INVLOED VAN HET OPLEIDINGSNIVEAU OP DE ONTSLAGBELEVING: EEN EMPIRISCH ONDERZOEK

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INVLOED VAN HET OPLEIDINGSNIVEAU OP DE ONTSLAGBELEVING: EEN EMPIRISCH ONDERZOEK"

Transcriptie

1 FACULTEIT ECONOMISCHE EN TOEGEPASTE ECONOMISCHE WETENSCHAPPEN DEPARTEMENT TOEGEPASTE ECONOMISCHE WETENSCHAPPEN KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN INVLOED VAN HET OPLEIDINGSNIVEAU OP DE ONTSLAGBELEVING: EEN EMPIRISCH ONDERZOEK DORIS VERMAUT Verhandeling aangeboden tot het behalen van de graad van Licentiaat in de Toegepaste Economische Wetenschappen Promotor : Prof. Dr. L. SELS

2

3 FACULTEIT ECONOMISCHE EN TOEGEPASTE ECONOMISCHE WETENSCHAPPEN DEPARTEMENT TOEGEPASTE ECONOMISCHE WETENSCHAPPEN KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Doris Vermaut Invloed van het opleidingsniveau op de ontslagbeleving: een empirisch onderzoek Korte Inhoud Verhandeling: Een job hebben biedt tal van voordelen. Wanneer iemand ontslagen wordt en hij deze voordelen ziet verdwijnen, kan dit een diepe impact hebben, zowel op psychisch, fysisch als sociaal vlak. Wij vroegen ons af of de manier waarop iemand op zijn onvrijwillig ontslag reageert, afhankelijk is van zijn opleidingsniveau. Om een antwoord op deze vraag te krijgen, hebben we de bestaande literatuur onder de loep genomen en een empirische studie uitgevoerd. Promotor : Prof. Dr. L. SELS

4 1 Dankwoord Ik start met het bedanken van de belangrijkste bron van hulp bij het tot stand brengen van dit eindwerk, namelijk mijn promotor Professor Dr. Sels. Hij heeft heel bereidwillig op elk van mijn vragen geantwoord, handige tips gegeven en me wanneer nodig bijgestuurd. Vervolgens wil ik de anonieme groep mensen bedanken die bereid waren de enquête in te vullen die ik voor het empirisch gedeelte van deze eindverhandeling heb verspreid. Zonder hun eerlijkheid omtrent een gevoelig onderwerp als een onvrijwillig ontslag was het onmogelijk geweest om mijn onderzoek tot een succesvol einde te brengen. Tenslotte wil ik de mensen bedanken die me misschien niet rechtstreeks hebben geholpen bij dit eindwerk, maar omwille van hun emotionele bijstand toch ook meer dan het vermelden waard zijn. Vooreerst is er mijn kotgenote Els, mijn praatpaal in moeilijke tijden. Vervolgens zijn er de andere personen, die na dit jaar eens te meer bewezen hebben onder de noemer van vrienden te horen. Ik eindig met het bedanken van mijn ouders en zus, waarvan ik helaas veel te weinig besef wat ze allemaal voor mij over hebben. Doris Vermaut Hooglede, mei 2004

5 2 Inhoudsopgave Algemene inleiding... 1 Hoofdstuk 1 Ontslagbeleving Definitie ontslagbeleving Ontslagbeleving is een ruim begrip Wijze van omgaan met een onvrijwillig ontslag Probleemgerichte strategie Emotiegerichte strategie Ontslagbeleving is een proces Verklaring voor de grote impact van een onvrijwillig ontslag Wegvallen van de voldoening van bepaalde behoeften Sociale inconsistentie Causaliteit Besluit Hoofdstuk 2 Factoren die een invloed kunnen hebben op de ontslagbeleving Psychische effecten Algemene psychische klachten Daling van gevoel van eigenwaarde Visie op arbeid Gedragsmatige gevolgen van deze psychische klachten Lichamelijke effecten Klachten van voorbijgaande aard Ziektes Sociale effecten Afname van de activiteit Inkrimping van het sociaal netwerk Besluit Hoofdstuk 3 Factoren die invloed kunnen hebben op de ontslagbeleving Loopbaan en jobgebonden determinanten Het niveau van de job en het opleidingsniveau Jobtevredenheid... 34

6 Wijze van ontslag Vroegere werkloosheid Persoonlijke factoren Geslacht en burgerlijke stand Leeftijd Zelfvertrouwen / persoonlijke kwetsbaarheid Persoonlijke activiteiten Sociaal netwerk Andere determinanten Arbeidsmarkt Financiële positie van het gezin vóór het onvrijwillig ontslag Duur van de werkloosheid Besluit Hoofdstuk 4 Methodologie Bestaande onderzoeksmethodes Soorten studies Causaliteit Steekproef Wijze van gegevensverzameling Besluit Methode voor het eigen onderzoek Onderwerp van de studie Cross-sectionele studie Wijze van gegevensverzameling: enquêtes De enquête Verwerking van de gegevens Beschrijving van de steekproef De recente toestand van de Belgische arbeidsmarkt Besluit Hoofdstuk 5 Onderzoeksmodellen Beschrijving van de onderzoeksmodellen Onderzoeksmodel 1: ontslagbeleving... 65

7 Onderzoeksmodel 2: zoekgedrag Operationalisering van de afhankelijke en onafhankelijke variabelen Opleidingscategorie Psychische belasting Achteruitgang van het psychisch welzijn Sociale isolatie Subjectieve kans op hertewerkstelling Zoekijverigheid Operationalisering van de controlevariabelen Leeftijd Geslacht en arbeidsmarktpositie partner Jobtevredenheid Periode sinds ontslag Besluit Hoofdstuk 6 Onderzoeksresultaten Onderzoeksmodel 1: invloed van het opleidingsniveau op de ontslagbeleving Relatie tussen onvrijwillig ontslag en psychische belasting Relatie tussen onvrijwillig ontslag en verslechtering van het psychisch en fysisch welzijn Relatie tussen onvrijwillig ontslag en sociale isolatie Relatie tussen psychisch en fysisch welzijn Onderzoeksmodel 2: invloed van het opleidingsniveau op het zoekgedrag Relatie tussen zoekijverigheid en subjectieve kans Besluit van dit hoofdstuk Algemeen besluit.99 Bijlagen Lijst van figuren Lijst van tabellen Bronnen

8 1 Algemene Inleiding Een job hebben biedt verschillende voordelen. Men krijgt de kans om samen met andere mensen iets te realiseren, zichzelf hierbij te ontplooien en routine in het dagelijks leven te creëren. Wanneer de job wegvalt, verdwijnen deze voordelen eensklaps. De meeste mensen hebben het er daarom uitermate moeilijk mee wanneer ze plots door hun werkgever aan de deur worden gezet. Jobverlies kan zowel op de korte als op de lange termijn gevolgen hebben. Wij hebben ons echter toegelegd op het onderzoeken van de gevolgen van een onvrijwillig ontslag op de korte termijn, zijnde op de ontslagbeleving. Het thema ontslagbeleving is gezien de huidige toestand van de arbeidsmarkt actueler dan ooit. De werkloosheid is in België nog steeds overmaats, en we moeten helaas nog niet direct verbetering verwachten. Aan het onderwerp ontslagbeleving is door onderzoekers in het verleden al in ruime mate aandacht besteed. De invloed van het opleidingsniveau op de ontslagbeleving is echter vrijwel steeds verwaarloosd gebleven. Dit was een van de redenen om ons op dit specifiek aspect van ontslagbeleving te focussen. De belangrijkste reden was echter de huidige toestand van de Belgische arbeidsmarkt. De werkloosheid is namelijk onevenwichtig verdeeld tussen de verschillende opleidingsniveaus. Meer bepaald ligt de werkloosheidsgraad onder laaggeschoolden veel hoger dan onder de rest van de beroepsbevolking. Dit heeft ons aan het denken gezet over de vraag of onvrijwillig ontslagen worden los van de hoge werkloosheidsgraad niet zwaarder is voor laaggeschoolden dan voor de andere opleidingscategorieën. Het is namelijk zo dat voor personen met een verschillend opleidingsniveau, bepaalde aspecten van een job niet allemaal even belangrijk zijn. We denken hierbij aan het financieel voordeel van een job, dat doorgaans crucialer is bij een lager geschoolde dan bij een hoger geschoolde. Hoger geschoolden van hun kant hechten vaak meer belang aan het psychosociaal voordeel van het hebben van een job dan lager geschoolden. Op basis van deze en andere verschillen naargelang opleidingsniveau vermoeden we dat onvrijwillig ontslagen worden voor personen van diverse opleidingsniveaus niet identiek hetzelfde teweegbrengt.

9 2 Om een duidelijk beeld te krijgen van de invloed van het opleidingsniveau op de ontslagbeleving zijn we gestart met het overlopen van de bestaande kennis omtrent het thema ontslagbeleving, en het belang van de factor opleidingsniveau hierbij. De verschillende hoofdstukken vormen elk een stap in de richting van het eigen onderzoek. In het eerste hoofdstuk geven we een algemene invulling van het begrip ontslagbeleving. We starten met het overlopen van de mogelijke gevolgen die een onvrijwillig ontslag kan hebben. Deze gevolgen hebben betrekking op zowel het psychisch, lichamelijk als het sociaal welzijn van een mens. Vervolgens zoeken we naar een verklaring voor deze grote impact die een onvrijwillig ontslag kan hebben. Het tweede hoofdstuk is al wat meer praktisch gericht. We overlopen de verschillende mogelijke gevolgen van een onvrijwillig ontslag in detail, en geven hierbij aanwijzingen voor het meten van deze gevolgen. Het derde hoofdstuk is de laatste stap vóór we werkelijk starten met het empirisch gedeelte van het eindwerk. Hier bekijken we de verschillende factoren die een invloed kunnen hebben op de ontslagbeleving. In het kader van het eigen onderzoek is het namelijk belangrijk om te weten met welke kenmerken rekening moet worden gehouden om de invloed van het opleidingsniveau op de ontslagbeleving te isoleren. In het vierde hoofdstuk bekijken we de mogelijke manieren om aan onderzoek naar ontslagbeleving te doen. Op basis van de bespreking van de meest voorkomende technieken maken we een keuze voor ons eigen onderzoek. Hierbij hoort ook een bespreking van de arbeidsmarktomstandigheden, zodat de onderzoeksresultaten in de juiste context kunnen worden geplaatst. Het vijfde hoofdstuk beschrijft wat we precies hebben onderzocht, en wat de redenering is achter de hypothesen die we hebben vooropgesteld. We steunen hierbij op de kennis die we hebben vergaard in de voorgaande hoofdstukken. We hebben alle hypothesen samengevat in twee onderzoeksmodellen. Het eerste is het meest uitgebreide en handelt over de relatie tussen een onvrijwillig ontslag en de verslechtering van het algemeen welzijn, en de invloed van het opleidingsniveau hierop. In het tweede model bekijken we het zoeken naar een nieuwe job, maar we gaan hier minder diep op in. De

10 3 voornaamste vraag is of de ijverigheid bij het zoeken naar een nieuwe job afhankelijk is van het opleidingsniveau. In dit hoofdstuk verduidelijken we enkel onze hoofdredenering aan de hand van de modellen. Het formuleren van de concrete hypothesen op basis van deze onderzoeksmodellen doen we in het zesde en laatste hoofdstuk. We geven er aansluitend op elke hypothese de resultaten van onze analyses en bekomen een antwoord op onze centrale vraag, zijnde of het opleidingsniveau een significante invloed heeft op de ontslagbeleving.

11 4 Hoofdstuk 1 Ontslagbeleving We starten deze eindverhandeling met een algemene benadering van het thema ontslagbeleving. Deze kennis hebben we nodig voor het beantwoorden van onze centrale vraag, namelijk of er een verschil is in ontslagbeleving naargelang het opleidingsniveau. Een algemene schets van wat ontslagbeleving inhoudt, wordt gegeven in het eerste deel van dit hoofdstuk. Kort gezegd is ontslagbeleving de wijze waarop iemand reageert op zijn onvrijwillig ontslag, en welke effecten de daaropvolgende werkloosheid teweegbrengt op korte termijn. De gevolgen van langdurige werkloosheid behoren in principe tot het domein van de werkloosheidsbeleving. Om het beeld van ontslagbeleving toch zo compleet mogelijk te maken, bekijken we in de derde paragraaf kort welke evolutie doorlopen wordt naarmate iemand langer werkloos is. Een onvrijwillig ontslag kan uiteenlopende effecten teweegbrengen. De tweede paragraaf overloopt de meest voorkomende gevolgen van jobverlies. Naast psychische gevolgen heeft een onvrijwillig ontslag vaak ook gevolgen op lichamelijk en sociaal vlak. De bespreking van de effecten van een onvrijwillig ontslag wordt eerder beperkt gehouden, omdat dit onderwerp in het tweede hoofdstuk meer uitgebreid aan bod komt. Hoe men omgaat met het werkloos worden, beïnvloedt in grote mate de impact die het onvrijwillig ontslag heeft. In de derde paragraaf worden de verschillende reactiewijzen overlopen. Na het bespreken van de effecten van een onvrijwillig ontslag, de mogelijke reactiewijzen en het procesmatige karakter van de ontslag- en werkloosheidsbeleving, zal duidelijk zijn dat een onvrijwillig ontslag een grote impact heeft of kan hebben op iemands algemeen welzijn. In de vijfde paragraaf wordt gezocht naar de verklaring waarom deze impact zo groot is. We eindigen met een opmerking omtrent causaliteit. 1.1 Definitie ontslagbeleving Ontslagbeleving betekent letterlijk de wijze waarop een persoon zijn onvrijwillig ontslag ervaart. Ontslagen worden is een ingrijpende gebeurtenis in het leven van een

12 5 mens. De confrontatie met het werkloos worden is voor het merendeel van de betrokkenen problematisch op verschillende vlakken. Men ondervindt een zware psychische belasting, er ontstaat wanhoop, en als gevolg hiervan kan de mentale en fysieke toestand van de persoon verslechteren. Er is ook meestal een daling van de mate van sociaal contact, omdat men de omgang met (vooral) mensen die wel nog tewerkgesteld zijn niet aankan. Onder andere Parkes en Weiss (1983) hebben de gevolgen van het verlies van een job vergeleken met een andere ingrijpende gebeurtenis, namelijk het verlies van een dierbare. Later hebben andere onderzoekers deze idee verder uitgewerkt (o.a. Morrell et. al., 1998). Het feit dat iemand het verlies van een dierbare verstandelijk moet leren accepteren, komt overeen met de nood van pas werkloos geworden personen om een reden te zoeken voor hun onvrijwillig ontslag (cfr. wijze van omgaan met een onvrijwillig ontslag, hoofdstuk 1). Abramson (1978) is van mening dat het toekennen van oorzaken aan een mislukking zoals een onvrijwillig ontslag het geloof in de kansen op succes in andere situaties bevordert. We spreken van attributie, wat meer concreet inhoudt dat iemand oorzaken gaat geven van de resultaten van zijn eigen gedrag of dat van een ander. De attributietheorie zegt ondermeer dat wie een mislukking toeschrijft aan stabiele oorzaken, gedurende geruime tijd de situaties zal vermijden waarin hij mislukte. Wie daarentegen onstabiele oorzaken naar voor brengt, zal sneller weer de moed hebben om dezelfde situatie opnieuw aan te gaan. Wat onvrijwillig ontslag betreft betekent dit laatste dus dat wie zijn eigen gebreken niet als oorzaak van het onvrijwillig ontslag ziet, sneller op zoek gaat naar een nieuwe job. Het onvrijwillig ontslag moet echter niet enkel rationeel, maar ook emotioneel geaccepteerd worden. De meestal enige mogelijkheid, namelijk het aannemen van een nieuwe identiteit, is niet zo vanzelfsprekend. Het is bijvoorbeeld niet omdat een ontslagen kostwinner plots huisvader wordt, dat hij deze rol ook heeft aanvaard en er zich goed bij voelt.

13 6 1.2 Ontslagbeleving is een ruim begrip De stress of psychische belasting die met een onvrijwillig ontslag gepaard gaat, kan in principe alle mogelijke psychische, fysische en sociale gevolgen met zich mee brengen (o.a. Mathers en Schofield, 1998). De psychische gevolgen kunnen variëren van verveling, geïrriteerdheid en lusteloosheid tot daling van het zelfvertrouwen, vermindering van de levensvoldoening en depressie. De psychische belasting die een onvrijwillig ontslag meestal veroorzaakt, kan zich met andere woorden op tal van manieren uiten. Ook op lichamelijk vlak zijn de gevolgen van een onvrijwillig ontslag ongelimiteerd. Sommige werklozen voelen zich vermoeider of hebben frequenter last van hoofdpijn of rugpijn. Bij anderen zijn de fysische effecten van een meer langdurige aard. Men ondervindt ernstige hartklachten, spijsverteringsproblemen en bij bepaalde onderzoeken bleek zelfs dat werklozen een grotere kans hadden op kanker. Er blijkt vaak een link te bestaan tussen de psychische en de fysische klachten, met name dat de lichamelijke klachten een uiting of gevolg zijn van de psychische problemen. Doorgaans hebben personen het moeilijker om met emotionele problemen om te gaan dan met fysieke klachten. Tenslotte kan onvrijwillig ontslag ook sociale effecten hebben. Een groot deel van de werklozen heeft de neiging om na hun onvrijwillig ontslag minder frequent sociaal contact te hebben. Veelal worden de contacten met werkende mensen het eerst verbroken, omdat de omgang met deze mensen het meest belastend is. Werkloze vrienden en kennissen kunnen echter vervolgens ook hetzelfde lot ondergaan. In deze paragraaf is een kort overzicht gegeven van de mogelijke gevolgen van het werkloos worden. Het volgende hoofdstuk bekijkt deze effecten in detail. We richten ons dan meer op het onderzoeken van ontslagbeleving en overlopen wat we kunnen verwachten als effecten van een onvrijwillig ontslag.

14 7 1.3 Wijze van omgaan met een onvrijwillig ontslag Het model van Lazarus en Folkman (1984) houdt in dat een psychische belasting optreedt wanneer iemand met een gebeurtenis te maken heeft die de beschikbare middelen van deze persoon overschrijdt of die zijn welzijn in gevaar brengt. Als gevolg hiervan gaat men strategieën ontwikkelen om met deze omstandigheid om te gaan. In de context van jobverlies werd met dit model nagegaan welke strategieën wanhoop helpen verminderen en sneller tot een nieuwe job leiden, welke factoren het verwerken van het ontslag vergemakkelijken en hoe de perceptie van een gebeurtenis de keuze van een verwerkingsstrategie beïnvloedt. Gowan, Riordan en Gatewood (1999) testten dit model voor een bedrijfssluiting. In dit punt wordt dieper ingegaan op de strategieën die deze onderzoekers onderscheidden. De mogelijke strategieën kunnen in twee groepen worden ingedeeld (Thomson, 1997). Men kan zich enerzijds richten op het probleem zelf: de situatie veranderen zodat de slechte gevolgen ervan ook ongedaan worden gemaakt. Het zoeken van een job is hier het meest voor de hand liggende voorbeeld van. Men kan daarentegen ook trachten de emotionele gevolgen van de situatie te verzachten. Voorbeelden zijn het zoeken naar afleiding zodat men niet constant hoeft te denken aan de situatie of het geven van verklaringen voor het onvrijwillig ontslag. Deze tweede mogelijkheid richt zich dus meer op de emoties. We gaan hieronder dieper in op de reactietypes. Bij de eerste strategiesoort bekijken we het zoekgedrag. Voor de tweede worden de fenomenen attributie, niet-werkgerelateerde activiteiten en berusting nader onderzocht Probleemgerichte strategie Deze strategie houdt in dat iemand tracht de gevolgen van zijn onvrijwillig ontslag ongedaan te maken: hij zoekt werk. De meeste mensen ervaren werkloosheid als iets negatiefs (Jehoel-Gijsbers et. al., 1995), zoals ook al bleek uit het overzicht van de mogelijke gevolgen van jobverlies zonet besproken. Daarom zal het merendeel ook snel opnieuw beginnen te zoeken naar een job (Muffens et. al., 1990). Wat betreft de strategie zoeken naar een nieuwe job ontdekten Gowan et. al. (1999), zoals te verwachten was, dat hoe groot iemand de kans inschat om snel opnieuw werk te vinden,

15 8 een invloed heeft op onder andere de ijverigheid bij het zoeken van een job en de bereidheid tot bij of herscholing. Daarnaast zal wie goede hoop heeft op het vinden van een nieuwe job, sneller het ontslag relativeren. En wie het ontslag meer relativeert, heeft een grotere kans om bij hertewerkstelling een job te vinden waarin hij zich echt goed voelt. Door afstand te nemen van zijn ontslag kan een ontslagen werknemer namelijk het ontslag beter verwerken en op die manier succesvollere pogingen doen om een job te vinden (Leana en Feldman, 1995). Met het aanhouden van de werkloosheid wijzigt het zoekgedrag geleidelijk aan (Jehoel- Gijsbers, 1993). Hoe langer men werkloos is, hoe minder intens men zoekt naar een job. Dit uit zich vooral in het dalend aantal spontane sollicitaties. De Witte (1993) ziet deze evolutie als een aanpassing aan de statusincongruentie, die in de vijfde paragraaf van dit hoofdstuk nog uitgebreider aan bod komt. Kort gezegd houdt deze theorie in dat als gevolg van een onvrijwillig ontslag, er een onevenwicht ontstaat tussen de arbeidsstatus en de andere statusfactoren. Dit zorgt voor een psychische belasting. Niet langer zoeken naar een job kan dan betekenen dat iemand aanvaardt dat hij niet langer het aanzien geniet dat hij vroeger had, en dus ook niet langer tracht om dit aanzien via een job terug te winnen. Wie gemotiveerder is om een job te vinden, zal wel sneller een job vinden, maar dit zal niet noodzakelijk ook de kwaliteit van de gevonden job ten goede komen. Daarentegen is gebleken dat het vertonen van symptomen van depressie de kans op het vinden van een job en de kwaliteit van die job vermindert (Gowan et. al., 1999). Er is dus een soort selectie-effect werkzaam, met name dat mensen met bepaalde kenmerken een grotere kans hebben om werkloos te worden of te blijven (cfr. causaliteit, hoofdstuk 1). De factor financiële druk speelt een tegengestelde rol. Hoe groter de financiële druk, hoe meer moeite iemand doet om een job te vinden, maar ook hoe slechter de gemoedstoestand. Deze slechtere mentale toestand vermindert, bij een werkend selectieeffect, de kans op hertewerkstelling en de kwaliteit van de gevonden job (Vinokur en Schul, 2002).

16 Emotiegerichte strategie Bij deze strategie tracht men de gevolgen van het onvrijwillig ontslag te verzachten. Een eerste mogelijkheid is attributie. Vele werklozen zoeken naar een verklaring voor het onvrijwillig ontslag. De attributietheorie van Abramson (1978) werd reeds aangehaald (cfr. definitie van ontslagbeleving, hoofdstuk 1). Nogmaals kort gezegd is het volgens deze theorie bevorderlijk voor de mentale toestand om oorzaken te geven aan een mislukking zoals een onvrijwillig ontslag. Uit de attributietheorie is een methode af te leiden om succesvoller met een onvrijwillig ontslag om te gaan. Attributionele training is de techniek om te leren inzien dat jobverlies het gevolg is van externe, onstabiele en specifieke oorzaken in plaats van het onvrijwillig ontslag toe te schrijven aan interne, stabiele en globale oorzaken. Deze techniek is natuurlijk enkel effectief wanneer dit ook werkelijk de oorzaken zijn van het onvrijwillig ontslag. Wanneer het onvrijwillig ontslag bijvoorbeeld te wijten is aan persoonlijke kenmerken die niet kunnen worden veranderd, dient de persoon in kwestie daar ook op gewezen te worden, om ontgoocheling te vermijden. Een andere mogelijke reactie is ontkenning. Zoals in de volgende paragraaf zal blijken, komt deze reactie meestal slechts kort na het horen van het nieuws dat men ontslagen zal worden voor. Sommigen gaan het ontslag relativeren, en dit vooral wanneer ze de kans om snel opnieuw werk te vinden relatief hoog inschatten. Men neemt afstand van het ontslag. Berusting daarentegen komt eerder voor na een langere periode van werkloosheid. Dit berusten is reeds door vele onderzoekers aangehaald als een vaak voorkomend fenomeen. De Witte en Hooge (1995) hebben op basis van een vergelijking tussen kortdurige en langdurige werklozen het bewijs trachten te leveren voor het bestaan van dit aanpassingsproces onder langdurig werklozen. Bij de kortdurige werklozen kwamen inderdaad geen personen voor die zich hadden aangepast aan hun werkloosheid als wijze om met hun onvrijwillig ontslag om te gaan. Warr (1989) heeft het over twee soorten aanpassing. De berustende vorm is gekenmerkt door een sterke mate van routine, vermindering van onzekerheid omtrent de toekomst, vermindering van het belang van arbeid en tenslotte een inkrimping van het sociaal

17 10 netwerk en het aantal activiteiten. Andere werklozen vertonen echter een constructieve aanpassing. Ze ervaren meer onzekerheid omtrent de toekomst, minder routine en besteden doorgaans meer tijd aan activiteiten die niet aan het werk gerelateerd zijn. Deze mensen vertonen vanaf het moment van berusting vaak een verbetering in het psychisch welzijn doordat ze zichzelf doelen blijven vooropstellen en zich ook blijven bezighouden met waardevolle activiteiten. Zoals nog zal aan bod komen (cfr. persoonlijke factoren, hoofdstuk 3), spelen activiteiten die niet gelinkt zijn aan het werk, zoals clublidmaatschap en lezen, een belangrijke rol in de tijdstructurering. Naast het bieden van een tijdsstructuur worden langs deze weg ook beloningen gegeven die men niet langer via het werk kan krijgen. Op die manier dragen deze activiteiten ook bij tot een grotere voldoening. 1.4 Ontslagbeleving is een proces Zoals in de inleiding vermeld, besteden we een paragraaf aan de effecten van werkloosheid, dus de effecten van ontslag op langere termijn. Het zijn enkel de effecten in het begin van deze periode die van toepassing zijn op een onderzoek naar ontslagbeleving. Wat de evolutie van de algemene toestand doorheen de werkloosheidsperiode betreft, kunnen twee tegengestelde hypothesen worden aangehaald (De Witte,1993). Volgens de cumulatieve stresshypothese verslechtert de algemene toestand alsmaar naarmate de toestand van werkloosheid voortduurt. De aanpassingshypothese daarentegen is positiever. Werklozen zouden volgens deze hypothese namelijk na een zekere periode van verslechtering beslissen om te berusten in hun werkloosheid. In de vorige paragraaf kwam de reactiewijze berusting reeds aan bod. De berusting komt het algemeen welzijn ten goede, gezien de werkloosheid niet langer psychisch zo zwaar op de persoon weegt. We bekijken de ontslag - en werkloosheidsbeleving stap voor stap, om daaruit dan te concluderen welke van de twee hypothesen klopt. De meeste mensen kunnen zowel positieve als negatieve kenmerken opsommen van hun job. Het is dus goed mogelijk dat wanneer iemand ontslagen wordt, de eerste reactie positief is. Dit gevoel zal echter meestal vrij snel plaats maken voor verdriet. Dergelijk

18 11 reactiepatroon wordt ook gezien bij het overlijden van een persoon waarmee men geen goede relatie had. Eerst is men opgelucht omdat de negatieve aspecten van de persoon/job verdwenen zijn, maar pas nadat deze gevoelens verminderen, begint men te merken dat men toch wel de positieve eigenschappen van de persoon/job mist. Dat iemand initieel blij kan zijn met zijn ontslag, werd al in veel studies opgemerkt (o.a. Fagin en Little, 1984). Dit initieel gevoel van opluchting kwam echter opvallend weinig voor bij managers en professionals (Swinburne, 1981). Wellicht is dit te verklaren door het feit dat deze personen doorgaans een positievere mening hebben over hun job. Deze verklaring werd door het onderzoek van Armstrong en Stassen (2001) bevestigd. Wanneer het initieel gevoel van opluchting of optimisme voorbij is, komt men meestal in een minder euforische fase terecht. Men wordt pessimistisch en dit kan zelfs neigen naar fatalisme. De toestand blijft verslechteren tot op het moment waarop men zich gaat aanpassen aan de situatie van langdurige werkloosheid. Op dat moment treedt er berusting op (cfr. wijze van omgaan met een onvrijwillig ontslag, hoofdstuk 1), wat ervoor zorgt dat de psychische belasting van het werkloos zijn afneemt. Bij onderzoek van Warr en Jackson bijvoorbeeld werd na 6 maanden een limiet bereikt in de verslechtering van de toestand, en begon tussen de 12 e en de 24 e maand de algemene toestand van de werklozen zelfs te verbeteren (1985a, 1987b). Wie berust, gaat het werkloos zijn niet langer als iets negatiefs ervaren, maar probeert gewoon het beste ervan te maken en zich niet langer blind te staren op het vinden van een job. We kunnen dus besluiten dat wellicht zowel de cumulatieve stresshypothese als de aanpassingshypothese kloppen. De eerste geldt echter tijdens de beginperiode van werkloosheid, terwijl aanpassing veelal slechts optreedt na een langere termijn. Dat beide op het eerste zicht tegengestelde hypothesen blijkbaar toch kunnen worden verzoend, werd ook aangehaald door De Witte (1993). Eenzelfde opeenvolging van fasen als net werd beschreven, komt terug in het psychisch reactiemodel (Fineman, 1983; Parkes en Weiss, 1983) ). Dit model is in hoofdzaak gebaseerd op het grieving model van Kubler-Ross (1969). Kort gezegd gaat dit grieving model ervan uit dat droefheid een actief proces is bestaande uit bepaalde fasen, te vergelijken met de fasen die doorlopen worden bij het verlies van een dierbare. Het

19 12 psychisch model is later nog herwerkt, maar de achterliggende idee is altijd dezelfde gebleven, namelijk dat elke werkloze dezelfde opeenvolging van fasen doorloopt. Een van de meer recente besprekingen van het grieving proces bij jobverlies (Morrel et. al., 1998) onderscheidt twee hoofdfasen, namelijk tijdens en na de opzeggingstermijn. Initieel bestaat er ontkenning, wat al snel overgaat in woede tegenover het bedrijf of de werkgever. Wanneer duidelijk wordt dat het onvrijwillig ontslag onvermijdelijk is, geraken velen in een al dan niet ernstige toestand van depressiviteit. Dit gaat bij sommigen zover dat ze niet langer normaal kunnen functioneren. Anderen stappen vlotter over naar de volgende fase, namelijk die van acceptatie. Na de opzeggingstermijn is er eerst ongeloof en verwarring omtrent het daadwerkelijk ontslagen zijn, en als gevolg daarvan doet de persoon alsof er niets veranderd is en blijft hij dezelfde levensstijl behouden. Hij begint echter al snel de job en/of de situatie te missen, of hij begint zich te keren tegen het bedrijf of specifieke mensen, vooral als hij geen opzeggingstermijn heeft genoten. In de volgende stap slaagt de persoon er niet meer in zijn leven verder te zetten. Hij stelt het zoeken naar een job uit, enerzijds omdat hij bang is om te mislukken, en anderzijds omdat hij zich schaamt voor zijn werkloosheid. Wanneer deze persoon uiteindelijk wel degelijk een job vindt, is dit vaak een lukraak aangenomen job, wat soms opnieuw voor een gevoel van depressie kan zorgen, omdat hij niet gelukkig is in de nieuwe functie. In een laatste fase komt hij tot het besef dat als hij zijn levenskwaliteit van voorheen terugwil, bepaalde dingen zullen moeten veranderen. Men geeft niet langer andere mensen de schuld voor het jobverlies, maar richt zich meer op de toekomst. Er worden nu concrete plannen gemaakt in plaats van te piekeren, en men zoekt meer steun bij familie en vrienden. Vanaf dit moment zullen zoekpogingen om een job te vinden, meestal succesvol zijn. De kans is ook groter dat de job geschikt is voor de persoon. Naarmate iemand langer werkloos blijft, evolueren de eisen die de persoon stelt aan een nieuwe job. In het algemeen nemen langdurig werklozen niet zomaar elke job aan (Muffels et. al., 1990), maar het aantal gestelde eisen is toch ook afhankelijk van het moment. Tot het einde van het eerste jaar werkloosheid en vanaf het derde jaar is men doorgaans minder toegeeflijk wat de job betreft (De Witte, 1993). De initiële

Wat is de invloed van het opleidingsniveau op de ontslagbeleving?

Wat is de invloed van het opleidingsniveau op de ontslagbeleving? Wat is de invloed van het opleidingsniveau op de ontslagbeleving? Vermaut, D. (2004). De invloed van het opleidingsniveau op de ontslagbeleving: een empirisch onderzoek. (zie ook website NIS). Een job

Nadere informatie

5 Samenvatting en conclusies

5 Samenvatting en conclusies 5 Samenvatting en conclusies In 2008 werden in Nederland bijna 5,2 miljoen mensen het slachtoffer van criminaliteit (cbs 2008). De meeste van deze slachtoffers kregen te maken met diefstal of vernieling,

Nadere informatie

Capita Selecta Recent Arbeidsmarktonderzoek in Vlaanderen

Capita Selecta Recent Arbeidsmarktonderzoek in Vlaanderen RESEARCH SUMMARY ONDERZOEK I.K.V. VIONA STEUNPUNT WSE Capita Selecta Recent Arbeidsmarktonderzoek in Vlaanderen Richtlijnen voor auteurs - De hoofdindeling ligt vast en bestaat uit volgende rubrieken:

Nadere informatie

STABLE LOVE, STABLE LIFE?

STABLE LOVE, STABLE LIFE? STABLE LOVE, STABLE LIFE? De rol van sociale steun en acceptatie in de relatie van paren die leven met de ziekte van Ménière Oktober 2011 Auteur: Drs. Marise Kaper Master Sociale Psychologie, Rijksuniversiteit

Nadere informatie

BedrijfsGezondheidsIndex 2006

BedrijfsGezondheidsIndex 2006 BedrijfsGezondheidsIndex 2006 Op het werk zijn mannen vitaler dan vrouwen Mannen zijn vitaler en beter inzetbaar dan vrouwen. Dit komt mede doordat mannen beter omgaan met stress. Dit blijkt uit de jaarlijkse

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

De draad weer oppakken

De draad weer oppakken De draad weer oppakken na een ingrijpende gebeurtenis 0900-0101 (lokaal tarief) Slachtofferhulp N e d e r l a n d Een ingrijpende gebeurtenis, zoals een misdrijf of verkeersongeluk, zet uw leven in meer

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent?

Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent? Onderwijs en opleiding Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent? Wolff, Ch. J. de, R. Luijkx en M.J.M. Kerkhofs (2002), Bedrijfsscholing en arbeidsmobiliteit, OSA A-186, Tilburg. Scholing van werknemers

Nadere informatie

Verlies, verdriet en rouw

Verlies, verdriet en rouw Verlies, verdriet en rouw Albert Schweitzer ziekenhuis november 2013 pavo 0233 Inleiding Iemand die u dierbaar was, waar uw zorg naar uitging, is overleden. Het wegvallen van de overledene brengt wellicht

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

Nou, euh, succes dan maar

Nou, euh, succes dan maar Nou, euh, succes dan maar Bijna iedere manager of ondernemer krijgt wel eens mee te maken met het ontslaan van een medewerker. Een ontslagzaak is veelal vervelend voor alle betrokken partijen. Het kan

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Burnout, een toestand van mentale uitputting door chronische stress in de werksituatie, vormt een ernstig maatschappelijk probleem dat momenteel veel aandacht krijgt. In

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Leen Heylen, CELLO, Universiteit Antwerpen Thomas More Kempen Het begrip eenzaamheid Eenzaamheid is een pijnlijke, negatieve ervaring die zijn oorsprong vindt in een

Nadere informatie

VK+ Zelfrapportage. Vragenlijst over veerkracht. Henk Smit

VK+ Zelfrapportage. Vragenlijst over veerkracht. Henk Smit VK+ Zelfrapportage Vragenlijst over veerkracht ID 255-17 Datum 26.05.2015 VK+ Inleiding 2 / 9 INLEIDING De VK+ is een vragenlijst die op basis van zelfrapportage de mentale veerkracht van volwassenen in

Nadere informatie

Omgaan met faalangst en weerstanden! Trainer: Gijs Visser

Omgaan met faalangst en weerstanden! Trainer: Gijs Visser Omgaan met faalangst en weerstanden! Trainer: Gijs Visser Hoe ga jij om met gevoelens van falen of een verlieservaring?? Iedereen krijgt er vroeg of laat mee te maken Er rust een taboe op dit onderwerp

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa 1 maximumscore 4 Het verrichten van flexibele arbeid kan een voorbeeld zijn van positieverwerving als de eigen keuze van de jongeren uitgaat naar flexibele arbeid in

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Mag het wat meer (ervaring) zijn? - Werkloze 45-plussers bevraagd -

Mag het wat meer (ervaring) zijn? - Werkloze 45-plussers bevraagd - Mag het wat meer (ervaring) zijn? - Werkloze 45-plussers bevraagd - Karel, Annie, Eddy en Martine Oudere werknemers haken te vlug af. Dit is één van de pijnpunten van de Vlaamse arbeidsmarkt. Deze algemene

Nadere informatie

Geen tekort aan technisch opgeleiden

Geen tekort aan technisch opgeleiden Geen tekort aan technisch opgeleiden Auteur(s): Groot, W. (auteur) Maassen van den Brink, H. (auteur) Plug, E. (auteur) De auteurs zijn allen verbonden aan 'Scholar', Faculteit der Economische Wetenschappen

Nadere informatie

Loonwijzer-rapport. Het ontslag van een collega De gevolgen van het aankondigen van ontslagen voor blijvers. Inleiding. Ontslaan van werknemers

Loonwijzer-rapport. Het ontslag van een collega De gevolgen van het aankondigen van ontslagen voor blijvers. Inleiding. Ontslaan van werknemers Loonwijzer-rapport Het ontslag van een collega De gevolgen van het aankondigen van voor blijvers Tom Vandenbrande en Fernando Pauwels Hoger Instituut voor de Arbeid Katholieke Universiteit Leuven In dit

Nadere informatie

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfdoding en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfdoding De Zelfmoordlijn tel. 02 649 95 55 www.zelfmoordlijn.be Werkgroep Verder Voor wie achterblijft na

Nadere informatie

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd.

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd. ZELFVERTROUWEN Zelfvertrouwen is het vertrouwen dat je in jezelf hebt. Zelfvertrouwen hoort bij ieder mens en het betekent dat je een reëel zelfbeeld hebt, waarin ruimte is voor sterke kanten, maar ook

Nadere informatie

Hoe zoeken werkzoekenden?

Hoe zoeken werkzoekenden? Hoe zoeken werkzoekenden? Doyen G. en Lamberts M. (2001), Hoe zoeken werkzoekenden? HIVA, K.U.Leuven. Het gaat goed op de Vlaamse arbeidsmarkt. Sinds een aantal jaren stijgt de werkgelegenheid en daalt

Nadere informatie

Resultaten voor België Psychische Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor België Psychische Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997 6.2.1. Inleiding Binnen de verschillen factoren van risico gedrag heeft alcoholverbruik altijd al de aandacht getrokken van de verantwoordelijken voor Volksgezondheid. De WGO gebruikt de term "Ongeschiktheid

Nadere informatie

«Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (1 ste deel)

«Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (1 ste deel) «Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (1 ste deel) Eerste deel Evolueert de werkloosheidsduur naargelang de leeftijd van de werkloze? Hoe groot is de kans

Nadere informatie

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N HighCoaching Coaching op een hoger niveau B R O C H U R E O N T S T R E S S E N Verminderen van stress en verhoging van gezondheid 1 HighCoaching KvK nr. 51529904 Stress Management System Wat is stress?

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u, uw partner of familielid is een depressie vastgesteld. In deze folder kunt u lezen wat een depressie is en waar u voor verdere vragen en informatie terecht kunt. Vanwege de

Nadere informatie

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting Inleiding Depressie en angst zijn veel voorkomende psychische stoornissen. Het ontstaan van deze stoornissen is gerelateerd aan een breed scala van risicofactoren, zoals genetische kwetsbaarheid, neurofysiologisch

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

Rouwen na faillissement

Rouwen na faillissement Rouwen na faillissement Vriendelijk aangeboden door Tussenstap is een product van de vzw Zenitor is een dochter van vzw Zenitor, alle rechten voorbehouden 1/7 Inleiding:... 3 1.Wat is rouwen eigenlijk?...

Nadere informatie

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten Samenvatting Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten De beroepsbevolking in Nederland, maar ook in andere westerse landen, vergrijst in een rap tempo. Terwijl er minder kinderen

Nadere informatie

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking, G. Waverijn & M. Rijken, NIVEL, januari

Nadere informatie

De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft)

De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft) De VrijBaan Vragenlijst (specifiek voor iemand die geen werk heeft) Inleiding Veel mensen ervaren moeilijkheden om werk te vinden te behouden, of van baan / functie te veranderen. Beperkingen, bijvoorbeeld

Nadere informatie

Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten. Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007

Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten. Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007 Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007 Overzicht Inleiding Prevalentie psychosociale problemen Specifieke aspecten bij longkanker

Nadere informatie

Cambriana online hulpprogramma

Cambriana online hulpprogramma Dit is deel 1 van het online hulpprogramma van Cambriana. Verwerking van een scheiding 'Breaking up is hard to do' Neil Sedaka Een scheiding is een van de pijnlijkste ervaringen die je kunt meemaken in

Nadere informatie

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje.

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. 1-1. HET PROBLEEM Pesten en plagen worden vaak door elkaar gehaald! Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. Als je gepest bent, heb je ervaren dat pesten

Nadere informatie

«Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (2 de deel)

«Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (2 de deel) «Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (2 de deel) Tweede deel In de vorige Stat info ging de studie globaal (ttz. alle statuten bijeengevoegd) over het verband

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in dutch)

Samenvatting. (Summary in dutch) Samenvatting (Summary in dutch) 74 Samenvatting Soms kom je van die stelletjes tegen die alleen nog maar oog hebben voor elkaar. Ze bestellen hetzelfde ijsje, maken elkaars zinnen af en spiegelen elkaar

Nadere informatie

Rouw na een niet-natuurlijke dood

Rouw na een niet-natuurlijke dood Rouw na een niet-natuurlijke dood Yarden Symposium Afscheid na een niet-natuurlijke dood Donderdag 14 november 2013 Prof. dr. Paul Boelen Universiteit Utrecht Wat is rouw? Inhoud Wat is niet-natuurlijke

Nadere informatie

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Jaarverslag Herplaatsingsfonds 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Het Herplaatsingsfonds financiert de outplacementbegeleiding van alle ontslagen werknemers tewerkgesteld in bedrijven in het Vlaamse

Nadere informatie

De kracht om te veranderen wat ik kan veranderen. De moed om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen. De wijsheid om het verschil te zien

De kracht om te veranderen wat ik kan veranderen. De moed om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen. De wijsheid om het verschil te zien De kracht om te veranderen wat ik kan veranderen De moed om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen De wijsheid om het verschil te zien De psychologie van pijn. Sint-Jozefkliniek Bornem - Willebroek Barbara

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender SAMENVATTING Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender In de jaren negentig werd duidelijk dat steeds meer werknemers in Nederland, waaronder in

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 Werkgelegenheid stabiel, werkloosheid opnieuw in stijgende lijn Arbeidsmarktcijfers derde kwartaal 2013 Na het licht herstel van de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

Nadere informatie

Wetenschappelijke Samenvatting. 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie

Wetenschappelijke Samenvatting. 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie Wetenschappelijke Samenvatting 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie In dit proefschrift wordt onderzocht wat spaak loopt in de hersenen van iemand met een depressie. Er wordt ook onderzocht

Nadere informatie

EEN DIERBARE VERLIEZEN

EEN DIERBARE VERLIEZEN EEN DIERBARE VERLIEZEN 994 Inleiding Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt zorgen. U heeft kort

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Persmededeling Hoe zoeken werkzoekenden?

Persmededeling Hoe zoeken werkzoekenden? Hoger instituut voor de arbeid Katholieke Universiteit Leuven E. Van Evenstraat 2e B-3000 Leuven Telefoon +32 (0)16 32 33 33 Telefax +32 (0)16 32 33 44 Persmededeling Hoe zoeken werkzoekenden? Gerlinde

Nadere informatie

Pesten: een probleem voor werknemer en werkgever

Pesten: een probleem voor werknemer en werkgever Pesten: een probleem voor werknemer en werkgever Een benchmarkstudie naar de relatie met jobtevredenheid, verzuim en verloopintenties Een jaar geleden, op 1 juli 2002, is de Wet op Welzijn op het Werk

Nadere informatie

Rapport. Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de horeca 2013. Brussel, februari 2015. Ria Bourdeaud hui, Stephan Vanderhaeghe.

Rapport. Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de horeca 2013. Brussel, februari 2015. Ria Bourdeaud hui, Stephan Vanderhaeghe. Rapport Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de horeca 2013 Brussel, februari 2015 Ria Bourdeaud hui, Stephan Vanderhaeghe. Dit rapport verstrekt informatie uit de Vlaamse Werkbaarheidsmonitor

Nadere informatie

Samenvatting Dit proefschrift beschrijft een aantal onderzoeken op het gebied van gehechtheid en psychosociaal functioneren in de volwassenheid. In hoofdstuk 1 wordt een overzicht gegeven van de gehechtheidstheorie.

Nadere informatie

Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant

Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant Inleiding - Stellingen. - Ontstaan psychiatrische aandoeningen. - Wat zien naastbetrokkenen. - Invloed van borderline op

Nadere informatie

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Veel mensen met een hart- of vaatziekte (HVZ) en hun partners ervaren ook nog stress als ze thuis hun leven weer proberen op te bouwen. Dit is dus ná

Nadere informatie

Tabel 2.1 Overzicht van de situatie op de arbeidsmarkt van de onderzochte personen op 30/06/97. Deelpopulatie 1996

Tabel 2.1 Overzicht van de situatie op de arbeidsmarkt van de onderzochte personen op 30/06/97. Deelpopulatie 1996 Dit deel van het onderzoek omvat alle personen tussen de 18 en 55 jaar oud (leeftijdsgrenzen inbegrepen) op 30 juni 1997, wiens dossier van het Vlaams Fonds voor de Sociale Integratie van Personen met

Nadere informatie

Heeft positieve affectregulatie invloed op emotionele problemen na ingrijpende gebeurtenissen?

Heeft positieve affectregulatie invloed op emotionele problemen na ingrijpende gebeurtenissen? Heeft positieve affectregulatie invloed op emotionele problemen na ingrijpende gebeurtenissen? Lonneke I.M. Lenferink Rijksuniversiteit Groningen, Universiteit Utrecht Paul A. Boelen Universiteit Utrecht,

Nadere informatie

Depressieve klachten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Depressieve klachten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Depressieve klachten Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Klachten en symptomen 3 Oorzaken 5 Wanneer arts raadplegen 6 Wat kun je zelf doen 7 Geneesmiddelen

Nadere informatie

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Nederlandse samenvatting INLEIDING Mensen met een mogelijk verhoogde kans op kanker kunnen zich

Nadere informatie

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Herstel en Balans De rol van de psycholoog Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Kanker zet je leven op zijn kop 1 Kanker, gevolgen voor de patiënt Heftige emoties. Verlies van controle

Nadere informatie

Leven met een amputatie. Chris Leegwater Vinke Psycholoog

Leven met een amputatie. Chris Leegwater Vinke Psycholoog Leven met een amputatie Chris Leegwater Vinke Psycholoog Amputatie 2 Amputatie is voor de geamputeerde meestal een ernstig trauma, niet alleen lichamelijk, maar ook geestelijk. Naast het verlies van de

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Directe hulp bij stress en burn-out

Directe hulp bij stress en burn-out Directe hulp bij stress en burn-out Nieuwe energie in enkele dagen Coaching met neuro-imaginatie Preventieve strategieën Horst Kraemer Uitgeverij Akasha Inhoud Woord vooraf 9 Inleiding 17 Burn-out en de

Nadere informatie

pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans

pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans In maart 2014 heeft PGGM haar leden gevraagd naar hun persoonlijke balans: wat betekent persoonlijke balans voor

Nadere informatie

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen 1 Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen Peter van der Meer Samenvatting In dit onderzoek is geprobeerd antwoord te geven op de vraag in hoeverre het mogelijk is verschillen

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Thema Kernelementen Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Tips voor de trainer: Werken met mensen is werken met emotie. Leer emoties als signaal te herkennen, maar niet als leidraad te

Nadere informatie

Dementie is een van de ingewikkeldste en meest ingrijpende

Dementie is een van de ingewikkeldste en meest ingrijpende Inleiding Dementie is een van de ingewikkeldste en meest ingrijpende ziektes. Dementie uit zich bij iedereen anders. Dit komt mede doordat dementie altijd een combinatie is van geheugenproblematiek, gedrags-

Nadere informatie

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Irene Houtman & Ernest de Vroome (TNO) In het kort: Onderzoek naar de ontwikkeling van burn-outklachten en verzuim door psychosociale

Nadere informatie

HELPEN IN ROUW EN VERDRIET

HELPEN IN ROUW EN VERDRIET HELPEN IN ROUW EN VERDRIET Manu KEIRSE Mensen in rouw en hun omgeving stellen zich allerlei vragen: Is het normaal dat ik mij na maanden nog zo verdrietig voel? Zal ik nog ooit opnieuw kunnen genieten

Nadere informatie

Summary in Dutch Nederlandse Samenvatting. Het delen van Affect: Paden, Processen en Prestatie

Summary in Dutch Nederlandse Samenvatting. Het delen van Affect: Paden, Processen en Prestatie Summary in Dutch Nederlandse Samenvatting Het delen van Affect: Paden, Processen en Prestatie Het delen van gevoelens (emoties of stemmingen) met anderen is bijna onvermijdelijk in ons dagelijks leven.

Nadere informatie

VZW LOOPBAANCENTRUM. Voor u zit iemand met een burn-out. wat nu?

VZW LOOPBAANCENTRUM. Voor u zit iemand met een burn-out. wat nu? VZW LOOPBAANCENTRUM Voor u zit iemand met een burn-out wat nu? Voor u zit iemand met een burn-out... wat nu? Een burn-out heb je niet alleen Voordat iemand een burn-out krijgt, is hij al lange tijd roofbouw

Nadere informatie

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Inhoud Definitie gezond Biopsychosociaal model Psychische gezondheid Stress

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Werken aan Mentaal Welzijn. Hoe een mentaal gezonde werkplek creëren Werknemersbrochure

Werken aan Mentaal Welzijn. Hoe een mentaal gezonde werkplek creëren Werknemersbrochure Werken aan Mentaal Welzijn Hoe een mentaal gezonde werkplek creëren Werknemersbrochure Mentaal welzijn is belangrijk voor iedereen op de werkplek Als werknemer heb je recht om te verwachten van je werkgever

Nadere informatie

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfmoordgedachten Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfmoordgedachten Zelfmoordlijn 1813 Die kan je bellen, chatten of mailen als je aan zelfdoding denkt. Op de website

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

NeDerLANDse samenvatting

NeDerLANDse samenvatting CHAPTER 10 259 NEDERLANDSE SAMENVATTING Benzodiazepines zijn psychotrope middelen met anxiolytische, sederende, spierverslappende en hypnotische effecten. In de praktijk worden zij voornamelijk ingezet

Nadere informatie

Bevolking Nederland en Vlaanderen, Mannen en Vrouwen

Bevolking Nederland en Vlaanderen, Mannen en Vrouwen Pagina 2 van 17 Naam: Maarten de Boer Afnamedatum: 16.12.2011 09:28 Normgroep: Bevolking Nederland en Vlaanderen, Mannen en Vrouwen Pagina 3 van 17 NEO-PI-R Uitgebreide interpretatie van de resultaten

Nadere informatie

Inleiding. Johan Van der Heyden

Inleiding. Johan Van der Heyden Inleiding Johan Van der Heyden Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat, 14 B - 1050 Brussel 02 / 642 57 26 E-mail : johan.vanderheyden@iph.fgov.be

Nadere informatie

een dierbare verliezen

een dierbare verliezen een dierbare verliezen een dierbare verliezen U heeft kort geleden iemand verloren. Dat kan heel verwarrend zijn. Vaak is het moeilijk te accepteren dat iemand er niet meer is. Soms is het verdriet of

Nadere informatie

Gezondheid en participatie in arbeid en samenleving

Gezondheid en participatie in arbeid en samenleving Gezondheid en participatie in arbeid en samenleving Lex Burdorf, hoogleraar Determinanten van Volksgezondheid Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Academische Werkplaats Publieke Gezondheid CEPHIR

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Aseksualiteit. ellen.vanhoudenhove@ugent.be

Aseksualiteit. ellen.vanhoudenhove@ugent.be ellen.vanhoudenhove@ugent.be Inhoud Wat is aseksualiteit? als seksuele oriëntatie? Kenmerken van aseksuele personen Identiteitsontwikkeling en coming-out Vooroordelen en moeilijkheden Hulpbehoefte Aseksuele

Nadere informatie

NOOIT GENOEG DE KWETSBAARHEID VAN

NOOIT GENOEG DE KWETSBAARHEID VAN TEKST: Annick Geets DE KWETSBAARHEID VAN NOOIT GENOEG Kwetsbaarheid is niet een kwestie van winnen of verliezen, maar een kwestie van inzien en accepteren dat beide bij het leven horen. Een kwestie van

Nadere informatie

Preventie van werkdruk in de bouwsector. Werknemer

Preventie van werkdruk in de bouwsector. Werknemer Preventie van werkdruk in de bouwsector Werknemer Inhoud Wat is werkdruk/stress? Welke factoren bevorderen stress op het werk? Hoe herken ik stress-symptomen bij mezelf? Signalen van een te hoge werkdruk

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement?

Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement? Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement? Definitie outplacement Outplacement is een geheel van begeleidende diensten en adviezen die in opdracht van

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in Dutch)

Samenvatting. (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Impulsieve keuzes voor aantrekkelijke opties zijn doorgaans geen verstandige keuzes op de lange termijn (Hofmann, Friese, & Wiers, 2008; Metcalfe & Mischel, 1999). Wanneer mensen zich

Nadere informatie

Bijna 7 Belgische werknemers op 10 hebben een goed evenwicht tussen werk en privéleven

Bijna 7 Belgische werknemers op 10 hebben een goed evenwicht tussen werk en privéleven Bijna 7 Belgische werknemers op 10 hebben een goed evenwicht tussen werk en privéleven Een goed evenwicht tussen werk en privéleven bij werknemers heeft een positieve invloed op de resultaten van het bedrijf.

Nadere informatie

Arbeidsgehandicapten in Nederland

Arbeidsgehandicapten in Nederland Arbeidsgehandicapten in Nederland Ingrid Beckers In 2003 waren er in Nederland ruim 1,7 miljoen arbeidsgehandicapten; 15,8 procent van de 15 64-jarige bevolking. Het aandeel arbeidsgehandicapten is daarmee

Nadere informatie

4. Resultaten. 4.1 Levensverwachting naar geslacht en opleidingsniveau

4. Resultaten. 4.1 Levensverwachting naar geslacht en opleidingsniveau 4. Het doel van deze studie is de verschillen in gezondheidsverwachting naar een socio-economisch gradiënt, met name naar het hoogst bereikte diploma, te beschrijven. Specifieke gegevens in enkel mortaliteit

Nadere informatie

WBSQ Results 1 3/16/2016

WBSQ Results 1 3/16/2016 WBSQ Results 1 3/16/2016 VRAGENLIJST BURNOUT EN WERKBELEVING - Sociaal-contactuele beroepen PERSOONLIJKE RAPPORTAGE Naam Persoon XYZ Afnamedatum 16 Maart 2016 15:57:00 WBSQ Results 2 3/16/2016 Voor de

Nadere informatie

Chapter. Samenvatting

Chapter. Samenvatting Chapter 9 9 Samenvatting Samenvatting Patiënten met chronische pijn die veel catastroferende gedachten (d.w.z. rampdenken) hebben over pijn ervaren een verminderd fysiek en psychologisch welbevinden. Het

Nadere informatie

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Auteur: Jos van Erp j.v.erp@hartstichting.nl Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Maakbaarheid en kwetsbaarheid Dood gaan we allemaal. Deze realiteit komt soms sterk naar

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997 5.8.1. Inleiding De WHO heeft in haar omschrijving het begrip gezondheid uitgebreid met de dimensie sociale gezondheid en deze op één lijn gesteld met de lichamelijke en psychische gezondheid. Zowel de

Nadere informatie