RAAK-Internationaal Projectsubsidieaanvraag

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RAAK-Internationaal Projectsubsidieaanvraag"

Transcriptie

1 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN RAAK-Internationaal Projectsubsidieaanvraag Dynamische Assessment voor kinderen met complexe ondersteuningsbehoeften in hun communicatie en omgeving Aanvrager: Drs. Thieu Dollevoet Fontys OSO Tilburg

2 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN 1 Dynamische Assessment (DA) voor kinderen met complexe ondersteuningsbehoeften in hun communicatie en omgeving Tijdens mijn geboorte zijn er fouten gemaakt door de verloskundige, waardoor ik een beperking heb. Door mijn beperking kan ik niet lopen, praten en mijn handen niet goed gebruiken. Maar ondanks alles probeer ik zo'n "normaal" mogelijk leven te leiden! Omdat ik niet "gewoon" kan praten,vanwege mijn beperking, communiceer ik op een andere manier. Als ik omhoog kijk, betekent dat "ja'' en als ik mijn hoofd schud betekent het ''nee''. Voor de verdere communicatie gebruik ik een letterkaart en de MyTobii, een spraakcomputer die ik met mijn ogen bedien. De perfecte uitvinding voor mensen die niet kunnen spreken en hun handen niet kunnen gebruiken. (Nathalie Versteghen op haar weblog). 0. Samenvatting Achtergrond: Niet- of nauwelijks sprekende kinderen met ernstige verstandelijke en/of meervoudige beperkingen zijn moeilijk te testen met conventionele testprocedures. Het belangrijkste probleem is het niet betrouwbaar en gecontroleerd kunnen vaststellen, ondersteunen en voortstuwen van het ontwikkelingspotentieel. In Nederland en Vlaanderen gaat het om ongeveer kinderen in zorg en speciaal onderwijs. Ouders/verzorgers en praktijkwerkers in zorg en onderwijs worstelen al jaren met deze problemen. Recente inspectierapporten in de zorg en speciaal onderwijs wijzen op willekeur en het gebrek aan een navolgbare verantwoording van interventie- en onderwijsdoelen in relatie tot vaststellingsdiagnostiek en de te verwachten opbrengsten van interventie en onderwijs. Doelstelling: In dit onderzoek wordt een methodiek ontwikkeld, gebaseerd op de PDCA-cyclus (Plan-Do- Control-Act), waarbij ouders/verzorgers en praktijkwerkers in directe interactie met het kind hun verwachtingen of hypothesen over het ontwikkelingspotentieel van het kind gaandeweg toetsend formuleren, preciseren, bijstellen en vastleggen (digitaal portfolio). De methode wordt aangeduid met Dynamische Assessment (DA) 1 waarbij aanpasbare standaardtests en op maat, zelf gemaakt evaluatie-/toetsmateriaal gecombineerd worden om te sturen op het ontwikkelingspotentieel van het kind en de ondersteunende rol van de omgeving. Methode: De Dynamische Assessment methodiek verbetert het ontwikkelings- en handelingsgericht werken met peuters, kleuters (1;06 jaar- 4;11 jaar) en schoolgaande kinderen (5;00 jaar- 8 jaar) met een verstandelijke en/of lichamelijke beperking, die samen gaat met zeer ernstige spraak-/taalmoeilijkheden of doofheid. Bij de ontwikkeling van de DA-methodiek wordt gewerkt met een drietal Communities of Practice volgens de principes van incrementeel ontwikkelen ( research through design ). Resultaat en Opbrengst: Een voor ouders/verzorgers en praktijkwerkers geschikte Dynamische Assessment Methodiek voor kinderen waarbij verstandelijke of lichamelijke beperkingen samengaan met zeer ernstige spraak-/taalmoeilijkheden of doofheid. De DA-methodiek wordt webgebaseerd opgeleverd, voorzien van instructie, achtergrondinformatie, procedures voor individuele aanpassingen en beoordelingswijzen, een centrale databank voor scores, interpretaties, goede praktijk voorbeelden enzovoorts (via een wiki en webinars). 1 Assessment comprises the analysis and review of information, derived from research for the purpose of helping someone in a position of responsibility to evaluate possible actions, or think about a problem. Assessment means assembling, summarizing, organizing, interpreting, and possibly reconciling pieces of existing knowledge, and communicating them so that they are relevant and helpful to an intelligent but inexpert decision-maker (Parson, E A, Integrated Assessment and Environmental Policy Making, in Pursuit of Usefulness, Energy Policy,23(4/5), ).

3 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN 2 1. Inleiding 1.1. Aanleiding vanuit de markt of publieke sector. Vanuit het werkveld (speciaal) onderwijs (leerkrachten) en gehandicaptenzorg (diagnostici, behandelaars) komt regelmatig de vraag naar een passende vorm van ontwikkeling- en handelingsgerichte werkwijze om niet- of nauwelijks sprekende kinderen met een verstandelijke of meervoudige beperking gaandeweg gecontroleerd te kunnen sturen in hun ontwikkelingspotentieel. Dat sturen geschiedt op basis van verwachtingen, hypothesen over de ontwikkelingsmogelijkheden en richting van het kind en de adaptieve ondersteuningsmogelijkheden van de sociale, fysieke en materiële omgeving. Traditionele, genormeerde tests zijn voor deze doelgroep helaas niet altijd toepasbaar. In alle gevallen moeten deze tests, bij afname aan de waarnemings- en responsmogelijkheden van het kind aangepast worden. Daarnaast spelen informatieverwerking, motoriek en cognitie een diffuus belemmerende rol. Aanpassingen, mits zorgvuldig en op gestandaardiseerde wijze gerealiseerd, zijn meestal gewenst om de vergelijking met normleeftijdsgroepen te kunnen maken. Maar de afname, resultaten en interpretatie zijn onbetrouwbaar. De combinatie van (aangepaste) formele tests en natuurlijke observaties met op maat gemaakte uitlokkingtests of toetsen (bijv. een prentenboektest om de opgedane woord-/begripskennis uit een voorgelezen prentenboek te toetsen) kan in die gevallen soelaas bieden. Als die combinatie tactisch gekozen wordt om gaandeweg de behandeling, het onderwijs of het ontwikkelingspotentieel van een kind (interactief) te toetsen, te preciseren en verder te sturen, dan spreken we van Dynamische Assessment (DA). Dynamische Assessment Methodiek combineert traditionele tests (met aanpassingen) die in feite de status quo belichten en terugkijken op het verkregen ontwikkelingsniveau dat eigenlijk hetzelfde is als het beoordelen van actueel observeerbaar gedrag en ontwikkelingsgerichte methodes die vooruit willen kijken, voorspellen in welke richting het ontwikkelingspotentieel geneigd is zich te gaan ontplooien. Dat maakt DA tot een krachtig kompas op basis waarvan ontwikkelingspotentieel gestuurd en op waarde geschat kan worden. Informatie over Dynamisch Assessment en de daarbij behorende interactieve werkwijze en het erbij passende instrumentarium zijn nagenoeg onbekend in de praktijk van (speciaal) onderwijs en zorg, maar ook in de opleidingen voor behandelaars en leraren (bachelor en master). DA lijkt een oplossing te bieden voor het gaandeweg, interactief opstellen, toetsen, verfijnen en aanpassen van doelen voor ontwikkelings- en ervaringsgericht werken in zorg en (speciaal) onderwijs als normaal testinstrumentarium onvoldoende betrouwbaar is geworden. De praktijk van zorg en (speciaal) onderwijs heeft een sense of urgency ontwikkeld voor deze methodiek, onder druk van evidence based werken en de recente kritieken in de inspectierapporten op de kwaliteit van de gehandicaptenzorg en het speciaal onderwijs. Het voorgestelde onderzoek ontwikkelt een oplossing voor deze praktijkproblemen, zodat kinderen met zeer ernstige, vaak meervoudige beperkingen in hun ontwikkeling kunnen worden gevolgd en zij op het juiste moment de beschikking krijgen over de best passende, meest adequate ondersteuning. In Nederland zitten ongeveer kinderen op verschillende kinderdagcentra en medische kleuterdagverblijven, ongeveer kinderen en jongeren zitten in de verstandelijk gehandicaptenzorg, waarvan zeer ernstig meervoudig beperkte kinderen. In bezochten kinderen het speciaal onderwijs, kinderen het speciaal basisonderwijs en kinderen zitten met een leergebonden budget of rugzak in het regulier onderwijs. Bij benadering zijn 20-25% van deze kinderen, kinderen (ca tot kinderen), niet, moeilijk of nauwelijks betrouwbaar te testen met traditionele testdiagnostiek. Dit levert problemen op met het opstellen van concrete ontwikkelings- /handelingsplannen en de controleerbare en navolgbare uitvoering daarvan.

4 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN 3 Recente inspectierapporten over speciaal onderwijs (2009) geven dan ook aan dat individuele handelingsplannen en ontwikkelingsgerichte doelformuleringen en bijbehorende prestatie indicatoren ontbreken. In de meeste gevallen is het onduidelijk hoe de kinderen behandeld, ondersteund worden en op basis waarvan de interventiedoelen gesteld zijn. De classificatie, typologie (onderkenning) van de meervoudig, complexe problematiek is onvoldoende of incompleet en (daardoor) niet of onvoldoende gerelateerd aan de interventie, onderwijsplannen en ondersteuning (Onderwijsinspectierapport over 2008, cluster 2 in vergelijking met andere clusters). Al met al zijn er redenen te over om oplossingen te zoeken voor een uiterst complexe en onwenselijke praktijkvoering. Dit onderzoek probeert oplossingen aan te dragen door kennis, ervaring, instrumentarium, materialen en technologie uit lopende en recent afgesloten onderzoek te integreren in een Dynamische Assessment Methodiek, waarin op gezette tijden ook aangepaste standaardtestprocedures verweven worden (vanwege de vergelijking met gegevens van kinderen in dezelfde ontwikkeling- en/of kalenderleeftijd). De hele assessmentprocedure wordt vastgelegd, ondersteund en beschikbaar gesteld via een webgebaseerde assessmentomgeving die overal via internet toepasbaar en raadpleegbaar is. Deze drie componenten vormen de kern van het projectvoorstel. Nationaal en internationaal is deze behoefte ook duidelijk aanwijsbaar: a. Leveranciers van communicatiehulpmiddelen hebben zich internationaal verenigd in The Communication Aid Manufacturers Association (CAMA), en deze zijn ook vertegenwoordigd in ISAAC (Internationational Association for Augmentative and Alternative Communication, de brede internationale belangenorganisatie van behandelaars, leerkrachten, ouders/verzorgers, cliënten. CAMA en ISAAC geven expliciet aan dat onderzoek en een verbeterde standaardwerkwijze ontwikkeld moet worden voor potentieelschatting van niet- of nauwelijks sprekende kinderen/jeugdigen met meervoudige beperkingen, die evidence based kan worden ingezet. b. Vanuit het werkveld speciaal onderwijs (leerkrachten) en gehandicaptenzorg (diagnostici, behandelaars) komt regelmatig de vraag naar een passende vorm van assessment voor niet- of nauwelijks sprekende kinderen met meervoudige of complexe beperkingen. c. Ouders/verzorgers willen graag weten of, hoe en in welke mate hun meervoudig en complex beperkte kinderen leerbaar en behandelaarbaar zijn. Hoe is hun vooruitgang, verbetering, ontwikkeling aantoonbaar en concreet meetbaar te maken? Welke rol kunnen ze daar zelf in spelen? (zie BOSK, vereniging van motorisch gehandicapten en hun ouders, Utrecht). Ouders van meervoudig complex gehandicapte kinderen geven bijvoorbeeld concreet aan behoefte te hebben aan een alternatief voor het groei- en ontwikkelingsboekje dat consultatiebureaus aanreiken. Dit boekje werkt namelijk niet voor hun kinderen. d. Een groep praktijkvoerende onderzoekers verrichtte in 2006 een inventariserende studie naar psychodiagnostische middelen die in Nederland en Vlaanderen ingezet worden bij klinisch diagnostisch onderzoek van meervoudig gehandicapte, niet-sprekende kinderen, jongeren en volwassenen met een ontwikkelingsleeftijd tot 4 jaar. De studie gaf aan dat er nauwelijks onderzoeksinstrumenten voorhanden zijn voor deze brede doelgroep, ernstige communicatief beperkte kinderen. De meeste testen hebben geen normen en richtlijnen, protocollen voor aanpassingen bij afname. Bij aanpassingen gelden de testnormen niet meer en wordt eenduidige interpretatie onmogelijk. De tests zijn te lang, vereisen veel concentratie, de vereiste ontwikkelingsleeftijd voor de testafnames zijn vaak te hoog enzovoorts. Er wordt gepleit voor een aanvullende methodiek van Dynamisch Assessment en richtlijnen of protocollen voor adaptief testen en interactief handelend observeren en beoordelen (Jonker, Joosten, Van Keulen, Mintjes, De Gooijer & Damen, 2006). e. In Nederland geven de VSN (Vereniging Spierziekten Nederland), BOSK (Vereniging van en voor ouders van gehandicapte kinderen en (jong)volwassenen met een handicap), FOSS (Federatie van Ouders van Spraak- /taalgestoorde en Slechthorende kinderen), FODOK (Federatie van Ouders van Dove Kinderen), Balans (Landelijke vereniging voor ouders van kinderen met ontwikkelingsstoornissen bij leren en/of gedrag, waaronder ADHD, dyslexie, het Syndroom van Asperger en PDD-NOS) en ISAAC-nf (International Society for Augmentative and Alternative communication in the Netherlands and Flanders)) aan dat andere vormen van assessment hoognodig zijn. f. Onder druk van de Evidence Based Practice - beweging in de gezondheids- en gehandicaptenzorg ontstaat er nu ook vanuit aanbieders (onderwijs- en zorginstellingen) vraag c.q. behoefte aan onderzoek naar een verbeterde assessmentmethodiek voor de groep kinderen/jongeren met complexe behoeften aan ondersteuning van hun communicatie en omgeving (zie VGN website).

5 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN Betrokken bedrijven/publieke instellingen en hun belangen. Publieke instellingen: 1 Koninklijke Kentalis (www.kentalis.nl) is de specialist in communicatieontwikkeling en ondersteuning. Kentalis is een landelijk werkende organisatie voor diagnostiek, onderwijs, zorg (begeleiding en behandeling) voor mensen waarbij horen en communiceren niet vanzelfsprekend verlopen. Het gaat dan vooral om mensen die doof of slechthorend zijn; doof of slechthorend zijn met meervoudige beperkingen, bijvoorbeeld verstandelijk; beperkingen hebben in horen én zien (doofblinden); beperkingen hebben in spraak en taal; naast deze beperkingen een vorm van autisme hebben. Bij Kentalis gaat het om het bevorderen van een zo groot mogelijke zelfstandigheid en zelfredzaamheid van mensen met zintuiglijke en/of communicatieve beperkingen, door hun de best passende en meest adequate toegang te bieden tot alle actuele mogelijkheden van taal, communicatie en informatie. De Koninklijke Kentalis is ontstaan uit een fusie (2009) van Viataal te Sint-Michielsgestel, Sint Marie te Eindhoven en de Koninklijke Effatha Guyot Groep te Zwolle. De hoofdvestiging van Kentalis is Sint-Michielsgestel. Kentalis kent een groter wordende doelgroep peuters/kleuters en kinderen in schoolleeftijd waarbij verstandelijke beperkingen samengaan met ernstige spraak-/taalmoeilijkheden of met doofheid. Deze kinderen zitten op Kentalis-Mariëllaschool in Vught. Kentalis levert via deze ervaring en expertise, gerichte praktijkkennis op het gebied van communicatieontwikkeling en ondersteuning voor deze doelgroep en heeft belang bij een verbeterde praktijk en onderbouwing van die praktijk via Dynamische Assessment. Kentalis hecht veel waarde aan praktijkopleidingen en participeert in verschillende opleidingsprogramma s als ontwikkelaar en scholingsinstituut. Kentalis werkt samen met Radboud Universiteit en heeft een eigen onafhankelijke onderzoeksstichting opgezet binnen Radboud Universiteit (EAC, zie hieronder). 2 BOSK te Utrecht. De BOSK is een vereniging van en voor ouders van gehandicapte kinderen en (jong)volwassenen met een handicap. Uiteraard vergeten we ook de mensen in hun omgeving niet. Daarom kunnen ook familieleden en hulpverleners lid worden en een beroep doen op de deskundigheid van de BOSK. De BOSK is er dus voor ouders van kinderen met een handicap, voor jongeren met een handicap, (jong) volwassenen met een handicap, familieleden en hulpverleners. De BOSK is initiatiefnemer van het academisch onderzoeksprogramma met bijzondere leerstoel Ondersteunde Communicatie (OC) gericht op mensen met complexe ondersteuningsbehoeften op dit gebied. Het opkomen voor praktijkverbetering in ontwikkelingsgericht werken voor deze brede doelgroep kinderen en jongeren zit in de kernopdracht van de BOSK. De BOSK treedt in project op als directe vertegenwoordiger van ouders, kinderen en andere mensen in hun sociale netwerk. De BOSK let met name op de participatie van ouders/verzorgers in de Dynamische Assessment Methodiek. 3 LVC3. Landelijke Vereniging van Cluster 3 Scholen te Utrecht. De LVC3 behartigt de belangen van alle scholen en Regionale Expertise Centra (REC s) uit cluster 3 m.b.t. onderwijs, zorg en begeleiding van de leerlingen. De vereniging maakt zich als geheel sterk voor de borging en de kwaliteitsverhoging van de handicapspecifieke zorg en de daarbij behorende expertise. Deskundigen uit scholen en REC s worden bij elkaar gezocht om samen te werken in taakgroepen op basis van specifieke belangwekkende thema s. Tevens wordt expertise uitgewisseld in relatie tot de andere clusters. De LVC3 participeert in de WEC-Raad en onderhoudt contacten met ministeries, politiek en aan de sector gerelateerde instellingen.lvc3 fungeert in dit project als voorzitter van de klankbordgroep die adviseert en toeziet op de kwaliteit, relevantie en uitvoering van het project. De LVC3 heeft een direct belang bij verbeterd ontwikkelingsgerichte aanpak in onderwijs en zorg, met name daar waar communicatieondersteuning de zelfredzaamheid en ontwikkeling van geletterdheid bij de kinderen vergroot. 4 Kennisinstelling NL: Radboud Universiteit Nijmegen, Stichting Universitair Expertisecentrum voor Atypische communicatie(ontwikkeling); Het Expertisecentrum Atypische Communicatie (EAC) verricht sinds 2001 wetenschappelijk onderzoek ten behoeve van zorg- en onderwijsvernieuwing voor kinderen en (jong) volwassenen met auditieve beperkingen, ernstige spraak/taalmoeilijkheden (ESM), meervoudige communicatiebeperkingen. Kenmerkend voor kinderen en volwassenen uit deze doelgroepen is dat hun taal-, spraak- en communicatieontwikkeling vaak 'atypisch', dat wil zeggen 'anders dan anders', verloopt. Het EAC is een onafhankelijke universitaire onderzoekspartij. Het RU/EAC verricht

6 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN 5 voornamelijk promotieonderzoek. Het belang van Radboud Universiteit Nijmegen bij projectdeelname is gelegen in kennisontwikkeling en kenniswaardering. Het project draagt via Radboud Universiteit Nijmegen bij aan gevalideerde praktijkverbetering en borging via publicaties en training. Bedrijven: In Taal (NL) en Jabbla (VL) worden waar nodig uitgenodigd voor het verzorgen van resonans bij het ontwikkelen van het Web Based Expertsysteem door Fontys Hogeschool ICT Buitenlandse partij(en) en hun belangen. De vzw Gouverneur Kinsbergen/Modem stelt zich tot doel bij te dragen tot het welzijn, de maatschappelijke integratie en de zorg voor personen met een handicap, voor personen met een functiebeperking en voor minderjarigen van wie de gelijke ontwikkelingskansen in het gedrang zijn of dreigen te komen door een problematische leef- en opvoedingssituatie. Vzw Kinsbergen/Modem heeft de beschikking, kennis en ervaring van een uitgebreid assessmentcentrum voor kinderen met verschillende beperkingen. Gelijk Kentalis richt vzw Kinsbergen/Modem zich op gespecialiseerde assessment en bezit de organisatie veel kennis op aangepaste assessmenttechnieken en ondersteunende communicatie. Kinsbergen kent een gespecialiseerd werkinstituut voor Ondersteunde Communicatie: Modem. Het directe belang van vzw Kinsbergen/Modem ligt in expertisevermeerdering, -deling en verbeterde kwaliteit in diagnostiek, advisering en ondersteuning. Ook heeft vzw Kinsbergen/Modem een belangrijke functie bij opleiden en professionaliseren. Kinsbergen werkt samen met Lessius Hogeschool en Universiteiten Leuven. Kennisinstellingen VL: Lessius Hogeschool Logopedie en KU-Leuven Taalstoornissen zullen adviseren en het project van resonans voorzien De hogeschool/-scholen en haar/hun belangen. Fontys OSO is hoofdaanvrager van het projectvoorstel. Vanuit Fontys zijn drie instituten betrokken bij de uitvoering van het project: Fontys-OSO (Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg, Tilburg). Hbo master Special Educational Needs. Belang: o kennisopbouw ter realisering van professionaliseringstrajecten op het terrein van ondersteunde communicatie op postgraduate en master niveau. Fontys Paramedische Hogeschool (FPH). Belang: o kennisopbouw ter realisering van specialistische bouwstenen op het terrein van ondersteunende communicatie t.b.v. de bacheloropleidingen; o het leggen van een link met het bestaande lectoraat Health Care& Technology; adviseren en praktijkonderzoek door studenten. Fontys Hogeschool ICT. Belang: o programmeren van Web Based Expertsysteem voor ondersteunde communicatie; eventueel uitvoeren van praktijkopdrachten door studenten. o In het algemeen actieve opbouw van netwerken op het terrein van ondersteunende communicatie, nationaal en internationaal. 2. Onderzoeksvraag, ambities en doelstellingen 2.1. Onderzoeksvraag De centrale onderzoeksvraag is verdeeld in drie deelvragen: 1) Hoe kan bij niet-/nauwelijks sprekende kinderen, waarbij een verstandelijke beperking samen gaat met ernstige spraak-/taalmoeilijkheden of doofheid op betrouwbare en navolgbare manier het leer- en ontwikkelingspotentieel vastgesteld worden? 2) Welke methodiek(en), werkwijze(n) kan (kunnen) ontwikkeld, aangevuld of aangepast worden om gaandeweg het ontwikkelingspotentieel van niet-/nauwelijks sprekende kinderen die naast een met verstandelijke beperking hebben ook ernstige spraak-/taalmoeilijkheden hebben of doof zijn?

7 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN 6 3) Hoe kan met dezelfde methodiek (als onder 2) op een betrouwbare manier het verwachte, voorspelde effect van interventie- en onderwijsprogramma s tussentijds en aan het eind worden? 2.2. Ambities en doelstellingen van het consortium Het consortium ontwikkelt op basis van een reeds aanwezige kerntestbatterij voor taal en geletterdheid een testbatterij waarbij alle voorwaardelijk betrokken ontwikkelingsdomeinen aan de orde komen, t.w. gezondheidstoestand, aandachtregulatie, gewaarwording en waarneming, werkgeheugen, cognitie, socioemotionele ontwikkeling, sensomotoriek, taalbegrip, taalproductie, woordenschat, geletterdheid, communicatieve vaardigheden, sociale netwerk. De testresultaten op de ontwikkelingsdomeinen worden beoordeeld naar het huidig niveau van actueel functioneren (vaardigheden) en naar het belendende niveau van verwacht functioneren (zone van aangrenzende ontwikkeling oftewel vaardigheden die de persoon slechts met hulp van een ander kan uitvoeren). Beide worden vergeleken in een ontwikkelingsprofiel, dat dan als basis dient voor een sterktezwakteanalyse en een prioritering van interventie-/ondersteuningsdoelen. Op dezelfde onderdelen als de uitgebreide testbatterij worden kwalitatieve observatie- en beoordelingsmethoden samengesteld (waaronder uitlokkingstaken, observatie-/checklists, ouder-/partnerobservatielijsten en vragenlijsten). Scoring geschiedt via vijf-puntschalen. Het geheel wordt webgebaseerd ontwikkeld met een wiki-omgeving waarin achtergrondinformatie, instructie en goede praktijk is opgenomen. Het Web Based Expertsysteem (WBE) zal (verder) ontwikkeld worden door Fontys Hogeschool ICT in samenspraak met relevante adviseurs en studenten. Het op grote schaal uitproberen van het WBE is echter niet haalbaar binnen de projecttermijn, maar zal via Kentalis en vzw Gouverneur Kinsbergen in reguliere praktijkvoering plaatsvinden (duurzaamheid) en via Fontys in opleidingstrajecten meegenomen worden Specifieke doelstelling m.b.t. het kennisniveau van de consortiumpartners Voor Kentalis en Kinsbergen geldt dat met name de kennis omtrent DA beschikbaar komt en kinderen via hun organisatie beter ondersteund en in hun ontwikkeling gestuwd kunnen worden. Het project verschaft extra kennis en data over de ontwikkeling van kinderen met verstandelijke beperkingen. Het levert daarnaast een training- en instructiemateriaal op voor ouders/verzorgers en praktijkwerkers. Belangrijk is dat via DA ook resultaten van interventies en onderwijsprogramma s gepresenteerd kunnen worden in het licht van ontwikkelingsgericht werken. Dat is een verbetering t.a.v. de huidige praktijk Strategische doelstellingen m.b.t. de internationale positionering van de hogeschool De samenwerking tussen Nederlandstalige en Vlaamse partners wordt concreet ingevuld via de praktijkvoering op Kentalis en vzw Kinsbergen/Modem. Grensoverschrijdende samenwerking vanuit Fontys Hogescholen krijgt concrete invulling via opleidingsprogramma s voor logopedie en speciale onderwijszorg in beide landen (w.o. cursussen, trainingen, handboek, webinars). Via vzw Kinsbergen/Modem wordt tijdens de projectuitvoering samengewerkt met Lessius Hogeschool in Antwerpen en KU-Leuven (advies; resonans). Radboud Universiteit Nijmegen (EAC) participeert in een internationaal project waarin eerder genoemde kerntestbatterij (taal en geletterdheid) werd samengesteld en geïmplementeerd om zicht te krijgen op de taalverwerving en geletterdheid van motorisch gehandicapte, normaal intelligente kinderen die via een communicatiehulpmiddel communiceren (leeftijd 4 tot 16 jaar). Fontys Hogescholen krijgt via die samenwerking toegang tot een uitgebreid netwerk van hogescholen en universiteiten, betrokken bij dat project. Via de webgebaseerde DA methodiek worden straks test- en ontwikkelingsgegevens van kinderen centraal en longitudinaal opgeslagen. Dit levert een steeds uitgebreider datanetwerk op, waarmee trends, vergelijkingen en lange termijn effecten bestudeerd kunnen worden. Dit is vooral van belang voor Kentalis en vzw Kinsbergen/Modem, maar ook voor projecten en opleidingstrajecten bij de betrokken hogescholen en universiteiten.

8 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN Ambities m.b.t. de rol van de internationale partij(en) binnen het netwerk vzw Kinsbergen/Modem. De vzw Gouverneur Kinsbergen in Antwerpen is via haar werkinstituut MODEM al sterk verbonden met Nederland. Dit project opent uitgebreidere en verdiepende mogelijkheden voor verdergaande samenwerking. De doelgroep kinderen en jongeren, waarop dit project zich richt, gebruikt dezelfde soort ondersteunende communicatiehulpmiddelen en pictogrammen voor communicatie. De onderwijsprogramma s van kinderen op Vlaamse instellingen, vergelijkbaar met Kentalis, zijn ook gelijksoortig. De Vlaamse instellingen voor speciaal onderwijs en zorg, vergelijkbaar met Kentalis, werken nauw samen (KIDS in Hasselt, KOCA in Antwerpen, Sint Gregorius in Gent, Spermali in Brugge). Dit maakt het opleidingspotentieel van praktijkwerkers in beide landen groot. Het project levert een stevige ondergrond voor verdere afstemming en samenwerking, ook via webgebaseerde wederzijdse consultaties en raadplegingen van databanken. De wiki-omgeving draagt bij aan internationale samenwerking tussen studenten en docenten in Vlaanderen en Nederland. De CoP s binnen dit project worden ook op die manier internationaal samengesteld Huidige situatie van de bedrijven en publieke instellingen. Waarom zijn de innovaties gewenst en noodzakelijk? Waarom is hiervoor subsidie nodig? Zoals in de inleiding gesteld hebben scholen en zorginstellingen een groot probleem met het verantwoorden van hun respectievelijke onderwijs-/ontwikkelingsprogramma s en interventie-/ondersteuningsprogramma s. Het is onduidelijk hoe de doelen voor interventie en de kerndoelen in het onderwijs gerelateerd zijn aan het ontwikkelingspotentieel van de kinderen (diagnostiek, doelformulering en interventies zijn niet duidelijk met elkaar in verband gebracht per kind). Het is daardoor bijna onmogelijk om effectiviteit, kwaliteit en doelmatigheid van programma s op kindniveau vast te stellen. De hier voorgestelde innovatie zal daar zeker verandering in brengen en bovendien draagt het projectresultaat bij tot verbeterde standaardisatie en centrale opslag van kindgegevens, die dan weer met elkaar vergeleken kunnen worden. De praktijkorganisaties zijn niet in staat om op eigen kracht een belangrijke innovatie in werkinstrumentarium te financieren. De samenwerking en financiering via hogescholen en universiteiten openen daartoe betere en haalbare perspectieven, m.n. door de directe invoegbare en beschikbare kennis en menskracht Succesfactoren voor het project 1. De aanwezigheid van een internationaal samengestelde kerntestbatterij. 2. De aanwezigheid van een basale infrastructuur voor webgebaseerd werken. 3. De aanwezige expertise op gebied van taal, geletterdheid, communicatie bij kinderen met meervoudige en complexe beperkingen bij Kentalis en Kinsbergen. 4. De aanwezigheid van topexpertise op het gebied van ondersteunende communicatievoorzieningen en bijbehorende assessment en interventieprogramma s voor kinderen met verstandelijke, zintuiglijke, lichamelijke en meervoudige beperkingen. 5. Bestaande samenwerkingsverbanden worden versterkt. 6. De aanwezigheid van cofinanciering vanuit de praktijkorganisaties. 7. De deelname van hogescholen die de doorvertaling naar professionaliseringsactiviteiten kunnen maken op bachelor, post hbo en master niveau. 3. Regionale inbedding & internationale samenwerking 3.1. Aansluiting bij regionale speerpunten en landelijke innovatiethema s en focus van het project. Het project sluit qua focus aan bij de aandacht voor vroege taalstimulering en geletterdheid voor kinderen en jongeren met beperkingen en hoge risico s op achterstand in het schoolse leren. Zoals eerder hierboven aangeduid, hebben de inspecties voor de volksgezondheid en het (speciaal) onderwijs gewezen op ernstige tekorten in doel- en ontwikkelingsgericht werken vanuit toetsbare ontwikkelingscriteria in de cliëntdossiers. Dynamische Assessment wordt als methodiek bij complexe, meervoudig beperkte doelgroepen vaker als oplossingsrichting genoemd door onderzoekers en praktijkwerkers. Kentalis is als grootste zorg-/onderwijsaanbieder in de regio voor mensen met auditief-/communicatie of meervoudige beperkingen een belangrijke vragende partij. De nood op het vlak van evidence based practice in zorg en speciaal onderwijs is hoog,

9 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN 8 waarbij het juiste gereedschap ontbreekt en de bijbehorende kennis en expertise tekort schiet. In dat kader heeft Kentalis in samenwerking met een aantal Vlaamse partijen, voorafgaand aan dit project, een nieuw interventieprogramma voor verstandelijke of meervoudige peuters en kleuters ontwikkeld en getoetst. Hierbij werd kennis en ervaring over Dynamische assessment opgedaan en is het voorliggende projectidee ontstaan. En daarnaast kan de expertise na afloop van het project doorvertaald worden naar professionaliseringstrajecten binnen de hogescholen op bachelor en master niveau (Fontys Paramedische Hogeschool (regionaal), Fontys OSO, landelijk) Betrokken netwerken, mkb-bedrijven, publieke instellingen en internationale partijen. Zoals boven gesteld zullen aan het project de volgende partijen deelnemen: Projectmanagementteam (pmt): Fontys OSO (Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg)(organisatorisch), Kentalis (inhoudelijke p.l.;praktijk, Nederland), BOSK (belangenvereniging) en Kinsbergen (praktijk, Vlaanderen). Het pmt komt gedurende de projecttermijn 3x per jaar bij elkaar. Kernteam met deskundigen uit vroeginterventie, onderbouw en bovenbouw van Kentalis, Kinsbergen en Fontys Hogescholen. Het kernteam bestaat uit de 5 personen van het pmt en drie trekkers van de drie onderzoekteams. Het kernteam komt 5x gedurende de uitvoeringstermijn bij elkaar. Onderzoekteams op drie gebieden met deelname van 3 docenten (deskundigen) en 3 studenten per team en komen 5x gedurende de projecttermijn bij elkaar 1. Adaptieve Testbatterij geleid door Kinsbergen/Modem 2. Dynamische Assessment geleid door Kentalis 3. Web Based Expertsysteem, geleid door Fontys Hogeschool ICT Drie Communities of Practice (CoP) samengesteld; 1 CoP per ontwikkelgroep. Elk CoP bestaat uit 10 deelnemers afkomstig uit het werkveld. Ook de CoP s vergaderen 5x gedurende de projecttermijn. Bedrijfsleven: JABBLA te Gent en intaal BV in Utrecht worden waar nodig gevraagd beschikbaar te zijn voor resonans op de ontwikkeling WBE. Klankbordgroep: Voorzitterschap door LVC3: netwerkorganisatie van cluster 3 scholen (mytyl-/tyltylscholen). Lidmaatschap: Siméa, netwerkorganisatie van cluster 2 scholen; NVLF, Nederlandse Vereniging voor Logopedie & Foniatrie; VVL, Vlaamse Vereniging voor Logopedie en Audiologie; ISAAC-nf, Nederlands/Vlaamse vereniging voor Ondersteunde Communicatie; FOSS: Federatie van ouders van Spraak-/taalgestoorde en Slechthorende Kinderen; BALANS: Belangenvereniging van kinderen met ernstige leerstoornissen; BOSK: Oudervertegenwoordiger; Lessius Hogeschool Logopedie; KU-Leuven-taalstoornissen; (mogelijk) Hanze Hogeschool Logopedie. Samenwerking op projectinhoudelijk niveau: Internationaal consortium Aided Language Development geleid door Prof.dr.Stephen von Tetzchner (Oslo University). Dit consortium bestaat uit 28 onderzoekers uit even zoveel verschillende landen/taalgebieden. Het consortium heeft een kerntestbatterij samengesteld voor niet-/nauwelijks sprekende, motorisch gehandicapte kinderen van 5 tot 15 jaar. De kinderen zijn normaal begaafd en gebruiken voor hun dagelijks communicatie een ondersteunende communicatiehulpmiddel met pictogrammen. De kerntestbatterij vormt onderdeel van het onderhavige project.

10 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN Netwerken die (verder) worden ontwikkeld, samenstelling van het consortium en de keuze van andere partners/deelnemers. Het consortium Fontys-Radboud-Kentalis-vzw Kinsbergen/Modem wordt zeker bestendigd en uitgebreid met nieuwe projectaanvragen. Het consortium moet m.n. nog uitbreiding krijgen vanuit MKB. In voorbereiding ;vooraanmelding) ligt een Euregio projectvoorstel voor de opzet en inrichting van een Competentiecentrum op het gebied van Ondersteunende Communicatie Technologie (interreg Vlaanderen-Nederland). Uitwerking van projectvoorstel vindt plaats tussen december 2009 en juni Wijze van borging van de duurzaamheid van de netwerkvorming. De DA-Methodiek zal voor de uitvoerende praktijk bij Kentalis en Kinsbergen gebruikt worden. De WBE-aanpak maakt dat de DA-Methodiek overal waar een internetverbinding is, beschikbaar komt en toepasbaar is. Dit helpt bij de toepassing op scholen, audiologische centra, spraak-/taaldiagnostische centra, centra voor vroeg diagnostiek, kinderdagcentra enzovoorts. Speciaal hiervoor moet een training- en instructieprogramma komen, dat aan projecteind via internet beschikbaar is. Een van de eindproducten is ook een handboek en natuurlijk de webgebaseerde DA-Methodiek met beschrijving. Tijdens de ontwikkeling van de DA-Methodiek werken de drie CoP s via dezelfde webomgeving samen en zetten een wiki-omgeving op waarin ze kennis beschrijven, delen en aanpassen. De wiki-omgeving is ook geschikt voor multimedia en blijft bestaan na afloop van het project. Het project leidt dus tot een duurzame oplossing in de vorm van een WBE- infrastructuur en kennisproducten (trainingsprogramma, handboek). 4. Kenniscirculatie en kennisontwikkeling 4.1. Manieren om kennis tussen de verschillende partijen te laten stromen. Het project kent verschillende manieren waarop de deelnemers kennis creëren en delen: 1. Het projectmanagementteam (4 personen vanuit de relevante partijen) start het project samen met een driedaags werkseminar om een blauwdruk van de DA-Methodiek te formuleren. De blauwdruk dient als startdocument voor het kernteam, de onderzoekteams en CoP s. Op basis daarvan ontvouwt het project zich in verschillende uitvoeringsfasen. 2. De 8 projectmedewerkers in het kernteam (eveneens afkomstig van alle consortiumpartijen) komen 5x gedurende de projecttermijn bij elkaar. 3. De projectmedewerkers van de drie onderzoekteams (5 tot 6 deelnemers per team) komen eveneens 5x bij elkaar gedurende de project uitvoeringstermijn. 4. De drie Communities of Practice kennen elk 10 deelnemers uit het werkveld, aangevuld met de leden van het onderzoekteam en komen 5x gedurende de projecttermijn bij elkaar. Bij minimaal drie van de vijf CoPbijeenkomsten vergaderen alle CoP s gezamenlijk. 5. Het project eindigt met een slotsymposium waar de DA-Methodiek gepresenteerd wordt en het eindverslag in boekvorm gereed is. Alle teammedewerkers communiceren met elkaar via de webomgeving, die ook voor de DA-Methodiek wordt gebruikt. Het WBE heeft ook een wiki-omgeving voor achtergrondinformatie, definities, werkwijzen, procedures enzovoorts, die iedereen kan aanpassen. De webomgeving maakt het ook mogelijk om multimedia documenten te delen. De webomgeving is voor deze doeleinden al gereed bij de start van het project Wijze waarop het lerend vermogen gefaciliteerd en gestimuleerd wordt. Het project start met een werkseminar en sluit af met colloquium waar de blauwdruk en startdocument gepresenteerd worden met de inhoudelijk en strategische overwegingen die eraan ten grondslag liggen. In de derde week van maart 2010 is een werkbijeenkomst gepland van het internationaal consortium dat een kerntestbatterij heeft ontworpen om de taalverwerving te onderzoeken bij niet-/nauwelijks sprekende, motorische gehandicapte, normaal begaafde kinderen. Een aantal kernonderzoekers van dat consortium verzorgen een masterclass voor de projectmedewerkers.

11 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN 10 Het kernteam geeft gerichte onderzoeksopdrachten aan de onderzoeksgroepen, die nader uitgewerkt worden in de CoP-bijeenkomsten. Ook hier moet nieuwe kennis en informatie verzameld en bewerkt worden. De CoP s en onderzoekteams geven sturing en inhoud aan de wiki-omgeving, waarin de gegeven informatie voortdurend aangepast en aangevuld wordt. De coördinatie daarvan ligt bij het kernteam. Het consortium is van plan om aan het eind van het project een handboek uit te geven, bestaande uit de onderdelen die in de blauwdruk gespecificeerd worden Kennisdomein(en) en de beoogde kennisontwikkeling daarbinnen. De projectstructuur weerspiegelt de kennisstructuur (vorm volgt inhoud). De drie kennisdomeinen (Adaptieve testomgeving, Dynamische Assessment, WBE) zijn ook de ankerpunten voor kenniscreatie, -circulatie en borging. De ontwikkeling geschiedt top-down via de blauwdruk van het pmt de opdrachten van het kernteam richting onderzoekteams en CoP s. De uitwerking, aanpassing, bijstelling geschieden bottom-up via de CoP s of werkveldbijeenkomsten richting ontwikkelteams en kernteam en leiden dan tot verandering of specificatie van de blauwdruk (interactieve werkwijze) Beoogde aanpak en in te zetten instrumenten. 1. Kick-off Werkbijeenkomst. 2. Kernteambijeenkomsten en ontwikkelteam bijeenkomsten. 3. CoP bijeenkomsten (dagdelen). 4. Webgebaseerde omgeving en wiki omgeving. 5. Teleconferences. 6. Webinars. 7. Eindconferentie Meten en evalueren van effecten van de vernieuwing. De blauwdruk, startdocument wordt fasegewijs aangepast en geeft inzicht in de opeenvolgende stadia van vooruitgang en effecten van de ene werkbijeenkomst op de andere. Hetzelfde geldt voor de afzonderlijke werkseminars van de verschillende projectgroepen (pmt, kernteam, onderzoekteams, CoP s, klankbordgroep) Methode om duurzaamheid van de kenniscirculatie te borgen. Duurzaamheid is geregeld via de webomgeving en wiki-omgeving, maar ook via de praktijkuitvoering bij Kentalis en Kinsbergen. In samenwerking met deze instellingen zal bij Fontys Hogescholen ook een opleidings(deel)module beschikbaar komen voor logopedie en speciaal onderwijs. Een deel daarvan is ook beschikbaar voor ouders/verzorgers via de BOSK en via de webomgeving (webinar). Het eindverslag zal in de vorm van handboek (met dvd) uitgegeven worden en daardoor ook breed beschikbaar zijn. Maar dat is pas na afloop van het project (derde jaar). 5. Uitvoering, mobiliteitsdoelstellingen en projectmanagement Globale werkwijze, planning en organisatiestructuur Globale werkwijze en planning: Stap 1: Oprichting Projectmanagementteam (pmt): 4 personen Organisatorische projectleiding: Fontys-OSO Inhoudelijke projectleiding: Kentalis PMT-Leden: vzw Kinsbergen/Modem, BOSK Stap 2: Werkseminar (3-daagse), Ravesteijn (maart/april 2010) Blauwdruk/startdocument als resultaat werkseminar (eind mei 2010) Stap 3: Opzet en samenstelling kernteam, onderzoekteams CoP s en klankbordgroep (medio mei 2010) Stap 4: Kick-off Symposium voor alle projectmedewerkers met presentatie blauwdruk (juni 2010)

12 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN 11 Stap 5: Planning Teambijeenkomsten, CoP s en klankbordbijeenkomsten (mei-juni 2010) Stap 6: Start van incrementeel ontwikkeltraject via kernteam en drie onderzoekteams (medio juni 2010) Stap 7: Ronde 1 van werkbijeenkomsten Kernteam+Onderzoekteams+CoP s, medio september 2010 Stap 8: Ronde 2 van werkbijeenkomsten Kernteam+Onderzoekteams+CoP s, eind januari 2011 Stap 9: Klankbord bijeenkomst, begin maart 2011 Stap 10: Ronde 3 van werkbijeenkomsten Kernteam+Onderzoekteams+CoP s, eind april 2011 Stap 11: Ronde 4 van werkbijeenkomsten Kernteam+Onderzoekteams+CoP s, eind juni 2011 Stap 12: Klankbordbijeenkomst, eind september 2011 Stap 13: Eindrapportage bijeenkomsten, januari en februari 2012 Stap 14: Eindsymposium voorbereiden, februari 2012 Stap 15: Afrondingseminar projectmedewerkers, maart 2012 Stap 15: Klankbordbijeenkomst, eindsymposium en boekpresentatie, najaar 2012 Organisatiestructuur: Algemene leiding, financiële administratie, pr en de correspondentie met SIA/RAAK en bestuurders van consortiumpartijen is in handen van de projectleider organisatorisch. De klankbordbijeenkomsten worden voorgezeten door een vertegenwoordiger van LVC3. De beide projectleiders zijn aanwezig om toelichting te geven en verantwoording af te leggen. De aansturing van kernteam en onderzoekteams gebeurt door de inhoudelijk projectleider (Kentalis). De CoP s worden inhoudelijk direct aangestuurd door de leider van elk onderzoeksteam Vorm en inhoud van de samenwerking in het consortium Fontys-OSO: Algemene projectleiding, penvoerder, advisering en medeonderzoek via werkopdrachten studenten. Kentalis: Inhoudelijk projectleider; conceptondersteuning naar onderzoekteams, onderzoeksondersteuning bij uitvoering via onderzoekteams. Coördinatie van onderzoek Dynamische Assessment en coördinatie onderzoeksteam Totale en Ondersteunde Communicatie. Vzw Kinsbergen/Modem: Lid pmt en coördinatie van het onderzoekteam Adaptieve Testbatterij. Fontys Paramedische Hogeschool: advisering en medeonderzoek verrichten via profileringwerkstukken van studenten. Fontys Hogeschool ICT: ontwikkeling WBE en coördinatie onderzoekteam WBE 5.3. Relatie met bestaande organisatievormen. Er is een bestaande samenwerking tussen Kentalis en Kinsbergen/Modem. En er is een netwerk ISAAC-nf (Nederland-Vlaanderen). Binnen Fontys Hogescholen zijn er lossere samenwerkingsvormen tussen de 3 interne Hogescholen. Er is een Interreg aanvraag in voorbereiding waar Kentalis, Kinsbergen/Modem en Fontys OSO deel van uit maken Mobiliteitsdoelstellingen. Het afstemmen van de activiteiten binnen het project (projectmanagement overleg). Het mede ontwikkelen van DA (onderzoeksteams). Presenteren van ideeën en ervaringen vanuit het project (onderzoekers en professionals). Het over en weer koppelen van expertise DA (ISAAC-international; ISAAC-nf) binnen het project. Disseminatie aan het eind en na afloop van het project.

13 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN Beoogde resultaten Netwerkorganisatie die kwaliteitsverhogend werkt. Web Based Expertsysteem (WBE). Adaptieve Testbatterij. Dynamische Assessment Methodiek en instrumentarium. Centrale, webgebaseerde databank voor testgegevens. Webgebaseerde wiki-omgeving. Cursussen, trainingen en instructies. Webinars op internet. Symposia (2). Handboek met DVD Wijze van professioneel projectmanagement (projectstructuur, projectplanning) Projectstructuur: Het project is gestructureerd vanuit drie invalshoeken: 1. het samenstellen van een aanpasbare testbatterij met richtlijnen en protocollen voor gestandaardiseerde aanpassing en afname. De testbatterij richt zich op het verbeterd kunnen inschatten van het ontwikkelingspotentieel voor taalverwerving, communicatie competentie en geletterdheid. Dat geschiedt vanuit het besef dat dit ontwikkelingspotentieel onlosmakelijk verbonden is met andere ontwikkelingsdomeinen, zoals aandachtregulatie, waarneming, sensorische integratie, werkgeheugen, cognitie, sociaal-emotionele ontwikkeling, en (senso-)motoriek. De testbatterij biedt daarom een integrale aanpak om het ontwikkelingsniveau van taal, communicatie en geletterdheid te kunnen beoordelen in het licht van de wederzijds beïnvloedende relatie met de andere ontwikkelingsdomeinen; 2. het uitwerken van een Dynamische Assessment Programma (DAP) waarmee, aanvullend op de testbatterij, ontwikkeling- en ervaringsgericht het ondersteunend handelen gestuurd en tussentijds getoetst en aangepast kan worden. Bij DAP gaat het om de inzet van kwalitatieve, gestandaardiseerde methoden, technieken, werkwijzen en materialen waarmee gaandeweg, al doende, interactief kinderen vanuit hun ontwikkelingspotentieel gericht en onder begeleiding voortgestuwd worden naar de naastgelegen zone van aangrenzende ontwikkeling in taal, communicatie en geletterdheid ( leading from one step behind ). DAP is ontwikkelingsgericht, voortstuwend en hypothesetoetsend handelen, toetsend en waar nodig beredeneerd bijstellen van het interveniëren of ondersteunen in directe interactie situaties met het kind. 3. de toegankelijkheid, borging, kennisdeling en -circulatie via een WBE-systeemg voor de testbatterij en het Dynamische Assessment Programma (DAP), zodat overal waar nodig, tests en DAP beschikbaar zijn. Dit WBE-systeem biedt het voordeel van standaardisatie, consultatie en instructie/training op afstand, biedt achtergrondinformatie (wiki-achtige omgeving) en creëert gaandeweg een centrale databank, waar alle testgegevens (anoniem en beschermd) samenkomen. Dit opent de mogelijkheid om de validiteit van de assessmentmaterialen en procedures te verbeteren en initiatieven te nemen voor normeringonderzoek. De integrale verzameling en interpretatie van verzamelde gegevens uit de testbatterij en DAP Dynamisch geschiedt via een Communicatie Competentie Profiel (CCP). In het CCP worden deze assessment gegevens via een sterktezwakte analyse omgezet in concrete interventie- en ondersteuningsdoelen voor de cliënt en zijn omgeving. De verwerking van die gegevens en de totstandkoming van het CCP vinden grotendeels web- /computerondersteunend plaats. Deze drie componenten vormen de kern van het project, voorafgegaan door een voorbereidingsfase en afgesloten met een aparte rapportagefase (zie werkpakket structuur hiernaast).

14 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN 13 Organogram Projectstructuur Project Management Team Projectleiding: Technisch: Fontys OSO Inhoudelijk: Kentalis Technologie: vzw Kinsbergen/Modem plus BOSK (ouderorganisatie) Klankbordgroep Coördinatie: LVC3 Leden: ISAAC-nf, Siméa, FOSS, BOSK, BALANS, NVLF, VVL, Heliomare,Lessius H; KU-Leuven), In Taal (mogelijk), Jabbla (mogelijk) Kernteam Coördinatie:inh.p.l./ vzw KInsbergen/Modem Fontys Hogeschool ICT Onderzoeksteam 1 Adaptieve Testbatterij Coördinatie: vzw Kinsbergen/Modem Leden:5 docenten +2 tot 3 studenten Onderzoeksteam 2 Dynamische Assessment Coördinatie: Kentalis Leden: 5 docenten +2 tot 3 studenten Onderzoeksteam 3 Webgebaseerde Omgeving Coördinatie: Fontys-ICT Leden: 5 docenten +2 tot 3 studenten Community of Practice 1 Coördinatie: vzw Kinsbergen/Modem Werkveld vertegenwoordiging Community of Practice 2 Coördinatie: vzw Kinsbergen/Modem Werkveld vertegenwoordiging Community of Practice 3 Coördinatie: Fontys Hogeschool ICT werkveldvertegenwoordiging Werkveld vertegenwoordiging: 1. Praktijkgroep Gedragskundigen 2. Praktijkgroep Leerkrachten 3. Praktijkgroep Spraak-/taaldeskundigen 4. Ervarings- en Praktijkgroep Ouders/verzorgers 5 Praktijkgroep Technici, software-/systeem engineers

15 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN 14 Werkpakket 0: Projectmanagement Start Begin maart 2010 Eind Begin maart 2012 Duur 24 maanden Uitvoering Fontys-OSO: Penvoerder en technische projectleiding Kentalis: Inhoudelijke projectleiding Doel Projectadministratie, technische en inhoudelijke aansturing, contact en communicatie tussen partners, financiers Werk Start werkseminar, kick-off en eindsymposium, eindrapportage, tussentijds verslag Opbrengst Startnotitie, eindrapport, projectorganisatie Werkpakket 1: Voorbereidingsfase Start Begin maart 2010 Eind Eind mei 2010 Duur 3 maanden Uitvoering Leiding van dit WP: Fontys-ICT Doel Systeem- en gebruikersvereisten, bijeenkomsten, blauwdruk Werk Discussie en raadpleegbijeenkomsten, logistiek Opbrengst Blauwdruk, schets en tijdpad Werkpakket 2: Adaptieve Testbatterij Start Begin juni 2010 Eind Eind januari 2012 Duur 20 maanden UItvoering Leiding van dit WP: vzw Kinsbergen/Modem Doel Digitale kerntestbatterij en aanvulling daarop (ontwikkelingsdomeinen) WBE-presentatie met protocollen voor afname en aanpassing Werk Desk research, software engineering, schrijfwerk Opbrengst Testbatterij, procedures en webapplicatie Werkpakket 3: Dynamische Assessment Start Begin juni 2010 Eind Eind januari 2012 Duur 20 maanden Uitvoering Leiding van dit WP: Kentalis Doel Ontwikkeling WBE-Methodiek Werk Desk research, software ontwikkeling Opbrengst Dynamische Assessment, procedures en webapplicatie Werkpakket 4: Web Based Expertsysteem (WBE) Start Begin juni 2010 Eind Eind januari 2012 Duur 20 maanden Uitvoering Leiding van dit WP: Fontys-ICT Doel Software engineering, schrijfwerk Werk Desk research Opbrengst Web Based Expertsysteem, databank, beschrijvingen Werkpakket 5: Cursussen, trainingen en instructies Start Begin september 2011 Eind Eind maart 2012 Duur 7 tot 8 maanden Uitvoering Fontys: Logopedie Doel Ondersteunde en begeleidende instructie training Werk Desk research, uitprobeersessie Opbrengst Cursuspakket en webinars

16 RAAK-Internationaal: DA voor kinderen met CCN 15 Werkpakket 6: Inhoudelijke eindrapportage Start Begin December 2011 Eind Eind Maart 2012 Duur 4 maanden UItvoering Leiding van dit WP: Kentalis Doel Eindverslaglegging Werk Desk research Opbrengst Eindverantwoordelijk 6. Disseminatie. De volgende activiteiten worden ondernomen: - een nationale conferentie aan het eind van het project; - een (inter-)nationale conferentie plus presentatie boek na afloop van project; - de website van het project staat open voor belangstellenden buiten het consortium; - er vindt een presentatie plaats bij ISAAC-conferentie(s) in 2012; - LVC3 zal via haar website en Nieuwsbrief relevante informatie verspreiden in haar sector; - er worden professionaliseringsactiviteiten inzake ondersteunende communicatie georganiseerd door opleidingen logopedie (..) en master SEN en dienstverlening; - er wordt gewerkt met een uitgebreidere externe WIKI-deelname in het 2 de jaar door professionals komend uit de resonansgroep. Deze blijven actief ook na afloop van het project. Communicatie over het project: - via de website van het project; - via een digitale nieuwsbrief; - via de websites van de participanten. 7. Financiële onderbouwing. Zie bijlage voor de complete begroting. Kostensoort Totale budget Eigen bijdrage RAAK Subsidie 1 Management (Overall projectmanagement) Kenniscirculatieprojecten (incl. deelprojectmanager) Communicatie & Disseminatie Monitoring & Evaluatie Overige Totaal

Effectstudie KLINc: Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie

Effectstudie KLINc: Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie : Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie drs. Margje van der Schuit Interreg Benelux Middengebied 4-BMG-V-I=31 Interventie Start bij sociale en cognitieve competenties Sensomotorische, multimodale

Nadere informatie

Globaal project- en stappenplan WMO Werkplaats Noord

Globaal project- en stappenplan WMO Werkplaats Noord Globaal project- en stappenplan WMO Werkplaats Noord In dit stappenplan wordt het projectplan dat bij VWS is ingediend uitgewerkt in een stappenplan. Allerlei inhoudelijk beschrijvingen worden hier weggelaten.

Nadere informatie

Call Gebiedsgerichte gezondheidsaanpakken fase 1 voor Programma Gezonde Toekomst Dichterbij

Call Gebiedsgerichte gezondheidsaanpakken fase 1 voor Programma Gezonde Toekomst Dichterbij Call Gebiedsgerichte gezondheidsaanpakken fase 1 voor Programma Gezonde Toekomst Dichterbij Aanleiding Fonds NutsOhra heeft met het programma Gezonde Toekomst Dichterbij de ambitie om de gezondheidsachterstanden

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ sformulier voor de projectvoorstellen. sformulier projectvoorstellen KFZ Callronde: Versie 14-02-13 Instelling: Naam project: 1) Algemeen Het beoordelingsformulier wordt gebruikt om de projectvoorstellen

Nadere informatie

Instellingen voor auditief en communicatief beperkte leerlingen. Van Vraag naar Ondersteuning. Landelijk kader inrichting passend onderwijs

Instellingen voor auditief en communicatief beperkte leerlingen. Van Vraag naar Ondersteuning. Landelijk kader inrichting passend onderwijs Instellingen voor auditief en communicatief beperkte leerlingen Van Vraag naar Ondersteuning Landelijk kader inrichting passend onderwijs november 2014 De stichting Siméa behartigt de belangen van de instellingen

Nadere informatie

Gelet op artikel 3, van de Algemene subsidieverordening gemeente Haarlem,

Gelet op artikel 3, van de Algemene subsidieverordening gemeente Haarlem, Uitvoeringsregeling Subsidiëring innovatieve projecten algemene voorzieningen en integratie algemene voorzieningen met specialistisch aanbod ingaande 1 april 2015 Het college van Burgemeester en Wethouders

Nadere informatie

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs :

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : 2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : Onderzoek in de onderwijspraktijk van Fontys Wat doen we? Hoe gaat het? Wat levert het op? KEY NOTE: ANOUKE BAKX & JOS MONTULET Onderzoek binnen de

Nadere informatie

SCHOOL ONDERSTEUNINGS PROFIEL

SCHOOL ONDERSTEUNINGS PROFIEL VRAGENLIJST (DEEL 2) UITERSTE INLEVERDATUM 21-3-2014 Met het Schoolondersteuningsprofiel worden de volgende onderdelen in beeld gebracht (zie kader): Specifieke kennis en kunde Aantoonbare specifieke deskundigheid

Nadere informatie

hoofdlijnen herziening projectplan Het Atelier 30 mei 2001 hogeschool rotterdam w.v.ravenstein

hoofdlijnen herziening projectplan Het Atelier 30 mei 2001 hogeschool rotterdam w.v.ravenstein hoofdlijnen herziening projectplan Het Atelier 30 mei 2001 hogeschool rotterdam w.v.ravenstein Hoofdlijnen herziening projectplan Het Atelier juni 2001 Doelen De drie voornaamste doelen op lange termijnen,

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 2 onderwijs

Logopedie in het cluster 2 onderwijs Logopedie in het cluster 2 onderwijs mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement gaat over de logopedische

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel ZML TWOG

Schoolondersteuningsprofiel ZML TWOG Schoolondersteuningsprofiel ZML TWOG 1. Inleiding Alle scholen baseren hun onderwijs op de zeven kernwaarden zoals die door het Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs zijn ontwikkeld: 1. Is ambitieus

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

VELOV - TOEKOMSTPLAN 2015-2018

VELOV - TOEKOMSTPLAN 2015-2018 VELOV - TOEKOMSTPLAN 2015-2018 VELOV, de beroepsvereniging voor lerarenopleiders in Vlaanderen, beoogt de ondersteuning van lerarenopleiders aan universiteiten, hogescholen, en centra voor volwassenenonderwijs

Nadere informatie

Opdrachtgever project Werknemer in opleiding : ministerie van OCW

Opdrachtgever project Werknemer in opleiding : ministerie van OCW Datum: 20 februari 2012 Ons kenmerk: JK1.12.009 Begeleidingsmodel Werknemer in opleiding Opdrachtgever project Werknemer in opleiding : ministerie van OCW Wout Schafrat Gijs van de Beek Preventie en duurzaamheid

Nadere informatie

Profiel. Manager Financiën en Bedrijfsvoering. 16 juni 2016. Opdrachtgever Cosis. Voor meer informatie over de functie 088 8393253

Profiel. Manager Financiën en Bedrijfsvoering. 16 juni 2016. Opdrachtgever Cosis. Voor meer informatie over de functie 088 8393253 Profiel Manager Financiën en Bedrijfsvoering 16 juni 2016 Opdrachtgever Cosis Voor meer informatie over de functie 088 8393253 Voor sollicitatie www.cosis.nu/vacatures rvb@cosis.nu Promens Care en NOVO

Nadere informatie

Het belang van (ondersteuning van) communicatie bij personen met een verstandelijke handicap

Het belang van (ondersteuning van) communicatie bij personen met een verstandelijke handicap Het belang van (ondersteuning van) communicatie bij personen met een verstandelijke handicap Prof. dr. Bea Maes, Onderzoekseenheid Gezins- en Orthopedagogiek, K.U.Leuven 1. Centrale rol van taal en communicatie

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

WMO-WERKPLAATS TWENTE

WMO-WERKPLAATS TWENTE WMO-WERKPLAATS TWENTE nieuwe werkvormen voor zorg en welzijn d e juni 2010 Dit is de tweede nieuwsbrief in een serie van vier over het programma Wmo-werkplaats Netwerkregio Twente. De nieuwsbrieven geven

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist Doel van de functiefamilie Vanuit de eigen technische specialisatie voorbereiden en opmaken van plannen, ontwerpen of studies en de uitvoering ervan opvolgen specialistische

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Projectvoorstel Borging Programma Lokale Versterking GGz Project B: Regionale borgingsactiviteiten

Projectvoorstel Borging Programma Lokale Versterking GGz Project B: Regionale borgingsactiviteiten Projectvoorstel Borging Programma Lokale Versterking GGz Project B: Regionale borgingsactiviteiten 20 april 2009 Landelijk Platform GGz Postbus 13223 3507 LE Utrecht 1 Inleiding Op 1 januari 2007 trad

Nadere informatie

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Opleiden voor Public Health Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Public Health = alles wat we doen om de volksgezondheid te verbeteren Cellen > individuen -> maatschappij Preventie Effectiviteit

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel wijkzorgteam gemeente Oldambt. WMO-werkplaats door Ronald Schurer

Onderzoeksvoorstel wijkzorgteam gemeente Oldambt. WMO-werkplaats door Ronald Schurer Onderzoeksvoorstel wijkzorgteam gemeente Oldambt WMO-werkplaats door Ronald Schurer Inleiding WMO-werkplaats Noord De WMO-werkplaats Noord wil samen met gemeenten en betrokken instellingen een aantal innovatieve

Nadere informatie

Roadmap Institute for Positive Health. April 2016 Stichting IPH

Roadmap Institute for Positive Health. April 2016 Stichting IPH Roadmap Institute for Positive Health April 2016 Stichting IPH INTRODUCTIE VAN DE IPH ROADMAP De IPH roadmap schetst de resultaten die IPH de komende jaren wil realiseren. De weg naar de resultaten toe

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Herinrichting onderwijs en begeleiding cluster 2

Herinrichting onderwijs en begeleiding cluster 2 De Stichting Siméa behartigt de belangen van instellingen die onderwijs en diensten verlenen aan leerlingen die doof of slechthorend zijn en/of ernstige spraaktaalmoeilijkheden hebben. Voor meer informatie:

Nadere informatie

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Traject Tilburg Aanvragers: Gemeente Tilburg Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Opgave: Beantwoorde ondersteuningsvraag In Tilburg is het traject Welzijn Nieuwe Stijl onderdeel van een groter programma

Nadere informatie

Autisme Specialist. RINO Groep & Dr. Leo Kannerhuis

Autisme Specialist. RINO Groep & Dr. Leo Kannerhuis Autisme Specialist RINO Groep & Dr. Leo Kannerhuis Toepasbare kennis van autisme binnen bereik Het Dr. Leo Kannerhuis, Top GGZ behandelen kenniscentrum voor autisme en de RINO Groep werken samen aan de

Nadere informatie

De ontwikkeling van de methode en het instrument in een tijdslijn

De ontwikkeling van de methode en het instrument in een tijdslijn Kernformulier PerspeKtief De ontwikkeling van de methode en het instrument in een tijdslijn Overview 1. Wat was de aanleiding tot deze ontwikkeling en innovatie? Strategisch: Organisatie wil een instrumentarium

Nadere informatie

Samenvatting. Aanleiding en adviesvraag

Samenvatting. Aanleiding en adviesvraag Samenvatting Aanleiding en adviesvraag In de afgelopen jaren is een begin gemaakt met de overheveling van overheidstaken in het sociale domein van het rijk naar de gemeenten. Met ingang van 2015 zullen

Nadere informatie

Het aanvragen van een TLV of ondersteuningsarrangement

Het aanvragen van een TLV of ondersteuningsarrangement Het aanvragen van een TLV of ondersteuningsarrangement Wet- en regelgeving In de wet is het volgende bepaald m.b.t. een TLV: - Voor een leerling die vanuit het (speciaal) basisonderwijs wordt aangemeld

Nadere informatie

De leer kracht van groene schoolpleinen

De leer kracht van groene schoolpleinen De leer kracht van groene schoolpleinen Het gebruik van de groene buitenruimte in het onderwijsleerproces Informatie over het onderzoek Leiden, september 2013 1. INFORMATIE OVER HET ONDERZOEK Achtergrond

Nadere informatie

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding Inleiding Het LEOZ (Landelijk Expertisecentrum Onderwijs en Zorg) is een samenwerkingsproject van: Fontys Hogescholen, Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg,

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel

Schoolondersteuningsprofiel Schoolondersteuningsprofiel samenwerkingsverband primair onderwijs Inhoudsopgave Inleiding 3 1. 4 2. Missie en Visie 4 3. ondersteuning 5 4. Wat kan de 6 4.1 Regionale afspraken minimaal te bieden ondersteuning

Nadere informatie

Projectaanvraag implementatieproject

Projectaanvraag implementatieproject Aanvraag voor steun van Kom op tegen Kanker Projectaanvraag implementatieproject 1. Titel project. Projectvoorstel (in totaal niet meer dan 5 blz) a. Opzet Omschrijf het projectresultaat, het product,

Nadere informatie

Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015

Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015 Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015 Bernard Teunis & Nienke van der Steeg b.teunis@poraad.nl n.vandersteeg@poraad.nl Opzet workshop 1. Voorstellen 2. Answergarden

Nadere informatie

DIRECTEUR BELEID EN STRATEGIE

DIRECTEUR BELEID EN STRATEGIE FUNCTIEPROFIEL DIRECTEUR BELEID EN STRATEGIE HOGESCHOOL LEIDEN Inhoudsopgave 1 Hogeschool Leiden 3 De organisatie 3 De structuur 3 De thema s 4 2 4 Plaats in de organisatie 4 Taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 14 januari 2000 Onderwerp: Beleidsvisie landelijk kennis/behandelcentrum eetstoornissen Hierbij doe ik u een mijn «beleidsvisie voor

Nadere informatie

Was, is of komt er aandacht voor

Was, is of komt er aandacht voor Was, is of komt er aandacht voor SoftwareKwaliteit in het onderwijs? Voorjaarsevenement TestNet 2012 Leo van der Aalst Lector Software Quality and Testing at Fontys University of Applied Sciences Locaties

Nadere informatie

Aan het werk voor studenten met dyslexie. Screening en begeleiding van studenten met dyslexie, implementatie van dyslexiebeleid op de mbo-instelling

Aan het werk voor studenten met dyslexie. Screening en begeleiding van studenten met dyslexie, implementatie van dyslexiebeleid op de mbo-instelling Aan het werk voor studenten met dyslexie Screening en begeleiding van studenten met dyslexie, implementatie van dyslexiebeleid op de mbo-instelling Hoe kunnen we werken aan goede begeleiding tijdens de

Nadere informatie

zorgmakelaar. AB wordt geboden door Dienstencentrum. Dienstencentrum legt contact met de school. Arrangementen AB medischlichamelijk

zorgmakelaar. AB wordt geboden door Dienstencentrum. Dienstencentrum legt contact met de school. Arrangementen AB medischlichamelijk WERKWIJZE AANVRAGEN ARRANGEMENT ALGEMENE INFORMATIE In onderstaand overzicht wordt aangegeven op welke gebieden er een arrangement kan worden aangevraagd, welke rol het Loket heeft en hoe de communicatie

Nadere informatie

SKO en Leergang Onderwijskundig Leiderschap op de Erasmus Universiteit Rotterdam

SKO en Leergang Onderwijskundig Leiderschap op de Erasmus Universiteit Rotterdam SKO en Leergang Onderwijskundig Leiderschap op de Erasmus Universiteit Rotterdam Alice van de Vooren en Gerard Baars Risbo, Erasmus Universiteit Rotterdam Versterking onderwijscarriere EUR EUR-speerpunt:

Nadere informatie

NOKS. Netwerkoverleg, kind en systeem VISIEDOCUMENT

NOKS. Netwerkoverleg, kind en systeem VISIEDOCUMENT NOKS Netwerkoverleg, kind en systeem VISIEDOCUMENT september 2009 1 Inleiding Een groep zorgverleners en instellingen uit de eerste, tweede en derde lijn komen al een aantal jaren bijeen om in het Netwerkoverleg,

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Students Voices (verkorte versie)

Students Voices (verkorte versie) Lectoraat elearning Students Voices (verkorte versie) Onderzoek naar de verwachtingen en de ervaringen van studenten, leerlingen en jonge, startende leraren met betrekking tot het leren met ICT in het

Nadere informatie

Visie op TripiO 2014-2017

Visie op TripiO 2014-2017 Visie op TripiO 2014-2017 Met de transitie worden verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de geïndiceerde jeugdzorg naar de gemeentes overgeheveld. Naast de taken die gemeenten al hebben op het terrein

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2 -

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2 - Workshops Top Secretaries 2012 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2-1 TRAININGSCARROUSEL - 3-1.1. Projectmanagement - 3-1.2. Overtuigend beïnvloeden - 4-1.3. Communiceren met NLP - 5-1.4. Effectiever met emotionele

Nadere informatie

Jaarverslag 2014-2015. Basisschool St. Catharina Haastrecht

Jaarverslag 2014-2015. Basisschool St. Catharina Haastrecht Jaarverslag 2014-2015 Basisschool St. Catharina Haastrecht Voorwoord In dit Jaarverslag wordt beschreven wat de resultaten zijn van de voornemens die de school beschreven heeft in het Jaarplan. Gekozen

Nadere informatie

STAGEINSTELLINGEN ONDERZOEK HJO-JURISTEN ZUYD HOGESCHOOL. Geachte heer/mevrouw,

STAGEINSTELLINGEN ONDERZOEK HJO-JURISTEN ZUYD HOGESCHOOL. Geachte heer/mevrouw, STAGEINSTELLINGEN ONDERZOEK HJO-JURISTEN ZUYD HOGESCHOOL Geachte heer/mevrouw, De Hogere Juridische Opleiding (HJO) is ontstaan vanuit de voormalige opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening (SJD).

Nadere informatie

BIJLAGE A BIJ BELEIDSPLAN voor het toelaten en verwijderen van leerlingen d.d. november 2003. Checklijst gericht op de mogelijke instroom

BIJLAGE A BIJ BELEIDSPLAN voor het toelaten en verwijderen van leerlingen d.d. november 2003. Checklijst gericht op de mogelijke instroom BIJLAGE A BIJ BELEIDSPLAN voor het toelaten en verwijderen van leerlingen d.d. november 2003 Checklijst gericht op de mogelijke instroom van LGF- of rugzakleerlingen (WEC = wet op de expertise centra)

Nadere informatie

Link4All Vermenigvuldig door Delen

Link4All Vermenigvuldig door Delen Link4All Vermenigvuldig door Delen Beleidsplan (definitief) Jaap Verbeek 7 juni 2012 Doelstelling van Link4All Het lenigen van noden van mensen met een (verstandelijke) beperking die (willen) deelnemen

Nadere informatie

TOELAATBAARHEIDSCRITERIA VOOR HET VOORTGEZET SPECIAAL ONDERWIJS

TOELAATBAARHEIDSCRITERIA VOOR HET VOORTGEZET SPECIAAL ONDERWIJS TOELAATBAARHEIDSCRITERIA VOOR HET VOORTGEZET SPECIAAL ONDERWIJS Inleiding Passend Onderwijs wil de omslag maken van diagnosegericht naar handelingsgericht: niet het probleem van de leerling staat centraal,

Nadere informatie

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Nadere informatie

NIDAP Informatie 02042015 / Audits NIDAP. Opleidingsmarktonderzoek. Informatie over onze onderzoeksdiensten NIDAP 2015

NIDAP Informatie 02042015 / Audits NIDAP. Opleidingsmarktonderzoek. Informatie over onze onderzoeksdiensten NIDAP 2015 Opleidingsmarktonderzoek Informatie over onze onderzoeksdiensten 2015 1 Introductie Inleiding In dit korte document staat algemene informatie over onze opleidingsmarktonderzoeken. Tevens wordt dieper ingegaan

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016 Regeling Externe toezichthouders bij examens Inhoudsopgave 1. Positie en benoeming externe toezichthouders... 3 2. Taak externe toezichthouder

Nadere informatie

Helpt het hulpmiddel?

Helpt het hulpmiddel? Helpt het hulpmiddel? Het belang van meten Zuyd, Lectoraat Autonomie en Participatie Faculteit Gezondheidszorg Dr. Ruth Dalemans, Prof. Sandra Beurskens 08-10-13 Doelstellingen van deze presentatie Inzicht

Nadere informatie

Project Initiatie Document Leerwerkbedrijf KOMPAS

Project Initiatie Document Leerwerkbedrijf KOMPAS De geaccrediteerde Stichting Kompas Nederland en ROC Leeuwenborgh Opleidingen hebben samen het initiatief genbomen om te komen tot een gemeenschappelijk leerwerkbedrijf concept. Dit leerwerkbedrijf wil

Nadere informatie

SCHOOL ONDERSTEUNINGS PROFIEL

SCHOOL ONDERSTEUNINGS PROFIEL VRAGENLIJST (DEEL 2) UITERSTE INLEVERDATUM 21-3-2014 Met het Schoolondersteuningsprofiel worden de volgende onderdelen in beeld gebracht (zie kader): Specifieke kennis en kunde Aantoonbare specifieke deskundigheid

Nadere informatie

Logopedie en apps. Apps binnen de logopedische therapie bij kinderen. Kennis in Bedrijf 27 november 2014. Ilse Hoeben

Logopedie en apps. Apps binnen de logopedische therapie bij kinderen. Kennis in Bedrijf 27 november 2014. Ilse Hoeben Logopedie en apps Apps binnen de logopedische therapie bij kinderen Kennis in Bedrijf 27 november 2014 Ilse Hoeben MSc en Logopedist Docent opleiding logopedie Technologie 27 november 2014 2 Invloed digitale

Nadere informatie

DIGI-ZORG. Jaarplan 2008 Informatie en activiteiten. Management DIGI-ZORG: Wil de Groot-Bolluijt MScN. wil@grootbolwerk.nl. Penvoerende instelling:

DIGI-ZORG. Jaarplan 2008 Informatie en activiteiten. Management DIGI-ZORG: Wil de Groot-Bolluijt MScN. wil@grootbolwerk.nl. Penvoerende instelling: Jaarplan 2008 Informatie en activiteiten. DIGI-ZORG Management DIGI-ZORG: Wil de Groot-Bolluijt MScN. wil@grootbolwerk.nl Penvoerende instelling: Hogeschool Rotterdam Directeur Instituut Gezondheidszorg:

Nadere informatie

Toelichting ontwikkelingsperspectief

Toelichting ontwikkelingsperspectief Toelichting ontwikkelingsperspectief Dit document is bedoeld als achtergrond informatie voor de scholen, maar kan ook (in delen, zo gewenst) gebruikt worden als informatie aan ouders, externe partners

Nadere informatie

Jenaplan Christelijke Basisschool De Troubadour Elden

Jenaplan Christelijke Basisschool De Troubadour Elden SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL SCHOOLJAAR 2015-2016 Jenaplan Christelijke Basisschool De Troubadour Elden 1 Voorwoord Voor u ligt het Schoolondersteuningsprofiel (SOP) van : Jenaplan Christelijke Basisschool

Nadere informatie

7. Samenwerking t.b.v. infrastructuur exameninstrumenten

7. Samenwerking t.b.v. infrastructuur exameninstrumenten 7. Samenwerking t.b.v. infrastructuur exameninstrumenten Opdrachtgever OCW Projectaannemer SBB Projectleider Nog te bevestigen Contactpersoon Lisette van Loon Start en einde deelproject Fase 1: juni 2012

Nadere informatie

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Stef Weijers, Lector Logistiek en Allianties, HAN 31 januari 2013 Anno 2012 In Logistiek is 15% van de bedrijven wel

Nadere informatie

Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017

Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017 Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017 Inleiding De Nederlandse Vereniging voor Urologie (NVU) heeft als doel kwaliteitsverbetering te bewerkstelligen bij iedere uroloog ten gunste van iedere patiënt.

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2014-2018

Strategisch Beleidsplan 2014-2018 Strategisch Beleidsplan 2014-2018 Stichting ELAN Stichting ELAN in onderwijs is op 1 augustus 2014 ontstaan door een fusie van de Stichting CSO Gooi e.o. en de Vereniging Annie M.G. Schmidt. ELAN bestaat

Nadere informatie

Excellente leerkracht basisonderwijs OPTIMUS primair onderwijs 1

Excellente leerkracht basisonderwijs OPTIMUS primair onderwijs 1 Functieomschrijving Excellente Leerkracht basisonderwijs in de groep Salarisschaal : LB Werkterrein : Onderwijsproces Leerkrachten Activiteiten : Verzorgen van het primaire proces Dit profiel vormt de

Nadere informatie

Cliëntenparticipatie in onderzoek

Cliëntenparticipatie in onderzoek Cliëntenparticipatie in onderzoek VOOR ONDERZOEKERS Informatie voor u als onderzoeker over het betrekken van cliënten (vertegenwoordigers) bij praktijkgericht onderzoek KENNISMAKING MET CLIËNTENPARTICIPATIE

Nadere informatie

PRINCE2 2009 is overzichtelijker

PRINCE2 2009 is overzichtelijker PRINCE2 2009 is overzichtelijker 29 mei 2009 door: Lia de Zoete en Reinier de Koning Half juni presenteert het Office of Government Commerce in Londen PRINCE2 2009. Het grote voordeel van de nieuwe versie

Nadere informatie

Werkdocument Montessori voor een nieuwe tijd

Werkdocument Montessori voor een nieuwe tijd Werkdocument Montessori voor een nieuwe tijd 1 oktober 2013 (revisie) Versie 2.3 1e Amstelveense Montessorischool Michelina Hoogeveen, Irene Simonis, Frank Versloot Inhoudsopgave Inleiding, doelen en uitgangspunten

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

Libra R&A locatie Leijpark. De Speelbergh. algemene informatie

Libra R&A locatie Leijpark. De Speelbergh. algemene informatie Libra R&A locatie Leijpark De Speelbergh algemene informatie Deze folder is bedoeld voor ouders en verzorgers van kinderen die motorische problemen hebben en voor vroegbehandeling naar de Speelbergh komen.

Nadere informatie

Implementatieplan interactief beleid

Implementatieplan interactief beleid Implementatieplan interactief beleid (juni 2010 t/m mei 2011) Gemeente Weert, 15 juli 2010 Portefeuillehouder interactief beleid: wethouder H. Litjens Regisseur wijkgericht werken: Marianne Schreuders

Nadere informatie

Van Kennisbrug naar KennisDC

Van Kennisbrug naar KennisDC Van Kennisbrug naar KennisDC Laat kennis stromen Dick van Damme Lector Logistiek Hogeschool van Amsterdam HAN, Arnhem, 31 januari 2013 Kennis DC Breda Kennis DC Nijmegen Kennis DC Rotterdam Kennis DC Venlo

Nadere informatie

Call 1: Meer Veerkracht, Langer Thuis

Call 1: Meer Veerkracht, Langer Thuis Call 1: Meer Veerkracht, Langer Thuis Programma voor alleenstaande ouderen met een beperking om hen langer zelfstandig te kunnen laten wonen, zonder verlies van kwaliteit van leven. Oproep tot het indienen

Nadere informatie

De informatie adapter vormt de basis voor uitwisseling van digitale informatie in projecten waarbij de volgende uitgangspunten gekozen worden:

De informatie adapter vormt de basis voor uitwisseling van digitale informatie in projecten waarbij de volgende uitgangspunten gekozen worden: Op het vlak van informatie uitwisseling tussen bedrijven valt veel te verbeteren. Veel van die verbeteringen vinden hun oorzaak in het niet goed op elkaar aansluiten van de verschillende softwaretoepassingen

Nadere informatie

ERNSTIGE ENKELVOUDIGE DYSLEXIE. Diagnostiek en behandeling door Adelante audiologie & communicatie

ERNSTIGE ENKELVOUDIGE DYSLEXIE. Diagnostiek en behandeling door Adelante audiologie & communicatie ERNSTIGE ENKELVOUDIGE DYSLEXIE Diagnostiek en behandeling door Adelante audiologie & communicatie Ernstige Enkelvoudige Dyslexie Diagnostiek en behandeling Adelante audiologie & communicatie Bij schoolgaande

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

Dr. Ellen Luteijn GZ psycholoog en werkzaam bij Kentalis. NVA Congres 2013

Dr. Ellen Luteijn GZ psycholoog en werkzaam bij Kentalis. NVA Congres 2013 Dr. Ellen Luteijn GZ psycholoog en werkzaam bij Kentalis NVA Congres 2013 Autisme en onderwijs NVA 4 oktober 2013 Ellen Luteijn Inhoud Hoe kan onderwijs passend zijn voor leerlingen met ASS? Passend Onderwijs

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Technicus onderwijs- en onderzoekgebonden - profiel O

Technicus onderwijs- en onderzoekgebonden - profiel O Technicus onderwijs- en onderzoekgebonden - profiel O Doel Ontwerpen, ontwikkelen en (doen) vervaardigen van apparatuur/instrumenten, installaties en (ICT-) systemen, binnen de doelstellingen van de dienst/afdeling

Nadere informatie

Brochure. Kindcentrum

Brochure. Kindcentrum Brochure Kindcentrum Positive Action Positive Action is een programma waarmee kinderen ondersteund en uitgedaagd worden in het ontwikkelen van hun unieke talenten. Het gaat daarbij niet alleen over goede

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Petri Embregts Inhoud Waarom een kans in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Inzetbaarheid en effectiviteit

Nadere informatie

Instructie cliëntprofielen

Instructie cliëntprofielen Bijlage 4 Instructie cliëntprofielen Dit document beschrijft: 1. Inleiding cliëntprofielen 2. Proces ontwikkeling cliëntprofielen 3. Definitie cliëntprofielen 4. De cliëntprofielen op hoofdlijnen 5. De

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. 14GF00 De Zeester

Schoolondersteuningsprofiel. 14GF00 De Zeester Schoolondersteuningsprofiel 14GF00 De Zeester Inhoudsopgave Toelichting... 3 DEEL I INVENTARISATIE... 6 1 Typering van de school... 7 2 Kwaliteit basisondersteuning... 7 3 Basisondersteuning... 8 4 Deskundigheid

Nadere informatie

SCHOOL ONDERSTEUNINGS PROFIEL

SCHOOL ONDERSTEUNINGS PROFIEL Met het Schoolondersteuningsprofiel worden de volgende onderdelen in beeld gebracht: Specifieke kennis en kunde Aantoonbare specifieke deskundigheid Extra ondersteuning ism externe partners SCHOOL ONDERSTEUNINGS

Nadere informatie

Verbinden van Duurzame Steden

Verbinden van Duurzame Steden Verbinden van Duurzame Steden Managen van verwachtingen Jan Klinkenberg, Netwerkmanager VerDuS Startbijeenkomst URD2-projecten 11 oktober 2012 Programma vanmiddag 13.00-13.15 uur Introductie VerDuS 13.15-15.15

Nadere informatie

Actieonderzoek als stimulans voor een positieve leesattitude bij studenten uit de lerarenopleiding (HBO)

Actieonderzoek als stimulans voor een positieve leesattitude bij studenten uit de lerarenopleiding (HBO) Actieonderzoek als stimulans voor een positieve leesattitude bij studenten uit de lerarenopleiding (HBO) Deeviet Caelen Inge Landuyt Magda Mommaerts Iris Vansteelandt 1 Actieonderzoek als stimulans 1 Situering

Nadere informatie

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het?

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? werkgroep bundelen van expertise, 25 mei 2012 Aanleiding voor een team passend onderwijs Passend onderwijs betekent dat iedere leerling het onderwijs en

Nadere informatie

No Big Data on PE Kennisagenda Goed Leren Bewegen KVLO Jo Lucassen VVBN Conferentie 2015 Utrecht

No Big Data on PE Kennisagenda Goed Leren Bewegen KVLO Jo Lucassen VVBN Conferentie 2015 Utrecht No Big Data on PE Kennisagenda Goed Leren Bewegen KVLO Jo Lucassen VVBN Conferentie 2015 Utrecht Ambitie Naar een betere kennisbasis voor professionals die zich op en rond scholen bezighouden met goed

Nadere informatie

Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP

Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP Versie 1.0 Wouter van Kuipers 7 7 2008 1 Inhoud 1 Inhoud... 2 2 Inleiding... 2 3 Probleemgebied... 3 3.1 Doelstelling...

Nadere informatie

SCHOOL ONDERSTEUNINGS PROFIEL

SCHOOL ONDERSTEUNINGS PROFIEL VRAGENLIJST (DEEL 2) Met het Schoolondersteuningsprofiel worden de volgende onderdelen in beeld gebracht (zie kader): Specifieke kennis en kunde Aantoonbare specifieke deskundigheid Extra ondersteuning

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 3 onderwijs

Logopedie in het cluster 3 onderwijs Logopedie in het cluster 3 onderwijs mw. M. Boersma (NVLF) mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement

Nadere informatie