskracht is om er vanaf te komen. Dit is een belediging voor mensen die aan een verslaving lijden. De vrouwen waar het Algemeen Dagblad over schrijft zijn niet ziek. Ze lijden onder een ziek ideaalbeeld dat ze wordt opgedrongen. Het aanpakken van dit zieke ideaalbeeld lijkt me een betere strategie dan het etiketteren van deze vrouwen als verslaafd.

10 Het bedrijf is veranderd Kees C. Keuch Hoewel niet iedereen het met me eens is, stel ik toch dat er een verschil is tussen behept zijn met een verslavingsprobleem, dan wel met een psychiatrische aandoening. Dat vind ik trouwens ook gelden voor alcoholisten en junks, maar dit terzijde. De mixup van alles en nog wat, tegenwoordig ingedeeld in de modegril DD (Dubbel Diagnose) laat ik hier vooralsnog even buiten beschouwing. De volgende uitspraak treft precies in de roos. Ik heb deze niet zelf bedacht maar gehoord van een behandelcoördinator, waarmee trouwens gelijk aangetoond is, dat er nog medewerkers zijn die er enigszins sjoege van hebben. Het verschil zit hem er in dat iemand met een psychiatrisch probleem hier zo snel mogelijk van af wil en er het liefst ook niet meer aan terug wil denken. Iemand die zich meldt met een verslavingsprobleem, wil daarvoor behandeld worden, veelal op het moment dat hij of zij zich buiten niet meer staande kan houden. Maar hij wil feitelijk niet zijn vriend verliezen, wil het liefst helemaal niet stoppen. Want het is té lekker, maar helaas loop je er op een bepaald moment in vast, ben je gesloopt. In 2007 zijn Jellinek verslavingszorg en Mentrum GGz/psychiatrie gefuseerd. Zo ook de Cliëntenraden van beide instellingen. Vanuit mijn rol als bestuurslid Cliëntenraad (CR) Jellinek, nu dus samen als JellinekMentrum (JM), heb ik te maken gekregen met nieuwe mensen en een nieuwe werkplek in hartje Amsterdam op de Westermarkt. Nieuwe collega s bezig binnen een ander werkveld, namelijk de psychiatrie in al zijn variaties. We pionieren inmiddels zo n anderhalf jaar en hoe kijk ik er nu zo tegenaan? Hoe ervaar ik dit; kan ik er mee uit de voeten? Die vragen stel ik mezelf en waarschijnlijk ben ik niet de enige die dat doet. Kort maar krachtig kan ik zeggen dat ik feitelijk van de ene in de andere verbazing val. Waar hebben we het over? In hoeverre kun je als simpel cliëntenraadslid wiens ggz-kennis en bagage zich beperkt tot de verslavingsproblematiek en wetenschap daar omtrent, samenwerken met collega s uit de psychiatrie? Wat ik hier probeer te schetsen is mijn verbazing over wat ik zo allemaal verneem uit de wereld van de psychiatrie. Mij is allang duidelijk dat het een gesloten (besloten) eigenzinnige winkelnering is, waarin het begrip transparantie zeker niet bij een ieder is doorgedrongen. Trouwens in de verslavingszorgbranche kan en moet ook nog wel het nodige worden bijgesteld. Wat is goede zorg dan wel? Een recent voorbeeld is het item isoleren of separeren. In een Sociaal Psychiatrisch Diensten Centrum (SPDC) overlijdt een patiëntcliënt doordat deze een boterham met pindakaas had gekregen en daar in gestikt is. Hetze in medialand; crisis binnen de gehele instelling. Alle aandacht voor die ene SPDC, alsof er niet meer ongelukken gebeuren in zorgland. In zorgland moeten mensen omgeven worden met goede zorg. Tenminste dat mag je aannemen en ik denk ook wel dat de meeste zorgverleners op de werkvloer dit ook met de beste bedoelingen proberen te doen. Maar dan rijst de vraag: wat is goede zorg dan wel? Zorgverleners, dus personeelsleden, kunnen individueel wel denken dat ze het beste doen voor de patiëntcliënten, maar wordt dat ook zo ervaren? Oude regeltjes kun je niet altijd maar blijven hanteren onder het motto Zo is het toch altijd goed gegaan? Schier ingebeitelde methoden van handelen die maar gewoon worden voortgezet terwijl bekend is dat het ook anders en beter kan. Rumoer in GGz land over de veiligheid in de psychiatrie. Belangrijk, maar het gaat hier om het gegeven van het isoleren. Dáár had alle aandacht op moeten worden gericht. Een attitude, een ingegroeid cultuurdenken over de invulling hoe om te gaan met een gek?, is duidelijk aan verandering toe! Ik verbaas me wanneer ik me wat meer hierin verdiep. Eigenlijk wil ik dit helemaal niet, maar doordat ook binnen onze cliëntenraad dit nu, sinds de boterham met pindakaas, als speerpunt op de vergaderagenda staat, word ik er wel mee geconfronteerd. Het is niet mijn aandachtsveld. Binnen de verslavingszorg zijn we het gebruik van de isoleercel niet gewend, maar in de psychiatrie lijkt het wel een vast programma. Ik sta perplex als ik lees over het ontbreken van buitenruimtes bij de isoleercellen. Patiëntcliënten 10

11 ondergebracht in de separeer hebben het slechter dan gevangenen; die hebben wettelijk recht op dagelijks een uur buitenlucht. Nu denk ik als eenvoudige alcoholfreak, dat het toch niet meer dan logisch is dat het belang van frisse lucht essentieel is voor de gezondheid en het herstel van de geïsoleerde en misschien ook wel voor de begeleidende verpleegkundige. Sinds jaren lult men al over minder separeren maar er worden nog steeds cellen gebouwd. Naar ik hoop met een, bij nieuwbouw sinds 2003, verplichte buitenruimte. Drugs in de GGz: Eigenlijk is alleen de isoleercel drugsvrij. En hoe gaat dat in de praktijk? Als er dan toch een isoleercel is, laten we deze dan ook maar gebruiken. Een verpleegkundige vertelde dat het isoleren de normaalste zaak van de wereld is en dat hij niet anders gewend was in dit werk. Daarnaast lees ik over de instelling de Gelderse Roos. Daar kunnen ze blijkbaar op een andere manier wel de patiëntcliënt in toom houden. En dan vraag ik me af: wie is er hier nou gek? Het wordt nog gekker als ik te horen krijg dat blijkbaar de laatste tijd duidelijk is geworden, dat in de psychiatrische klinieken vele patiëntcliënten zich te goed doen aan alcohol en allerhande drugs van soft tot hard. Ik kom er zo langzamerhand achter dat het binnen de GGz instellingen vrijwel ontbreekt aan visie en kennis over alcohol- en drugsgebruik. En dat merk ik ook in de omgang met mijn collega cliëntenraadsleden en ook bijvoorbeeld in gesprekken met psychiaters, die tegenwoordig de diverse afdelingen bestieren. Mijn drive is om een goede behandeling van verslavingsproblematiek op de kaart te krijgen en te houden. En nu door fusies van verslavingszorg en psychiatrie-instellingen heb ik persoonlijk het idee overrompeld te worden door deze groep. Als dan blijkt dat er gewoon ludiek gebruikt wordt en dat er zo goed als niets tegen gedaan kan worden, duizelt het mij voor de ogen. Het staat allemaal zo haaks op elkaar. En dan toch nog aandacht voor de reeds genoemde groep met een Dubbele Diagnose (DD). De eerste gezamenlijk actie van Jellinek en Mentrum, nog voor de fusie, was het opstarten van een behandelaanbod voor mensen met een ernstige verslaving en een psychotische stoornis. Een gedeelte van de kliniek op de Vlaardingenlaan werd hiervoor ingeruimd, helaas wel ten koste van bedden van andere behandeltrajecten. Nu zal het mij verder een zorg zijn, hoe men binnen de psychiatrische klinieken met gebruik om gaat, maar als ik dan hoor dat op de afdeling V&P (verslaving en psychose) op de Vlaardingenlaan dit ook gebeurt en blijkbaar oogluikend wordt toegestaan, is voor mijn bevattingsvermogen de grens bereikt. Dit heeft niets meer met behandelen te maken. Het is bekend, dat wil je een psychiatrische stoornis aanpakken dat de patiënt/cliënt in ieder geval eerst een aantal weken volledig clean moet zijn. Stel het je eens voor; de complexiteit van de farmacologische interacties tussen psychoactieve stoffen (alcohol, drugs) en de voorgeschreven medicatie voor de co-morbide psychiatrische aandoening Dan kan ik me wel voorstellen dat er af en toe een isoleercel nodig is. Kees C. Keuch Op persoonlijke titel

12 Met geouwehoer kom je niet verder Door Hans Altena Deze variant op de flamboyante leuze ( In geouwehoer kun je niet wonen ) van wijlen Wethouder Jan Schaefer (140-14) in de verkiezingsrace voor de Gemeenteraad van Amsterdam 178, is gekozen in een poging weer te geven waar het naar de mening van velen aan schort in de verslavingszorg, met name in de nazorg of vervolgzorg. Hoewel anno 2008, inmiddels veel heilige huisjes en stereotiepe stellingen zijn geslecht en de verslavingszorg een volwassen plaats in de samenleving heeft veroverd; is er nog steeds sprake van ernstige versnippering, abominabel slechte communicatie, verstikkende bureaucratie en bovenal, oeverloos geouwehoer. Dit laatste is natuurlijk geen nieuws; het is het product van een generatie die opgroeit met de explosie van moderne communicatie, , mobiele telefoon, sms en meer van dat alles. Het wordt gecomplementeerd met ongestructureerd overleg, het niet nemen van verantwoordelijkheid, het daarmee uitblijven van beslissingen en zinloos tijd verspillen op de zoveelste vergadering, veelal zonder agenda doch steevast incompleet omdat sommige deelnemers vergeten waren hun te raadplegen. In de tijd van Jan Schaefer, praatten we nog met elkaar, belden we elkaar op met nieuws of een uitnodiging voor een vergadering, of zeiden we elkaar face to face de waarheid. Moderne stijl management en de komst van hierboven genoemde communicatie producten, die zich uitstekend lenen voor het spelen van verstoppertje (lees: de verachtelijke piep van een voic systeem), hebben ertoe geleid dat er simpelweg minder tot stand komt van plannen, zeker als deze zich over meerdere disciplines in het sociaal-maatschappelijk werkveld uitstrekken. We verschuilen ons achter de daar-gaat-mijn-collegaover-en-die-is-vandaag-met-atv mentaliteit, met als gevolg dat gezonde discussies over dingen, waarvan eigenlijk iedereen vindt dat die allang geregeld hadden moeten zijn, verzanden. Terug naar het onderwerp: de versnippering in de nazorg van (ex)gebruikers. Het is soms schrijnend te zien dat bijna perfecte, op maat gesneden behandelmethodes, zoals bijvoorbeeld geboden door de Amsterdamse Jellinek kliniek, na de geplande afloop verzanden in geouwehoer, in niets dus. Zoals wellicht bekend gaat bijna elke cliënt van de Jellinek gebukt onder dezelfde sociaalmaatschappelijke tegenslagen, veelal door hemzelf (lees: de verslaving) veroorzaakt, doch aangewakkerd door verschillende vormen van ontmoedigingsbeleid van opeenvolgende regeringen en lokale overheden: (huur)schulden, woninguitzetting en dus onvermogen vorm te geven aan re-socialisatie, zijn gemeengoed voor deze groep. het liefst niet gehinderd door enige kennis van zaken Met gerust geweten kan worden gesteld dat het niveau van de behandeling in instellingen als de Jellinek, inmiddels is uitgegroeid tot een kwaliteit die schreeuwt om gelijkwaardige opvolging en nazorg. Wat wordt hier bedoeld? Het veelal ontbreken van een totaalpakket van maatregelen in de keten van de verslavingszorg. We zien als samenleving kans iemand die deze zorg nodig heeft te herkennen, de weg te wijzen naar de juiste instelling en we hebben bereikt dat die persoon de drempel naar die zorg heeft weten te slechten. Na detoxificatie volgt intensieve begeleiding in de vorm van op maat gesneden modules, die een individu de kans geven om inzicht te krijgen in de algemene problematiek en hem/haar gereedschap aanreiken om ermee in de toekomst om te leren gaan. Echter, te vaak wordt iemand met deze verse vaardigheden onnodig en met onvoldoende (hulp) middelen om de volgende stap te maken op straat gezet. Overbodig te vermelden dat terugval naar 12

13 het oude gedrag derhalve aan de orde van de dag is, tot grote ergernis van hele legers goedwillende hulpverleners. Het is schrijnend te lezen in het intake-materiaal van de Jellinek, dat zij bijvoorbeeld niet kan bemiddelen in het (her)verkrijgen van woonruimte of het saneren van schulden. Het ontbreekt deze Stichting eenvoudigweg aan de middelen en mogelijkheden om deze producten aan cliënten aan te bieden. Hoewel dat, met een dosis gezond verstand en een beetje goede wil, gemakkelijk geregeld zou moeten kunnen worden en zou kunnen leiden tot het aanbieden van een totaalproduct. samenwerking van verschillende sociaalmaatschappelijke instellingen, de bereidheid van sommigen hun heilig verklaarde regels aan te passen aan de behoeften van het algemeen belang en last but not least, enige financiële en politieke ondersteuning. Let op: Er wordt niet gepleit voor de instelling van de zoveelste commissie of de oprichting van de zoveelste eeuwige projectgroep. Inventarisatie van bestaande onderzoeken en plannen uit het verleden, zouden kunnen leiden tot een concreet aanvalsplan, compleet met tijdschema, te nemen beslissingen en aanwijzing van verantwoordelijke Zum Beispiel: Het zou toch raar zijn als het onmogelijk bleek Uw auto, na een grote onderhoudsbeurt, tegelijk af te tanken en te wassen in de wasstraat van dezelfde garage. Nee, daarvoor wordt U doorgestuurd naar een ander auto-bedrijf en volgt het invullen van nieuwe formulieren en afzonderlijke besluitvorming. Klinkt raar, nietwaar? Bij iedereen verschijnt nu waarschijnlijk een glimlach rond de lippen, doch in de verslavingsnazorg is dit een geaccepteerd (en verfoeid) model dat helaas aan de orde van de dag is. En toch is het noodzakelijk hier doorheen te breken, indien we met z n allen van mening zijn dat (ex)gebruikers op een behoorlijke en professionele wijze moeten/kunnen worden geresocialiseerd in onze samenleving. Wat is hier voor nodig? Een bereidheid tot bestuurders en/of managers van bedrijven en instellingen. Vervolgens dienen we het, zo mogelijk met behulp van een goede generaal (het liefst niet gehinderd door enige kennis van zaken), gewoon uit te voeren, desnoods met vallen en opstaan. Volgens het principe: beter een slechte beslissing dan geen beslissing En vooral zonder eindeloos gezwets. Jan Schaefer s uitspraak leidde eind jaren zeventig tot een revolutie in de sociale woningbouw in Amsterdam, met positieve gevolgen die we vandaag de dag, dertig jaar later, nog steeds omarmen. Een dergelijke wake-up-call met betrekking tot de nazorg voor verslaafden is broodnodig. Hopelijk met soortgelijke revolutionaire gevolgen, onze banketbakker met eeuwige roem waardig. 13

14 Kees C. Keuch in dialoog met Waldy Neijhorst over PMT toen en nu; het verschil tussen junks en zuiplappen en het opruimen van shit. Als je in staat bent je ene been voor het ander te zetten om in beweging te komen is succes gegarandeerd bewerkt door: Reinier Schippers Een psychomotorisch therapeut is een professional die mensen met psychische problemen behandelt. Het verschil met een psycholoog is dat die alleen praat met mensen, terwijl een psychomotorisch therapeut een deel van de tijd dingen doet met mensen op het gebied van beweging en lichaamservaring. Waldy Neijhorst creëert samen met zijn collega s Herman van Gemerden en Dione Dijkman in de PMT (Psycho Motorische Therapie) situaties, waarin cliënten experimenteren met een ander gedrag en bedenkt oefeningen waarmee ervaring wordt opgedaan op het gebied van voelen en denken. Vlaardingenlaan maandagochtend negen uur. Ik heb een afspraak met Waldy Neijhorst, die al weer sinds 180 in dienst is van de Jellinek als psychomotorisch therapeut. Ik wil hem voorstellen het artikel (in het allereerste 0-nummer) over de PMT, wellicht met een kleine aanvulling, nog een keer te plaatsen. Tijdens het gesprek over die aanvulling, wordt mij al snel duidelijk dat er een nieuw artikel aan het ontstaan is. Hierbij een verslag van mijn dialoog met Neijhorst. Ik ben vooral benieuwd naar het verschil tussen de huidige populatie in de verslavingszorg in vergelijking met vroeger: is er veel veranderd? Jazeker, de populatie is sterk veranderd. En doordat de populatie verandert merk ik dat ook de manier van werken verandert. Ik kan bijvoorbeeld met klanten van Verslaving en Psychose* minder praten en dus moet ik meer met ze doen. Je kan bij hen weinig met indirecte activiteiten doen. Het is lastiger om bij deze mensen, door een gesprek iets tot leven te wekken. Ik probeer daarom door bewegingsoefeningen schakelfuncties te stimuleren. In de hoop dat er bij mensen, door wat ze aangeboden krijgen, in hun functioneren, in dat grijze gebied, iets wordt gewijzigd zodat (knipt met z n vingers) Eureka! Er plots iets gebeurt. Ik ben dan ook heel blij met de nieuwe sportzaal, die in de nieuwbouw op de Vlaardingenlaan gaat komen. In de bestaande ruimte kun je weinig met spel doen. Foto: Kees C. Keuch Het zou trouwens jammer zijn als de nieuwe sportzaal niet toch op de begane grond komt, zoals wij hebben voorgesteld (sportzaal is nu op bovenste verdieping gepland red.). Hoe komt het dat je minder kunt bereiken met een gesprek en meer moet doen bij je huidige cliënten op de Vlaardingenlaan? Omdat hun concentratie anders is, maar ook door hun 14

15 medicatie. Het gaat er eigenlijk om dat ik in de PMT een bruggetje of, zo je wilt, een vertaalslag maak. Met de cliënten die ik tegenwoordig krijg, kan ik die vertaalslag met een verbale methodiek minder makkelijk bereiken. Je moet daarom dus meer doe activiteiten aanbieden. Wat ook anders is tegenwoordig, is dat de mensen meer uit een gesloten situatie komen. Hun leefwereld lijkt beperkter. Ze zitten goede elementen in zitten. Wat heel goed gaat bij de gesloten afdeling en de Crisis, is dat deze mensen wanneer ze bij mij komen, in een open situatie terecht komen. Ik laat de cliënten nadenken: Wat wil ik? Waarom ben ik hier? Wat kan ik doen? Bijvoorbeeld bij de muuroefening. Deze werkt als volgt: Je loopt met open ogen naar de muur aan de overkant van de zaal. Tel het aantal passen dat je maakt, zodat je lichaam precies voor de muur stopt. Bij twijfel: tel het aantal passen nog een keer. Herhaal dezelfde oefening (het zelfde aantal passen) nog een keer, maar nu met je ogen dicht, tot de muur en zie waar je stopt. Vraagt iemand: Ik loop toch nooit met mijn ogen dicht over straat?. Dan zeg ik: Dat klopt, maar je bent zo in je gedachten verzonken dat het is alsof je blind bent. En wanneer je trek hebt, ben je in feite ook blind; heb je maar één doel. Dan zegt iemand: Goh, (Neijhorst laat een nadrukkelijke stilte vallen en legt vervolgens uit) Als je buiten weer zo n gewaarwording krijgt van ik wil gaan halen en je zorgt ervoor dat je dan, op weg naar het halen, je traject vertraagt en de weerstand hebt en denkt ik wil het halen maar ik wil het niet, geef je jezelf de ruimte om dat wat we noemen afstand en nabijheid helder te krijgen. (verheft zijn stem) Bij twijfel stoppen! Je kunt het weer gaan herijken door te zeggen: Ik ga gerust halen of het was een drang, een lust en omdat het toen voor mij een geautomatiseerde gang of handeling was, wil ik daar even verstoring in brengen. Ik hoor jou net zeggen die trek om te gaan halen, en als jij zegt het gaan halen dan denk ik gelijk aan het halen van drugs, niet aan het halen van drank, begrijp je? Ik begrijp je, ik noem het halen. Wat het ook is? bovendien op een gesloten afdeling, waar ze alleen maar met zichzelf bezig zijn. Ze balen dat ze er zijn. Hun lichaam doet pijn. En dan komen ze bij mij: een happening! Vooral omdat ze van de afdeling af zijn? Dat speelt zeker een belangrijke rol, maar ze maken ook eens wat anders mee. En op zo n speelse manier; zo n vrije manier; ongedwongen; iets waar positieve en Wat het ook is. Ik noem het een dood lichaam en een dood lichaam komt nooit naar je toe. Maar het speelt wel in je hoofd en het lijkt als of het dood lichaam ook nog pootjes heeft. Ik zeg vaak: als je goede remmen koopt, dan kun je op het moment dat je het gevoel hebt dat je de verkeerde richting op gaat, op je remmen gaan staan. En dan merk je dat er geen slechte dingen naar je toe komen. Niets, ook niet een balletje*. Je moet er moeite voor doen Ja, en jij komt in beweging. Dus als je geen contact 15

16 meer wilt met het, wat je wilt gaan halen, dan moet je twee dingen doen. Je kunt een goede schijnbeweging oefenen. En als je er dan, vanuit een automatisme, naar toe loopt, maak je als je in de buurt komt een fake. Je loopt vervolgens gewoon verder. Het is net alsof je zo tikkertje speelt. De geconditioneerde reflex moet je doorbreken. parkeerautomaat een drugsgebruikende vrouw. Het is een automaat met wisselgeld. Je kunt haar je wisselgeld geven. Maar ze wacht niet; ze komt abrupt heel direct op je af: Heeft u wat voor me? Nee! Kunt u niet even kijken of u wat voor me heeft Nee! (maakt heftig afwerend gebaar ) Buiten de kliniek zie ik twee verschillende types. Die man, de daklozenkrant verkoper, elke dag staat hij met een blik op straat Juist, en dat visualiseer ik in de zaal, waardoor dat muurtje, waarbinnen mensen zichzelf gevangen houden, vaak gaat vallen. Ik kom meer uit de alcoholhoek. Want voorheen zat jij op de Sarphatistraat toch? Bij de KBS* en dat was puur de drugsafdeling. In 2003 ben jij met de KBS hierheen gekomen ( kliniek Vlaardingenlaan) Vanaf dat moment werden die twee groepen (alcoholisten en drugsgebruikers) ook echt duidelijk gemixt. De KBS..en van de Obrechtstraat had je de JOS* afdeling. Heb je daar nou nog echt veel van gemerkt? Ik heb een hele tijd voor de Brijder Stichting gewerkt in Haarlem. Die instelling heette vroeger het Spaarne en dat was een alcohol kliniek. Toen werkte ik ook al met drugs voor Jellinek. Destijds nog in Warder (Warder was een TG, therapeutische gemeenschap in Noord Holland red.). Ik heb die twee verschillende populaties dus altijd al begeleid. Wat me bij de eerste confrontatie met alcoholisten opviel was hoe moeilijk de straat is voor drinkers. We moesten van het Spaarne naar een sporthalletje en op elke hoek hadden de cliënten het moeilijk, want op bijna elke hoek staat een kroeg. Maar bij drugs speelden toendertijd andere zaken. Bij drugs had je vroeger in Amsterdam één punt: de Zeedijk. Als je ook leert om andere trajecten te gaan uitstippelen, dan kun je als drugsgebruiker veel makkelijker je ouwe stekkie, of dat spul ontwijken dan een alcoholist. Een blik bier? Ja dat staat op de grond naast zijn hond, want hij heeft ook een hond. Goedemiddag! Krantje? Dank u wel! Maar hij verkoopt iets; hij verkoopt het blad. Ja maar ook z n gedrag, voor mij heeft hij een bepaalde stijl. Ik heb een los Eurootje in m n zak en als ik dan langskom: Kijk, asjeblieft, goedemiddag. Hij blijft beschaafd, goedemorgen enzo. Het is dat die deuren automatisch gaan, maar anders houdt ie de deur voor je open. En die drugsgebruiker, die doet dat niet? Zelf vind ik het gedrag ook heel anders als je het hebt over de klassieke alcoholist of de gejaagde drugsgebruiker, die moet scoren. Bij de alcoholist zie je het niet aan zijn handelen af. Hij heeft het in zijn hoofd, hij heeft het in zijn lijf, hoe doe ik het stijlvol? En de drugsgebruiker heeft geleerd om het niet af te schermen. Je ziet het meteen. Ik merk het altijd bij Albert Heijn, als ik boodschappen ga halen. Vaak staat daar iemand met de daklozenkrant. Die man heeft voor mij zoveel stijl: goedemorgen, goedemiddag. Als ik op zaterdag boodschappen ga halen staat er bij de Die straalt ook de sfeer ook niet uit, want als dat haar stekkie is kan ze daar wel gaan staan en ook goedemorgen, goedemiddag zeggen, maar. Om bij dit voorbeeld te blijven kun je die automaat zien als haar daklozenkrant. Maar zij neemt het risico niet om met een: goedemorgen, goedemiddag af te wachten tot jij haar geld geeft. Zij gaat in de aanval. Zij pikt het niet als ik nee zeg. Dit is een voorbeeld, dat voor mij illustreert waar het verschil in zit. Maar ik denk ook dat ze egoïstischer zijn in hun opstelling. Misschien is egoïstisch een rot woord, maar hun zienswijze lijkt me meer beperkt. Terwijl ik denk dat 16

17 die bij drinkers meer sociaal is. Natuurlijk, alcohol is toch ook een sociale drug? Je kunt het overal vinden voor weinig geld. Als je slecht kunt budgetteren, kan je toch nog voor weinig geld een fles kopen. Maar bij drugs moet je hard zijn. Het gedrag is sneller. Het gedrag is ook agressiever, dan ander gedrag. Maar als ik ze beiden in mijn groep heb, dan hebben ze beiden het vermogen om te luisteren; het vermogen om te wachten tot ze iets gevraagd wordt. Dus als ik hun achtergrond niet zou kennen, zou ik niet heel snel het verschil zien. Ik wil dan ook geen onderscheid maken in de groep. Ik wil samen met de cliënten komen tot verandering. Wil jij daar verandering in brengen? Dan moet jij iets in je gedrag veranderen; iets in jouw gedachten veranderen. Wanneer jij verandert komt er een vrije ruimte, een leegte en die leegte moet jij gaan leren invullen. Ik heb dat verschil in de kliniek wel gemerkt. Het is meer het gedrag waar ik toch wel moeite mee heb. Ik dacht vroeger : Wat een tuig. Ze zijn zo eigengereid en dat in vergelijking met drinkers, die ik meer gewend ben uit de tijd van mijn opnames. Het was meer een sociale groep, niet allemaal hoor Wat gebeurt er nu? Jij kunt vanuit je ervaringsspecialisme zeggen: Hé, dat verschil kon ik zien. Als je het mij vraagt als therapeut, zie ik het amper, omdat beiden met een behoefte komen. Je komt immers bij Waldy halen. Dus wat hebben beiden in de groep geleerd? Ze hebben geleerd om hun beurt af te wachten. Kijk wat er dan gebeurt. Als ik aan het woord ben moeten ze wachten tot ik klaar ben voor dat ze, dus dat verschil binnen m n groep zie ik amper. Je merkt het bijvoorbeeld onder de maaltijd aan tafel. Klopt. Dat klopt inderdaad, maar vaak hebben alcoholisten een huisje; een sociale status. En dat zie je veel minder bij drugs gebruikende mensen. Als je mij vraagt naar het verschil binnen de groep... (denkpauze) Er is toch een verschil, er is een lichamelijk verschil. Wat je vaak ziet bij alcoholisten, is dat ze er lichamelijk veel slechter aan toe zijn dan de drugsgebruiker. Mensen die niet recht kunnen lopen, maar wankelen. Bij drugs heb je dat minder. Al de eerste dag kun je ze met hun ogen dicht over een evenwichtsbalk laten lopen. Ik zeg dan ook tegen m n cliënten: Als je dorst hebt en je hebt zin in bier, dan ga je het halen. Nu weet jij ook wel dat, wanneer je zó veel bier hebt gedronken dat je lichaam het niet meer trekt, je sociaal niet meer functioneert. Je moet daarom dát gaan halen wat je nodig hebt om bier niet als eerste prioriteit in je leven te hebben. Het komt je niet aangewaaid. Je moet het gaan halen. En als je in staat bent je ene been voor het ander te zetten om in beweging te komen is succes gegarandeerd. Ik probeer het metaforisch (beeldspraak red.) te brengen. Als je moet gaan poepen, kan je denken: Dat is shit. Maar wanneer het lichaam reageert: Nu moet ik naar het toilet! Dan sta je er bij stil. Wanneer doe ik dat? Hoe doe ik dat? Waar is het toilet? Als ik dat niet weet, dan vraag ik het. En als je geen geld hebt, dan zorg je er voor om het ergens te doen, waardoor je niet veel shit hoeft te ruimen. Je moet het niet in je broek doen Als je het in je broek doet, dan moet je pas veel shit opruimen. Vanuit het bewonersoverleg op de Jacob Obrechtstraat kliniek, hoor ik wel eens: Kees de PMT groepen gaan niet door. Ik vraag: hoe komt dat dan? Zeggen ze: Ja de PMT-er is met vakantie. Jullie mogen natuurlijk best op vakantie, maar dan ben je pakweg een aantal weken weg en dan valt de les uit. Ik heb wel eens geopperd of daar geen invalkrachten voor kunnen worden ingezet of Ik ga nu op vakantie en heb het, samen met mijn teamleider, zo geregeld dat ik vervangen wordt. Ik heb begrepen dat het financieel technisch eigenlijk niet haalbaar is om vaktherapeuten te vervangen. 17

18 Zijn ze er niet of is het een financiële kwestie? Ik denk dat het een financiële kwestie is. Bij groepswerk heb je een continue productie; dus als één groepswerker er niet is en er valt een gat, dan kun je makkelijker als organisatie er een andere groepswerker voor in de plaats zetten. Bij vaktherapeuten ligt dat anders. Het hangt meestal ook af van de goodwill van je baas of de organisatie. Trekken we dat potje geld open? Dat speelt inderdaad een rol. Binnen de verslavingszorg werk ik samen met Dione en Herman. Ik ben eigenlijk de enige die Vlaardingenlaan breed inzetbaar is als PMT er. Als ik er niet kan zijn valt PMT uit en dan is er geen vervanger. Kijk geld is een ruim begrip, hè? Zeker binnen dit bedrijf. Het hangt er maar van af hoeveel waarde je er aan hecht om er voor te zorgen dat die lessen hoe dan ook gewoon door gaan. Ik ben zelf ook bezig om te kijken of er een soort duoteam samengesteld kan worden. We hebben het een paar keer geprobeerd, maar het komt niet echt van de grond. Eigenlijk moet er een tweede man/ vrouw zijn, een soort co-therapeut of iemand die bewegingsagogiek gedaan heeft. Daar moeten we nog een keertje over gaan praten, maar ik denk dat het te maken heeft met geld. Hangt van de prioriteit af die je er aan geeft. Herman van Gemerden gaat met pensioen. Herman is de nestor van de PMT binnen de Jellinek. Hij heeft er ook mede voor gezorgd dat de PMT op de kaart is gekomen. De Obrechtstraat had heel veel PMT. De Obrechtstraat had vroeger een grote sporthal en had ook een zwembad. Het zwembad is weg en de sportzaal is kleiner geworden. Ik hoop niet dat het voortekenen zijn dat de PMT compleet weggevaagd gaat worden. Als Cliëntenraad waken we daar ook voor. Het mag ook niet zomaar gebeuren dat programma s worden veranderd of weggestreept. Ook daar is wetgeving voor. Foto: Kees C. Keuch Mijn scholing wijkt af van de gangbare benadering alsof verslaving puur een ziekte is. Verslaving is als liefde. In mijn PMT groep De mensen waarmee ik werk, waarmee ik vanuit mijn optiek bezig ben, bij hen haak ik in op de gezonde kant van de cliënt. Het positieve deel. Probeer je dat uit te bouwen, te ontwikkelen? Uit te bouwen, te ontwikkelen? Ik ga een band met je aan. Ik complimenteer je. Ik zie je niet alleen in mijn groep, maar ik zie je ook buiten de groep. En buiten de groep heb ik ook een gesprek met je. * Verslaving & Psychose: behandelafdeling op Vlaardingenlaan * Balletje: jargon voor dosis heroïne of cocaïne in plastic verpakt als een klein balletje * KBS: Klinische Behandeling Sarphatistraat (tot 2003) * JOS: Jacob Obrechtstraat klinische behandeling (tot 2003) Er wordt tegenwoordig heel medisch naar alles gekeken. En wat bedoel je dan precies? 18

19 Ik had aan een sessie PMT meer dan aan tien gesprekken bij een Psychiater. Ik ben een cliënt bij de Jellinek. Ik ben drie jaar bezig met stoppen met drinken. Het gaat nu goed. Ik heb bij Psychiaters gelopen bij Mentrum, nu is het bij mij zo dat ik heel veel dagboeken schrijf, en veel over me zelf na zit te denken hoe ik kom aan mijn alcoholprobleem (ziekte), en vooral hoe ik daar van af kom. Het heeft bij mij veel te maken met grenzen stellen, ik weet dat heel goed, maar het weten is één maar daar naar handelen is iets dat ik langzaam leer. Nu ben ik bij mijn twee detoxopnamen de PMT (psychomotorische therapie) tegen gekomen. Die sessies werden gegeven door Dione Dijkman. De twee sessies hebben bij mij heel veel los gemaakt. Ik moest huilen, terwijl ik iemand ben die bijna nooit huilt. Ik moet nog vaak aan die sessies terug denken. Ik had aan één sessie meer dan aan tien gesprekken bij een Psychiater. Ik vind het heel jammer dat de PMT niet toegankelijk is bij behandelingen zoals Leefstijl 2 of Leefstijl 4. Ik weet dat ik daar veel aan zou hebben. Dus wie weet wordt dat in de toekomst wel mogelijk gemaakt. Hoogachtend, met vriendelijke groet Bastian Busschers Waar ik me zo afgrijselijk aan erger is het bizarre onbeschofte, arrogante, gevaarlijke en onverantwoord gedrag van fietsers. Zonder licht in het donker, één hand aan het stuur, in de andere hand een mobieltje en hardop in de ruimte brallend, soms met een kind voorop en liefst door het rode licht crossen. (KCK) Ingezonden brieven Geachte redactie 0-nummer en Cliëntenraad, Hulde voor het 0-nummer extra. In de eerste plaats weer prima verzorgd, helder uitgevoerd, zeer leesbaar. De inhoud is uiterst belangwekkend en belangrijk. Toont de grote kennis aan die bij patiëntenorganisaties inmiddels over vele ziekten en ook verslaving is opgebouwd. En men is bereid en in staat daar iets mee te doen en voor zichzelf op te komen. Op een symposium van de Kon.Ned.Mij.v.Geneeskunde in 2006 werd nog schamper over patiëntenorganisaties gedaan. Hopelijk kunnen jullie dit 0-nummer in veel wijdere dan eigen kring verspreiden. (Het vorige nummer, 0-nummer Extra is in een dubbele oplage landelijk verspreid o.a. naar landelijke en lokale politici en maatschappelijke instellingen. Noot red.). Alle artikelen en interviews geven samen duidelijk aan hoe veelomvattend totale verslavingszorg is of althans zou moeten zijn, en hoe moeilijk het is in steeds grotere organisaties een voor de patiëntcliënt helder en bruikbaar continuüm te creëren. Geen enkele hulpverlener heeft meer alle kennis en mogelijkheden in huis voor alle afzonderlijke problemen. De zorg moet in vele gevallen langdurig of zelfs levenslang intermitterend of continue zijn. Dat de zorg loont is meermaals aangetoond. In Medisch Contact stond enkele weken geleden een artikel Niet meer dan de essentie. De Raad voor Volksgezondheid en Zorg had een advies uitgebracht over wat er in het basispakket van de zorgverzekering zou moeten zitten. Dat advies was mede gebaseerd op een internet enquête onder 2080 volwassenen met die vraag, uitgevoerd door extern bureau Flycatcher. Een hele rij ziekten en onderwerpen was in een tabel weergegeven. Slechts 40% van de geënquêteerden vond dat verslavingszorg in het basispakket thuishoorde. Dit terwijl Nederland zich massaal vanaf steeds jongere leeftijd kapot drinkt, spuit, slikt en snuift. Veel onderdelen van een ketenzorg zijn natuurlijk niet direct medisch (geldt voor de hele GGZ), maar we moeten hopen dat financiering van het geheel gegarandeerd wordt en blijft. De AWBZ wil men ook al afschaffen. Met vriendelijke groet, Gerard Dikkenberg (voorheen arts Jellinekkliniek)

20 Reacties op het 0-nummer Extra dat ging over Maatschappelijk herstel en Verslavingservaringsdeskundigheid. Op het vorig 0-nummer zijn veel reacties binnen gekomen en hebben diverse media en organisaties aandacht aan ons blad besteed; o.a. Trimbos instituut, MUG-krant, tijdschrift PSY. Geachte redactie, Beste redactieleden, Wat jullie doen is nog nooit vertoond, ik wil daar graag een steentje aan bijdragen. Guy A.M. Widdershoven, hoogleraar/directeur van het CAPHRI, Universiteit Maastricht. Tineke Abma, senior researcher Universiteit Maastricht. Heb niet alles gelezen maar ziet er goed en gestructureerd uit. Aardig dat één van onze lectoren meedoet. Bauke Leijenaar, Hanze Hogeschool Groningen. Ontwikkelen zorgt dat we kunnen waarnemen in het moment en daar hoef ik geen ervaringsdeskundige voor te zijn. Mens zijn is voldoende! Alleen dan zal je wel van al die paradigma s af moeten. Minder via het brein (kennis), meer via het Hart en bewustzijn. Koos Beste redactie, Ik wil u even laten weten dat ik met veel plezier het laatste bijzondere 0-nummer heb gelezen. De discussies over wat nu ervaringsdeskundigheid is en wat het niet is, komen goed naar voren. Ons gesprek over (na)zorg en de herstel krijgt ook aandacht in het 0 nummer; dat moeten we overigens nog wel vervolgen. Met vriendelijke groet, Petra van Dam Raad van Bestuur JellinekMentrum Ervaringsdeskundigheid is al ruim 20 jaar geleden bij de Jellinek geïntroduceerd. Het extra O-nummer over Verslavingservaringsdeskundigheid heb ik met veel plezier en interesse gelezen. In 187 heb ik ruim een jaar stage gelopen bij de Jellinek, ambulante hulpverlening, Keizersgracht 812 en 818 te Amsterdam. In die tijd werkte er al ervaringsdeskundigen bij de Jellinek. Zij hadden ervaring als cliënt in de verslavingszorg, de vierjarige opleiding tot maatschappelijk werker aan de Sociale Academie met succes afgerond en oefenden op professionele wijze hun vak uit. Sommige van deze ervaringsdeskundige hulpverleners werken nog steeds bij de Jellinek. Waarschijnlijk weten de meeste collega s niet dat zij, ruim 20 jaar geleden begonnen zijn als werknemer met ervaringsdeskundigheid. Niet iedere voorlichter of hulpverlener is goed in zijn of haar vak. Dat geldt ook voor ervaringsdeskundige voorlichters of hulpverleners. Een goede hulpverlener met ervaringsdeskundigheid is, mijn inziens een groot goed. Mits deze term, gereserveerd wordt voor hen, die een opleiding of training volgen om hun ervaring als cliënt om te zetten in ervaringsdeskundigheid. Er is op het moment veel vraag naar ervaringsdeskundigheid zowel in de verslavingszorg als binnen de ggz. Blijkbaar vinden ook cliënten, direct betrokkenen en studenten etc. het belangrijk dat ervaringsdeskundigen hun verhaal vertellen en hun kennis en professionaliteit inzetten als hulpverlener of voorlichter. Karin Goudsmit Cliënten Belangen Bureau Kennemerland, Amstelland. Foto: Kees C. Keuch Rond de tijd dat u dit blad leest is volgens de planning dit de nieuwe behuizing voor de Klinische Nazorg. Ook de Jeugdkliniek zal een deel van dit bungalowpark in gebruik nemen. 20

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN KATRIN

HET VERHAAL VAN KATRIN HET VERHAAL VAN KATRIN Katrin begon heroïne te gebruiken toen ze ongeveer 12 was. In het begin deed ze dat nog af en toe. We hadden er niet genoeg geld voor. Door een ingrijpende gebeurtenis ging ze steeds

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken 10 goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken Intact Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem en hun naasten, ongeacht welke verslaving. De eerste stap

Nadere informatie

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR De Swaai is een samenwerking tussen GGZ Friesland en Talant en biedt volwassenen met zowel een verstandelijke beperking als

Nadere informatie

Eerste druk, augustus 2012 2012 chamo C.C. Paetzhold, C.C.Mozer. Foto s en cover: Hamo

Eerste druk, augustus 2012 2012 chamo C.C. Paetzhold, C.C.Mozer. Foto s en cover: Hamo Dé Afkickmethode Eerste druk, augustus 2012 2012 chamo C.C. Paetzhold, C.C.Mozer. Foto s en cover: Hamo isbn: 978-90-484-2558-7 nur: 751 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel

Nadere informatie

Verslaving is een chronische ziekte

Verslaving is een chronische ziekte Familiefolder Je naaste heeft een belangrijke eerste stap gezet naar een leven zonder middelengebruik. Hij/zij is in behandeling gegaan om te leren hoe hij/zij dit doel kan bereiken. In 4 weken leert je

Nadere informatie

Zorgprogramma. Emergis, kinder- en jeugdpsychiatrie. Amares

Zorgprogramma. Emergis, kinder- en jeugdpsychiatrie. Amares Zorgprogramma Amares Emergis, kinder- en jeugdpsychiatrie Deze folder is bedoeld voor kinderen en jongeren die behandeling krijgen bij Amares. De folder is ook bedoeld voor ouder(s)/verzorger(s) die binnenkort

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

ZIJN WIE JE BENT EN WIE JE WILT ZIJN. De waarde van de praktijkhuizen van Ixta Noa

ZIJN WIE JE BENT EN WIE JE WILT ZIJN. De waarde van de praktijkhuizen van Ixta Noa ZIJN WIE JE BENT EN WIE JE WILT ZIJN De waarde van de praktijkhuizen van Ixta Noa WIJ ZIJN IXTA NOA IXTA NOA. OFTEWEL IK STA NIEUW. IXTA NOA IS EEN EIGENZINNIGE VERZAMELING VAN MENSEN DIE ZELFBEWUST EN

Nadere informatie

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen Nieuw Rijsenburg Op de biologisch- dynamische boerderij Nieuw Rijsenburg bieden we psychiatrische zorg voor jongeren van 18 tot 28 jaar. Ons aanbod Je volgt een intensief behandelprogramma. We combineren

Nadere informatie

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT ROOS Roos (27) is zeer slechtziend. Ze heeft een geleidehond, Noah, een leuke, zwarte labrador. Roos legt uit hoe je het beste met geleidehond en zijn baas

Nadere informatie

'Verwarde personen' en RACT

'Verwarde personen' en RACT 'Verwarde personen' en RACT Het verward mij, de discussie rond ogenschijnlijke toename aan verwarde personen binnen ons straatbeeld. Wie zijn deze verwarde personen, op welke manier zijn ze verward, zijn

Nadere informatie

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Therapie en training, iets voor jou? Als je bij De Hoenderloo Groep komt wonen, heb je vaak al veel meegemaakt in je leven. Het valt niet altijd

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Bewust Omgaan met een Verslaving

Bewust Omgaan met een Verslaving Bewust Omgaan met een Verslaving Dit stuk biedt enkele handvatten om bewust te leren omgaan met je verslaving. Misschien denk je op dit punt wel dat je er niet mee om wil léren gaan, maar dat je er gewoon

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Een stap verder in forensische en intensieve zorg

Een stap verder in forensische en intensieve zorg Een stap verder in forensische en intensieve zorg Palier bundelt intensieve en forensische zorg. Het is zorg die net een stapje verder gaat. Dat vraagt om een intensieve aanpak. Want onze doelgroep kampt

Nadere informatie

Informatie voor jongeren. Deeltijdbehandeling Radioweg

Informatie voor jongeren. Deeltijdbehandeling Radioweg Informatie voor jongeren Deeltijdbehandeling Radioweg Fornhese Almere, kinder- en jeugdpsychiatrie De deeltijdbehandeling Radioweg is een samenwerkingsproject tussen Fornhese, Nieuw Veldzicht en Eduvier.

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Wat is Altrecht? Wier

Wat is Altrecht? Wier Wier Wier Centrum voor onderzoek en behandeling van moeilijk lerende mensen met ernstige problemen 2 Wier Wie kunnen zich aanmelden voor onderzoek en behandeling op Wier? Wier is een behandelafdeling speciaal

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Het volgende dat de bouwblokjes zijn van de yes set waar we zo direct nog even een inductie mee gaan doen. Gisteren zijn we begonnen met de yes set. Maar hoe kan je hem nog effectiever maken? Als je koppelwoorden

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Behandelprogramma. Dwarslaesie

Behandelprogramma. Dwarslaesie Behandelprogramma Dwarslaesie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij Adelante

Nadere informatie

Bibliotheek Mysterie

Bibliotheek Mysterie Bibliotheek Mysterie Eerste druk, 2014 2014 Nicole van Oudheusden isbn: 9789048432257 nur: 284 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Centrum voor Psychotherapie

Centrum voor Psychotherapie Centrum voor Psychotherapie Je zit al een langere tijd niet goed in je vel. Op steeds dezelfde punten in je leven loop je vast. Je hebt al geprobeerd te veranderen. Waarschijnlijk heb je ook al behandelingen

Nadere informatie

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende Lievegoed Kliniek De kliniek staat in een rustige, groene omgeving. Er zijn verschillende mogelijkheden: groepsbehandeling en individuele behandeling, dat kan poliklinisch of in. Ook een korte opname in

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Bijlage interview meisje

Bijlage interview meisje Bijlage interview meisje Wat moet er aan de leerlingen gezegd worden voor het interview begint: Ik ben een student van de Universiteit van Gent. Ik wil met jou praten over schrijven en taken waarbij je

Nadere informatie

Handleiding voor docenten en opleiders bij de film Verslaafd in het Hoofd

Handleiding voor docenten en opleiders bij de film Verslaafd in het Hoofd Handleiding voor docenten en opleiders bij de film Verslaafd in het Hoofd Door Alie Weerman In de film komen vier mensen aan het woord die hersteld zijn van hun verslaving. Vanwege de variatie aan achtergrond,

Nadere informatie

Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010

Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010 Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010 Inhoudsopgave: Inleiding Minisymposium LVG en Verslaving De belangrijkste problemen volgens hulpverleners De ervaringen van cliënten De ervaringen van verwanten Vervolgstappen

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Petri Embregts Inhoud Waarom een kans in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Inzetbaarheid en effectiviteit

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen. Bidden Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.nl en kinderactiviteiten www.lambertuskerk-rotterdam.nl

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik.

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik. De muur Ik heb een muur om me heen. Nou, een muur? Het lijken er wel tien. En niemand is in staat om Over die muur bij mij te komen. Ik laat je niet toe, Want dan zou je zien Hoe kwetsbaar ik ben. Maar

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid

Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid Wanneer we praten over cliëntenparticipatie is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen enerzijds de individuele en de collectieve cliëntenparticipatie.

Nadere informatie

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies Achtergronden We beschouwen verslaving vandaag als een ziekte. Door veranderingen in de hersenen zijn verslaafden niet goed in staat om hun innamegedrag onder controle te houden. Een verslaafde drinker

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Mondriaan. Mondriaan. in vogelvlucht. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid

Mondriaan. Mondriaan. in vogelvlucht. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid in vogelvlucht voor geestelijke gezondheid Colofon Tekst Concernstaf i.s.m. Afdeling Communicatie is an institute for mental health care in Limburg and is spread over more than fifty sites. This enables

Nadere informatie

Dagbehandeling. SaRphatIStRaat. Onderdeel van Arkin

Dagbehandeling. SaRphatIStRaat. Onderdeel van Arkin Dagbehandeling SaRphatIStRaat Onderdeel van Arkin Ons doel is dat de cliënt een zelfstandiger, evenwichtiger en gezonder leven gaat leiden, of te voorkomen dat iemand verder achteruit gaat. Binnen de Dagbehandeling

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Productcatalogus 2015

Productcatalogus 2015 Productcatalogus 2015 Stichting ToReachIt Simple as A.B.C. Acceptance is the Beginning of Change Inhoudsopgave Inleiding Pag. 1.1 Waarom deze productcatalogus 3. 1.2 Stichting ToReachIt samengevat 3. Producten

Nadere informatie

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Jongeren Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Vragen? Voor wie is deze brochure? Je hebt deze brochure gekregen omdat je autisme hebt of nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Deze site gaat je niet gelukkig maken...

Deze site gaat je niet gelukkig maken... naam wachtwoord login informatie aanmelden Deze site gaat je niet gelukkig maken... Dat wil zeggen dat je hier niet leert hoe je een leven zonder teleurstelling, pijn, somberheid, angst, onzekerheid of

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

lyondellbasell.com Versla de Verslaving

lyondellbasell.com Versla de Verslaving Versla de Verslaving Versla de Verslaving Verslaving, in welke vorm dan ook, is een wereldwijd begrip. De consequenties ervan kunnen variëren van chronische ziekten tot ontslag en van financiële ondergang

Nadere informatie

Thuisbehandeling van verslaving

Thuisbehandeling van verslaving Thuisbehandeling van verslaving Medische ondersteuning Weerbaarheidstraining Levenskunstmanagement Terugvalpreventie Home Team Programma Introductie The Home Clinic heeft de overtuiging dat mensen met

Nadere informatie

Algemeen directeur Directeur sociale zaken

Algemeen directeur Directeur sociale zaken VOORWOORD Wanneer je aan je collega s zou vragen waarom zij naar het werk gaan, dan geven zij vast verschillende antwoorden. De één wil bijvoorbeeld veel geld verdienen, terwijl de ander het juist belangrijk

Nadere informatie

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training 1 Inhoudsopgave 1. Introductie... 3 2. Je goed voelen om niets... 5 2.1 Gevoel trainen... 6 2.2 Strategie goed voelen... 7 3. Goede beslissingen nemen... 9 3.1 Strategie goede beslissingen nemen... 10

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

Van verslaving naar herstel!

Van verslaving naar herstel! Van verslaving naar herstel! Eerste druk, 2013 2013 Anita Van Besauw isbn: 9789048429356 nur: 340 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

narratieve zorg Elder empowering the elderly

narratieve zorg Elder empowering the elderly narratieve zorg Elder empowering the elderly huisbezoek 1: KENNISMAKING - 2 - KENNISMAKING - huisbezoek 1- a kennismaking huisbezoek 1: KENNISMAKING a vertrouwelijkheid individueel in teamverband naar

Nadere informatie

Erkenning van de positie van naastbetrokkenen.

Erkenning van de positie van naastbetrokkenen. Familie als Bondgenoot, deel 2 'Gewone menselijkheid' mag nooit ontbreken Ervaringsverhalen van familieleden en patiënten vormen de basis van de scholing aan hulpverleners. Dat kon u lezen in het vorige

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> COMPLEXE TRAUMA S KUNNEN GROTE

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

32 Kwaliteitsbevordering

32 Kwaliteitsbevordering DC 32 Kwaliteitsbevordering 1 Inleiding In dit thema gaan we in op de begrippen kwaliteit, kwaliteitszorg en kwaliteitsbeleid. Het zijn onderwerpen die niet meer weg te denken zijn uit het Nederland van

Nadere informatie

Denkt u. vast te lopen. in uw werk?

Denkt u. vast te lopen. in uw werk? Denkt u vast te lopen in uw werk? Het leven kan veel van u vragen. Soms misschien teveel. Zeker als u langdurig onder druk staat of een tegenslag te verwerken krijgt. U heeft bijvoorbeeld al lange tijd

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> Complexe trauma s kunnen grote

Nadere informatie

Verdiepingsstage Dubbele diagnose. Loodds. informatie voor aios

Verdiepingsstage Dubbele diagnose. Loodds. informatie voor aios Verdiepingsstage Dubbele diagnose Loodds informatie voor aios Verdiepingsstage Dubbele diagnose Loodds Gaat je interesse uit naar psychiatrie in combinatie met een verslaving? Dan biedt Delta een verdiepingsstage

Nadere informatie

Mentrum SAMEN WERKEN AAN HERSTEL EN EEN WAARDEVOL LEVEN. Onderdeel van Arkin

Mentrum SAMEN WERKEN AAN HERSTEL EN EEN WAARDEVOL LEVEN. Onderdeel van Arkin Mentrum SAMEN WERKEN AAN HERSTEL EN EEN WAARDEVOL LEVEN Onderdeel van Arkin Ieder mens is waardevol. Mentrum behandelt mensen met langerdurende ernstige problemen op het gebied van psychiatrie en/of verslaving.

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

In dit e-book geef ik je een aantal tips en oefeningen die je heel gemakkelijk kunt toepassen in jouw dagelijks leven. Probeer ze maar snel uit!

In dit e-book geef ik je een aantal tips en oefeningen die je heel gemakkelijk kunt toepassen in jouw dagelijks leven. Probeer ze maar snel uit! In dit e-book geef ik je een aantal tips en oefeningen die je heel gemakkelijk kunt toepassen in jouw dagelijks leven. Probeer ze maar snel uit! Hartelijke groeten, Petra Melkert Ergotherapeut en mindfulnesstrainer

Nadere informatie

ze er iets gewichtigs mee wil aangeven, al is het nooit duidelijk haar schouders reikte, is nagenoeg gehalveerd. Een simpele

ze er iets gewichtigs mee wil aangeven, al is het nooit duidelijk haar schouders reikte, is nagenoeg gehalveerd. Een simpele En, wat vind je? Hoe bedoel je, wat vind ik? Mijn haar. Kijk nou even. Mark kijkt op van zijn scherm. Yvonne staat in de deuropening van de woonkamer, een bakje yoghurt in haar hand. Ze beweegt niet. Ze

Nadere informatie

Het thema van deze les is Op zoek naar werk. Dit is les 7 Beginners. Werk vragen in een winkel.

Het thema van deze les is Op zoek naar werk. Dit is les 7 Beginners. Werk vragen in een winkel. Tekst Audio Les 7 /m 11 Radio Amsterdam Les 7 Beginners. Werk vragen in een winkel. Track 1 Jingle Track 2 Het thema van deze les is Op zoek naar werk. Dit is les 7 Beginners. Werk vragen in een winkel.

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

De Stemmenpolikliniek

De Stemmenpolikliniek Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 1 Stemmen horen 1 De behandeling 2 Kennismaking 3 De inhoud van de behandeling 3 Behandelaars 4 Vragen 4 Belangrijke adressen

Nadere informatie

Moeilijk? Zo ben ik nu eenmaal!

Moeilijk? Zo ben ik nu eenmaal! Ik ben Marieke Sweens, ik heb een partner, ik heb een huis, ik heb een hond, ik heb een baan, ik heb naast m'n baan een eigen bedrijf. En ik heb borderline. Dit is hoe ik mezelf introduceer bij workshops

Nadere informatie

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af.

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af. Intro Met de docent Wat ga je doen in dit hoofdstuk? 1 Herhalen: je gaat herhalen wat je hebt geleerd in hoofdstuk 7, 8 en 9. 2 Toepassen: je gaat wat je hebt geleerd gebruiken in een situatie over werk.

Nadere informatie

The University Hospital of Crete

The University Hospital of Crete The University Hospital of Crete In Heraklion, Griekenland Snuffel stageverslag Snuffel stageverslag November/december 2012 The University Hospital of Crete Student: Bonnie Oosterveld Nummer: 10004726

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten Verslavingszorg Trauma en verslaving Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Informatie voor patiënten Mondriaan voor geestelijke gezondheid Trauma

Nadere informatie

Azora Advies- en behandelcentrum. Wanneer maak ik een afspraak? Meer weten? Azora. Zo zorgen we voor elkaar in de Achterhoek.

Azora Advies- en behandelcentrum. Wanneer maak ik een afspraak? Meer weten? Azora. Zo zorgen we voor elkaar in de Achterhoek. Azora Advies- en behandelcentrum Industrieweg 115, 7061 AP Terborg T (0315) 33 81 11 E behandelcentrum@azora.nl I www.azora.nl Meer weten? Wanneer maak ik een afspraak? Het Azora Advies- en behandelcentrum

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in LINDA AMMERLAAN KINDERVOEDINGSCOACH Inleiding Wie ben ik? Als moeder van 2 kinderen weet ik hoe lastig het is om in deze tijd je kinderen gezond te laten opgroeien.

Nadere informatie

INLEIDING. Inleiding

INLEIDING. Inleiding INLEIDING 13 Inleiding Je hebt besloten dit boek te lezen. Waarschijnlijk heb je op dit moment een relatie. En waarschijnlijk ben je benieuwd hoe je je relatie kunt verbeteren: je begrijpt je partner niet

Nadere informatie

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Je gaat deelnemen aan een van de behandelingen bij Centrum Jeugd van GGz Breburg. De behandelaren

Nadere informatie